Jozua 24

Sichem ligt bij Tell Balata, aan de rand van het huidige Nabloes (Westelijke Jordaanoever), tussen de bergen Ebal en Gerizim.

Dat is zeker.

Sichem was al een heilige plaats in de tijd van de vaders (Gen. 12:6–7; 33:18–20) en daar had Israël het altaar gebouwd (Joz. 8:30–35).

De oudsten, hoofden, rechters en opzichters zijn dezelfde groepen als in Joz. 23:2.

Jozua spreekt hier namens Yahweh: ‘Zo zegt Yahweh’.

Daarom staan de woorden vanaf ‘Jullie vaders’ tot en met vers 13 rood, binnen Jozua’s toespraak tussen enkele aanhalingstekens.

In vers 14 spreekt Jozua zelf weer.

Jasher 9:7–8 en 11:15 bevestigen dat Terach andere goden diende.

Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon.

Zie Gen. 12:1–7 en 21:1–3.

Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Gen. 25:24–26 voor de geboorte van Jakob en Ezau, Gen. 36:8 voor Ezau in het bergland Seïr en Gen. 46:1–7 voor Jakobs reis naar Egypte.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

נָגַף (nagaf), ‘treffen’: het gaat om de plagen over Egypte (Exod. 7–12).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Rietzee: De Rietzee (Hebreeuws: Yam Suf) wordt gezocht in het gebied van de Bittermeren en de Golf van Suez.

De precieze plaats van de doortocht is niet zeker.

Yahweh spreekt hier afwisselend over ‘jullie vaders’ en ‘jullie’.

De huidige generatie wordt aangesproken alsof zij zelf bij de zee stond (Exod. 14:5–31).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

In deze zin spreekt Yahweh eerst over Zichzelf in de derde persoon (‘Yahweh … Hij’) en dan weer als ‘Ik’.

Wij houden die wisseling zoals zij in het Hebreeuws staat.

Voor de duisternis, zie Exod. 14:20.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Zie Num. 21:21–35: de strijd tegen Sichon en Og.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Balak liet Israël vervloeken (Num. 22:2–6).

Hij streed niet met wapens, maar zocht een vloek.

Het Hebreeuws zegt hier dat hij ‘streed’.

Zie Num. 23:11, 20; 24:10 en Deut. 23:6: Bileam moest zegenen in plaats van vervloeken.

Jericho ligt bij Tell es-Sultan, naast het huidige Jericho in de Westelijke Jordaanoever.

Dat is zeker.

בַּעֲלֵי (ba’alei), ‘inwoners’: letterlijk ‘eigenaars’ of ‘heren’.

De zeven volken staan ook in Deut. 7:1 en 20:17.

Het verhaal van Jericho staat in Joz. 6.

צִּרְעָה (tsir’ah), ‘horzel’: zie Exod. 23:28 en Deut. 7:20.

De twee koningen van de Amorieten zijn Sichon en Og (Deut. 3:8; 4:46–47).

Zie Deut. 6:10–11.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

תָּמִים (tamim), ‘onberispelijk’: zonder gebrek, helemaal toegewijd.

אֱמֶת (emet), ‘waarheid’: wat betrouwbaar is.

חָלִילָה (chalilah), ‘verre van ons’: een sterke afwijzing.

Zie Joz. 22:29.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

בֵּית עֲבָדִים (beit avadim), ‘huis van slaven’: Egypte.

Zie Exod. 13:3.

אֱלֹהִים קְדֹשִׁים (Elohim qedoshim), ‘heilige Elohim’: het woord ‘heilig’ staat in het meervoud, terwijl het werkwoord enkelvoud is.

Zo wordt de volheid van Elohim benadrukt.

וְכִלָּה (vekhalah), ‘een einde maken’: zie Deut. 7:22.

De getuigen zijn de mensen zelf.

Zij getuigen tegen zichzelf als zij hun woord breken.

Vergelijk Gen. 35:2–4: Jakob liet de vreemde goden begraven onder de eik bij Sichem.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

חֹק (choq), ‘voorschrift’ en מִשְׁפָּט (mishpat), ‘recht’: Dezelfde twee woorden staan bij Mara in Exod. 15:25.

Jasher 90:37 bevestigt dat Jozua toen een verbond sloot met het volk.

Het Hebreeuws zegt ‘het boek van de wet van Elohim’.

Het zegt niet of dit hetzelfde boek is als ‘het boek van de wet van Mozes’ (Joz. 1:8; 8:31; 23:6).

Dat een steen ‘heeft gehoord’, is een beeld: de steen is een getuige die blijft staan.

Zie ook Joz. 22:27, 34.

Jozua wordt hier voor het eerst ‘dienaar van Yahweh’ genoemd; dat was eerder de titel van Mozes (Joz. 1:1).

Zie ook Richt. 2:8.

Jasher 90:47 noemt dezelfde leeftijd.

Timnat-Serach ligt waarschijnlijk bij Khirbet Tibnah, ten zuidwesten van Nabloes (Westelijke Jordaanoever).

De berg Gaäs is onbekend.

Richt. 2:9 noemt de plaats Timnat-Cheres.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

Zie Beekdalen van Gaäs (ligging onzeker): De berg en de beekdalen van Gaäs lagen in het bergland van Efraïm, bij Timnat-Serach.

De precieze plaats is niet zeker.

De Septuaginta heeft in dit vers een toevoeging over wat er bij Jozua’s graf werd gelegd.

Wij volgen de Hebreeuwse tekst.

Jasher 90:49 bevestigt dit.

Zie Richt. 2:7.

Jasher 91:11 bevestigt dit.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

Dit vervult de eed van Jozef (Gen. 50:25; Exod. 13:19; Hebr. 11:22).

Het stuk land dat Jakob kocht, staat in Gen. 33:19.

Een kesita (קְשִׂיטָה, qesitah) is een betaalmiddel van onbekende waarde.

Het Hebreeuws heeft hier ‘zij werden’ (meervoud).

Wij lezen dit als: het stuk land, en wat daarin lag, werd een erfdeel voor de zonen van Jozef.

Wij vertalen ‘het werd’.

Jasher 90:45 bevestigt dit.

De heuvel van Pinechas is onbekend.

Een traditie plaatst Eleazars graf bij Awarta, ten zuidoosten van Nabloes (Westelijke Jordaanoever); dat is onzeker.

Zie Bergland van Efraïm: Het bergland van Efraïm is het centrale bergland, tussen Betel en Sichem.

Pinechas volgt zijn vader op als priester (Num. 25:11–13).

Hij komt nog voor in Richt. 20:28.

Hier houdt het boek Jozua op; het verhaal gaat verder in Richt. 1:1, ‘na de dood van Jozua’.

De Septuaginta heeft hier extra tekst over Israël en de ark.

Wij volgen de Hebreeuwse tekst.

Jasher 90:50 bevestigt dit.