Genesis 21

פָּקַד (paqad), ‘hij zag om naar’: paqad is ‘bezoeken, zich over iemand ontfermen’ (zie 50:24).

Hier vertaald als ‘dacht aan en ontfermde zich over’.

Het is een ander werkwoord dan zakhar, ‘denken aan’ (zie 8:1; 19:29).

Jubileeën 16:12–13 zegt dat Isaak in de derde maand werd geboren, op het feest van de eerstelingen van de oogst.

Jasher 21:1–2 zegt dat Yahweh Sarah bezocht na een jaar en vier maanden in Gerar.

לִזְקֻנָיו (lizqenav), ‘op zijn oude dag’; לַמּוֹעֵד (lamo’ed), ‘op de vastgestelde tijd’: zie 17:21 en 18:14 (zie 17:21; 18:14).

יִצְחָק (Yitschaq), ‘Isaak’: van tsachaq, ‘lachen’ (zie 17:17; 18:12; 21:6).

וַיָּמָל (vayyamol), ‘hij besneed’: op de achtste dag, zoals in 17:12 (zie 17:12).

מְאַת שָׁנָה (me’at shanah), ‘honderd jaar’: Abraham was 100 en Sarah 90 (zie 17:17).

צְחֹק (tsechoq), ‘gelach’: hetzelfde woord als in Isaaks naam.

יִצְחַק לִי (yitschaq li), ‘zal mij uitlachen’: li betekent ‘voor mij’; het Hebreeuws laat open of het gelach met of om haar is.

Lezing: hier gelezen als ‘mij uitlachen’; anderen lezen ‘met mij meelachen’.

וַיִּגָּמַל (vayyigamal), ‘hij werd gespeend’: een kind werd in het Oude Oosten vaak pas na twee of drie jaar gespeend (zie 1 Sam. 1:22–24).

Jubileeën 17:1 noemt de derde maand.

Jasher 21:4–5 zegt dat Sem, Eber en Abimelech met Pichol naar het feest kwamen.

מְצַחֵק (metsacheq), ‘treiterend’: van tsachaq, ‘lachen’, dezelfde stam als Isaaks naam.

Het woord kan ‘spelen’, ‘lachen’, ‘spotten’ of ‘treiteren’ betekenen (zie 19:14; 26:8).

Paulus noemt het ‘vervolgen’ (Gal. 4:29).

Ismaël was bij Isaaks geboorte veertien (zie 16:16; 21:5) en dus bij het spenen zestien of zeventien.

Lezing: hier gelezen als ‘treiteren’.

Jubileeën 17:4 zegt dat Sarah Ismaël zag spelen en dansen terwijl Abraham zich verheugde.

Jasher 21:13–15 vertelt dat Ismaël Isaak met pijl en boog wilde doden.

גָּרֵשׁ (garesh), ‘jaag weg’: Paulus haalt deze woorden aan in Gal. 4:30.

כִּי בְיִצְחָק יִקָּרֵא לְךָ זָרַע (ki veYitschaq yiqqare lekha zara), ‘want door Isaak zal jouw nageslacht genoemd worden’: alleen Isaaks lijn draagt de belofte; Rom. 9:7 en Heb. 11:18 halen dit aan.

‘Luister naar haar stem’ is dezelfde uitdrukking als in 3:17 en 16:2 (zie 3:17; 16:2).

Jubileeën 17:6–7 geeft hetzelfde antwoord van Elohim.

בְּאֵר שָׁבַע (Be’er Sheva), ‘Beër-Sjeba’, ‘put van zeven’ of ‘put van de eed’ (zie 21:31).

Beër-Sjeba ligt in het noorden van de Negev, ongeveer 70 km ten zuidwesten van Jeruzalem.

וְחֵמַת מַיִם (chemet mayim), ‘waterzak’: een dierenhuid die als zak werd gebruikt.

Het kind (yeled) is geen kleuter: Ismaël is zestien of zeventien (zie 21:9).

Lezing: hier gelezen als ‘legde het op haar schouder en gaf haar het kind’.

Anderen lezen ‘legde het op haar schouder, samen met het kind’.

Jubileeën 17:8–9 en Jasher 21:16 vertellen dat Abraham brood en water meegaf.

הַשִּׂיחִם (hasiachim), ‘de struiken’: laag, dichtbegroeid struikgewas.

Jubileeën 17:10 spreekt van ‘een olijfboom’.

כִּמְטַחֲוֵי קֶשֶׁת (kemattachavei qeshet), ‘als een boogschot afstand’: een boogschot is geen vaste maat, ruwweg honderd meter.

וַתִּשָּׂא אֶת קֹלָהּ וַתֵּבְךְּ (vattisa et qolah vattevk), ‘zij verhief haar stem en huilde’: zo staat het in de Hebreeuwse tekst, met Hagar als onderwerp.

Dat past bij vers 17, waar Elohim ‘de stem van de jongen’ hoort.

Lezing: hier gelezen als ‘het kind huilde luid’ (letterlijk ‘verhief zijn stem en huilde’), zoals de oude Griekse vertaling het heeft.

Jubileeën 17:10 zegt dat Hagar ‘zittend weende’.

מַלְאַךְ אֱלֹהִים (mal’akh Elohim), ‘engel van Elohim’: Hij roept Hagar ‘vanuit de hemel’, zoals de engel Abraham toeroept in 22:11 (zie 22:11).

In 16:7 was het de engel van Yahweh (zie 16:7).

Jubileeën 17:11 zegt dat deze engel ‘een van de heiligen’ was.

בְּאֵר מָיִם (be’er mayim), ‘een put met water’: Elohim opent haar ogen; de put was er al.

Jubileeën 17:12 vertelt hetzelfde: zij zag een put met water en gaf haar kind te drinken.

רֹבֶה קַשָּׁת (rovveh qeshet), ‘boogschutter’: roveh is een zeldzaam woord, waarschijnlijk van ‘schieten’.

Jubileeën 17:13 en Jasher 21:12 noemen hem ook een boogschutter.

פָּארָן (Pa’ran), ‘Paran’: de woestijn van Paran ligt in het noorden van de Sinaï, ten zuiden van de Negev; de grenzen zijn niet vast (zie 14:6).

Jasher 21:16–17 zegt dat Ismaël daar woonde, later in Egypte was en een vrouw uit Egypte nam.

וּפִיכֹל שַׂר צְבָאוֹ (Pikhol sar tseva’o), ‘Pichol, de bevelhebber van zijn leger’: hij komt ook voor in 26:26 (zie 26:26).

כַּחֶסֶד (kechesed), ‘zoals de trouw’: chesed, zie 19:19 en 20:13 (zie 19:19; 20:13).

וּלְנִינִי וּלְנֶכְדִּי (lenini ulenekhdi), ‘mijn kinderen en mijn nakomelingen’: nin en nekhed zijn twee zeldzame woorden voor ‘nageslacht’ (ook Jes. 14:22; Job 18:19).

וְהוֹכִחַ (vehokhiach), ‘hij berispte’: van yakach, zoals ‘vrijgepleit’ in 20:16 (zie 20:16).

גָּזְלוּ (gazelu), ‘met geweld in bezit genomen’: ook later is er twist om putten (zie 26:15; 26:20).

Jasher 22:4–6 vertelt dat Abrahams dienaren een grote put hadden gegraven die de dienaren van Abimelech roofden.

לְעֵדָה (le’edah), ‘tot bewijs’: de zeven jonge ooien zijn het bewijs dat Abraham de put gegraven heeft.

Jasher 22:8 zegt hetzelfde.

Beër-Sjeba ligt in het noorden van de Negev (zie 21:14).

בְּאֵר שָׁבַע (Be’er Sheva), ‘put van zeven’ en ‘put van de eed’: sheva is ‘zeven’ en klinkt als nishbe’u, ‘zij zwoeren’ (vers 28–30).

Jasher 22:9–10 zegt dat Abimelech en Abraham daar een verbond sloten.

Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem.

פְּלִשְׁתִּים (erets Pelishtim), ‘het land van de Filistijnen’: de kuststreek rond Gerar en Gaza (zie 10:19; 20:1).

Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem.

אֵל עוֹלָם (El Olam), ‘de eeuwige El’: El is een oude Godsnaam (zie 14:18; 17:1).

אֶשֶׁל (eshel), ‘tamarisk’: een boom die in de woestijn goed groeit.

Jasher 22:11 vertelt dat Abraham daar een grote tamarisk met vier poorten en een wijngaard plantte, zodat reizigers er konden binnengaan.