Genesis 4

יָדַע (yada), ‘kennen’, is hier lichamelijke gemeenschap; zo ook in 4:17 en 4:25.

וְהָאָדָם (vehaadam), letterlijk ‘en de mens’, met lidwoord.

Hier staat ‘Adam’, omdat het om de man van Eva gaat.

Ook de Septuaginta en de Vulgaat hebben hier de naam; zie de voetnoot bij Gen. 2:16.

קָנִיתִי (qaniti) is ‘ik heb verworven, gekregen’; het klinkt aan op קַיִן (Qayin), ‘Kaïn’.

‘Gekregen’ geeft de geboorte weer; dezelfde wortel betekent in 14:19 ‘bezitten’ (‘bezitter van hemel en aarde’).

אִישׁ (ish), ‘man’, is hier weergegeven als ‘jongen’, omdat het om een pasgeboren kind gaat.

אֶת־יהוה (et-YHWH): letterlijk ‘met Yahweh’; ‘met behulp van Yahweh’ is een weergave.

Er staat אֶת (et), ‘met’, en niet מִן (min), ‘van’: Yahweh is niet de vader.

De vader is Adam.

Het kan zijn dat zij daadwerkelijk de bijstand heeft ervaren van Yahweh, omdat niemand tot dan enige ervaring had met een geboorte.

‘Met behulp van Yahweh’ past dan goed als weergave.

Eva is de eerste vrouw ooit die een kind baart.

מִנְחָה (minchah), ‘offergave’, is hier een algemeen woord voor een gave aan Yahweh.

In de wet van Mozes wordt het later de naam van het graanoffer (Leviticus 2).

De tekst zegt niet waarom Yahweh de gave van Abel wel aannam en die van Kaïn niet; vers 4 noemt de eerstgeborenen en het vet van de kudde, de beste delen.

Kaïn bracht wel de vrucht van zijn grond, maar misschien niet specifiek het beste deel.

Hebr. 11:4 zegt dat Abel door geloof een beter offer bracht, en 1 Joh. 3:12 zegt dat Kaïns werken boos waren.

Het kan dus ook om Kaïns hartgesteldheid gaan, die niet goed was.

Dat hij boos werd toen Yahweh zijn offer niet aanzag, en direct daarna, ondanks Yahweh’s waarschuwing (4:7), zijn broer doodsloeg, wijst op een fundamenteel verkeerde houding.

Abel bracht het beste van zijn opbrengst: de eerstgeborenen van zijn kudde en hun vet.

חָרָה לָךְ (charah lakh), ‘het brandt in je’, staat voor ‘ben je kwaad’.

נָפְלוּ פָנֶיךָ (nafelu fanekha), ‘je gezicht is gevallen’, staat voor ‘is je gezicht somber geworden’: donker kijken.

תְּשׁוּקָה (teshuqah), ‘verlangen’, en מָשַׁל (mashal), ‘heersen’, staan ook in Gen. 3:16.

‘Zijn’ en ‘hem’ zijn de zonde: חַטָּאת (chatat) is vrouwelijk, maar de zonde wordt voorgesteld als een roofdier, en רֹבֵץ (rovets), ‘neerliggend’, is mannelijk.

שְׂאֵת (se’et) betekent ‘opheffing’: een opgeheven gezicht, aanvaarding of vergeving.

תִּמְשָׁל (timshal) is letterlijk ‘jij zult heersen’; de vorm kan ook een opdracht (‘moet’) of mogelijkheid (‘kunt’) uitdrukken.

Hier: ‘moet’, omdat Yahweh Kaïn waarschuwt.

‘Opheffen’ staat tegenover het gevallen gezicht in 4:6.

In de Masoretische tekst zegt Kaïn iets, maar de woorden ontbreken.

De Septuaginta, de Samaritaanse Pentateuch en de Peshitta hebben: ‘Laten we naar het veld gaan.’

Dit vers volgt hen.

Vergelijk 1 Joh. 3:12.

Jasher 1:17–25 vertelt een uitgebreider gesprek tussen Kaïn en Abel, over de kudde op Kaïns land, waarna Kaïn Abel met het ijzeren deel van zijn ploeg slaat; dat staat niet in Genesis.

In het Hebreeuws staat alleen ‘en hij zei’.

‘Kaïn’ is ter verduidelijking ingevuld: het antwoord komt van Kaïn, aan wie Yahweh vroeg waar Abel was.

אֲדָמָה (adamah) is de vruchtbare grond, anders dan אֶרֶץ (erets), ‘land, aarde’.

Kaïn wordt van de grond vervloekt waarop hij werkte.

‘Van de grond’ is hier van déze akker, het perceel dat het bloed opnam.

In 4:12 geeft de grond hem haar kracht niet meer; de aarde is waarop hij zwerft.

כִּי תַעֲבֹד אֶת־הָאֲדָמָה (ki ta’avod et-ha’adamah): letterlijk ‘wanneer je de grond bewerkt’.

הָאֲדָמָה (ha’adamah), ‘de grond’, is de grond die het bloed van Abel ontving (4:10–11): hetzelfde veld (שָׂדֶה, sadeh) als in 4:8, waar Kaïn hem doodde.

Het lidwoord wijst terug naar die grond; daarom ‘deze’.

Ze geeft Kaïn haar kracht niet meer, want hij is vervloekt (4:11).

עָוֹן (avon) betekent ‘schuld’ en ook ‘straf voor schuld’.

נְשֹׂא (nso) komt van נָשָׂא (nasa), ‘dragen’ en ‘vergeven’: ‘te groot om te dragen’ of ‘te groot om vergeven te worden’.

מֵעַל פְּנֵי הָאֲדָמָה (me’al penei ha’adamah): letterlijk ‘van boven op het gezicht van de grond’.

וּמִפָּנֶיךָ אֶסָּתֵר (umipanekha essater) is letterlijk ‘en van Uw gezicht zal ik verborgen zijn’: buiten Uw aanwezigheid; zie 4:16.

יַהַרְגֵנִי (yaharegeni), letterlijk ‘zal mij doden’, is een onvoltooide tijd en kan ook een mogelijkheid uitdrukken: ‘kan mij doden’.

Het is de grond die Kaïn heeft bewoond en bewerkt (4:2; 4:11–12).

‘Mijn’ staat niet in het Hebreeuws; het geeft weer dat het om de grond gaat waar hij leefde en werkte.

Kaïn spreekt zijn angst uit.

לְבִלְתִּי הַכּוֹת־אֹתוֹ (levilti hakkot-oto): letterlijk ‘om hem niet te slaan’.

‘Zou durven doden’ is een weergave: het teken (אוֹת, ot) houdt niemand lichamelijk tegen, maar maakt dat niemand het aandurft, door de zevenvoudige wraak van de zin ervoor.

‘Niet zomaar!’ geeft de bedoeling weer: Yahweh wijst Kaïns verwachting af dat hij gedood zal worden.

In de Hebreeuwse tekst staat ‘daarom’ (לָכֵן, lakhen).

De ligging is ten oosten van Eden: zie de voetnoot bij Gen. 2:8.

Een plaats met de naam Nod is niet teruggevonden.

נוֹד (Nod), ‘zwerven’.

אֶרֶץ (erets) is ‘land, gebied’; hier ‘gebied’, omdat ‘land’ aan een staat met bestuur doet denken.

נוֹד (nod) heeft dezelfde stam als ‘zwerver’ in 4:12.

De ligging van Kaïns nederzetting חֲנוֹךְ (Chanoch; in de tekst: Henoch) is onbekend.

Als Eden in het bergland van Oost-Turkije en Armenië lag (zie de voetnoot bij Gen. 2:8), dan lag de nederzetting ten oosten van dat bergland.

עִיר (ir) is een omheinde woonplaats, hier vertaald als ‘nederzetting’ omdat het niet noodzakelijk een stad is zoals wij die kennen.

Volgens 4:16 woonde Kaïn ten oosten van Eden, dus de nederzetting lag waarschijnlijk ook daar.

Jubileeën 4:9 noemt Kaïns vrouw Awan, zijn zuster.

לֶמֶךְ (Lemech) is de eerste man in de Schrift met twee vrouwen.

Tot hier was het één man en één vrouw (2:24).

Jasher 2:16–18 noemt Ada en Zilla dochters van Kenan; dat staat niet in Genesis.

לֹטֵשׁ (lotesh) is een onzeker woord: ‘hamerend, scherp makend’.

חֹרֵשׁ (choresh) is een bewerker of ambachtsman en נְחֹשֶׁת (nechoshet) is brons of koper.

De vertaling ‘allerlei gereedschap smeedde’ is een verklaring van deze onzekere zin.

אִישׁ הָרַגְתִּי לְפִצְעִי וְיֶלֶד לְחַבֻּרָתִי (ish haragti lefitsi’i veyeled lechaburati): letterlijk ‘een man heb ik gedood voor mijn wond, en een jongen voor mijn striem’.

Het voorzetsel לְ (le) is hier vertaald met ‘vanwege’; het kan ook ‘zodra’ of ‘tot (mijn) schade’ betekenen.

Lemechs woorden zijn een lied: dichtregels met parallelle halve regels (4:23–24).

De tekst zegt niet of het om één of twee personen gaat.

Lezingen: 1.

Lemech schept op over een buitensporige wraakactie (vgl. 4:24). 2.

Het is een vraag aan zijn vrouwen: ‘Heb ik een man gedood…?’ 3.

Hij verdedigt zich of is bang voor de gevolgen (vgl. 4:15).

Jasher 2:26–36 vertelt dat de blinde Lemech Kaïn voor een dier aanzag en doodde, en daarna zijn zoon; dat staat niet in Genesis.

Jubileeën 4:31 laat Kaïn omkomen doordat zijn huis instort.

כִּי שִׁבְעָתַיִם יֻקַּם־קָיִן וְלֶמֶךְ שִׁבְעִים וְשִׁבְעָה (ki shiv'atayim yuqqam-Qayin veLemech shiv'im veshiv'ah).

שִׁבְעָתַיִם (shiv'atayim) is ‘zevenvoudig’.

Het voorzetsel כִּי (ki) is hier vertaald met ‘als’; het kan ook ‘want’ of ‘omdat’ betekenen.

שִׁבְעִים וְשִׁבְעָה (shiv'im veshiv'ah) is letterlijk ‘zeventig en zeven’, dus 77.

Zeven staat voor volheid en zeventig voor overmaat; Lemech stelt zich boven Kaïns bescherming (4:15).

Het Griekse ἑβδομηκοντάκις ἑπτά (Septuaginta; Mattheüs 18:22) kan ook als ‘zeventig maal zeven’ (490) worden gelezen.

Vgl.

Dan. 9:24.

אָדָם (Adam) staat hier zonder lidwoord en is dus met zekerheid een eigennaam.

In 4:1 stond het met lidwoord; ook daar is ‘Adam’ gekozen.

שֵׁת (Seth) klinkt aan op שָׁת (shat), ‘hij heeft gesteld, gegeven’.

זֶרַע (zera) is ‘nageslacht’, hetzelfde woord als in Gen. 3:15; hier als één nakomeling weergegeven, omdat het over Seth gaat.

Zie de voetnoot bij Gen. 2:16.

Seth is de zoon die Abel vervangt.

אֱנוֹשׁ (Enosh) betekent ‘mens’, het sterfelijke mens-zijn.

Het aanroepen van de Naam kan hier openbare aanbidding of individuele aanbidding van Seth of van Enosh betekenen.

De tekst laat dat open.

De Naam was al bekend: zie de voetnoot bij Gen. 2:4.

Jubileeën 4:11–12 zegt dat Enosh de naam van Yahweh begon aan te roepen.