Jeremia 3

לֵאמֹר (leemor), ‘zeggend’: het woord staat zonder onderwerp aan het begin.

Wij lezen het als een gezegde: ‘Men zegt’.

Wat volgt is het voorbeeld van een man en zijn vrouw.

Het sluit aan op de wet van Deut. 24:1–4: een man mag zijn vrouw, die hij heeft weggestuurd en die van een ander is geworden, niet weer nemen.

שְׁפָיִם (shefayim), ‘kale heuvels’: heuvels zonder bomen, waar afgodsdienst bedreven werd.

Zie ook Jer. 3:21.

In de geschreven tekst staat שגלת (shugalt), een grof woord voor ‘beslapen worden’.

De overlevering leest שֻׁכַּבְתְּ (shukkavt), ‘ben je beslapen’.

Wij volgen de lezing.

רְבִבִים (revivim), ‘regenbuien’, en מַלְקוֹשׁ (malqosh), ‘late regen’: de regen van het najaar en die van het voorjaar.

Zij waren onmisbaar voor de oogst (Deut. 11:14).

Wanneer ze uitblijven, is dat een straf van Yahweh (Deut. 11:17).

אַלּוּף (alluf), ‘vertrouweling’: iemand die dichtbij staat, vriend en leidsman.

In Spr. 2:17 staat dezelfde vorm van de man van haar jeugd.

In de geschreven tekst staat קראתי (qarati), ‘ik riep’; de overlevering leest קָרָאת (qara’t), ‘je riep’.

Wij volgen de lezing.

הֲיִנְטֹר (hayintor), ‘houdt Hij vast?’: het werkwoord נָטַר (natar) betekent ‘bewaren’, hier ‘bewaren in toorn’.

Het voorwerp ‘toorn’ staat er niet; wij vullen het aan, zoals in Ps. 103:9.

De zin is een klacht die het volk aan Yahweh stelt.

In de geschreven tekst staat דברתי (dibbarti), ‘ik sprak’; de overlevering leest דִבַּרְתְּ (dibbart), ‘je sprak’.

Wij volgen de lezing.

מְשֻׁבָה יִשְׂרָאֵל (meshuvah Yisra’el), ‘afvallig Israël’: מְשֻׁבָה (meshuvah) komt van שׁוּב (shuv), ‘zich afkeren’.

Het woord is verwant met שׁוּב (shuv), ‘terugkeren’, en speelt met het ‘terugkeren’ van de volgende verzen.

Hier is het Noordrijk Israël, dat in 722 voor Christus door Assyrië werd weggevoerd (2 Kon. 17).

בָּגוֹדָה (bogedah), ‘de ontrouwe’: van het werkwoord בָּגַד (bagad), ‘ontrouw zijn, verraad plegen’.

Zo wordt Juda genoemd tegenover het ‘afvallige’ Israël.

De zuster ziet wat er met Israël gebeurt, maar leert er niets van.

סֵפֶר כְּרִיתֻת (sefer keritut), ‘scheidingsbrief’: de brief waarmee een man zijn vrouw wegstuurt (Deut. 24:1).

Yahweh heeft Noordrijk Israël weggezonden, zoals een man zijn vrouw.

Juda zag het, en deed hetzelfde.

מִקֹּל זְנוּתָהּ (miqqol zenutah), ‘door de lichtvaardigheid van haar hoererij’: het woord קֹל (qol) betekent ‘stem, geluid’.

Het kan ook ‘lichtheid’ (קַל, qal) zijn.

Wij nemen ‘lichtvaardigheid’.

Een andere mogelijkheid is ‘door het geluid van haar hoererij’.

De betekenis is niet helemaal zeker.

צִדְּקָה נַפְשָׁהּ (tsidqah nafshah), ‘heeft zich rechtvaardiger getoond’: het werkwoord צָדַק (tsadaq) betekent ‘rechtvaardig zijn’.

Hier is het in een vorm die ‘rechtvaardig doen lijken’ betekent.

Het Noordrijk was slecht, maar Juda, dat het zag en toch hoerde, is erger.

De ‘woorden naar het noorden’ gaan naar het noorden: het land waarheen Israël was weggevoerd, Assyrië.

De profeet roept zijn boodschap daar.

פָּשָׁעַתְּ (pasha’t), ‘je bent in opstand gekomen’: zie Jes. 1:2.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

בָּעַלְתִּי (ba’alti), ‘Ik ben echtgenoot geworden’: het werkwoord בָּעַל (ba’al) betekent ‘heer zijn over, huwen’.

Er is een woordspeling met Baäl, de god van de afgoderij: Yahweh is de echte ‘heer’ van Zijn volk.

רֹעִים (ro’im), ‘herders’: leiders van het volk (vergelijk Jer. 2:8).

‘Naar Mijn hart’ betekent: zoals Yahweh het wil, trouw aan Hem.

אֲרוֹן בְּרִית יְהוָה (aron berit Yahweh), ‘de ark van het verbond van Yahweh’: de kist in het heiligdom (Num. 10:33).

In de nieuwe tijd is hij niet meer nodig, omdat heel Jeruzalem de troon van Yahweh zal zijn (vers 17).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

כִּסֵּא יְהוָה (kisse Yahweh), ‘de troon van Yahweh’: de ark gold als de voetbank of troon van Yahweh (1 Kron. 28:2).

Straks is de hele stad Zijn troon.

Juda en Israël, de gescheiden rijken, keren samen terug uit het noorden.

Het noorden is de richting van de ballingschap (vers 12).

צְבִי צִבְאוֹת גּוֹיִם (nachalat tsevi tsiv’ot goyim), ‘het schitterendste erfdeel van de volken’: צְבִי (tsevi) betekent ‘pracht, sieraad’ (ook ‘gazelle’).

De tweede vorm (tsiv’ot) is onzeker.

Wij begrijpen de zin als ‘het mooiste van alle volken’.

In de geschreven tekst staan תקראו (tiqre’u) en תשובו (tashuvu), ‘jullie zullen noemen’ en ‘jullie zullen afkeren’ (meervoud); de overlevering leest תִּקְרְאִי (tiqre’i) en תָשׁוּבִי (tashuvi), ‘je zult noemen’ en ‘je zult afkeren’ (enkelvoud, vrouwelijk).

Wij volgen de lezing.

מֵרֵעָהּ (mere’ah), ‘aan haar vriend’: de man met wie zij verbonden was.

Het is een woord voor gezel of echtgenoot.

Zie ook Jer. 3:1.

De profeet hoort een stem van wenen op de kale heuvels.

Daar waar het volk eerst afgoden diende, huilen nu de kinderen van Israël.

Het wenen is het begin van de terugkeer.

De eerste helft van het vers is Yahweh’s uitnodiging (rood).

De tweede helft is het antwoord van het volk (zwart): zij komen terug, in de woorden van een gebed.

הָמוֹן הָרִים (hamon harim), ‘het rumoer van de bergen’: het lawaai van de feesten op de bergen waar afgoden werden vereerd.

Dat blijkt bedrog.

Alleen in Yahweh is redding (תְּשׁוּעָה, teshuah, ‘redding’).

הַבֹּשֶׁת (habosheth), ‘de schande’: een woord dat soms in plaats van de naam van de Baäl wordt gezegd.

Zo heet Esbaäl (1 Kron. 8:33) in 2 Sam. 2:8 ook Is-Bosjet.

De afgod heeft de opbrengst van de vaders opgegeten, met het vee, de zonen en de dochters (vergelijk Jer. 11:13).

Het gebed is een schuldbelijdenis voor drie generaties: wij en onze vaders, van onze jeugd tot nu.

Er is geen woord van uitvlucht.