Jesaja 65

Vanaf hier spreekt Yahweh zelf; Zijn woorden staan rood.

Het rood loopt, met korte onderbrekingen, door tot het einde van het hoofdstuk.

פֵּרַשְׂתִּי יָדַי (perasti yadai), ‘Ik heb Mijn handen uitgestrekt’: het gebaar van iemand die uitnodigt of smeekt.

Het vers wordt in Rom. 10:21 aangehaald.

הַמַּכְעִיסִים (hamakhisim), ‘die tot toorn prikkelen’: zoals in Deut. 32:16.

בַּקְּבָרִים (baqqevarim), ‘in de graven’, en בַּנְּצוּרִים (bannetsurim), ‘op bewaakte plaatsen’: het is niet zeker wat bedoeld wordt.

Het gaat om het raadplegen van doden of een nachtelijke dienst op afgelegen plaatsen.

Vergelijk Jes. 8:19.

De geschreven tekst (ketiv) is וּפְרַק (ufraq), ‘en stukken’.

De voorgelezen tekst (qere) is וּמְרַק (umerak), ‘en jus’.

Wij volgen de qere, zoals in Richt. 6:19.

קְרַב אֵלֶיךָ (qerav elekha), ‘blijf bij jezelf’: letterlijk ‘kom dichtbij naar jezelf’.

De spreker houdt anderen op afstand.

שִׁלַּמְתִּי (shillamti), ‘Ik zal vergelden’: letterlijk ‘Ik zal betalen’.

Het werkwoord staat tweemaal; zo wordt het vers sterk.

Het eerste deel van het vers heeft in het Hebreeuws geen werkwoord.

Het hangt samen met het slot: wat zij deden, wordt in hun schoot afgemeten.

De geschreven tekst (ketiv) heeft עַל (al), ‘op’, de voorgelezen tekst (qere) heeft אֶל (el), ‘in’.

Het verschil in betekenis is klein.

Wij volgen de qere.

עֲבָדַי (avadai), ‘Mijn knechten’: meervoud.

Het zijn de trouwe overgeblevenen van het volk, niet de ‘Knecht’ van de knechtsliederen.

Daarom staat het woord met een kleine letter.

יוֹרֵשׁ הָרָי (yoresh harai), ‘een erfgenaam van Mijn bergen’: de bergen zijn het land van Juda met de heilige berg.

Zie vers 25.

Zie Saron: Saron is de vruchtbare kustvlakte langs de Middellandse Zee, ten noorden van Jafo tot aan de Karmel.

De bloem van de Saron is een bloem uit deze vlakte.

Zie Dal van Achor (ligging onzeker): Het dal van Achor lag bij Jericho, aan de noordgrens van Juda.

De precieze plaats is niet zeker.

שָּׁרוֹן (Sharon), ‘de Saron’: de vruchtbare kustvlakte tussen Jafo en de Karmel.

Het was weidegrond voor kleinvee.

גַד (Gad), ‘Gad’, en מְנִי (Meni), ‘Meni’: namen van goden van geluk en lot, die men eer bewees met een tafel en gemengde wijn.

Het woord ‘Gad’ betekent ‘geluk’ (zie Gen. 30:11).

‘Meni’ is verwant aan het werkwoord ‘toewijzen’ in vers 12.

וּמָנִיתִי (umaniti), ‘Ik wijs toe’: een woordspeling met ‘Meni’ in vers 11.

Wie een god van het lot (‘toewijzing’) eert, krijgt van Yahweh een toewijzing: het zwaard.

אֲדֹנָי יְהוִה (Adonai Yahweh), ‘Heer Yahweh’: zie Jes. 3:15.

שֶׁבֶר רוּחַ (sheber ruach), ‘een gebroken geest’: letterlijk ‘een breuk van geest’; hier de wanhoop van wie Yahweh verlaten heeft.

In Jes. 66:2 is ‘gebroken van geest’ juist iemand op wie Yahweh ziet.

וְהִנַּחְתֶּם שִׁמְכֶם לִשְׁבוּעָה (vehinnachtem shimkhem lishvuah), ‘jullie laten jullie naam achter als een eed’: wie een eed of vloek uitspreekt, zal jullie naam gebruiken; ‘zo moge het mij vergaan als hen’ (vergelijk Jer. 29:22).

Jullie naam wordt een vloekwoord.

בֵּאלֹהֵי אָמֵן (be’Elohei amen), ‘door de Elohim van de waarheid’: letterlijk ‘door de Elohim van Amen’.

Het woord אָמֵן (amen) hoort bij het werkwoord אָמַן (aman), ‘vast zijn’, en betekent ‘zeker’, ‘waar’.

Het is verwant met אֱמֶת (emet), ‘waarheid’.

בוֹרֵא (bore), ‘Ik schep’: hetzelfde werkwoord als in Gen. 1:1.

Het is een deelwoord: Yahweh is bezig te scheppen.

De ‘nieuwe hemel en nieuwe aarde’ keren terug in Jes. 66:22; zie ook 2 Petr. 3:13 en Openb. 21:1.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

עֲדֵי עַד (adei ad), ‘voor altijd’: letterlijk ‘tot in eeuwigheid’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

וְשַׂשְׂתִּי בְעַמִּי (vesasti ve’ammi), ‘Ik zal Mij verheugen over Mijn volk’: Yahweh zelf is vol vreugde.

Vergelijk Zef. 3:17.

Het slot van het vers staat bij Openb. 21:4.

עוּל יָמִים (ul yamim), ‘een zuigeling van enkele dagen’: letterlijk ‘een zuigeling van dagen’; een kind dat nauwelijks leeft.

כִּימֵי הָעֵץ (khimei ha’ets), ‘als de dagen van een boom’: een boom kan eeuwen oud worden.

Welke boom bedoeld is, laat het Hebreeuws open.

לַבֶּהָלָה (labbehalah), ‘voor plotselinge schrik’: hetzelfde woord als in Lev. 26:16.

Kinderen worden niet geboren om door een ramp te worden weggerukt.

Dit vers is voor een groot deel gelijk aan Jes. 11:6–9.

Het Hebreeuws van ‘de leeuw eet stro als het rund’ en ‘zij zullen geen kwaad doen en geen verderf aanrichten op heel Mijn heilige berg’ is gelijk; daarom staan daar dezelfde Nederlandse woorden.