Jesaja 16
Moab zoekt een schuilplaats; zijn hoogmoed en zijn rouw
Eigen Nederlandse vertaling uit de grondtekst. Rode tekst = woorden van Yahweh, Elohim of Yeshua zelf. Cursieve tekst = woorden van Melchisedek en de engel van Yahweh (hun identiteit wordt verschillend uitgelegd; zie de voetnoot). Kleine cursieve tekst = woorden van Satan, demonen of de draak. Gele markering in de brontekst = woord uit een andere bron dan de hoofdbron (zie Bron).
Stuur het lam naar Sion
Zie Sela (Petra?; ligging onzeker): Sela (‘rots’) is hier een rots of stad in het zuiden, mogelijk Petra in Edom of een rots in Moab.
Het kan ook geen plaatsnaam zijn.
Dit is niet zeker.
Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.
Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.
כַּר (kar), ‘lam’: een lam als schatting.
Koning Mesa van Moab leverde aan Israël lammeren en rammen met wol (2 Kon. 3:4).
De tekst zegt niet wie de ‘heerser van het land’ is.
Waarschijnlijk is het de koning van Juda.
סֶלַע (Sela), ‘rots’: of een plaatsnaam, of gewoon ‘vanaf de rots’. De ligging is onzeker. Een andere stad Sela staat in 2 Kon. 14:7.
בַּת צִיּוֹן (bat Tsiyyon), ‘Dochter Sion’: een beeld voor Jeruzalem en haar inwoners (vergelijk Ps. 9:15).
Dit hoofdstuk gaat verder op Jes. 15, de last over Moab.
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
Zie Arnon: De Arnon (Wadi Mudjib) stroomt van het oosten naar de Dode Zee en vormde de grens van Moab.
מַעְבָּרֹת (ma’barot), ‘oversteekplaatsen’: plaatsen waar men door de rivier kan.
De Arnon was de grens van Moab (Num. 21:13).
Moab smeekt om een schuilplaats
De tekst zegt niet wie hier spreekt.
Wij lezen het als een smeekbede van Moab aan Juda (Dochter Sion, vers 1); daarom staat er geen rood.
פְלִילָה (pelilah), ‘besluit’: een beslissing of een uitspraak van een rechter. Het woord is zeldzaam.
De ‘schaduw als de nacht’ is een beeld van bescherming tegen de hitte van de middag.
Het geschreven woord (ketiv) is הביאו (havi’u), ‘brengt’ (meervoud).
Het voorgelezen woord (qere) is הָבִיאִי (havi’i), ‘breng’ (vrouwelijk enkelvoud).
Wij volgen de qere.
Een troon in trouw
De ‘tent van David’ is het huis van David, de koning uit zijn nageslacht (vergelijk 2 Sam. 7:16).
חֶסֶד (chesed), ‘trouw’, en אֱמֶת (emet), ‘waarheid’: zo vertalen wij die woorden overal.
מָהִיר (mahir), ‘snel’: het kan ook ‘vaardig’ of ‘bekwaam’ betekenen.
De hoogmoed van Moab
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
גָּאוֹן (ga’on), ‘hoogmoed’, en גַּאֲוָה (ga’avah), ‘trots’: twee woorden van dezelfde stam.
Het eerste woord staat ook in ‘hij is hoogmoedig’ (גֵּא, ge).
בַּדָּיו (baddav), ‘zijn grootspraak’: letterlijk ‘zijn lege praat’; het kan ook ‘zijn leugens’ zijn. לֹא כֵן (lo ken), ‘niet zo’: wat hij zegt, klopt niet met de werkelijkheid.
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
Zie Kir-Charaset (Kerak): Kir-Charaset wordt meestal gelijkgesteld met Kerak, in Moab, ten oosten van de Zoutzee.
אֲשִׁישֵׁי (ashishe), ‘rozijnenkoeken’: koeken van geperste, gedroogde druiven (zo ook Hos. 3:1).
De betekenis is onzeker.
קִיר חֲרֶשֶׂת (Qir Chareset), ‘Kir-Charaset’: een stad in Moab (2 Kon. 3:25).
אַךְ (akh), ‘zeker’: ook ‘alleen maar’.
Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.
Zie Sibma (ligging onzeker): Sibma lag in Moab, vlak bij Chesbon.
De precieze plaats is niet bekend.
Zie Jaëzer: Jaëzer lag ten noorden van Chesbon, vermoedelijk in het gebied tussen Amman en As-Salt.
De precieze plaats is niet zeker.
Chesbon (Num. 21:26), Sibma (Num. 32:38), Jaëzer (Num. 32:35) en Elale (Num. 32:3, in vers 9) zijn steden in het gebied ten oosten van de Jordaan.
De wijnstok is een beeld voor het land Moab en zijn wijnbouw.
שְׂרוּקֶּיהָ (seruqqeha), ‘haar edele ranken’: sereq is waarschijnlijk een edele, rode druivensoort. De betekenis is niet helemaal zeker.
De zin ‘zij reikten tot Jaëzer … zij trokken over de zee’ beschrijft hoe ver de ranken groeiden; de ‘zee’ is waarschijnlijk de Zoutzee.
Rouw om de wijnstok van Sibma
Zie Jaëzer: Jaëzer lag ten noorden van Chesbon, vermoedelijk in het gebied tussen Amman en As-Salt.
De precieze plaats is niet zeker.
Zie Sibma (ligging onzeker): Sibma lag in Moab, vlak bij Chesbon.
De precieze plaats is niet bekend.
Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.
Zie Elale: Elale (nu El-Al) lag ten noorden van Chesbon, in het huidige Jordanië.
אֲרַיָּוֵךְ (arayavekh), ‘Ik drenk je’: letterlijk ‘Ik maak je kletsnat’.
De spreker is waarschijnlijk de profeet zelf; zie ook vers 11.
הֵידָד (hedad), ‘jubelkreet’: de kreet van de druiventreders bij de oogst. Het woord kan ook ‘strijdkreet’ betekenen. Dan komt de kreet van de vijand in de plaats van de vreugde van de oogst.
קַיִץ (qayits), ‘zomerfruit’: zoals Amos 8:1. Jer. 48:32 heeft een verwante tekst.
הַכַּרְמֶל (hakkarmel), ‘het boomgaardland’: karmel betekent vruchtbaar land met tuinen.
Het gaat hier niet om de berg met die naam.
הֵידָד (hedad), ‘jubelkreet’: zie vers 9.
הִשְׁבַּתִּי (hishbatti), ‘Ik heb doen ophouden’: hier spreekt Yahweh in de eerste persoon. Daarom staat dit stuk rood. De tekst noemt de spreker niet; de verzen ervoor en erna klinken als de profeet zelf.
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
Zie Kir-Cheres (Kir-Charaset, Kerak): Kir-Cheres is dezelfde stad als Kir-Charaset (Jesaja 16:7), meestal gelijkgesteld met Kerak, in Moab, ten oosten van de Zoutzee.
יֶהֱמוּ (yehemu), ‘bruisen’: het werkwoord wordt ook gebruikt voor zeeën en volken (17:12).
Hier klinkt het als de snaren van een lier, een klaagtoon.
קִיר חֶרֶשׂ (Qir Cheres), ‘Kir-Cheres’: waarschijnlijk dezelfde stad als Kir-Charaset in vers 7.
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
הַבָּמָה (habbamah), ‘de hoogte’: een offerhoogte, een plaats van aanbidding op een heuvel.
וְלֹא יוּכָל (velo yukhal), ‘dan zal het niets kunnen bereiken’: het Hebreeuws zegt alleen ‘en hij zal niet kunnen’. Er staat geen voorwerp.
Binnen drie jaar
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
מֵאָז (me’az), ‘vanouds’: van vroeger.
De tekst zegt niet welk eerder woord bedoeld is.
Het kan de last over Moab in Jes. 15 zijn.
Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.
Na ‘Yahweh heeft gesproken’ volgen Zijn woorden.
Daarom staan ze rood, ook al staat er geen ‘Ik’.
כִּשְׁנֵי שָׂכִיר (kishne sakhir), ‘als de jaren van een dagloner’: een dagloner telt zijn tijd precies. Het zijn dus precies drie jaar.
שְׁאָר (she’ar), ‘de overgeblevenen’: zo vertalen wij dit woord overal in Jesaja.