Lucas 1

Lucas begint met één lange zin (vers 1–4), zoals schrijvers in het Grieks vaak deden.

Wij verdelen die over vier verzen en voegen niets toe.

αὐτόπται (autoptai), ‘ooggetuigen’: wie iets zelf gezien heeft. ὑπηρέται (hyperetai), ‘dienaren’: mensen die onder gezag dienen. λόγος (logos), ‘woord’: hier de boodschap die verkondigd werd.

Θεόφιλος (Theophilos), ‘Theofilus’: de naam betekent ‘vriend van Elohim’ of ‘door Elohim bemind’.

Wij weten niet wie hij was. κράτιστος (kratistos), ‘uitmuntende’: een eerbiedige aanspreektitel voor een hooggeplaatst man; daarom ‘u’.

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

ἐφημερία (ephemeria), ‘afdeling’: de priesters waren verdeeld in 24 afdelingen, die om beurten in de tempel dienden (1 Kron. 24:1–19).

Abia was de achtste afdeling (1 Kron. 24:10).

πορευόμενοι ἐν (poreuomenoi en), letterlijk ‘wandelend in’: een Hebreeuwse uitdrukking voor ‘leven volgens’ (vergelijk Deut. 8:6, ‘op Zijn wegen gaan’). ἐντολή (entole), ‘gebod’; δικαίωμα (dikaioma), ‘voorschrift’.

ἐγένετο (egeneto), ‘het gebeurde’: Lucas begint zo vaak een verhaal, naar het voorbeeld van het Hebreeuwse וַיְהִי (vayehi).

Wij schrijven ‘Het gebeurde dat’ waar dat natuurlijk klinkt en laten het anders weg; in de glosses staat het woord altijd.

ναός (naos), ‘heiligdom’: het gebouw zelf, met de ruimte waar de priester wierook brandde.

In Luc. 2:27 staat ἱερόν (hieron), ‘tempel’: het hele terrein.

Wierook werd elke morgen en elke avond gebrand (Exod. 30:7–8). ἔλαχε (elache), ‘kreeg door het lot’: de priesters werden door loting aangewezen voor hun taak.

ἄγγελος κυρίου (angelos kyriou), ‘engel van Yahweh’: κυρίου is vertaald als Yahweh, zoals in het Hebreeuwse מַלְאַךְ יְהוָה (malak Yahweh).

Zie vers 19, waar de engel zijn naam noemt.

σίκερα (sikera) komt van het Hebreeuwse שֵׁכָר (shekar), ‘sterke drank’.

Wie wijn en sterke drank mijdt, leeft zoals een nazireeër (Num. 6:3); vergelijk Richt. 13:4–5.

Het Grieks zegt niet dat Johannes nazireeër is.

ἐπιστρέψει (epistrepsei), ‘zal terugbrengen’: het Hebreeuwse werkwoord שׁוּב (shuv), ‘zich omkeren’, in de vorm ‘doen omkeren’.

De zonen van Israël zullen zich tot Yahweh keren.

Dit gaat terug op Mal. 3:23–24 (in de Nederlandse telling 4:5–6): ‘Zie, Ik zend jullie Elia, de profeet … Hij zal het hart van de vaders terugbrengen naar de zonen.’

Johannes komt ‘met de geest en de kracht van Elia’, niet als Elia zelf (vergelijk Joh. 1:21).

Γαβριήλ (Gabriel), ‘Gabriël’: het Hebreeuws betekent ‘man van Elohim’.

Hij verscheen ook aan Daniël (Dan. 8:16; 9:21). παρεστηκώς ἐνώπιον τοῦ θεοῦ, ‘die voor Elohim staat’: hij staat in Zijn directe nabijheid om Hem te dienen.

κωφός (kophos) betekent ‘stom’ of ‘doof’, of beide.

Omdat men in vers 62 met gebaren met Zacharia spreekt, vertalen wij ‘doofstom’. ὀπτασία (optasia), ‘visioen’: iets dat men ziet, een verschijning.

ὄνειδος (oneidos), ‘schande’: kinderloosheid gold als een schande; vergelijk Gen. 30:23, waar Rachel zegt: ‘Elohim heeft mijn schande weggenomen.’ κύριος (kyrios) is hier vertaald als Yahweh.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

‘De zesde maand’ is de zesde maand van de zwangerschap van Elisabet (vers 36). Ναζαρέθ (Nazareth) is hier de schrijfwijze van de stad Nazaret.

παρθένος (parthenos), ‘maagd’: zoals in Matt. 1:23. ἐμνηστευμένην (emnesteumenen), ‘verloofd’: een verloving was bindend (vergelijk Matt. 1:18–19).

χαῖρε (chaire), ‘gegroet’: letterlijk ‘verheug je’, de gewone groet. κεχαριτωμένη (kecharitomene), ‘begenadigde’: van χάρις (charis), ‘genade’; iemand aan wie genade is gegeven.

‘Yahweh is met je’ zijn de woorden die de engel van Yahweh tot Gideon sprak (Richt. 6:12).

Sommige handschriften voegen na ‘Yahweh is met je’ toe: ‘gezegend ben jij onder de vrouwen’ (vergelijk vers 42).

Die woorden staan niet in de SBLGNT.

χάρις (charis), ‘genade’.

De uitdrukking ‘genade vinden’ komt overeen met het Hebreeuwse חֵן (chen), dat wij in het Oude Testament met ‘gunst’ vertalen (Gen. 6:8).

Ἰησοῦς (Iesous), ‘Yeshua’: de naam betekent ‘Yahweh redt’ (zie Matt. 1:21).

Ὕψιστος (Hypsistos), ‘de Allerhoogste’: in het Hebreeuws עֶלְיוֹן (Elyon), zoals in Gen. 14:18–19.

De belofte over de troon van David volgt 2 Sam. 7:12–16. κύριος ὁ θεός (kyrios ho theos) is vertaald als ‘Yahweh Elohim’, naar het Hebreeuwse יהוה אלהים.

Het huis van Jakob is Israël.

Vergelijk Dan. 7:14 (‘Zijn heerschappij is een heerschappij voor eeuwig’) en Jes. 9:5–6.

γινώσκω (ginosko), ‘kennen’: in de Bijbel ook het woord voor gemeenschap hebben, zoals in Gen. 4:1 en Matt. 1:25.

Wij schrijven ‘gemeenschap hebben’.

ἐπισκιάσει (episkiasei), ‘zal overschaduwen’: een beeld van de nabijheid van Elohim, zoals de wolk die de tent van samenkomst bedekte (Exod. 40:34–35).

De Heilige Geest is de Geest van Elohim uit Gen. 1:2.

συγγενίς (syggenis), ‘familielid’ (vrouwelijk).

Het Grieks zegt niet hoe Maria en Elisabet aan elkaar verwant waren.

ῥῆμα (rhema), ‘woord’: ook ‘zaak, ding’, zoals het Hebreeuwse דָּבָר (davar).

Vergelijk Gen. 18:14: ‘Is er iets te wonderlijk voor Yahweh?’.

δούλη (doule), ‘dienares’: het vrouwelijke woord bij δοῦλος (doulos), ‘knecht’.

Vergelijk Hanna, die zichzelf ‘Uw dienares’ noemt (1 Sam. 1:11). κυρίου is hier vertaald als Yahweh.

Zie Een stad in Juda (Ein Kerem?; ligging onzeker): Lucas noemt de stad niet bij naam.

De overlevering zoekt haar in Ein Kerem, ten westen van Jeruzalem, in het bergland van Judea.

Dit is niet zeker.

ὀρεινή (oreine), ‘bergland’: het heuvelland van Judea.

Het Grieks noemt de naam van de stad niet; wij weten niet zeker welke stad bedoeld is.

ἐσκίρτησεν (eskirtesen), ‘sprong op’: vergelijk Gen. 25:22, waar de kinderen van Rebekka elkaar in haar schoot stootten. βρέφος (brephos), ‘baby’: ook van een ongeboren kind.

εὐλογημένη (eulogemene), ‘gezegend’: door Elohim gezegend.

De woorden doen denken aan Richt. 5:24: ‘Gezegend zij Jaël boven alle vrouwen’.

κύριος (kyrios), ‘Heer’, met hoofdletter: Elisabet noemt het kind in de schoot van Maria haar Heer.

Vergelijk Ps. 110:1, ‘Uitspraak van Yahweh tot mijn Heer’.

μακαρία (makaria), ‘gelukkig’: zoals in Matt. 5:3. τελείωσις (teleiosis), ‘voltooiing’: wat begonnen is, wordt afgemaakt.

Deze lofzang doet sterk denken aan het gebed van Hanna (1 Sam. 2:1–10): de hoogmoedigen vallen, de geringen worden verhoogd, de hongerigen worden verzadigd. μεγαλύνω (megalyno), ‘groot maken’: loven, verheerlijken. ψυχή (psyche), ‘ziel’.

ταπείνωσις (tapeinosis), ‘lage staat’: het zijn van weinig aanzien; vergelijk 1 Sam. 1:11, waar Hanna om het ‘lijden’ van haar dienares vraagt. μακαρίζω (makarizo), ‘gelukkig noemen’: vergelijk Gen. 30:13.

ὁ δυνατός (ho dynatos), ‘de Machtige’: een naam voor Elohim.

‘Heilig is Zijn naam’: vergelijk Ps. 111:9.

ἔλεος (eleos), ‘barmhartigheid’: dit woord past bij het Hebreeuwse חֶסֶד (chesed), dat wij in het Oude Testament met ‘trouw’ weergeven.

Vergelijk Ps. 103:17.

βραχίων (brachion), ‘arm’: in de Bijbel een beeld voor de kracht van Elohim, bijvoorbeeld in Jes. 52:10.

ὑψόω (hypsoo), ‘verhogen’: wij vertalen dit werkwoord overal zo. δυνάστης (dynastes), ‘machthebber’.

Vergelijk 1 Sam. 2:7–8: ‘Hij vernedert, maar verheft ook.’

ἐξαπέστειλεν (exapesteilen), ‘zond weg’: van ἀποστέλλω, ‘zenden’, met het voorvoegsel ἐξ-, ‘weg’.

παῖς (pais), ‘knecht’: Israël wordt hier de knecht van Elohim genoemd, zoals in Jes. 41:8–9.

σπέρμα (sperma), ‘nageslacht’: zoals het Hebreeuwse זֶרַע (zera).

De belofte aan Abraham staat in Gen. 22:16–18.

ἐμεγάλυνεν κύριος τὸ ἔλεος αὐτοῦ (emegalynen kyrios to eleos autou), ‘Yahweh maakte Zijn barmhartigheid groot’: vergelijk Gen. 19:19, ‘U hebt mij grote trouw bewezen’.

De besnijdenis op de achtste dag volgt Gen. 17:12 en Lev. 12:3. ἐκάλουν (ekaloun), ‘zij noemden’: de onvoltooid verleden tijd; zij wilden het kind zo noemen, of waren er al mee bezig.

ἐνένευον (eneneuon), ‘zij wenkten’: zij maakten gebaren.

Dat men zo met hem spreekt, wijst erop dat Zacharia ook doof was (zie vers 22).

πινακίδιον (pinakidion), ‘schrijftafeltje’: een plankje om op te schrijven, meestal met een laagje was.

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

ἔθεντο ἐν τῇ καρδίᾳ (ethento en te kardia), ‘zij legden het in hun hart’: zij onthielden het en dachten erover na.

‘De hand van Yahweh’ is een beeld voor Zijn kracht en zorg.

De lofspraak lijkt op Ps. 41:14: ‘Gezegend zij Yahweh, de Elohim van Israël’; daarom is κύριος hier vertaald als Yahweh. λύτρωσις (lytrosis), ‘verlossing’: het vrijkopen van iemand; vergelijk λύτρον (lytron), ‘losgeld’. ἐπεσκέψατο (epeskepsato), ‘heeft omgezien’: Elohim komt naar Zijn volk toe.

κέρας σωτηρίας (keras soterias), ‘hoorn van redding’: de hoorn is een beeld van kracht (1 Sam. 2:10); vergelijk Ps. 132:17.

διαθήκη (diatheke), ‘verbond’: het Hebreeuwse בְּרִית (berit).

De eed aan Abraham staat in Gen. 22:16–18.

ὁσιότης (hosiotes), ‘toewijding’: trouw aan Elohim in het leven. δικαιοσύνη (dikaiosyne), ‘gerechtigheid’: wat in de ogen van Elohim goed en recht is.

Dit verwijst naar Mal. 3:1 en Jes. 40:3: de bode die de weg gereedmaakt voor Yahweh. κυρίου is daarom vertaald als Yahweh.

σπλάγχνα (splanchna), ‘innerlijk’: letterlijk de ingewanden, waar volgens de Bijbel de gevoelens zitten; vergelijk het Hebreeuwse רַחֲמִים (rachamim), ‘innig medelijden’. ἀνατολή (anatole), ‘opkomende zon’: het woord betekent ‘opkomst’ (van de zon of een ster).

Sommige oude vertalingen gebruiken dit woord voor de ‘Spruit’ in Zach. 3:8 en 6:12.

De ‘schaduw van de dood’ (Hebreeuws צַלְמָוֶת, tsalmavet) komt voor in Ps. 107:10 en Jes. 9:1.

πνεύματι (pneumati), ‘in de geest’: het Grieks laat open of dit de geest van Johannes is of de Heilige Geest; vergelijk vers 15. ἀνάδειξις (anadeixis), ‘bekendmaking’: het openlijk aanwijzen of tonen van iemand. ἐρήμοις (eremois), ‘woestijnen’, staat in het meervoud.