Jeremia 51

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

לֵב קָמָי (lev qamai), ‘Leb-Kamai’: een verhulde naam voor ‘Chaldeeën’ (כשדים, kasdim).

Als men de letters van het Hebreeuwse alfabet omkeert (de eerste letter voor de laatste, de tweede voor de voorlaatste enzovoort), wordt כשדים tot לב קמי.

Zo’n omkering heet atbasj.

Letterlijk betekent de naam waarschijnlijk ‘hart van hen die tegen Mij opstaan’.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Het Hebreeuws speelt met klanken: זָרִים (zarim), ‘vreemden’, en וְזֵרוּהָ (vezeruha), ‘en zij zullen haar wannen’.

Wannen is het scheiden van graan en kaf, waarbij het kaf wegwaait.

Sommige oude vertalingen lezen anders.

Dit vers is in het Hebreeuws moeilijk.

Het eerste woord אֶל (el) betekent ‘tegen’; wij vertalen ‘laat de boogschutter zijn boog spannen tegen wie spant’.

Het kan ook als ‘niet’ worden gelezen: ‘laat de boogschutter zijn boog niet spannen’.

Sommige oude vertalingen lezen anders.

De geschreven tekst (ketiv) heeft het woord ידרך (yidrokh), ‘hij spant’, twee keer; het gelezen woord (qere) leest het één keer.

Wij volgen het qere.

In de glosse staat het tweede woord als ‘niet gelezen’.

Zie Chaldea (land van de Chaldeeën): De Chaldeeën woonden in het zuiden van Babylonië, in het zuiden van het huidige Irak.

יְהוָה צְבָאוֹת (Yahweh Tsevaot): zie Jer. 2:19.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

תִּדַּמּוּ (tiddammu), ‘word weggevaagd’: het werkwoord betekent ‘tot zwijgen gebracht worden’ en dus ‘omkomen’.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Babel als gouden beker in de hand van Yahweh: zie ook Jer. 25:15–17, waar de volken uit de beker van Yahweh’s grimmigheid drinken.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

צֳרִי (tsori), ‘balsem’: een geneeskrachtige hars.

Zie Gen. 37:25, waar dezelfde balsem wordt vervoerd.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Hier spreken waarschijnlijk de vreemdelingen die in Babel verbleven (‘ieder naar zijn eigen land’).

Het Hebreeuws noemt niet wie spreekt.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

צִדְקֹתֵינוּ (tsidqoteinu), ‘onze gerechtigheid’: een meervoud, letterlijk ‘onze gerechtigheden’.

Yahweh heeft het recht van Zijn volk aan het licht gebracht.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

הָבֵרוּ (haberu), ‘scherp’: het werkwoord komt alleen hier voor.

De betekenis is onzeker; het kan ook ‘poets’ betekenen.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

אַמָּה (amah) is gewoonlijk een ‘el’, een lengtemaat.

אַמַּת בִּצְעֵךְ (ammat bitsekh), ‘de maat van je winstbejag’: de maat is vol, het einde van je winst is bereikt.

De betekenis is niet zeker.

בֶּצַע (betsa) is winst die ten koste van anderen is behaald.

בְנַפְשׁוֹ (benafsho), ‘bij Zichzelf’: letterlijk ‘bij Zijn ziel’.

Zie ook Amos 6:8.

De verzen 15–19 staan ook in Jer. 10:12–16.

De Hebreeuwse tekst is bijna gelijk; de Nederlandse tekst is gelijk aan Jer. 10, behalve in vers 19.

De verschillen in het Hebreeuws: in vers 16 heeft Jer. 10:13 ויעלה (vaya’aleh) tegenover ויעל (vaya’al) hier, ‘de aarde’ met lidwoord (הארץ) tegenover ארץ hier, en ויוציא tegenover ויצא; in vers 17 heeft Jer. 10:14 צורף (tsoref, met een extra letter) tegenover צרף hier; in vers 19 heeft Jer. 10:16 יעקב (Ya’aqov) tegenover יעקוב hier, en ‘en Israël is de stam van Zijn erfdeel’ tegenover ‘en van de stam van Zijn erfdeel’.

De betekenis is hetzelfde.

לְקוֹל תִּתּוֹ (leqol titto), ‘als Hij Zijn stem laat klinken’: letterlijk ‘bij het geven van Zijn stem’.

נְשִׂאִים (nesi’im), ‘wolken’: letterlijk ‘wat opstijgt’.

Zie ook Ps. 135:7.

נֶסֶךְ (nesekh), ‘gegoten beeld’: een beeld van gesmolten metaal.

רוּחַ (ruach), ‘adem’: ook ‘geest’.

Een beeld heeft geen adem: het leeft niet.

הֶבֶל (hevel), ‘nietigheid’: letterlijk ‘damp’, wat verdwijnt en niet vast te grijpen is, zoals in Pred. 1:2.

Hier wordt het gezegd van de beelden.

חֵלֶק יַעֲקוֹב (cheleq Ya’aqov), ‘het deel van Jakob’: Yahweh zelf is het deel van Zijn volk; vergelijk Ps. 16:5 en Ps. 73:26.

Hier is het een naam voor Hem.

מַפֵּץ (mappets), ‘moker’: een zware knots om stukken te slaan.

De tekst noemt niet wie met ‘jij’ wordt aangesproken.

Sommigen denken aan Babel zelf, dat Yahweh eerder als werktuig gebruikte (vergelijk Jer. 50:23, ‘de hamer van heel de aarde’), anderen aan Kores of de Meden, weer anderen aan Israël.

Wij laten het open.

צֶמֶד (tsemed), ‘span’: twee runderen onder één juk.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jer. 1:8.

הַר הַמַּשְׁחִית (har hamashchit), ‘verwoestende berg’: Babel als een machtige berg die de aarde verwoest.

Yahweh maakt hem tot הַר שְׂרֵפָה (har serefah), ‘een verbrande berg’.

Sommigen denken aan een uitgebrande vulkaan; de tekst zegt het niet.

Een hoeksteen en een fundamentsteen van Babel worden niet hergebruikt: zo volledig is de verwoesting.

Zie Ararat: Ararat is Urartu, het bergland rond het Vanmeer in het oosten van het huidige Turkije.

שׁוֹפָר (shofar), ‘ramshoorn’.

פַּחוֹת (pachot), ‘stadhouders’, en סְגָנִים (seganim), ‘bestuurders’: zoals in vers 23.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

מַחְשְׁבוֹת (machshevot), ‘plannen’: wat Yahweh heeft bedacht.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

נָשְׁתָה (nashtah), ‘is opgedroogd’: het werkwoord betekent ‘droog worden’ en dus ‘uitgeput raken’.

Dat de helden ‘vrouwen’ zijn geworden, is een beeld van zwakte; zie ook Nah. 3:13.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

מִקָּצֶה (miqqatseh), ‘tot in de uiterste hoek’: letterlijk ‘van het einde’.

Het kan ook ‘volledig’ betekenen, of ‘aan het uiteinde [van de stad]’.

מַעְבָּרוֹת (ma’barot), ‘doorwaadbare plaatsen’: plaatsen waar men de rivier kan oversteken; zie Joz. 2:7.

אֲגַמִּים (agammim), ‘poelen’: waterplassen met riet, moerassen.

De betekenis is niet helemaal zeker.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

גֹּרֶן (goren), ‘dorsvloer’: een platgestampte plek waar graan wordt gedorst.

הִדְרִיכָהּ (hidrikhah), ‘haar vasttrappen’: de dorsvloer werd met de voeten plat getrapt.

Het beeld zegt dat het oordeel nabij is: eerst het dorsen, dan de oogst.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Hier spreekt Sion (zie vers 35).

תַּנִּין (tannin), ‘draak’: een groot zeemonster; zie Jes. 51:9.

מַעֲדַנַּי (ma’adannai), ‘mijn lekkernijen’: wat kostbaar en heerlijk was in Jeruzalem.

Bij alle vijf de werkwoorden (‘heeft mij opgegeten’, ‘in verwarring gebracht’, ‘neergezet’, ‘ingeslikt’, ‘verdreven’) heeft het geschreven woord (ketiv) de uitgang ‘ons’ (-נו, -nu); het gelezen woord (qere) heeft ‘mij’ (-ני, -ni).

Wij volgen het qere.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

שְׁאֵרִי (she’eri), ‘mijn vlees’: het woord שְׁאֵר (she’er) betekent ‘vlees’ of ‘bloedverwant’.

Het is een ander woord dan שְׁאָר (she’ar), ‘de overgeblevenen’.

יַמָּהּ (yammah), ‘haar zee’, en מְקוֹרָהּ (meqorah), ‘haar bron’: waarschijnlijk de wateren van Babel, zoals de Eufraat en de kanalen.

Vergelijk vers 42, waar de zee over Babel opkomt.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

גַּלִּים (gallim), ‘steenhopen’: hopen puin.

תַּנִּים (tannim), ‘jakhalzen’: zoals in Jes. 34:13.

שְׁרֵקָה (sheriqah), ‘gesis’: het fluiten of sissen van verbazing en spot.

בְּחֻמָּם (bechummam), ‘terwijl zij verhit zijn’: het kan ook ‘in hun hitte’ betekenen, de hitte van de drank of van de strijd.

מִשְׁתֵּיהֶם (mishteihem), ‘hun drinkgelagen’: hun maaltijden met drank.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

שֵׁשַׁךְ (Sheshakh), ‘Sjesjak’: een verhulde naam voor Babel.

Ook hier is het alfabet omgekeerd (atbasj), zoals bij ‘Leb-Kamai’ in vers 1: בבל (Babel) wordt ששך.

De naam staat ook in Jer. 25:26.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

‘De zee’ is hier een beeld: een vloed van golven die over Babel komt.

De tekst zegt niet of het de vijand is of een overstroming.

בֶּן אָדָם (ben adam), ‘mensenkind’: letterlijk ‘zoon van een mens’.

Hier betekent het ‘een mens’: niemand.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

בֵּל (Bel), ‘Bel’: de naam van de Babylonische hoofdgod (Marduk).

Zie Jes. 46:1.

Dit is de oproep aan Yahweh’s volk om Babel te verlaten, zoals in vers 6.

Zie ook Jes. 48:20 en 52:11.

וּמֹשֵׁל עַל מֹשֵׁל (umoshel al moshel), ‘heerser tegen heerser’: heersers strijden tegen elkaar.

Het gerucht komt jaar na jaar.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

פְּסִילֵי (pesilei), ‘gesneden beelden’: beelden van hout of steen.

Het werkwoord פָּקַד (paqad), ‘straffen’, is hetzelfde als in vers 44.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

מִצָּפוֹן (mitsafon), ‘uit het noorden’: de vijand komt uit het noorden of noordoosten; vergelijk vers 27–28, waar de koningen van de Meden worden opgeroepen.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Het vers kan op twee manieren worden gelezen: ‘Ook Babel moet vallen vanwege de gesneuvelden van Israël’, of ‘Ook Babel moet vallen, gesneuvelden van Israël’ (als aanspreking).

De tweede helft is ook moeilijk.

Sommige oude vertalingen lezen anders.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מִקְדְּשֵׁי (miqdeshei), ‘heiligdommen van’: een meervoud, de heilige plaatsen van het huis van Yahweh.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

מְרוֹם עֻזָּהּ (merom uzzah), ‘de hoogte van haar sterkte’: een hoge, onneembare vesting.

Tegen wat van Yahweh komt, helpt geen muur.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Chaldea (land van de Chaldeeën): De Chaldeeën woonden in het zuiden van Babylonië, in het zuiden van het huidige Irak.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

גַלֵּיהֶם (galleihem), ‘hun golven’: de golven van de aanvallers, die als water bruisen.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

אֵל גְּמֻלוֹת (El gemulot), ‘een El van vergeldingen’: een naam voor Yahweh die vergeldt wat verdiend is; zie ook Jes. 59:18.

נְאֻם הַמֶּלֶךְ (ne’um hammelekh), ‘godsspraak van de Koning’: de Koning is hier Yahweh.

De woorden ‘Yahweh van de legermachten is Zijn naam’ vormen de lofformule, zoals in vers 19.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

עַרְעֵר תִּתְעַרְעָר (ar’er tit’ar’ar), ‘geheel worden afgebroken’: het werkwoord is verdubbeld en betekent ‘helemaal met de grond gelijk gemaakt worden’.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Baruch is ook ‘de zoon van Nerija, de zoon van Machseja’ (Jer. 32:12).

Seraja was dus waarschijnlijk zijn broer.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

סֵפֶר (sefer), ‘boekrol’: een rol waarop geschreven werd.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf.

פְּרָת (Perat), ‘Eufraat’: de rivier die door Babel stroomt.

Een steen laat de boekrol zinken, een beeld van het zinken van Babel (vers 64).

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

De woorden ‘Zij zullen uitgeput raken’ (וְיָעֵפוּ, veyaefu) staan ook aan het slot van vers 58.