Jeremia 41

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

Jisjmaël stamde ‘uit het koninklijk nageslacht’, dus uit het huis van David.

Zie 2 Kon. 25:25, waar vrijwel dezelfde woorden staan.

Hier staat erbij dat hij ook ‘de hoge ambtenaren van de koning’ bij zich had (zie Jer. 39:13) en dat zij samen brood aten.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

וַיָּמֶת (vayyamet), ‘hij doodde’: een vorm van het werkwoord ‘sterven’ die ‘doen sterven’ betekent.

In 2 Kon. 25:25 staat ‘en hij stierf’.

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

Vergelijk 2 Kon. 25:25: ‘Ook de Judeeërs en de Chaldeeën die bij hem in Mizpa waren, sloegen zij neer.’

Hier staat bovendien dat de Chaldeeën ‘de krijgsmannen’ waren, waarschijnlijk soldaten van Babel die in Mizpa waren.

Het Hebreeuws zegt: ‘Het was op de tweede dag na het doden van Gedalja, en niemand wist het.’

Wij maken er een zin van.

Sichem lag in het gebergte van Efraïm, bij het huidige Tell Balata, naast Nablus (Westelijke Jordaanoever).

Silo lag bij Khirbet Seilun, ten noorden van Betel.

Samaria was de hoofdstad van het noordelijke rijk, bij het huidige Sebastia (Westelijke Jordaanoever).

Alle drie liggen in het gebied van het vroegere noordelijke rijk.

Afgeschoren baarden, gescheurde kleren en sneden in het lichaam zijn tekenen van rouw.

De mannen komen waarschijnlijk om te rouwen om het verwoeste huis van Yahweh.

Het zichzelf snijden werd in de Wet verboden (Lev. 19:28; Deut. 14:1).

Hier wordt het in de tekst alleen vermeld.

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

הֹלֵךְ הָלֹךְ וּבֹכֶה (holekh haloch uvokheh), ‘voortdurend gaand en wenend’: Jisjmaël loopt wenend de mannen tegemoet.

Waarschijnlijk is dit een list.

De tekst zegt het niet.

וַיִּשְׁחָטֵם (vayyishchatem), ‘en hij slachtte hen af’: hetzelfde werkwoord als in 39:6 voor de zonen van Zedekia.

Het Hebreeuws zegt ‘in het midden van de put’.

Het woord ‘wierp’ voegen wij toe; vers 9 laat zien dat Jisjmaël de lijken in de put wierp.

מַטְמֹנִים (matmonim), ‘verborgen voorraden’: voorraden die in de grond of in holen verstopt zijn.

Zo verbergen mensen hun bezit in oorlogstijd.

בְּיַד גְּדַלְיָהוּ (beyad Gedalyahu), ‘bij Gedalja’: letterlijk ‘door de hand van Gedalja’.

Dat kan ‘naast hem’ of ‘samen met hem’ betekenen, of ‘met Gedalja’.

Het Hebreeuws is hier niet duidelijk.

Wij nemen aan dat het gaat om de mannen die tegelijk met Gedalja werden gedood.

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

שְׁאֵרִית (she’erit), ‘de overgeblevenen’: zie 40:11.

Gibeon (el-Jib) lag ongeveer 10 km ten noordwesten van Jeruzalem (Westelijke Jordaanoever).

De ‘grote wateren’ zijn waarschijnlijk de vijver van Gibeon (2 Sam. 2:13).

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

שָׁבָה (shavah), ‘gevangen nemen’: hetzelfde werkwoord als in vers 10.

Dit volk was door Jisjmaël gevangen genomen en wordt hier bevrijd.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Jisjmaël ontkwam met acht van de tien man die bij hem waren (vers 2).

De tekst zegt niet wat er met de twee anderen gebeurde.

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

Zie Gibeon: Gibeon (el-Jib) lag ongeveer 10 km ten noordwesten van Jeruzalem.

גְּבָרִים אַנְשֵׁי הַמִּלְחָמָה (gevarim anshei hammilchamah), ‘mannen, krijgsmannen’: de twee woorden staan naast elkaar.

Wij laten beide staan.

Geroet-Kimham (גֵּרוּת כִּמְהָם, Gerut Kimham) lag bij Betlehem, ten zuiden van Jeruzalem.

De ligging is onzeker.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

גֵּרוּת (gerut), ‘verblijfplaats, herberg’.

Kimham is waarschijnlijk de man die met David meeging (2 Sam. 19:38–41).

Zijn naam wordt vaak met Barzillai verbonden.

De plaats heette mogelijk naar hem.

Het geschreven woord (ketiv) is כמוהם (Kimoham); het qere is כִּמְהָם (Kimham).

Het is dezelfde naam in een andere schrijfwijze.

Wij volgen het qere.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Vergelijk 2 Kon. 25:26: ‘Zij gingen naar Egypte, want zij waren bang voor de Chaldeeën.’

Hier staat de reden uitgebreider: de moord op Gedalja, die de koning van Babel had aangesteld, kon de Chaldeeën tot wraak brengen.