Genesis 35

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

קום עלה בית אל (qum aleh Beit El), ‘sta op, ga naar Betel’: zie 28:10–22; 31:13.

Jasher 36:1–2 zegt dat Yahweh Jakob beval naar Betel te gaan en daar een altaar te bouwen, en dat Jakob dat deed.

Jubileeën 31:3 zegt dat hij op de nieuwemaansdag van de zevende maand naar Betel optrok.

הסרו את אלהי הנכר (hasiru et elohei hanekhar), ‘doe de vreemde goden weg’: daaronder waarschijnlijk Labans terafim (zie 31:19) en de buit uit Sichem (zie 34:27–29).

והטהרו והחליפו שׂמלתיכם (vehitaharu vehachalifu simlotekhem), ‘reinig jullie en verwissel jullie kleren’: zie Ex. 19:10.

Jubileeën 31:1–2 zegt dat Jakob zijn huis liet reinigen en dat Rachel de beelden van Laban aan Jakob gaf.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

הנזמים (hanezamim), ‘de ringen’: oorringen.

האלה אשׁר עם שׁכם (ha’elah asher im Shekhem), ‘de eik die bij Sichem staat’: zie 12:6.

Jubileeën 31:2 zegt dat Jakob de beelden verbrandde, brak en onder de eik verborg.

חתת אלהים (chittat Elohim), ‘een schrik van Elohim’: Elohim zelf beschermt Jakob na het geweld in Sichem (zie 34:30; Ex. 23:27).

Jasher 35:1–24 vertelt dat de koningen van de Amorieten zich verzamelden maar uit angst niet streden.

Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

לוזה (Luzah), ‘naar Luz’: de oude naam van Betel (zie 28:19).

Jasher 36:3 zegt dat Jakob negenennegentig was en dat hij met zijn zonen zes maanden in Betel bleef.

אל בית אל (El Beit El), ‘El-Betel’: ‘de El van Betel’ (zie 31:13).

נגלו (niglu), ‘hadden zich geopenbaard’: het werkwoord is meervoud bij ha’Elohim (zie 20:13).

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

ותמת דברה מינקת רבקה (vatamot Devorah meineqet Rivqah), ‘Debora, de min van Rebekka, stierf’: zie 24:59.

Rebekka wordt hier niet genoemd.

אלון בכות (Allon Bakhut), ‘Eik van het wenen’.

Jasher 36:4 en Jubileeën 32:30 noemen ook Deboras dood en begrafenis onder de eik.

Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan.

Zie 32:29–30 voor de eerdere naamgeving.

Jasher 36:8 zegt dat Yahweh Jakob toen zegende en Israël noemde.

אני אל שׁדי (ani El Shaddai), ‘Ik ben El Sjaddai’: zie 17:1; 28:3.

גוי וקהל גוים (goy uqehal goyim), ‘een volk en een gemeenschap van volken’: zie 17:4–6; 28:3.

ומלכים מחלציך יצאו (umelakhim mechalatsekha yetse’u), ‘koningen zullen uit je lendenen voortkomen’: zie 17:6, 16.

Zie 12:7; 13:15; 26:3 voor dezelfde belofte van het land.

נסך (nesekh), ‘plengoffer’: zie Ex. 29:40.

ויצק עליה שׁמן (vayitsoq alehah shamen), ‘hij goot er olie over’: zie 28:18.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Zie Betlehem: Betlehem (Efrata) ligt ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem.

כברת הארץ (kivrat ha’arets), ‘een eind van het land’: een niet nader bepaalde afstand (zie 48:7; 2 Kon. 5:19).

אפרתה (Efratah), ‘naar Efrata’: de streek rond Betlehem (zie vers 19).

Jasher 36:10 vertelt ook dat Rachel onderweg beviel; Jubileeën 32:33 zegt dat zij ’s nachts beviel.

בן אוני (ben oni), ‘Ben-Oni’: ‘zoon van mijn smart’.

בנימין (Binyamin), ‘Benjamin’: ‘zoon van de rechterhand’, mogelijk ook ‘zoon van het zuiden’.

Jasher 36:12 zegt dat hij zo heet omdat hij in het land ‘aan de rechterhand’ werd geboren.

Jubileeën 32:33 geeft beide namen.

הוא בית לחם (hu Beit Lechem), ‘dat is Betlehem’: ‘huis van brood’.

Betlehem ligt ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem, ongeveer 25 km ten zuiden van Betel en ongeveer 20 km ten noorden van Hebron.

Een andere overlevering plaatst Rachels graf noordelijker, bij Rama (zie 1 Sam. 10:2; Jer. 31:15).

Jasher 36:11 zegt dat Jakob een gedenkzuil op haar graf zette; Jubileeën 32:34 zegt dat zij in het land Efrata, dat is Betlehem, werd begraven.

מהלאה למגדל עדר (meahalah leMigdal Eder), ‘voorbij Migdal-Eder’: ‘toren van de kudde’, een herderstoren bij Betlehem.

Jubileeën 33:1 noemt de plaats Magdaladraef.

וישׁכב את בלהה פילגשׁ אביו (vayishkav et Bilhah pilegesh aviv), ‘hij sliep met Bilha, de bijvrouw van zijn vader’: Ruben verliest daardoor zijn eerstgeboorterecht (zie 49:3–4; 1 Kronieken 5:1).

Na ‘Israël hoorde het’ staat in de Hebreeuwse tekst een open ruimte; de zin breekt af.

שׁנים עשׂר (shenaim asar), ‘twaalf’.

Jubileeën 33:2–9 en Jasher 36:13–15 vertellen over deze daad en haar gevolgen.

Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan.

אשׁר ילד לו בפדן ארם (asher yullad lo bePaddan Aram), ‘die hem in Paddan-Aram geboren zijn’: een samenvatting; Benjamin werd in Kanaän geboren (zie vers 16–18).

Jasher 36:16–18 geeft dezelfde lijst van de twaalf zonen.

Zie Mamre: Mamre en de grot van Machpela liggen bij Hebron, in het bergland van Juda.

Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem.

ממרא קרית הארבע הוא חברון (Mamre Qiryat ha’Arba hi Chevron), ‘Mamre, Kirjat-Arba, dat is Hebron’: zie 13:18; 23:2.

Hebron ligt ongeveer 20 km ten zuiden van Betlehem.

מאת שׁנה ושׁמנים שׁנה (me’at shanah ushemonim shanah), ‘honderdtachtig jaar’: Isaak was zestig bij de geboorte van Jakob (zie 25:26), dus Jakob was 120 toen Isaak stierf.

Jubileeën 36:18 vertelt Isaaks dood; zijn leeftijd van honderdtachtig jaar staat daar niet.

ויגוע יצחק וימת (vayigva Yitschaq vayamot), ‘Isaak gaf de geest en stierf’: zie 25:8, 17.

Isaaks dood wordt hier vooruitlopend verteld: hij stierf pas ongeveer twaalf jaar nadat Jozef was verkocht (zie 25:26; 37:2; 41:46; 47:9).

Jubileeën 36:18–19 vertelt Isaaks dood en dat Ezau daarna naar het gebergte Seïr ging; de begrafenis wordt daar niet genoemd.