Jeremia 9

De telling van de verzen verschilt: Hebr. 9:1–25 is NL 9:2–26.

Het Nederlandse hoofdstuk 9 begint dus een vers eerder, in Hebr. 8:23.

לְשׁוֹנָם קַשְׁתָּם (leshonam qashtam), ‘hun tong als hun boog’: de tong is het wapen, de leugen de pijl (zie vers 7).

עָקוֹב יַעְקֹב (aqov ya’aqov), ‘bedriegt zonder ophouden’: letterlijk ‘bedriegt, bedriegt’; het werkwoord עָקַב (aqav) is verwant met de naam Jakob (Ya’aqov).

Zoals Jakob zijn broer bij de hiel greep (Hos. 12:4), zo bedriegt iedere broer.

יְהָתֵלּוּ (yehatellu), ‘misleiden’: van הָתַל (hatal), ‘bespotten, bedriegen’.

שִׁבְתְּךָ (shivtekha), ‘je woning’: het woord staat in het enkelvoud; Yahweh spreekt tot Jeremia, die midden in het bedrog woont.

צוֹרְפָם (tsorefam), ‘Ik smelt hen’: het beeld van een smelter, zoals in Jer. 6:27–30 en Jes. 1:25.

Yahweh brengt het volk in de smeltoven.

De vraag ‘Wat moet Ik anders doen?’ laat zien dat Hij geen andere uitweg ziet.

חֵץ (chets), ‘pijl’; שָׁחוּט (shachut), ‘geslepen’: gescherpt of gehamerd.

Het geschreven woord (ketiv) is שוחט (shochet), ‘dodend’; de overlevering (qere) leest שָׁחוּט (shachut), ‘geslepen’.

Wij volgen de lezing.

Deze vraag staat bijna woordelijk in Jer. 5:9 en 5:29; hier staat erbij ‘hen’ (בָּם, bam).

תִתְנַקֵּם נַפְשִׁי (titnaqqem nafshi), ‘Mijn ziel wreekt zich’: Yahweh zelf; het werkwoord נָקַם (naqam) is ‘wraak nemen’.

Het Hebreeuws zegt niet uitdrukkelijk wie spreekt.

Wij kiezen de profeet en dus zwart.

Het werkwoord נִצְּתוּ (nitsetu), ‘zijn verbrand’, kan ook ‘zijn verwoest’ betekenen.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

לְגַלִּים (gallim), ‘steenhopen’: puin van ingestorte gebouwen.

מְעוֹן תַּנִּים (me’on tannim), ‘woonplaats van jakhalzen’: de jakhalzen wonen in de ruïnes, zoals Jes. 34:13.

Zie ook Jer. 10:22.

De vraag naar de wijze man laat zien dat iedereen de ramp moet kunnen uitleggen.

Het antwoord komt in vers 12–13: het volk heeft de wet van Yahweh verlaten.

תּוֹרָתִי (torati), ‘Mijn wet’: תּוֹרָה (torah), ook ‘onderwijs’.

שְׁרִרוּת לִבָּם (sherirut libbam), ‘de hardnekkigheid van hun hart’: zoals Jer. 7:24.

לַעֲנָה (la’anah), ‘alsem’ en מֵי רֹאשׁ (mei rosh), ‘water van gif’: bittere, giftige planten; zie Deut. 29:17 en Jer. 8:14.

וַהֲפִצוֹתִים (vahafitsotim), ‘Ik verstrooi hen’: de verbondsvloek van Lev. 26:33; zie ook Deut. 28:64.

לַמְקוֹנְנוֹת (lamqonenot), ‘de klaagvrouwen’: vrouwen die als beroep klaagliederen aanhieven, bij begrafenissen; vergelijk 2 Kron. 35:25.

De ‘wijze vrouwen’ zijn dezelfde kundige vrouwen.

Vanaf hier spreekt de profeet, die de woorden van de klaagvrouwen aanhaalt.

‘Over ons’ en ‘onze ogen’ laten zien dat hij zich bij zijn volk rekent.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

אֵיךְ (eikh), ‘hoe’: het woord waarmee een klaagzang begint, zoals Klaagl. 1:1.

פִּיו (piv), ‘Zijn mond’: de vrouwen worden opgeroepen te luisteren naar het woord van Yahweh en dat door te geven in klaagliederen, zoals een les.

De dood wordt voorgesteld als een indringer die door het raam het huis binnenkomt.

מֵרְחֹבוֹת (merechovot), ‘van de pleinen’: de open ruimten in de stad, waar de mensen samenkomen.

דַּבֵּר (dabber), ‘spreek’: een bevel aan de profeet.

De woorden van de godsspraak staan binnen enkele aanhalingstekens.

Drie dingen waar mensen trots op zijn: wijsheid, kracht en rijkdom.

Hier staan de drie kernwoorden van Yahweh’s eigen handelen: חֶסֶד (chesed), ‘trouw’, מִשְׁפָּט (mishpat), ‘recht’, en וּצְדָקָה (tsedaqah), ‘gerechtigheid’.

Zie ook Hos. 6:6 en Micha 6:8 (‘recht te doen, trouw lief te hebben’).

Wie zich mag beroemen, beroemt zich op het kennen van Yahweh, niet op eigen bezit.

מוּל בְּעָרְלָה (mul be’orlah), ‘besnedene die toch onbesneden is’: letterlijk ‘besneden in onbesnedenheid’.

Het gaat om volken en mensen die uiterlijk besneden zijn, maar geen besnijdenis van het hart hebben.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Zie Edom (Seïr): Edom (Seïr) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

קְצוּצֵי פֵאָה (qetsutsei pe’ah), ‘die de rand van hun haar afknippen’: een gebruik van enkele woestijnstammen, zie Jer. 25:23 en 49:32; Israël mocht de rand van het haar niet afknippen (Lev. 19:27).