Genesis 37

Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon.

מגורי אביו (megurei aviv), ‘waar zijn vader als vreemdeling had gewoond’: zie 17:8; 35:27.

Jasher 41:1 zegt dat Jakob en zijn huis in het dal van Hebron woonden en dat hun kudden dagelijks in Sichem graasden.

אלה תלדות יעקב (eleh toledot Yaakov), ‘dit is de geschiedenis van Jakob’: zie 2:4; 6:9; 36:1.

Het verhaal gaat nu over Jakobs zonen, vooral over Jozef.

נער (na’ar), ‘jongen’: ook ‘jonge bediende’.

Jozef is zeventien.

דבתם רעה (dibbatam ra’ah), ‘hun kwade gerucht’: wat Jozef precies meldde, zegt de tekst niet (zie Num. 13:32; 14:36–37).

Jasher 41:5–9 zegt dat Jozef en Benjamin nog te jong waren om met hun broers te vechten, dat Jozef zich boven zijn broers verhief en dat hij kwaad over hen aan zijn vader bracht.

זקנים (zeqenim), ‘oude dag’: Benjamin is jonger (zie 44:20).

כתנת פסים (ketonet passim), ‘jas met lange mouwen’: de betekenis van passim is onzeker.

Het woord komt ook voor in 2 Sam. 13:18–19, voor het kleed van Tamar, de dochter van de koning.

Het kan ‘lang’ betekenen, tot de polsen en de enkels, of ‘veelkleurig’; zo vertaalt de Septuagint.

Jasher 41:6 zegt dat Jakob hem uit liefde een jas met lange mouwen maakte.

דברו לשׁלם (dabbero leshalom), ‘hem in vrede toespreken’: shalom is hier de vriendelijke groet en het goede woord; zie ook vers 14.

Jasher 41:8 zegt dat ze hem al zijn dagen niet vredig konden toespreken.

חלום (chalom), ‘droom’: dromen in Genesis, zie 20:3; 28:12; 31:10–11, 24; 40:5; 41:1.

Jasher 41:10–13 vertelt de droom van de schoven; vers 12–13 voegt toe dat Jakob Jozef kuste en zegende, waardoor de broers nog jaloerser werden.

מאלמים אלמים (me’allemim alummim), ‘schoven aan het binden’: het woord voor ‘schoof’ komt verder alleen voor in Ps. 126:6.

תסבינה אלמתיכם ותשׁתחוין (tesubbenah alummoteikhem vattishtachaveyn), ‘jullie schoven omringden haar en bogen zich neer’: zie 42:6; 43:26, 28 voor de vervulling.

המלך תמלך עלינו (hamalokh timlokh aleinu), ‘zul je koning over ons worden’: de eerste keer dat in Genesis een koningschap over Jakobs kinderen wordt genoemd; zie 36:31; 49:10.

השׁמשׁ והירח ואחד עשׂר כוכבים (hashemesh vehayareach ve’achad asar kokhavim), ‘de zon en de maan en elf sterren’: vader, moeder en elf broers (zie vers 10).

Zie ook 15:5 voor sterren als beeld van nageslacht.

Jasher 41:14 vertelt dezelfde droom.

ואמך (ve’immekha), ‘en je moeder’: Rachel was al gestorven (zie 35:19).

Een oude uitleg denkt aan Bilha, die Jozef grootbracht (zie 35:22).

להשׁתחות לך ארצה (lehishtachavot lekha artsah), ‘om ons voor je neer te buigen tot op de grond’: zie 33:3; 42:6.

Jubileeën 34:15 zegt dat Bilha stierf toen ze hoorde dat Jozef verdwenen was.

Jasher 41:15–16 geeft Jakobs berisping in dezelfde bewoordingen weer.

ויקנאו (vayqan’u), ‘werden jaloers’: zie 26:14; 30:1.

שׁמר את הדבר (shamar et hadavar), ‘bewaarde de zaak’: Jakob onthield het in zijn hart.

Jasher 41:17 zegt dat Jakob de dromen in zijn hart bewaarde.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

את (et), ‘(lijdend voorwerp)’: boven dit woord staan stippen, een teken dat de schrijvers het bijzonder merkten.

Oude uitleggers lezen daarin dat de broers zichzelf weidden en niet de kudde.

בשׁכם (bishkhem), ‘in Sichem’: de plaats van de gebeurtenissen van hoofdstuk 34.

Jasher 41:18–19 zegt dat Jakob zich zorgen maakte toen zijn zonen te lang wegbleven, uit vrees dat de inwoners van Sichem tegen hen waren opgestaan.

Jubileeën 34:1–9 vertelt dat Jakob zeven koningen van de Amorieten versloeg die zijn zonen en hun kudden bij Sichem aanvielen.

Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal.

ואשׁלחך (ve’eshlachakha), ‘en ik zal je sturen’: zie Ps. 105:17.

הנני (hineni), ‘Hier ben ik’: zie 22:1, 7, 11; 27:1; 31:11; 46:2.

מעמק חברון (me’emeq Chevron), ‘uit het dal van Hebron’: zie 13:18; 23:2.

Van Hebron naar Sichem is het ongeveer 80 km.

שׁלום אחיך (shelom acheikha), ‘het welzijn van je broers’: zie vers 4.

Jasher 41:20–21 zegt dat Jakob Jozef uit het dal van Hebron stuurde en dat Jozef zijn broers in Sichem niet vond en op het veld verdwaalde.

אישׁ (ish), ‘een man’: een niet bij naam genoemde man.

תעה (to’eh), ‘dwalend’: ‘verdwaald’; zie 21:14.

Jasher 41:22 zegt dat het een engel van Yahweh was.

דתינה (Dotaynah), ‘naar Dotan’: Dotan ligt ongeveer 20 km ten noorden van Sichem, op de oude handelsweg naar Egypte (zie vers 25).

Zie ook 2 Kon. 6:13.

Jasher 41:22–23 zegt dat de engel Jozef de weg naar Dotan wees.

ויתנכלו (vayitnakkelu), ‘smeedden listig een plan’: zie Num. 25:18; Ps. 105:25.

Jasher 41:24 zegt dat ze al besloten hadden hem te doden voordat hij bij hen was.

בעל החלמות (ba’al hachalomot), ‘meester van de dromen’: spottend bedoeld.

Jasher 41:25 legt deze woorden in de mond van Simeon, die zegt dat ze hem moeten doden en in een van de putten gooien.

חיה רעה (chayah ra’ah), ‘een wild dier’: zie vers 33; Lev. 26:6.

Jasher 41:25 heeft hier hetzelfde: een kwaad dier.

ויצלהו (vayyatsilehu), ‘redde hem’: Ruben, de eerstgeborene (zie 35:23), voelt zich verantwoordelijk (zie 42:22, 37).

נכנו נפשׁ (nakkenu nafesh), ‘laten wij hem het leven niet ontnemen’: letterlijk ‘laten wij hem niet slaan wat het leven betreft’; zie Deut. 19:6, 11.

תשׁפכו דם (tishpekhu dam), ‘vergiet geen bloed’: zie 9:6.

במדבר (bamidbar), ‘in de woestijn’: het onbewoonde weideland buiten de akkers, niet een zandwoestijn.

Jasher 41:26 geeft Rubens woorden en zegt dat hij dit zei om Jozef uit hun hand te redden en hem naar zijn vader terug te brengen.

כתנת הפסים (ketonet happassim), ‘de jas met lange mouwen’: zie vers 3.

Jasher 41:27 zegt dat ze hem op de grond sloegen en de jas uittrokken.

והבור רק (vehabbor req), ‘de put was leeg’: een uitgegraven regenwaterput; zie Jer. 38:6.

Jasher 41:28 zegt dat er wel slangen en schorpioenen in waren, die Yahweh in de wanden verborg zodat ze Jozef niet deerden.

Jasher 41:29–34 geeft Jozefs smeekbede uit de put.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

וישׁבו לאכל לחם (vayyeshvu le’ekhol lachem), ‘gingen zitten om brood te eten’: zie 42:21, waar de broers zich herinneren hoe Jozef smeekte.

ארחת ישׁמעאלים (orchat yishme’elim), ‘karavaan van Ismaëlieten’: zie 39:1.

נכאת וצרי ולט (nekhot utseri valot), ‘kruidengom, balsem en hars’: nekot is waarschijnlijk tragantgom, tseri balsem (zie Jer. 8:22; 46:11) en lot ladanum, een hars.

Gilead ligt oostelijk van de Jordaan.

Jasher 42:1–2 zegt dat de broers zaten te beraadslagen toen ze de karavaan zagen.

מה בצע (mah betsa), ‘wat winnen wij’: Jasher 42:3 zegt dat Juda zei dat Elohim Jozef misschien van hen zou eisen.

וכסינו את דמו (vekhissinu et damo), ‘en zijn bloed verbergen’: zie 4:10; Job 16:18.

ונמכרנו (venimkerennu), ‘laten wij hem verkopen’: zie Ex. 21:16; Deut. 24:7.

בשׂרנו (besarenu), ‘ons vlees’: zie 2:23; 29:14.

Jasher 42:4 zegt dat het voorstel de broers beviel.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

אנשׁים מדינים סחרים (anashim Midyanim socharim), ‘Midianitische kooplieden’: zie 25:2.

וימכרו (vayimkeru), ‘verkochten’: wie hier handelt, is niet duidelijk.

Vers 27 bedoelt de broers, vers 36 noemt de Medanieten, en 39:1 zegt dat de Ismaëlieten hem naar Egypte brachten.

Jozef zegt later: ‘die jullie naar Egypte verkocht hebben’ (zie 45:4–5).

בעשׂרים כסף (be’esrim kasef), ‘voor twintig zilverstukken’: zie Lev. 27:5, waar twintig sikkel de waarde is van een jongen tussen vijf en twintig jaar.

Jasher 42:5–19 vertelt dat zeven Midianitische kooplieden Jozef uit de put haalden, dat de broers hem na een twist voor twintig zilverstukken aan hen verkochten, zonder Ruben, en dat de Midianieten hem aan de Ismaëlieten doorverkochten voor hetzelfde bedrag (Jasher 42:23–25).

Jasher 42:29–40 vertelt dat Jozef onderweg op Rachels graf viel en daar een stem hoorde.

Jubileeën 34:10–11 zegt dat Jakob Jozef zond en dat zijn broers een plan tegen hem smeedden om hem te doden; over de verkoop zegt Jubileeën daar niets.

ויקרע את בגדיו (vayyiqra et begadav), ‘hij scheurde zijn kleren’: rouwgebaar; zie vers 34; 44:13.

Jasher 43:2–4 vertelt dat Ruben bij de put terugkwam, in de put afdaalde en Jozef niet vond, en dat hij zijn kleren scheurde.

ואני אנה אני בא (va’ani anah ani va), ‘en ik, waar moet ik heen’: zie 42:22, 37.

Jasher 43:5–8 zegt dat de broers vertelden wat ze gedaan hadden en elkaar zwoeren Jakob niets te vertellen.

שׂעיר עזים (se’ir izzim), ‘geitenbok’: zie ook 27:9, 16; 38:17, 20.

Jasher 43:10–13 zegt dat Issachar dit voorstelde: de jas scheuren, een bok slachten en de jas in het bloed dopen.

Jubileeën 34:12 zegt dat ze de jas stuurden op de tiende van de zevende maand.

הכר נא (hakker na), ‘herken toch’: hetzelfde werkwoord als in 27:23 en 38:25.

Jasher 43:13–15 zegt dat de broers de jas door Naftali lieten brengen, met de woorden dat ze hem op de weg gevonden hadden.

ויכירה (vayyakkirah), ‘herkende hem’: zie 38:25.

טרף טרף (taroph toraph), ‘zeker verscheurd’: zie vers 20.

Jasher 43:16 zegt dat Jakob op zijn gezicht viel, stil als een steen, en daarna luid riep dat het Jozefs jas was.

שׂק (saq), ‘rouwkleed’: een grof gewaad, vaak van haar; zie 2 Sam. 3:31; 1 Kon. 21:27.

Jubileeën 34:12–13 zegt dat het bericht Jakob in de avond bereikte en dat hij die nacht rouwde, en dat het hele huis met hem rouwde.

כל בניו וכל בנתיו (kol banav vekhol benotav), ‘al zijn zonen en al zijn dochters’: ook Dina en de schoondochters.

כי ארד אל בני אבל שׁאלה (ki ered el beni avel she’olah), ‘want ik zal rouwend naar mijn zoon afdalen in de Sjeol’: she’ol is het dodenrijk, de plaats van de gestorvenen; zie 42:38; 44:29, 31; Num. 16:30.

Jubileeën 34:14 spreekt van zijn zonen en zijn dochter.

Jubileeën 34:17 zegt dat hij een jaar om Jozef rouwde en niet ophield.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

והמדנים (vehamedanim), ‘de Medanieten’: zo staat het in de Hebreeuwse tekst; Medan was een zoon van Abraham en Ketura (zie 25:2), een broer van Midian.

Oude vertalingen lezen hier Midianieten.

לפוטיפר סריס פרעה (lePotifar seris Par’oh), ‘aan Potifar, hofdienaar van de farao’: saris is ‘hofdienaar’, soms ‘eunuch’; Potifar is getrouwd (zie 39:7).

שׂר הטבחים (sar hattabbachim), ‘bevelhebber van de lijfwacht’: letterlijk ‘overste van de slachters’; zie 39:1; 40:3–4; 2 Kon. 25:8.

Jasher 42:53 zegt dat de Ismaëlieten Jozef verder naar Egypte brachten.