Lucas 22

πάσχα (pascha), ‘Pesach’: het feest ter herinnering aan de uittocht uit Egypte (Exod. 12). ἄζυμα (azyma), ‘ongezuurde broden’: het feest dat op het Pesach volgt (Lev. 23:5–6).

Lucas noemt hier het hele feest ‘Pesach’.

Σατανᾶς (Satanas), ‘Satan’: van het Hebreeuwse שָׂטָן (satan), ‘tegenstander’; zie Matt. 4:10.

Het Grieks zegt letterlijk dat Satan ‘in Judas binnenging’. Ἰσκαριώτης (Iskariotes), ‘Iskariot’: wat de naam betekent, is onzeker.

στρατηγός (strategos), ‘bevelhebber’: iemand die leiding geeft; in 22:52 heten zij ‘bevelhebbers van de tempel’.

ἀργύριον (argyrion), ‘geld’: letterlijk ‘zilver’.

Matteüs noemt 30 zilverstukken (Matt. 26:15).

ἐξομολογέω (exomologeo), ‘toestemmen’: ook ‘belijden’; hier gaat het om instemmen met het voorstel. ἄτερ ὄχλου (ater ochlou), ‘zonder menigte’: Judas zocht een moment waarop de menigte er niet bij was.

θύω (thyo), ‘slachten’: het Pesachlam werd geslacht op de veertiende van de eerste maand (Exod. 12:6; Lev. 23:5).

Het Grieks heeft hier geen onderwerp (‘en hij zond’); wij noemen de naam Yeshua.

κατάλυμα (katalyma), ‘gastenkamer’: een plaats om te eten of te overnachten; zie ook Mark. 14:14.

ἀπόστολος (apostolos), ‘apostel’: iemand die gezonden is.

Lucas gebruikt dit woord voor de twaalf. ἀνέπεσεν (anepesen), ‘ging aan tafel liggen’: bij een feestmaal lag men aan tafel.

ἐπιθυμίᾳ ἐπεθύμησα (epithymia epethymesa), letterlijk ‘met verlangen heb Ik verlangd’: een nadrukkelijke manier van spreken. πάσχω (pascho), ‘lijden’.

Lucas noemt twee bekers: een vóór het brood (22:17) en een na de maaltijd (22:20).

Matteüs en Markus noemen één beker.

ἀνάμνησις (anamnesis), ‘gedachtenis’: herinnering.

De SBLGNT zet de woorden vanaf ‘dat voor jullie wordt gegeven’ in 22:19 tot en met 22:20 tussen rechte haken.

In sommige oude handschriften ontbreken ze.

Wij vertalen ze.

διαθήκη (diatheke), ‘verbond’: het Hebreeuwse בְּרִית (berit).

Het ‘nieuwe verbond’ staat in Jer. 31:31–34; ‘het bloed van het verbond’ in Exod. 24:8.

Het Grieks heeft bij ‘de beker’ geen werkwoord; wij vullen ‘nam Hij’ aan uit vers 19. ἐκχυννόμενον (ekchynnomenon), ‘uitgegoten’: de vorm hoort grammaticaal bij ‘de beker’.

De rechte haken van de SBLGNT, die in 22:19 openen, sluiten aan het eind van dit vers.

Zie de voetnoot bij 22:19.

Vergelijk Ps. 41:10 (in de Nederlandse telling is dit 41:9): ‘die mijn brood at, heeft de hiel groot gemaakt tegen mij’.

υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου (huios tou anthropou), ‘de Mensenzoon’: zie 5:24. ὁρίζω (horizo), ‘bepalen’: de lijdende vorm laat open wie het bepaald heeft.

ἔθνη (ethne), ‘volken’: de niet-Joodse volken. εὐεργέτης (euergetes), ‘weldoener’: een eretitel voor heersers.

διατίθεμαι (diatithemai), ‘toewijzen’: een regeling treffen.

Het is verwant aan διαθήκη (diatheke), ‘verbond’ (22:20).

κρίνω (krino), ‘oordelen’: zoals in Matt. 19:28, waar de twaalf ook ‘op tronen zitten’.

Wat dit oordelen inhoudt, zegt de tekst niet.

σινιάζω (siniazo), ‘ziften’: tarwe in een zeef schudden om het kaf van het koren te scheiden.

Het Grieks gebruikt hier voor ‘jullie’ het meervoud (ὑμᾶς); daarna, in 22:32, wordt Simon alleen aangesproken (‘voor jou’).

ἐπιστρέφω (epistrepho), ‘terugkeren’: het kan ook ‘zich omkeren’ betekenen. ἀδελφοί (adelfoi), ‘broers’: de andere leerlingen.

ἀπαρνέομαι (aparneomai), ‘verloochenen’: zeggen dat je iemand niet kent.

In 22:31 spreekt Yeshua hem aan met ‘Simon’, hier met ‘Petrus’.

βαλλάντιον (ballantion), ‘beurs’; πήρα (pera), ‘reistas’: een tas voor onderweg; ὑπόδημα (hypodema), ‘sandaal’.

ἱμάτιον (himation), ‘mantel’: het bovenkleed. μάχαιρα (machaira), ‘zwaard’: hier een kort zwaard of mes.

Het Grieks heeft alleen ‘en wie niet heeft’, zonder voorwerp; wij vullen ‘die’ aan en bedoelen de beurs en de reistas.

Het kan ook ‘een zwaard’ zijn.

Het citaat is Jes. 53:12.

Het Hebreeuws heeft ‘onder de overtreders is geteld’; de Griekse tekst heeft ἄνομοι (anomoi), ‘wetelozen’.

ἱκανόν ἐστιν (hikanon estin), ‘het is genoeg’: dat kan betekenen dat twee zwaarden genoeg zijn, of ‘genoeg hierover’.

Wat Hij bedoelt, zegt de tekst niet.

Zie Olijfberg: De Olijfberg ligt ten oosten van Jeruzalem, aan de overkant van het Kidrondal.

De Olijfberg ligt tegenover Jeruzalem (Zach. 14:4).

πειρασμός (peirasmos), ‘beproeving’: van hetzelfde woord als πειράζω, ‘op de proef stellen’ (Matt. 4:1).

Zie ook 22:46.

ποτήριον (poterion), ‘beker’: in de Schrift een beeld voor wat Elohim iemand toemeet, vooral Zijn oordeel (Ps. 75:9, in de Nederlandse telling 75:8; Jes. 51:17, 22).

De verzen 22:43–44 staan in de SBLGNT, maar in sommige oude handschriften ontbreken ze.

Wij vertalen ze.

ἀγωνία (agonia), ‘angst’: eigenlijk ‘strijd’, de spanning vóór een beslissend moment. θρόμβος (thrombos), ‘druppel’: het kan ook ‘klont’ betekenen.

Lucas zegt ‘als druppels bloed’: het is een vergelijking.

Het Grieks heeft ‘en hij naderde Yeshua’; wij herhalen de naam Judas om verwarring te voorkomen.

δοῦλος (doulos), ‘knecht’: letterlijk ‘slaaf’, iemand in dienst van een heer.

Johannes noemt hem Malchus (Joh. 18:10).

Ἐᾶτε ἕως τούτου (eate heos toutou), letterlijk ‘laat toe tot dit’: het kan een bevel zijn aan de leerlingen om op te houden (‘laat het hierbij’) of een verzoek aan de mannen om Hem dit te laten doen.

Wij lezen het eerste.

Alleen Lucas vertelt dat Yeshua het oor aanraakte en genas.

στρατηγοὶ τοῦ ἱεροῦ (strategoi tou hierou), ‘bevelhebbers van de tempel’: zij die over de tempel gesteld waren. λῃστής (lestes), ‘rover’.

ἐξουσία (exousia), ‘gezag’: het recht om te handelen.

‘Het gezag van de duisternis’ is het gezag dat de duisternis nu heeft.

Zie Huis van de hogepriester (Jeruzalem; ligging onzeker): Het huis van de hogepriester stond in Jeruzalem.

De ligging is niet bekend; de traditie zoekt het op de Sionsheuvel.

Zie ook Matt. 26:57–75; Mark. 14:53–72; Joh. 18:12–27.

Zie Huis van de hogepriester (Jeruzalem; ligging onzeker): Het huis van de hogepriester stond in Jeruzalem.

De ligging is niet bekend; de traditie zoekt het op de Sionsheuvel.

αὐλή (aule), ‘binnenplaats’: de open binnenplaats van het huis, zoals in Matt. 26:58 en Joh. 18:15.

Het Grieks heeft φῶς (fos), ‘licht’; wij schrijven ‘vuur’, omdat het licht van het vuur in 22:55 komt.

κύριος (kyrios), ‘Heer’: zie 7:13.

Alleen Lucas vertelt dat de Heer Petrus aankeek.

Lucas vertelt de bespotting vóór het verhoor door de Raad; Matteüs en Markus vertellen haar erna (Matt. 26:67–68; Mark. 14:65).

Het Grieks heeft alleen ‘zij bedekten Hem’; wij vullen ‘Zijn gezicht’ aan, zoals in Mark. 14:65.

πρεσβυτέριον (presbyterion), ‘oudstenraad’: de vergadering van de oudsten. συνέδριον (synedrion), ‘Raad’: het hoogste Joodse gerechtshof in Jeruzalem; zie Matt. 26:59.

‘Zitten aan de rechterhand’ komt uit Ps. 110:1 en ‘Mensenzoon’ uit Dan. 7:13.

Matteüs en Markus hebben hier ‘de Kracht’ als omschrijving voor Elohim (Matt. 26:64; Mark. 14:62); Lucas schrijft ‘de kracht van Elohim’.

Ὑμεῖς λέγετε ὅτι ἐγώ εἰμι (Hymeis legete hoti ego eimi) is letterlijk ‘Jullie zeggen dat Ik ben’.

Het kan opgevat worden als ‘Jullie zeggen het, en Ik ben het’ of als ‘Dat Ik het ben, zeggen jullie’.

Vergelijk 23:3 (‘Jij zegt het’).