Jesaja 14

רָחַם (racham), ‘zich ontfermen’: hetzelfde werkwoord als in Hos. 1:6–7.

In de eerste zin zijn ‘hen’ de Israëlieten: de volken brengen hen terug naar hun plaats.

In de tweede zin zijn ‘hen’ de volken: Israël neemt hen in bezit.

עֹצֶב (otsev), ‘pijn’, en רֹגֶז (roges), ‘onrust’.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

מָשָׁל (mashal), ‘spotlied’: een mashal is een spreuk, een vergelijking of een lied.

Hier is het een lied van spot over de koning van Babel.

Het loopt door tot en met vers 21.

מַדְהֵבָה (madhebah) komt alleen hier voor; de betekenis is onzeker.

Wij vertalen ‘razernij’.

Sommige oude vertalingen lezen een ander woord, met de betekenis ‘onderdrukking’.

מַטֵּה (matteh), ‘staf’, en שֵׁבֶט (shevet), ‘scepter’: tekenen van macht en van het recht om te slaan.

De bomen spreken hier alsof zij mensen zijn: zij zijn blij dat niemand ze nog omhakt.

De Libanon was bekend om zijn cederen; vergelijk 2 Kon. 19:23.

שְׁאוֹל (She’ol), ‘Sjeol’: het dodenrijk; zie Ps. 6:6.

נֶבֶל (nevel), ‘harp’: zoals in Amos 5:23.

רִמָּה (rimmah), ‘made’, en תּוֹלֵעָה (tola’ah), ‘worm’.

הֵילֵל בֶּן שָׁחַר (helel ben shachar), ‘Schitterende, zoon van de dageraad’: helel komt van het werkwoord הָלַל (halal), ‘schitteren’; shachar is de dageraad.

Het gaat om de morgenster, die vlak voor de zon opkomt en dan verdwijnt.

In de Latijnse traditie heet hij ‘Lucifer’ (‘lichtbrenger’).

Hier is hij een beeld voor de koning van Babel (vers 4).

כּוֹכְבֵי אֵל (kokhevei El), ‘de sterren van El’: de sterren aan de hemel van Elohim.

בָּמֳתֵי עָב (bamotei av), ‘de hoogten van de wolken’: bamot zijn ‘hoogten’; hier de toppen van de wolken.

Vers 16 en 17 vormen samen één vraag.

Zij wordt gesteld door wie de gevallen koning zien liggen.

אֲסִירָיו לֹא פָתַח בָּיְתָה (asirav lo patach bayetah), ‘zijn gevangenen liet hij niet naar huis gaan’: letterlijk ‘zijn gevangenen opende hij niet naar huis’.

Het werkwoord ‘openen’ betekent hier ‘loslaten’.

בְּבֵיתוֹ (beveto), ‘in zijn huis’: hier het graf.

Koningen kregen een eervol graf; vergelijk vers 19.

נֵצֶר (netser), ‘loot’: een jonge tak.

Een afgehouwen en weggegooide tak is waardeloos en wordt verafschuwd.

זֶרַע מְרֵעִים (zera mere’im), ‘het nageslacht van de boosdoeners’: de familie van de koning.

Hun naam zal niet meer worden genoemd.

מַטְבֵּחַ (matbeach), ‘slachtplaats’: een plek waar geslacht wordt.

Het volk van de koning draagt de gevolgen van de schuld van zijn vaders.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘godsspraak van Yahweh’: zie Jes. 1:24.

De formule staat hier midden in Zijn woorden en is daarom rood.

קִפֹּד (qippod), ‘egel’: een dier dat in verlaten plaatsen leeft.

De vertaling is onzeker; sommigen denken aan een vogel.

Vergelijk Zef. 2:14.

אִם לֹא (im lo), ‘zeker’: letterlijk ‘indien niet’.

Zo begint een eed: wat volgt, is zeker.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

‘Mijn land’ en ‘Mijn bergen’: het land van Yahweh, dat is het land van Juda; vergelijk ‘de grond van Yahweh’ in vers 2.

Koning Achaz stierf in het jaar waarin deze last werd uitgesproken; zie 2 Kon. 16:20.

Voor ‘last’ (מַשָּׂא, massa) zie 13:1.

Zie Filistea: Filistea was de kuststrook in het zuidwesten van het land, rond Gaza en Asdod.

פְּלֶשֶׁת (Peleshet), ‘Filistea’: het land van de Filistijnen, aan de zuidelijke kust.

בְּכוֹרֵי דַלִּים (bekhorei dallim), ‘de eerstgeborenen van de armen’: de armsten van de armen.

De Masoretische tekst heeft hier een derde persoon: ‘Hij zal doden’ (יַהֲרֹג, yaharog).

Sommige oude vertalingen lezen ‘Ik zal doden’, zoals in het begin van de zin.

Wij volgen de Masoretische tekst.

Zie Filistea: Filistea was de kuststrook in het zuidwesten van het land, rond Gaza en Asdod.

עָשָׁן (ashan), ‘rook’: het Hebreeuws zegt niet waar de rook vandaan komt.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

‘De boodschappers van het volk’ zijn de gezanten van Filistea.

Het antwoord is: Yahweh heeft Sion gegrondvest, en daar vinden de ellendigen van Zijn volk een schuilplaats.