2 Koningen 19

שַׂק (saq), ‘rouwkleed’: grove kleding als teken van rouw, zoals in 1 Kon. 21:27.

Hizkia scheurt zijn kleren, zoals de mannen in 18:37.

יְשַׁעְיָהוּ (Yesha’yahu), ‘Jesaja’: de profeet.

Zijn vader heet אָמוֹץ (Amots), ‘Amoz’.

Dat is niet dezelfde naam als die van de profeet Amos.

Dit verhaal staat ook in Jes. 36–39.

מַשְׁבֵּר (mashber), ‘geboortestoel’: de plek waar een kind geboren wordt.

Het beeld: de kinderen zijn aan de geboorte toe, maar de moeder heeft geen kracht meer.

Zo staat het volk machteloos.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

שְׁאֵרִית (she’erit), ‘overblijfsel’: wie van Juda nog over is nadat Sanherib de steden heeft ingenomen (18:13).

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Jesaja spreekt hier namens Yahweh.

Zijn woorden zijn niet rood, maar zwart: een profeet citeert Yahweh, zoals in 1 Kon. 20:13.

De woorden van Yahweh staan daarom tussen enkele aanhalingstekens.

רוּחַ (ruach), ‘geest’: het woord kan ook ‘wind’, ‘adem’ of ‘gezindheid’ betekenen.

Wij schrijven ‘een geest’, zoals het staat.

Wat hier wordt aangekondigd, gebeurt in vers 36–37.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Libna (ligging onzeker): Libna lag in de Sefela.

Tel Burna is voorgesteld; dit is niet zeker.

Zie Lachis: Lachis (Tel Lakisj) lag in de Sefela, ten zuidwesten van Hebron.

Libna lag in de Sjefela, in het zuidwesten van Juda (Joz. 10:29).

De precieze ligging is onzeker.

Lachis staat bij 18:14.

Het Hebreeuws zegt ‘want hij had gehoord dat hij uit Lachis was vertrokken’.

Wij noemen ‘de koning’, zodat duidelijk is wie er vertrokken was.

Zie Kush: Kush was het gebied ten zuiden van Egypte, Nubië, het huidige Noord-Soedan.

תִּרְהָקָה (Tirhaqah), ‘Tirhaka’: koning van Kush.

Kush ligt ten zuiden van Egypte, in het gebied van het huidige Soedan.

In de Egyptische bronnen heet hij Taharqa.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Sanherib stuurt boden met een tweede boodschap.

Ook hier staat de formule van een bode: ‘Zo moeten jullie zeggen’.

Vanaf hier is het de boodschap zelf.

Het Hebreeuws gebruikt het woord ‘vertrouwen’ weer (בָּטַח, batach); zie 18:5.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

לְהַחֲרִימָם (lehacharimam), ‘hen met de ban slaan’: de ban (cherem) betekent dat iets volledig vernietigd wordt.

Zie ook Joz. 6:17.

Zie Gozan (Tell Halaf): Gozan lag aan de Chabor, bij het huidige Tell Halaf, in het noordoosten van Syrië.

Zie Rezef (Rusafa): Rezef wordt gezocht bij Rusafa, ten zuiden van de Eufraat, in Syrië.

Gozan ligt aan de Chabor, in het noordoosten van het huidige Syrië.

Haran ligt in het zuidoosten van het huidige Turkije; het is de stad uit Gen. 11:31.

Rezef ligt waarschijnlijk bij het huidige Rusafa in Syrië.

Telassar is onzeker, ergens in Mesopotamië.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Zie Arpad (Tell Rifaat): Arpad wordt gezocht bij Tell Rifaat, ten noorden van Aleppo, in het noorden van Syrië.

Chamat (het huidige Hama in Syrië) en Arpad (bij het huidige Tell Rifaat in Syrië) staan ook bij 18:34.

De ligging van Sefarwaïm, Hena en Iwwa is onzeker.

Hizkia brengt de brieven naar het huis van Yahweh en legt ze voor Yahweh neer.

Daarna bidt hij.

Het Hebreeuws heeft ‘de brieven’ (meervoud) en daarna ‘hij spreidde het uit’ (enkelvoud).

Wij vertalen beide met het meervoud: ‘ze’.

יֹשֵׁב הַכְּרֻבִים (yoshev hakeruvim), ‘die troont op de cherubs’: zoals in 1 Sam. 4:4.

De cherubs staan op de ark; Yahweh spreekt van boven het verzoendeksel (Exod. 25:22).

Hizkia vraagt Yahweh te horen en te zien wat in de brieven staat.

De woorden ‘die hem heeft gestuurd’ gaan over Sanherib: hij zond de Rabsake.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Hizkia zegt dat de goden van de volken geen echte goden zijn, maar ‘werk van mensenhanden, hout en steen’.

Zo ook in Deut. 4:28.

Vergelijk 1 Kon. 8:60: ‘zodat alle volken van de aarde weten dat Yahweh de Elohim is’.

Hizkia bidt dat Yahweh Zich bekendmaakt aan alle koninkrijken.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

סַנְחֵרִב (Sancherev), ‘Sanherib’: hier staat de naam zonder de letter yod.

In de verzen 16 en 36 staat hij met de yod (סַנְחֵרִיב).

Het is dezelfde koning.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Vanaf vers 21 volgt een gedicht, een spotlied op Sanherib.

Het loopt tot en met vers 28.

בְּתוּלַת בַּת צִיּוֹן (betulat bat Tsiyyon), ‘de maagd, de dochter van Sion’: een beeld voor Jeruzalem als een jonge vrouw.

Het hoofd schudden is een teken van spot.

קְדוֹשׁ יִשְׂרָאֵל (qedosh Yisra’el), ‘de Heilige van Israël’: een naam voor Yahweh, zoals in Ps. 71:22.

Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee.

אֲדֹנָי (Adonai), ‘mijn Heer’: zoals bij 1 Kon. 3:10.

Het is hier de aanspreektitel van Yahweh.

De geschreven tekst (ketiv) heeft ‘met de wagen van mijn wagens’ (בְּרֹכֶב).

De voorgelezen tekst (qere) heeft ‘met de menigte van mijn wagens’ (בְּרֹב).

Wij volgen de qere.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מָצוֹר (matsor), ‘Egypte’: een andere vorm van de naam Mitsrayim.

Het kan ook ‘bolwerk’ betekenen.

Wij vertalen ‘Egypte’, de gangbare opvatting.

Dat is onzeker.

וַתְּהִי (vattehi), ‘en het werd’: het Hebreeuws is hier moeilijk.

Het werkwoord staat in het vrouwelijk enkelvoud en de zin heeft geen duidelijk onderwerp.

Wij lezen: ‘Het diende om versterkte steden tot hopen puin te maken.’

Dat past bij wat Yahweh zegt: Hij heeft Sanherib gebruikt.

Gras op de daken verdort snel omdat het geen diepe wortels heeft.

Zo ook in Ps. 129:6.

חַח (chach), ‘haak’, en מֶתֶג (meteg), ‘bit’: zo leidt men dieren en gevangenen.

Yahweh behandelt Sanherib als een dier dat teruggevoerd wordt.

סָפִיחַ (safiach), ‘wat vanzelf groeit’: wat na de oogst uit gevallen graan opkomt (Lev. 25:5).

סָחִישׁ (sachish), ‘wat daaruit opkomt’: dit woord komt alleen hier voor; de betekenis volgt uit de samenhang.

In de eerste twee jaar eet het volk wat vanzelf groeit.

Pas in het derde jaar zaait en oogst het weer.

פְּלֵיטַת בֵּית יְהוּדָה (peleitat beit Yehudah), ‘het ontkomene van het huis van Juda’: wie van Juda is ontkomen en overgebleven.

Het beeld is een plant: wortel naar beneden, vrucht naar boven.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

קִנְאַת יְהוָה (qin’at Yahweh), ‘de ijver van Yahweh’: Zijn vurige betrokkenheid bij Zijn volk en Zijn stad.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

סֹלְלָה (sollelah), ‘belegeringswal’: een helling van aarde die tegen een stadsmuur wordt gebouwd om hem te bestormen.

Zo’n helling wordt hier niet opgeworpen.

נְאֻם יְהוָה (ne’um Yahweh), ‘spreekt Yahweh’: de formule van een profetisch woord, zoals in 1 Sam. 2:30.

Yahweh zegt dat Hij de stad beschermt ‘om Mijnentwil en om wille van David, Mijn dienaar’.

Vergelijk 1 Kon. 11:13 en 11:34, waar het ook om David gaat.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

מַלְאַךְ יְהוָה (mal’akh Yahweh), ‘engel van Yahweh’: wij vertalen neutraal.

De tekst zegt niet wie de engel is.

Zie ook 2 Sam. 24:16 en 2 Kron. 32:21.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Nineve: Nineve lag aan de Tigris, bij het huidige Mosul in Irak.

Nineve (Tell Kuyunjik, bij het huidige Mosoel in Irak) lag aan de Tigris.

Het was een hoofdstad van Assyrië.

Dat is zeker.

Zie Ararat: Ararat is Urartu, het bergland rond het Vanmeer in het oosten van het huidige Turkije.

Het land Ararat is het bergland van Urartu, in het huidige oosten van Turkije en Armenië.

Zie ook Gen. 8:4.

Het Hebreeuws heeft hier niet ‘zijn zonen’ bij Adrammelech en Sarezer.

Sommige oude vertalingen voegen dat toe.

Wij volgen de Masoretische tekst.