Spreuken 14

חַכְמוֹת (chakhmot), ‘wijsheid’: het woord staat in het meervoud, ook in Spr. 1:20 en 9:1.

Letterlijk: ‘de wijsheden van vrouwen – zij heeft haar huis gebouwd’.

Het werkwoord staat in het enkelvoud.

De tegenhanger is אִוֶּלֶת (ivvelet), ‘zotheid’.

נְלוֹז (naloz), ‘bochtig’: wie op kromme wegen gaat.

חֹטֶר (choter), ‘roede’: een dunne tak of loot.

De hoogmoed van de zot slaat hemzelf, of hij groeit als een loot uit zijn mond.

אֲלָפִים (alafim), ‘runderen’: het woord kan ook ‘duizenden’ betekenen.

יָפִיחַ (yafiach), ‘blaast uit’: wie leugens blaast, gebruikt zijn adem om ze te verspreiden.

Vergelijk Spr. 14:25; 6:19; 19:5; 19:9.

נָקָל (naqal), ‘gemakkelijk’: letterlijk ‘licht’.

De inzichtige neemt kennis snel op.

Het Hebreeuws is kort: ‘ga van voor een dwaze man, en niet heb je gekend lippen van kennis’.

Wij lezen: bij hem vind je geen woorden van kennis.

Een andere lezing is ‘anders leer je geen lippen van kennis kennen’.

עָרוּם (arum), ‘slimme’: hier in goede zin.

De ‘slimheid’ (ormah) is de gave om vooruit te zien.

Het vers is moeilijk.

אָשָׁם (asham) is ‘schuld’ en ook ‘schuldoffer’.

Het werkwoord יָלִיץ (yalitz) staat in het enkelvoud.

Een andere lezing is: ‘de schuld spot met zotten’.

Wij vertalen letterlijk: zotten spotten met schuld.

מָרָּה (marrah), ‘bitterheid’: het verdriet dat alleen het hart kent.

De spreuk staat bijna woordelijk ook in Spr. 16:25.

Wij vertalen beide gelijk.

תּוּגָה (tugah), ‘verdriet’.

סוּג לֵב (sug lev), ‘afvallige van hart’: iemand die zich van binnen heeft afgekeerd.

Het Hebreeuws zegt in de tweede helft alleen: ‘en van zichzelf een goede man’.

Het werkwoord ‘wordt verzadigd’ komt uit de eerste helft.

פֶּתִי (peti), ‘eenvoudige’: wie licht te beïnvloeden is.

יָרֵא (yare), ‘is bevreesd’: hier voor het kwaad, niet voor Yahweh.

קְצַר אַפַּיִם (qetsar apayim), letterlijk ‘kort van neus’: snel kwaad, het tegenovergestelde van ‘langzaam tot toorn’ (vers 29).

נָחֲלוּ (nachalu), ‘erven’: zotheid is het enige wat zij bezitten.

Het werkwoord שַׁחוּ (shachu), ‘buigen zich neer’, staat alleen in de eerste helft.

In de tweede helft wordt het herhaald.

רֵעֵהוּ (re’ehu), ‘zijn naaste’.

אַשְׁרָיו (ashrav), ‘gelukkig hij’: het woord uit Ps. 1:1.

Het geschreven woord (ketiv) is עניים (aniyyim), ‘ellendigen’.

De te lezen vorm (qere) is עֲנָוִים (anavim), ‘nederigen’.

Wij volgen de qere.

חֶסֶד (chesed), ‘trouw’ en אֱמֶת (emet), ‘waarheid’.

De tweede helft zegt letterlijk: ‘en trouw en waarheid – beramers van goed’.

Wij lezen: trouw en waarheid zijn voor wie het goede beraamt.

עֶצֶב (etsev), ‘inspanning’: zwaar werk, ook ‘moeite’.

Sommige oude vertalingen lezen in de eerste helft ‘hun slimheid’ (עָרְמָתָם, ormatam) in plaats van ‘hun rijkdom’ (עָשְׁרָם, oshram).

Wij volgen de Masoretische tekst.

מַצִּיל (matsil), ‘bevrijdt’: hier met נְפָשׁוֹת (nefashot), ‘levens’; het meervoud van נֶפֶשׁ (nefesh).

יִרְאַת יְהוָה (yirat Yahweh), ‘vrees voor Yahweh’: ‘vrees’ omvat ontzag.

De spreuk staat bijna gelijk in Spr. 13:14; daar is het ‘onderwijs van een wijze’ de bron.

הַדְרַת (hadrat), ‘luister’.

אֶרֶךְ אַפַּיִם (erekh apayim), ‘langzaam tot toorn’, zoals in Exod. 34:6.

מַרְפֵּא (marpe), ‘gezond’: het woord betekent ‘genezing’ en ‘rust’.

דַּל (dal), ‘geringe’: wie weinig bezit of weinig kan.

Het woord betekent ook ‘arme’.

יִדָּחֶה (yiddacheh), ‘wordt neergestoten’: omver geduwd.

בְמוֹתוֹ (vemoto), ‘in zijn dood’.

Sommige oude vertalingen lezen ‘in zijn onberispelijkheid’ (בְּתֻמּוֹ, betummo).

Wij volgen de Masoretische tekst.

תִּוָּדֵעַ (tivvade’a), ‘maakt zich bekend’: de wijsheid laat zich ook onder dwazen merken.

Sommige oude vertalingen hebben in de tweede helft een ontkenning: ‘wordt niet bekend’.

Wij volgen de Masoretische tekst.

חֶסֶד (chesed) betekent meestal ‘trouw’, maar hier past ‘schande’, zoals in Lev. 20:17 en Spr. 25:10.

Een andere lezing is: ‘trouw is voor de volken een zondoffer (חַטָּאת, chatta’t)’.

Wij kiezen ‘schande’.

מַשְׂכִּיל (maskil), ‘die doorzicht heeft’.