Jesaja 36

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Juda: Juda is hier het zuidelijke land, rond Jeruzalem, in het bergland ten westen van de Zoutzee.

Jes. 36–39 loopt grotendeels parallel met 2 Kon. 18:13–20:19; zie ook 2 Kron. 32.

Waar het Hebreeuws gelijk is, is onze vertaling gelijk.

Waar het verschilt, melden wij dat in de voetnoten.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Lachis: Lachis (Tel Lakisj) lag in de Sefela, ten zuidwesten van Hebron.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Waterleiding van de bovenste vijver (ligging onzeker): De waterleiding van de bovenste vijver lag bij Jeruzalem, buiten de stadsmuur.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Veld van de voller (ligging onzeker): Het veld van de voller lag bij Jeruzalem, aan de weg langs de bovenste vijver.

De precieze plaats is niet zeker.

In 2 Kon. 18:17 stuurt de koning van Assyrië drie hoge ambtenaren, de Tartan, de Rabsaris en de Rabsake.

Jesaja noemt alleen de Rabsake.

עַל הַבַּיִת (al habbayit), ‘over het huis’: de man die het paleis beheert, zoals in 1 Kon. 4:6.

סֹפֵר (sofer), ‘schrijver’, en מַזְכִּיר (mazkir), ‘archivaris’: zie 1 Kon. 4:3.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

בָּטַח (batach), ‘vertrouwen’: het sleutelwoord van de hoofdstukken 36–37, zoals in 2 Kon. 18:5.

Wij vertalen het steeds met ‘vertrouwen’.

אָמַרְתִּי (amarti), ‘ik zeg’: het Hebreeuws van Jesaja heeft hier ‘ik zeg’.

In 2 Kon. 18:20 staat אָמַרְתָּ (amarta), ‘je zegt’.

De rest van het vers is gelijk.

Wij vertalen elke vorm zoals hij staat.

Het Hebreeuws van de eerste helft is kort en moeilijk: ‘ik zeg: slechts een woord van lippen, raad en kracht voor de oorlog’.

Het heeft geen werkwoord bij ‘raad en kracht’.

Wij lezen: ‘Ik zeg: Het zijn slechts woorden van de lippen, raad en kracht voor de oorlog.’

De Rabsake bedoelt: Hizkia’s plannen zijn praatjes.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מִשְׁעֶנֶת (mish’enet), ‘steunstaf’: een stok om op te leunen.

De Rabsake noemt Egypte een stok van gebroken riet die in de hand binnendringt en haar doorboort.

Zo kon Hizkia zeker niet op Egypte rekenen.

Dit vers staat gelijk in 2 Kon. 18:21; daar staat ‘Zie nu’, hier ‘Zie’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Met ‘Hij’ bedoelt de Rabsake Yahweh.

Hij noemt de hoogten en altaren ‘Zijn’ hoogten en altaren.

Hizkia had die weggenomen (2 Kon. 18:4).

De Rabsake maakt daarvan een verwijt tegen Hizkia.

Het tweede ‘Hij’ (‘Hij heeft tegen Juda en Jeruzalem gezegd’) is Hizkia.

Zie ook 2 Kron. 32:12, waar het woord anders luidt: ‘Voor één altaar moeten jullie je neerbuigen, en daarop moeten jullie wierook laten opgaan.’

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

הִתְעָרֵב (hit’arev), ‘ga een weddenschap aan’: de stam betekent ‘zich borg stellen, inzetten, ruilen’.

De betekenis hier is onzeker.

Wij vertalen ‘weddenschap’.

De Rabsake zegt spottend: Assyrië geeft paarden, maar Juda heeft de berijders niet.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

פַּחַת (pachat), ‘landvoogd’: zoals in 1 Kon. 10:15.

Een landvoogd is een gewestelijk bestuurder.

Zelfs de geringste ervan kan Hizkia niet terugdrijven.

Dit vers is gelijk aan 2 Kon. 18:24.

De Rabsake beweert dat Yahweh hem heeft gestuurd.

Dit zijn zijn woorden, geen woorden van Yahweh zelf.

Daarom staan ze zwart, tussen enkele aanhalingstekens.

De tekst zegt nergens dat dit waar is.

אֲרָמִית (aramit), ‘Aramees’: de taal die overheden van verschillende volken gebruikten om elkaar te verstaan.

יְהוּדִית (yehudit), ‘Judees’, letterlijk ‘in de taal van Juda’: dat is hier het Hebreeuws van het volk op de muur.

In 2 Kon. 18:26 staan bij Eljakim ook de naam van zijn vader (Hilkia) en ‘met ons’ in plaats van ‘tegen ons’.

De geschreven tekst (ketiv) heeft twee grovere woorden: ‘hun drek’ voor ‘uitwerpselen’ en ‘hun urine’ voor ‘het water van hun voeten’.

De voorgelezen tekst (qere) heeft de mildere uitdrukking.

Wij volgen de qere en vertalen het tweede met ‘urine’.

Zo ook in 2 Kon. 18:27.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

De Rabsake spreekt het volk rechtstreeks aan, in de taal die zij verstaan.

Zijn woorden gaan vanaf hier over de hoofden van de ambtenaren heen naar de mannen op de muur.

In 2 Kon. 18:28 staat ‘het woord’ (enkelvoud) en daarna ‘Hij sprak en zei’; hier staat ‘de woorden’ en alleen ‘Hij zei’.

יַשִּׁא (yasshi), ‘laat misleiden’: van נָשָׁא (nasha), ‘bedriegen’.

In 2 Kon. 18:29 staat dezelfde vorm anders gespeld (ישיא).

Wij vertalen beide met ‘misleiden’.

Daar staat achter ‘uit zijn hand’; hier niet.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

בְּרָכָה (berakhah), ‘zegen’: wij vertalen ‘overeenkomst’.

Letterlijk staat er ‘maak met mij een zegen’.

Het kan een verdrag of een overgave bedoelen, of een geschenk.

De betekenis is onzeker.

Zie 2 Kon. 18:31.

De ‘land zoals jullie land’ doet denken aan het beloofde land van Deut. 8:8.

De Rabsake belooft het volk een nieuw land, maar het is een verbanning.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

פֶּן (pen), ‘pas op dat … niet’: in 2 Kon. 18:32 staat hier een andere zin: ‘Luister niet naar Hizkia, want hij misleidt jullie’.

Het vervolg ‘Hebben de goden … gered’ staat daar in vers 33 en begint met een versterkend werkwoord (‘ooit’); in Jesaja ontbreekt dat.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Zie Arpad (Tell Rifaat): Arpad wordt gezocht bij Tell Rifaat, ten noorden van Aleppo, in het noorden van Syrië.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Chamat (het huidige Hama) ligt in Syrië, aan de Orontes.

Arpad ligt in het noorden van Syrië, bij het huidige Tell Rifaat.

Sefarwaïm is een stad in Syrië of Mesopotamië.

De ligging is onzeker.

וְכִי (vekhi), ‘en dat’: hier leidt het woord een vraag in: ‘Hebben zij dan Samaria gered?’

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Dit vers is bijna gelijk aan 2 Kon. 18:35.

Alleen ‘deze’ (הָאֵלֶּה, ha’elleh) staat in Jesaja bij ‘de landen’.

מִצְוַת (mitsvat), ‘gebod’: een bevel van de koning van Juda.

De mensen op de muur gehoorzamen.

In 2 Kon. 18:36 staat ‘het volk’; hier staat alleen ‘zij’.

Het verhaal gaat verder met Jes. 37:1.

Het scheuren van de kleren is een teken van rouw en ontzetting, zoals Hizkia ook doet in Jes. 37:1 en 2 Kon. 19:1.

De drie mannen die de Rabsake hebben aangehoord, komen terug met gescheurde kleren.