Handelingen 4

στρατηγὸς τοῦ ἱεροῦ (strategos tou hierou), ‘bevelhebber van de tempel’: het hoofd van de tempelwacht.

In Luc. 22:4 en 22:52 staat het meervoud ‘bevelhebbers’. Σαδδουκαῖοι (Saddoukaioi), ‘Sadduceeën’: zij namen de opstanding niet aan (Luc. 20:27).

Het Grieks heeft alleen ‘zij’ (de priesters en hun gezelschap) en ‘zij onderwezen’.

Wij noemen Petrus en Johannes bij naam, zodat duidelijk is wie verontwaardigd is en wie onderwees. διαπονέω (diaponeo), ‘verontwaardigd zijn’: zich hevig ergeren. καταγγέλλω (katangello), ‘aankondigen’.

De Sadduceeën ergeren zich vooral aan ‘de opstanding uit de doden’.

τήρησις (teresis), ‘bewaring’: gevangenschap, hechtenis.

Omdat het al avond was, hielden zij hen tot de volgende dag vast.

ἀνήρ (aner), ‘man’: de telling van 5000 geldt de mannen.

Vergelijk Hand. 2:41, waar ongeveer 3000 mensen worden toegevoegd.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

ἄρχοντες (archontes), ‘leiders’; πρεσβύτεροι (presbyteroi), ‘oudsten’: hier de oudsten van het volk in de Raad; γραμματεῖς (grammateis), ‘schriftgeleerden’.

Zie ook Luc. 22:66.

Annas was hogepriester geweest en bleef invloedrijk; zijn schoonzoon Kajafas was de hogepriester van dat jaar (Joh. 18:13).

Het Grieks noemt Annas hier ‘de hogepriester’.

Over Johannes en Alexander weten wij uit de tekst niets. ἐκ γένους ἀρχιερατικοῦ (ek genous archieratikou): uit het geslacht van de hogepriesters.

‘In het midden’: de apostelen stonden voor de Raad. δύναμις (dynamis), ‘kracht’; ὄνομα (onoma), ‘naam’.

De Raad vraagt naar gezag: wie heeft dit toegestaan?

Wij spreken de Raad aan met ‘jullie’, zoals tegenover de leiders in de evangeliën.

‘Vervuld met de Heilige Geest’: zoals Yeshua beloofd had voor wie voor bestuurders moet staan (Luc. 12:11–12).

Petrus spreekt de Raad aan met ‘jullie’.

εὐεργεσία (euergesia), ‘goede daad’: een weldaad. σέσωσται (sesostai), ‘is gered’, van σῴζω (sozo): het werkwoord betekent hier ‘genezen worden’ en ook ‘gered worden’.

In vers 12 staat dezelfde stam in de betekenis ‘redding’; wij vertalen σῴζω overal met ‘redden’.

Ναζωραῖος (Nazoraios), ‘Nazoreeër’: zie 2:22. ἐν τούτῳ (en touto), ‘in dit (de naam)’, staat in het Grieks nog eens vlak voor ‘deze man staat gezond’ en verwijst naar de naam.

Omdat de Nederlandse zin dan twee keer hetzelfde zegt, laten wij het in de tekst weg; in de glosses staat het wel. ἐγείρω, ‘opwekken’: zoals in 3:15. ὑγιής (hygies), ‘gezond’.

Dit is Ps. 118:22.

Het Hebreeuws heeft ‘verwierpen’ (מָאַס, ma’as); de Griekse tekst heeft ἐξουθενηθείς (exouthenetheis), ‘veracht’. κεφαλὴ γωνίας (kephale gonias) is letterlijk ‘hoofd van de hoek’: de hoeksteen.

Yeshua zelf haalde dit vers aan in Luc. 20:17.

σωτηρία (soteria), ‘redding’.

De naam Yeshua betekent ‘Yahweh redt’ (Matt. 1:21).

‘Onder de hemel’ betekent: op aarde, onder alle mensen.

παρρησία (parresia), ‘vrijmoedigheid’: zie 2:29. ἀγράμματος (agrammatos), ‘ongeletterd’: niet opgeleid in de Schriften door een leraar. ἰδιώτης (idiotes), ‘leek’: een gewoon man zonder vakopleiding. ἐπεγίνωσκον (epeginoskon), ‘herkenden’: zij begonnen te beseffen dat zij bij Yeshua geweest waren.

συνέδριον (synedrion), ‘Raad’: de hoogste Joodse raad in Jeruzalem; wij schrijven ‘Raad’.

De apostelen moesten de zaal verlaten zodat de Raad onder elkaar kon spreken.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

γνωστὸν σημεῖον (gnoston semeion), ‘een bekend teken’. ἀρνέομαι (arneomai) vertalen wij in 3:13 met ‘verloochenen’; hier, met een zaak als voorwerp, ‘ontkennen’.

διανέμω (dianemo), ‘verspreiden’: letterlijk ‘uitdelen, verdelen’. ἀπειλέω (apeileo), ‘bedreigen’.

φθέγγομαι (phthengomai), ‘spreken’: een geluid laten horen; verwant aan ἀποφθέγγομαι (apophthengomai) in 2:4 en 2:14.

δίκαιος (dikaios), ‘juist’: rechtvaardig in de ogen van Elohim.

Petrus en Johannes noemen Elohim als hoogste gezag.

Wij spreken de Raad aan met ‘jullie’ (zie vers 8).

κολάζω (kolazo), ‘straffen’. δοξάζω (doxazo), ‘verheerlijken’: zoals in 3:13.

‘Om wat er gebeurd was’: de genezing van de lamme man.

De man was meer dan 40 jaar oud: dat maakte duidelijk dat zijn lamheid niet van korte duur was (zie 3:2). ἴασις (iasis), ‘genezing’.

οἱ ἴδιοι (hoi idioi), ‘de hunnen’: hun eigen mensen, de andere leerlingen.

Vergelijk Joh. 1:11, ‘de Zijnen’.

ὁμοθυμαδόν (homothymadon), ‘eensgezind’: zie 1:14. δεσπότης (despotes), ‘Heerser’: een aanspreking voor Elohim als hoogste gezagsdrager, zoals in Luc. 2:29.

De schepping van hemel, aarde en zee en alles daarin lijkt op Exod. 20:11 en Ps. 146:6; vergelijk ook Neh. 9:6.

De Griekse zin is hier moeilijk: de woorden staan in een ongebruikelijke volgorde.

Wij volgen de woordvolgorde zo dicht mogelijk.

Het citaat is Ps. 2:1–2.

In het Hebreeuws staan ‘de volken’ (גּוֹיִם, goyim) en ‘de naties’ (לְאֻמִּים, le’ummim); de Griekse tekst heeft ἔθνη (ethne), ‘volken’, en λαοί (laoi), het meervoud van ‘volk’, hier ‘volksstammen’ zoals in vers 27. ἐφρύαξαν (ephryaxan), ‘woedden’: Ps. 2:1 heeft in het Hebreeuws de tegenwoordige tijd. κενά (kena), ‘iets zinloos’: leegte.

David heet hier ‘Uw knecht’ (παῖς, pais, zie 3:13).

Ps. 2:2. κύριος (kyrios) is hier vertaald als Yahweh, naar het Hebreeuwse יהוה. χριστός (christos), ‘Messias’: het Hebreeuws heeft ‘Zijn gezalfde’ (מְשִׁיחוֹ, meshicho).

In vers 27 wordt dit op Yeshua toegepast.

Herodes is Herodes Antipas (Luc. 23:6–12); Pontius Pilatus: Luc. 23:1–25. λαοὶ Ἰσραήλ (laoi Israel) is een meervoud: ‘de volksstammen van Israël’. ἔχρισας (echrisas), ‘U hebt gezalfd’: van χρίω (chrio), verwant aan χριστός (‘gezalfde’); vergelijk Luc. 4:18. παῖς (pais), ‘Knecht’: zie 3:13. ἐπ’ ἀληθείας (ep aletheias): ‘werkelijk’, zoals in Luc. 22:59.

προορίζω (proorizo), ‘van tevoren bepalen’.

‘Uw hand en Uw plan’: wat Elohim besloten had en deed, niet wat de mensen zelf wilden; vergelijk 2:23, ‘het vastgestelde plan’.

ἔπιδε (epide), ‘zie neer’: kijk met zorg naar iets; zoals Luc. 1:25. δοῦλος (doulos), ‘knecht’: wij vertalen dit woord overal zo. παρρησία (parresia), ‘vrijmoedigheid’: zie 2:29. κύριε (kyrie), ‘Heer’ is hier de aanspreking van Elohim.

ἴασις (iasis), ‘genezing’.

‘Tekenen en wonderen’: dezelfde woorden als in 2:19 en 2:22, hier in omgekeerde volgorde zoals het Grieks heeft.

De bidders vragen dat de naam van Yeshua krachtig blijft werken.

ἐσαλεύθη (esalleuthe), ‘werd geschud’: vergelijk Jes. 6:4, waar de drempels trillen van de stem van wie riep.

‘Vervuld met de Heilige Geest’: zoals in 2:4.

‘Eén hart en één ziel’ betekent: volkomen eensgezind. ψυχή (psyche), ‘ziel’.

Zie ook Hand. 2:44–45.

μαρτύριον (martyrion), ‘getuigenis’. χάρις (charis), ‘genade’: het Grieks zegt niet of dit Elohims genade is of de gunst van het volk (vergelijk 2:47).

‘De Heer Yeshua’: zie 1:21.

ἐνδεής (endees), ‘behoeftig’.

De woorden doen denken aan Deut. 15:4, ‘er zal geen arme onder jou zijn’. κτήτωρ (ktetor), ‘eigenaar’; τιμή (time), ‘prijs, opbrengst’.

‘Voor de voeten van de apostelen’ leggen betekent: onder hun beheer brengen.

De uitdeling gebeurde naar behoefte (vergelijk 2:45).

Zie Cyprus: Cyprus is een eiland in het oosten van de Middellandse Zee, voor de kust van Syrië en Zuid-Turkije.

Barnabas kwam er vandaan.

Βαρναβᾶς (Barnabas): de apostelen gaven Jozef deze bijnaam. παράκλησις (paraklesis), ‘bemoediging’: ook ‘aansporing, troost’. Λευίτης (Leuites), ‘Leviet’: iemand uit de stam Levi, de stam van de tempeldienaren. Κύπριος (Kyprios), ‘Cyprioot’: iemand uit Cyprus.

χρῆμα (chrema), ‘geld’: de opbrengst van de verkoop.