Richteren 11

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

גִּבּוֹר חַיִל (gibbor chayil), ‘dappere krijger’: een man met kracht en moed in de strijd.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

נָחַל (nachal), ‘erven’: Jefta krijgt geen deel van het erfdeel van zijn vader, omdat zijn moeder een andere vrouw is.

Zijn halfbroers noemen hem ‘de zoon van een andere vrouw’.

Tob ligt ten noordoosten van Gilead, in het noorden van het huidige Jordanië, bij de grens met Syrië.

De precieze plek is onzeker; men zoekt het vaak bij et-Taiyiba.

Zie ook 2 Sam. 10:6.

Zie Land Tob (ligging onzeker): Het land Tob lag ten noordoosten van Gilead.

De precieze plaats is niet zeker.

‘Nietsnutten’ is hetzelfde woord als in Richt. 9:4: arme, zwervende mannen zonder werk of bezit.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Zie Land Tob (ligging onzeker): Het land Tob lag ten noordoosten van Gilead.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

קָצִין (qatsin), ‘aanvoerder’: een leider in de oorlog.

In vers 8 en 11 gaat het om ‘hoofd’ (רֹאשׁ, rosh); in vers 11 krijgt Jefta beide titels.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Jefta stelt een voorwaarde: hij wil niet alleen strijden, maar ook hoofd zijn.

De oudsten gaan akkoord in vers 10.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Het Hebreeuws gebruikt een eed: ‘Yahweh zij hoorder tussen ons; zeker zullen wij doen naar je woord’.

Wij schrijven dit in gewoon Nederlands.

Mizpa in Gilead ligt in het gebied ten oosten van de Jordaan.

De ligging is onzeker (zie ook Richt. 10:17).

‘Voor het aangezicht van Yahweh’: Jefta spreekt zijn afspraak uit voor Yahweh.

Wat daar stond (een altaar, een heilige plaats), vermeldt de tekst niet.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

מַה־לִּי וָלָךְ (mah li valakh), letterlijk ‘wat is er voor mij en voor jou?’: een vraag naar wat zij met elkaar te maken hebben.

De Arnon (nu Wadi Mujib) stroomt in Jordanië naar de Zoutzee.

De Jabbok (nu Zarqa) stroomt in Jordanië naar de Jordaan.

Het gebied ertussen is het land dat Israël van Sichon nam (Num. 21:24).

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Het Hebreeuws heeft hier ‘ze’ in het vrouwelijk meervoud (אֶתְהֶן), niet ‘het’.

Waarschijnlijk zijn de steden van dat gebied bedoeld.

Wij schrijven ‘ze’.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Vers 15–27 is de boodschap van Jefta.

Hij verwijst naar wat Israël in Num. 20:14–21 en 21:21–35 deed.

Zie ook Deut. 2:26–37.

De Rietzee is de zee waar Israël door ging (Exod. 14–15).

Kades ligt waarschijnlijk bij Ain el-Qudeirat in het noorden van het Sinaïschiereiland (Egypte).

Zie ook Deut. 1:2.

Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Zie Kades: Kades (Kades-Barnea) ligt in het noorden van de Sinaïwoestijn, ten zuiden van de Negev.

In Num. 20:14–21 vraagt Israël alleen aan Edom om toestemming.

Dat ook de koning van Moab weigerde, staat daar niet.

Deut. 2:28–29 zegt dat Edom en Moab Israël wel eten en water verkochten.

De Arnon was de grens van Moab.

Israël trok langs de oostkant van Moab (nu Jordanië).

Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië.

Chesbon is het huidige Tell Hesban in Jordanië (waarschijnlijk).

Zie Num. 21:25–26.

Jahaz lag ten oosten van de Arnon.

De precieze plek is onzeker (Num. 21:23).

Zie ook Deut. 2:32.

Zie Arnon: De Arnon (Wadi Mudjib) stroomt van het oosten naar de Dode Zee en vormde de grens van Moab.

Zie Jabbok: De Jabbok is een zijrivier van de Jordaan, ten oosten van de rivier.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Jefta beroept zich erop dat Yahweh het land aan Israël heeft gegeven.

כְּמוֹשׁ (Kemosj), ‘Kemosj’: de god van Moab (Num. 21:29; 1 Kon. 11:7).

De god van Ammon heet elders Milkom (1 Kon. 11:5).

Het land waar het hier over gaat, heeft eerst bij Moab behoord (Num. 21:26).

Wij vertalen ‘uw god’ met een kleine letter.

Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië.

Balak, de koning van Moab, probeerde Israël niet te bestrijden maar te laten vervloeken (Num. 22–24).

Aroër lag aan de Arnon, bij Khirbet Ara’ir in Jordanië (waarschijnlijk).

Zie Chesbon: Chesbon (Tel Hesban) ligt in het huidige Jordanië, ten zuidwesten van Amman.

Het getal 300 jaar is Jefta’s eigen aanduiding.

Zie 1 Kon. 6:1 voor een andere tijdrekening, van de uittocht tot de bouw van de tempel.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

הַשֹּׁפֵט (hashofet), ‘de Rechter’: Yahweh wordt aangeroepen om recht te spreken tussen de twee volken.

Vergelijk Gen. 18:25.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee.

Zie Mizpa in Gilead (ligging onzeker): Mizpa in Gilead lag ten oosten van de Jordaan.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

De Geest van Yahweh komt over Jefta, zoals bij andere rechters (Richt. 3:10; 6:34; 14:6).

Het wordt hier genoemd vóór de gelofte van vers 30.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

נֶדֶר (neder), ‘gelofte’: een belofte aan Yahweh, meestal met een voorwaarde.

Zie Num. 30:3.

Wij vertalen alles wat Jefta zegt woord voor woord.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

הַיּוֹצֵא (hayyotse), ‘wie of wat naar buiten komt’: het Hebreeuws gebruikt een mannelijk deelwoord zonder aan te geven of het om een mens of om een dier gaat.

In het Nederlands bestaat daar geen enkel woord voor; daarom schrijven wij ‘wie of wat’.

וְהַעֲלִיתִהוּ עוֹלָה (vehaalitihu olah), ‘en ik zal het als brandoffer offeren’.

Het voegwoord ‘וְ’ (ve) betekent gewoonlijk ‘en’, maar kan ook ‘of’ betekenen.

Dan staat er: ‘dat zal van Yahweh zijn, of ik zal het als brandoffer offeren’.

Ook het woord ‘het’ (de uitgang -הוּ, -hu) is mannelijk en kan een mens of een dier zijn.

Wij vertalen ‘en’ en ‘het’.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

Aroër lag aan de Arnon (zie vers 26).

Minnit en Abel-Keramim (‘beemd van de wijngaarden’) lagen in het gebied van Ammon, in het huidige Jordanië.

De juiste plaats is bij beide onzeker.

Zie Mizpa (Tell en-Nasbeh): Mizpa wordt gezocht bij Tell en-Nasbeh, ten noorden van Jeruzalem, in Benjamin.

In Richteren 10 en 11 gaat het om een Mizpa in Gilead, ten oosten van de Jordaan.

De dochter komt hem tegemoet met tamboerijnen en reidansen, zoals vrouwen een overwinning vierden (Exod. 15:20; 1 Sam. 18:6).

‘Zijn kleren scheuren’ is een teken van diepe rouw (Gen. 37:34).

‘Ik kan niet terug’: een gelofte aan Yahweh moet worden volbracht (Num. 30:3; Deut. 23:22–24).

עֹכְרִי (okhri), ‘die mij in ongeluk brengen’: dezelfde stam als in de naam Achan (Joz. 7:25, ‘Yahweh zal jou vandaag in ongeluk brengen’).

Jefta zegt: je hoort bij degenen die mij verdriet doen.

Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië.

De dochter spreekt haar vader aan met ‘mijn vader’.

Wij vertalen met ‘je’, zoals bij andere gesprekken tussen een vader en zijn kind.

וְיָרַדְתִּי (veyaradti), ‘en ik zal afdalen’: het woord ‘afdalen’ staat hier met ‘op de bergen’.

Wij lezen: zij gaat de bergen in.

Het kan ook ‘rondzwerven’ betekenen.

בְּתוּלִים (betulim), ‘maagdelijkheid’: haar toestand als ongetrouwde jonge vrouw.

Zij weent dat zij geen man en geen kinderen zal hebben.

De wet verbiedt dat een kind wordt geofferd (Lev. 18:21; Deut. 12:31).

De wet regelt ook hoe een gelofte met een mens kan worden gelost (Lev. 27:1–8).

Het Hebreeuws zegt alleen: ‘Hij deed met haar zijn gelofte, die hij had afgelegd.

En zij had geen man gekend.’

De tekst zegt niet met zoveel woorden wat hij deed.

Er zijn al heel lang twee opvattingen: (1) hij heeft haar als brandoffer geofferd, zoals vers 31 zegt; (2) hij heeft haar aan Yahweh gewijd, zodat zij haar hele leven ongetrouwd bleef.

Voor (1) pleit de gelofte van vers 31.

Voor (2) pleit dat de tekst zegt dat zij geen man had gekend, dat zij haar maagdelijkheid bewenen gaat (vers 37–38) en dat de dochters van Israël haar elk jaar herdenken (vers 40).

Wij vertalen alleen wat er staat.

לְתַנּוֹת (letannot), ‘beklagen’: het woord komt in dit boek nog voor in Richt. 5:11, waar het ‘bezingen’ of ‘vertellen’ betekent.

De oude vertalingen lezen hier ‘beklagen’.

Het kan dus ook ‘bezingen’ of ‘herdenken’ zijn.