Leviticus 23

מוֹעֵד (mo’ed), ‘vastgestelde tijd’: een tijd die Yahweh heeft vastgesteld.

Het is hetzelfde woord als in ‘tent van samenkomst’ (אֹהֶל מוֹעֵד, ohel mo’ed), de plaats waar Hij Zich laat ontmoeten.

שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן (shabbat shabbaton), ‘sabbat van volledige rust’: zie Exod. 31:15 en 35:2.

בֵּין הָעַרְבַּיִם (ben ha’arbayim), ‘tussen de twee avonden’: zie Exod. 12:6.

פֶּסַח (pesach) is het Pesach van Exod. 12.

Jubileeën 49:1 bevestigt de veertiende van de eerste maand.

חַג הַמַּצּוֹת (chag hamatsot), ‘feest van de ongezuurde broden’: zie Exod. 12:15–20, 23:15 en 34:18.

Het eten van ongezuurde broden begint op de avond van de veertiende en duurt tot de avond van de eenentwintigste (Exod. 12:18).

Zo zijn er zeven dagen, van de vijftiende tot de eenentwintigste.

עֹמֶר (omer), ‘schoof’: een bundel afgesneden aren.

In Exod. 16 betekent hetzelfde woord een maat, de gomer (ongeveer 2,2 liter; Exod. 16:36).

Hier is het een schoof, zoals in Deut. 24:19.

מִמָּחֳרַת הַשַּׁבָּת (mimmochorat hashabbat), ‘de dag na de sabbat’: de uitleg verschilt al heel lang.

Sommigen lezen: de dag na de sabbat van elke week, dus de eerste dag van de week.

Anderen lezen: de dag na de eerste feestdag van de ongezuurde broden (vers 7), dus de zestiende van de eerste maand.

Wij vertalen letterlijk en kiezen niet.

Dit bepaalt ook de dag waarop de vijftig dagen eindigen (vers 15–16).

בֶּן שְׁנָתוֹ (ben shenato), ‘zoon van zijn jaar’: een jaar oud.

Een efa is ongeveer 22 liter; een tiende efa is dus ongeveer 2,2 liter en twee tiende efa ongeveer 4,4 liter.

Een hin is ongeveer 3,7 liter; een kwart hin is ongeveer 0,9 liter.

Zie ook Exod. 29:40.

קָלִי (qali), ‘geroosterd graan’, en כַּרְמֶל (karmel), ‘vers graan’: zie Lev. 2:14.

Pas na de eerste schoof en het offer mag het nieuwe graan worden gegeten.

De telling begint op de dag dat de schoof wordt gebracht en bewogen.

שַׁבָּת (shabbat) betekent hier ‘week’: zeven sabbatten zijn zeven volle weken, dus 49 dagen.

De vijftigste dag is de dag na de zevende sabbat (vers 16).

Dit is het feest dat Exodus ‘het feest van de weken’ (חַג שָׁבֻעוֹת, chag shavu’ot) noemt (Exod. 34:22), ook ‘oogstfeest’ (Exod. 23:16).

Dit hoofdstuk noemt de naam niet.

Jubileeën 15:1–2 noemt dit het feest van de eerstelingen van de oogst.

Dit brood is gezuurd, anders dan de meeste graanoffers (Lev. 2:11–12).

בִּכּוּרִים (bikkurim), ‘eerstelingen’: zie ook Exod. 23:19.

Dezelfde regel staat in Lev. 19:9–10 en Deut. 24:19–22.

Het Hebreeuws wisselt hier van ‘jullie’ naar ‘je’; wij houden dat zo.

שַׁבָּתוֹן (shabbaton), ‘dag van volledige rust’.

יוֹם הַכִּפֻּרִים (yom hakkippurim), ‘Verzoendag’: letterlijk ‘dag van de verzoeningen’ (meervoud).

Voor wat er op die dag gebeurt, zie Lev. 16.

Jubileeën 34:18 bevestigt de tiende van de zevende maand als dag van kwellen en verzoening.

נִכְרְתָה (nikretah), ‘afgesneden worden’: zie Lev. 20:3 en Lev. 17:4.

הַאֲבַדְתִּי (ha’avadti), ‘Ik zal vernietigen’: Yahweh doet het Zelf.

Het werkwoord אָבַד (avad) betekent ‘omkomen’; hier laat Yahweh de persoon omkomen.

מֵעֶרֶב עַד עֶרֶב (me’erev ad erev), ‘van avond tot avond’: de dag loopt van zonsondergang tot zonsondergang (Gen. 1:5).

Verzoendag begint dus op de avond van de negende en duurt tot de avond van de tiende.

חַג הַסֻּכּוֹת (chag hassukkot), ‘feest van de hutten’: dit is het feest dat Exodus ‘het feest van de inzameling’ noemt (Exod. 23:16 en 34:22).

סֻכָּה (sukkah) is een hut van takken.

Jubileeën 16:29–31 bevestigt dit.

עֲצֶרֶת (atseret), ‘slotsamenkomst’: een afsluitende, plechtige bijeenkomst; zie ook Num. 29:35.

Voor de offers die op elke feestdag horen, zie Num. 28 en 29.

פְּרִי עֵץ הָדָר (peri etz hadar), ‘vrucht van prachtige bomen’; כַּפֹּת תְּמָרִים (kappot temarim), ‘palmtakken’; עֲנַף עֵץ עָבֹת (anaf etz avot), ‘tak van een boom met dicht loof’; עַרְבֵי נָחַל (arvei nachal), ‘wilgen van de beek’.

Welke bomen precies bedoeld zijn, zegt de tekst niet.

אֶזְרָח (ezrach), ‘inheemse’: iemand die in het land is geboren; zie Exod. 12:19.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dat Yahweh Israël in hutten liet wonen, gaat over de tocht door de woestijn na de uittocht uit Egypte.