2 Koningen 18

Hizkia’s regering wordt ook verteld in 2 Kron. 29–32.

De verzen 13–37 van dit hoofdstuk lopen, samen met 2 Kon. 19–20, parallel met Jes. 36–39.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

אֲבִי (Avi), ‘Abi’: de moeder van Hizkia.

In 2 Kron. 29:1 staat haar naam als אֲבִיָּה (Aviyyah), ‘Abia’.

Wij houden in elk boek de vorm van de tekst.

הַבָּמוֹת (habbamot), ‘de hoogten’: offerplaatsen op heuvels.

מַצֵּבֹת (matsevot), ‘gewijde stenen’: rechtopstaande stenen bij zulke plaatsen.

אֲשֵׁרָה (asherah), ‘heilige paal’: een houten paal bij een heiligdom, gewijd aan de godin Asjera.

Het meervoud (asherim) vertalen wij als ‘heilige palen’ (1 Kon. 14:23).

בָּטַח (batach), ‘vertrouwen’: dit werkwoord is het sleutelwoord van de hoofdstukken 18–19.

Wij vertalen het steeds met ‘vertrouwen’.

Een gelijke lof voor Josia staat in 2 Kon. 23:25.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

יַשְׂכִּיל (yaskil), ‘hij had succes’: letterlijk ‘hij handelde verstandig’.

De stam kan zowel ‘inzicht hebben’ als ‘succes hebben’ betekenen.

Zie Filistea: Filistea was de kuststrook in het zuidwesten van het land, rond Gaza en Asdod.

Zie Gaza: Gaza ligt aan de kust van de Middellandse Zee, in het zuidwesten van het land.

Gaza ligt aan de kust van de Middellandse Zee, in het huidige Gazastrook, ten zuidwesten van Juda.

Dat is zeker.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Salmaneser (שַׁלְמַנְאֶסֶר, Shalmaneser) was koning van Assyrië.

Over de komst tegen Samaria zie 2 Kon. 17:3–6.

De tekst telt hier tegelijk in de jaren van Hizkia en van Hosea, zoals in vers 1.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Het beleg duurde drie jaar: van het vierde tot het zesde jaar van Hizkia, dat is van het zevende tot het negende jaar van Hosea.

Zie ook 2 Kon. 17:6.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Chalach en Hara (ligging onzeker): Chalach en Hara waren gebieden in het noorden van Mesopotamië, bij de Chabor en de Gozan, waarheen Assyrië Israëlieten wegvoerde.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Chabor: De Chabor is een zijrivier van de Eufraat in het noordoosten van Syrië.

Daar liggen de gebieden waarheen Israël in ballingschap werd gevoerd.

Zie Gozan (Tell Halaf): Gozan lag aan de Chabor, bij het huidige Tell Halaf, in het noordoosten van Syrië.

Zie Medië: Madai (Medië) lag in het noordwesten van het huidige Iran.

Chalach, de Chabor en Gozan liggen in het noorden van Mesopotamië, in het noordoosten van het huidige Syrië en het noorden van Irak.

Medië ligt ten oosten daarvan, in het noordwesten van het huidige Iran.

Zie ook 1 Kron. 5:26.

Dit vers zegt waarom Samaria viel.

De uitleg staat uitvoeriger in 2 Kon. 17:7–23.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

סַנְחֵרִיב (Sancheriv), ‘Sanherib’: koning van Assyrië.

In vers 13 begint het verhaal dat ook in Jes. 36–37 en in 2 Kron. 32:1–23 staat.

Het ‘veertiende jaar’ geven wij letterlijk.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Lachis: Lachis (Tel Lakisj) lag in de Sefela, ten zuidwesten van Hebron.

Lachis (Tel Lachis, bij het huidige Tel Lachish) ligt in de Sjefela, in het zuidwesten van Juda, in Israël.

Dat is vrijwel zeker.

Zie ook Joz. 10:32.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

הֵיכַל (heikhal), ‘tempel’: in het verhaal over de bouw vertalen wij het als ‘hoofdzaal’ (1 Kon. 6:3).

Hier gaat het om de hele tempel.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Lachis: Lachis (Tel Lakisj) lag in de Sefela, ten zuidwesten van Hebron.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Waterleiding van de bovenste vijver (ligging onzeker): De waterleiding van de bovenste vijver lag bij Jeruzalem, buiten de stadsmuur.

De precieze plaats is niet zeker.

Zie Veld van de voller (ligging onzeker): Het veld van de voller lag bij Jeruzalem, aan de weg langs de bovenste vijver.

De precieze plaats is niet zeker.

De waterleiding van de bovenste vijver en het veld van de voller lagen bij Jeruzalem, buiten de stad.

De precieze ligging is onzeker.

עַל הַבַּיִת (al habbayit), ‘over het huis’: de man die het paleis van de koning beheert, zoals in 1 Kon. 4:6.

סֹפֵר (sofer), ‘schrijver’, en מַזְכִּיר (mazkir), ‘archivaris’: zie 1 Kon. 4:3.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Hij begint met de vaste formule van een bode: ‘Zo zegt de grote koning’.

‘De grote koning’ is een titel van Assyrische koningen.

Wat Hizkia zegt, verdraait hij tot spot.

Het Hebreeuws van de eerste helft van het vers is kort en moeilijk: ‘je zegt maar een woord van lippen, raad en kracht voor de oorlog’.

Het heeft geen werkwoord bij ‘raad en kracht’.

Wij lezen: ‘Je zegt: er zijn raad en kracht voor de oorlog.

Maar het zijn slechts woorden van de lippen.’

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

מִשְׁעֶנֶת (mish’enet), ‘steunstaf’: een stok om op te leunen.

De Rabsake noemt Egypte een stok van gebroken riet die in de hand binnendringt en haar doorboort.

Zo kon Hizkia zeker niet op Egypte rekenen.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Met ‘Hij’ bedoelt de Rabsake Yahweh.

Hij noemt de hoogten en altaren ‘Zijn’ hoogten en altaren.

Hizkia had die weggenomen (vers 4).

De Rabsake maakt daarvan een verwijt tegen Hizkia.

Zie ook 2 Kron. 32:12.

Daar luidt het woord anders: ‘Voor één altaar moeten jullie je neerbuigen, en daarop moeten jullie wierook laten opgaan.’

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

הִתְעָרֵב (hit’arev), ‘ga een weddenschap aan’: de stam betekent ‘zich borg stellen, inzetten, ruilen’.

De betekenis hier is onzeker.

Wij vertalen ‘weddenschap’.

De Rabsake zegt spottend: Assyrië geeft paarden, maar Juda heeft de berijders niet.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

פַּחַת (pachat), ‘landvoogd’: zoals in 1 Kon. 10:15.

Een landvoogd is een gewestelijk bestuurder.

Zelfs de geringste ervan kan Hizkia niet terugdrijven.

De Rabsake beweert dat Yahweh hem heeft gestuurd.

Dit zijn zijn woorden, geen woorden van Yahweh zelf.

Daarom staan ze zwart, tussen enkele aanhalingstekens.

De tekst zegt nergens dat dit waar is.

אֲרָמִית (aramit), ‘Aramees’: de taal die overheden van verschillende volken gebruikten om elkaar te verstaan.

יְהוּדִית (yehudit), ‘Judees’, letterlijk ‘in de taal van Juda’: dat is hier het Hebreeuws van het volk op de muur.

De geschreven tekst (ketiv) heeft twee grovere woorden: ‘hun drek’ voor ‘uitwerpselen’ en ‘hun urine’ voor ‘het water van hun voeten’.

De voorgelezen tekst (qere) heeft de mildere uitdrukking.

Wij volgen de qere en vertalen het tweede met ‘urine’.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

De Rabsake spreekt het volk rechtstreeks aan, in de taal die zij verstaan.

Zijn woorden gaan vanaf hier over de hoofden van de ambtenaren heen naar de mannen op de muur.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

בְּרָכָה (berakhah), ‘zegen’: wij vertalen ‘overeenkomst’.

Letterlijk staat er ‘maak met mij een zegen’.

Het kan een verdrag of een overgave bedoelen, of een geschenk.

De betekenis is onzeker.

De ‘land zoals jullie land’ doet denken aan het beloofde land van Deut. 8:8.

De Rabsake belooft het volk een nieuw land, maar het is een verbanning (vergelijk vers 11).

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

אֱלֹהֵי הַגּוֹיִם (elohei haggoyim), ‘de goden van de volken’: het meervoud van אֱלֹהִים (elohim), maar dan voor goden van andere volken.

Wij schrijven ‘goden’ met een kleine letter, ook in de verzen 34–35.

Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië.

Zie Arpad (Tell Rifaat): Arpad wordt gezocht bij Tell Rifaat, ten noorden van Aleppo, in het noorden van Syrië.

Zie Samaria: Samaria is de hoofdstad van het noordrijk Israël, gebouwd door Omri op een heuvel bij het huidige Sebastiya, ten noordwesten van Sichem.

Chamat (het huidige Hama) ligt in Syrië, aan de Orontes.

Arpad ligt in het noorden van Syrië, bij het huidige Tell Rifaat.

Sefarwaïm, Hena en Iwwa zijn steden in Syrië of Mesopotamië.

Hun ligging is onzeker.

כִּי (ki), ‘dat’: hier leidt het woord een vraag in: ‘Hebben zij dan Samaria gered?’

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

מִצְוַת (mitsvat), ‘gebod’: een bevel van de koning van Juda.

Het volk gehoorzaamt.

Het verhaal gaat verder met 19:1.

Het scheuren van de kleren is een teken van rouw en ontzetting, zoals Hizkia ook doet in 19:1.

De drie mannen die de Rabsake hebben aangehoord, komen terug met gescheurde kleren.