Leviticus 25

De berg Sinaï wordt traditioneel gezocht bij Jebel Musa, in het zuiden van het Sinaïschiereiland (Egypte).

De ligging is niet zeker.

De wetten van dit boek zijn op de Sinaï gegeven; zie ook Lev. 26:46 en 27:34.

שַׁבָּת (shabbat), ‘sabbat’, ‘rust’: het land houdt sabbat, net zoals het volk elke zevende dag.

Dit staat ook in Exod. 23:10–11.

Jubileeën 50:2–3 bevestigt de sabbatten van het land en de jubeljaren.

שַׁבַּת שַׁבָּתוֹן (shabbat shabbaton), ‘sabbat van volledige rust’: dezelfde woorden als bij de sabbatdag in Exod. 31:15.

Het land rust volledig.

סָפִיחַ (safiach), ‘wat vanzelf groeit’: het graan dat na de oogst zelf opkomt.

שַׁבַּת הָאָרֶץ (shabbat ha’arets), letterlijk ‘de sabbat van het land’: wij vertalen wat het land in zijn rustjaar voortbrengt.

Dat is voor iedereen: ook voor de dienaar, de dienares, de loonarbeider en de bijwoner (vergelijk Exod. 12:45).

Zeven maal zeven jaar is 49 jaar.

Het vijftigste jaar volgt daarop (vers 10).

שׁוֹפָר (shofar), ‘ramshoorn’.

De zevende maand is ongeveer september–oktober.

Op de tiende dag is de Verzoendag (Lev. 16:29–34).

דְּרוֹר (deror), ‘vrijheid’: de vrijlating van wie vastzit, in dit hoofdstuk van de verkochte broer en het verkochte land.

‘Vrijheid uitroepen’ (וּקְרָאתֶם דְּרוֹר, uqratem deror) is een kernuitdrukking.

Zie ook Jer. 34:8, 15 en 17, en Jes. 61:1, waar de uitroep terugkomt.

Yeshua leest Jes. 61:1–2 voor in Lukas 4:18–19.

Wij nemen het vijftigste jaar als het jaar ná de 49 jaar van vers 8.

Of het jubeljaar samenvalt met het 49e jaar, zegt de tekst niet.

Het jubeljaar is ook een rustjaar: niet zaaien, niet maaien, niet plukken, zoals in het sabbatsjaar (vers 4–5).

Het Hebreeuws heeft hier ‘haar ongesnoeide wijnstokken’ (נְזִרֶיהָ, nezireha); in vers 5 staan de druiven ervan erbij.

יָנָה (yanah), ‘benadelen’: iemand onrecht aandoen, hier in de handel.

In Exod. 22:20 staat hetzelfde woord, daar vertaald als ‘slecht behandelen’.

Land wordt in dit hoofdstuk niet voor altijd verkocht, maar voor een aantal oogsten (vers 16).

De prijs hangt af van het aantal jaren tot het jubeljaar.

Het Hebreeuws heeft hier הֵן (hen), ‘zie’.

Wij vertalen ‘immers’.

‘Drie jaar’: het zesde, het zevende en het achtste jaar.

Het zesde jaar moet dus genoeg opleveren voor het rustjaar en voor het jaar daarna.

Vers 22 zegt dat zij tot de oogst van het negende jaar van de oude opbrengst eten.

לִצְמִתֻת (litsmitut), ‘voorgoed’: zonder dat het kan worden teruggegeven.

Het land is van Yahweh (vergelijk Ps. 24:1).

Israël woont erop als vreemdeling en bijwoner.

גְּאֻלָּה (ge’ullah), ‘lossing’: het recht om land terug te kopen dat verkocht is.

Wij gebruiken ‘lossen’ voor גָּאַל (ga’al), ‘terugkopen’; in Exod. 6:6 staat hetzelfde woord, daar vertaald als ‘verlossen’.

גֹּאֵל (go’el), ‘losser’: de naaste verwant die het land of de persoon terugkoopt.

Het recht en de plicht van de losser staan ook in Ruth 4:1–6.

Het ‘overschot’ (הָעֹדֵף, ha’odef) is het deel van de koopprijs dat hoort bij de jaren die tot het jubeljaar nog over zijn.

Dat betaalt de verkoper terug aan de koper.

Land wordt verkocht voor oogsten (vers 15–16), niet voor altijd.

יָמִים (yamim), letterlijk ‘dagen’: hier een jaar.

Vers 30 zegt het met ‘een vol jaar’.

Een woonhuis in een ommuurde stad hoort niet bij het familiebezit van het land.

Daarom mag het alleen binnen een jaar worden gelost.

חֲצֵרִים (chatserim), ‘dorpen’: nederzettingen zonder muur.

Zij horen bij het land eromheen en volgen dus de regels van het land: lossing, en vrij in het jubeljaar.

Het Hebreeuws is moeilijk: וַאֲשֶׁר יִגְאַל מִן־הַלְוִיִּם (va’asher yig’al min-halviyyim), ‘en wat gelost wordt van de Levieten’.

Wij lezen: wat iemand van de Levieten lost, komt in het jubeljaar vrij.

De reden staat in het tweede deel: de steden van de Levieten zijn hun bezit.

Het Hebreeuws zegt niet duidelijk wie lost; de uitkomst is in beide gevallen dat het huis in het jubeljaar bij de Leviet terugkomt.

מִגְרָשׁ (migrash), ‘weideland’: de open grond rond de steden van de Levieten (Num. 35:2–5).

מָטָה יָדוֹ (matah yado), letterlijk ‘zijn hand wankelt’: hij kan niet meer voor zichzelf zorgen.

Wij vertalen ‘niet meer op eigen benen kan staan’.

נֶשֶׁךְ (neshech), ‘rente’, en תַּרְבִּית (tarbit), ‘winst’: wat iemand bovenop het geleende vraagt.

Geld en voedsel dat iemand leent, mag niet met een toeslag worden teruggevraagd (vers 37).

Zie ook Exod. 22:24 en Deut. 23:20–21.

Kanaän is het land tussen de Jordaan en de Middellandse Zee, het huidige Israël, Palestina, Libanon en Jordanië (westelijk deel).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit is de reden voor alle wetten van dit hoofdstuk: Yahweh heeft Israël bevrijd en geeft het land.

עֶבֶד (eved).

Wij vertalen ‘slaaf’ waar een mens wordt gekocht of verkocht (vers 39, 42, 44 en 46), zoals in Exod. 21.

Waar Israël Yahweh dient, vertalen wij ‘dienaar’ (vers 42 en 55).

Een verarmde Israëliet die zich verkoopt, mag niet als slaaf werken.

שָׂכִיר (sachir), ‘loonarbeider’ (Exod. 12:45): iemand die voor loon werkt en daarna weggaat.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Yahweh heeft Israël uit Egypte geleid: daarom zijn zij Zijn dienaren en kunnen zij niet het bezit van een mens worden.

פֶּרֶךְ (perech), ‘wreedheid’: dezelfde zware dwang als in Exod. 1:13, waaronder Israël in Egypte leed.

Slaven uit de volken rondom mogen wel gekocht worden.

Hun regels staan in vers 45–46.

תַּשִּׂיג יָד (tassig yad), ‘zijn hand bereikt’: hij komt aan geld.

In vers 26 en 49 staat dezelfde uitdrukking: daar ‘aan genoeg komen’.

מִשְּׁאֵר בְּשָׂרוֹ (mishe’er besaro), letterlijk ‘van de rest van zijn vlees’: een naaste bloedverwant.

De lossingssom wordt berekend naar de jaren die nog over zijn: zijn werk telt als het werk van een loonarbeider, jaar na jaar.

Hoe minder jaren, hoe lager de som (vers 51–52).

‘Op die manieren’ (בְּאֵלֶּה, be’elleh): door een verwant (vers 48–49) of door zichzelf (vers 49).

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

Dit slot herhaalt vers 42.

Israël is door de uittocht Yahweh toegewijd en daarom vrij van elk ander meester.