Leviticus 27

נֶדֶר (neder), ‘gelofte’; יַפְלִא (yafli), ‘bijzonder doen’: een bijzondere, buitengewone gelofte.

Wie belooft zichzelf of een ander aan Yahweh te wijden, kan dat met een betaling lossen.

De hoogte van het bedrag is de ‘schatting’ (עֶרֶךְ, erekh), die hier volgt.

Een sikkel (שֶׁקֶל, sheqel) weegt ongeveer 11,4 gram; ‘de sikkel van het heiligdom’ is de vaste maat (vers 25).

De bedragen komen dus ongeveer neer op: 50 sikkels = 570 gram zilver; 30 sikkels = 342 gram; 20 sikkels = 228 gram; 15 sikkels = 171 gram; 10 sikkels = 114 gram; 5 sikkels = 57 gram; 3 sikkels = 34 gram.

Het bedrag verschilt naar leeftijd en geslacht (vers 3–7).

Voor een mannelijk persoon is het steeds hoger dan voor een vrouwelijk persoon.

Wie armer is dan het vastgestelde bedrag, laat de priester het bedrag bepalen naar wat hij kan betalen.

Wie ‘hij’ en ‘hem’ zijn, zegt het Hebreeuws niet duidelijk.

Wij lezen: ‘hij’ is degene die de gelofte aflegt en ‘hem’ de persoon die gewijd is.

קָרְבָּן (qorban), ‘offergave’: zoals in Lev. 1:2.

Een dier dat geschikt is om te offeren, wordt als gelofte direct heilig: het mag niet vervangen worden (vers 10).

Een onrein dier kan niet geofferd worden (Lev. 11).

De priester schat het dier; de eigenaar kan het terugkopen met een vijfde erbij (vers 13 en 27).

Het Hebreeuws heeft hier כְּעֶרְכְּךָ הַכֹּהֵן (ke’erkekha hakohen), letterlijk ‘volgens jouw schatting, de priester’.

Wij lezen dit als aanspreking van de priester: ‘Zoals jij, priester, het schat’.

Ook een lezing zonder aanspreking is mogelijk: ‘zoals de priester het schat’.

Wie een gewijd dier of huis of veld wil terugkopen, moet het geschatte bedrag plus een vijfde betalen (vers 15, 19, 27, 31).

חֹמֶר (chomer), een inhoudsmaat: ongeveer 220 liter (10 efa; een efa is ongeveer 22 liter).

Het veld wordt geschat naar de hoeveelheid gerst die erop gezaaid kan worden. 50 sikkels is ongeveer 570 gram zilver.

Wie het veld vlak na het jubeljaar wijdt, krijgt de volle schatting.

Hoe dichter bij het volgende jubeljaar, hoe lager het bedrag (vers 18).

Zie Lev. 25:15–16.

Het Hebreeuws zegt niet wie het veld verkoopt: de eigenaar of het heiligdom.

Wij houden ‘hij’.

חֵרֶם (cherem), ‘ban’: iets wat volledig aan Yahweh is toegewijd en niet teruggenomen kan worden (zie vers 28).

Het veld dat niet gelost is, wordt in het jubeljaar eigendom van de priester.

גֵּרָה (gera): een sikkel is twintig gera (Exod. 30:13).

Een gera is ongeveer 0,57 gram.

Een eerstgeboren dier is al van Yahweh en kan dus niet nog eens gewijd worden (Exod. 13:2, 12).

Een onrein eerstgeboren dier wordt vrijgekocht (vers 27).

פָּדָה (padah), ‘vrijkopen’, en גָּאַל (ga’al), ‘lossen’.

In Exod. 13:13 vertalen wij padah als ‘lossen’; hier, waar beide woorden samen staan, onderscheiden wij ze.

Wat onder de ban is, is voorgoed van Yahweh en kan niet worden verkocht of gelost.

Dit verschilt van de gelofte in vers 2–8, die wel kan worden afgekocht.

Het Hebreeuws zegt niet welke mensen onder de ban vallen: waarschijnlijk wie tot de dood veroordeeld is (zie Exod. 22:19 voor de ban over wie aan andere goden offert).

Daarom kan niemand van hen worden vrijgekocht.

מַעֲשֵׂר (ma’aser), ‘tiende deel’.

Zie ook Num. 18:21–32 en Deut. 14:22–29.

שֵׁבֶט (shevet), ‘staf’: de herder laat de dieren één voor één onder zijn staf doorgaan en telt ze; elk tiende dier is voor Yahweh.

Het tiende dier wordt niet uitgekozen op kwaliteit: de herder mag niet onderzoeken of het goed is of slecht, en het niet ruilen.

Zie ook vers 10.

Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï.

Het boek eindigt zoals het is begonnen: met de geboden aan Mozes bij de Sinaï.

In Lev. 1:1 spreekt Yahweh tot Mozes vanuit de tent van samenkomst; in Lev. 25:1 en 26:46 en hier is de berg Sinaï genoemd.