Leviticus 11

בְּהֵמָה (behemah), ‘landdier’: een viervoetig dier van het land, gedomesticeerd of wild.

In Gen. 1:24 vertalen wij hetzelfde woord met ‘vee’; hier gaat het ook om wilde dieren zoals de kameel en de klipdas.

חַיָּה (chayyah), ‘dier’: een levend wezen.

פַּרְסָה (parsah), ‘hoef’.

Een dier mag gegeten worden als het twee kenmerken heeft: een geheel gespleten hoef en herkauwen (מַעֲלַת גֵּרָה, ma’alat gerah, letterlijk ‘het opbrengen van het herkauwde’).

גָּמָל (gamal), ‘kameel’.

Het dier heeft slechts één van de twee kenmerken.

Zo ook de dieren in vers 5–7.

שָׁפָן (shafan), ‘klipdas’: een klein dier dat in rotsen leeft (Ps. 104:18; Spr. 30:26).

Deze weergave is gangbaar maar niet helemaal zeker.

אַרְנֶבֶת (arnevet), ‘haas’.

Dit kan ook een konijn of een ander dier zijn; de weergave is gangbaar maar niet helemaal zeker.

חֲזִיר (chazir), ‘varken’.

Het varken heeft wel een gespleten hoef maar herkauwt niet.

נְבֵלָה (nevelah), ‘kadaver’: een dood dier dat niet geslacht is.

Zie ook Lev. 17:15.

יַמִּים (yammim), ‘zeeën’, en נְחָלִים (nechalim), ‘beken’: het gaat om alle wateren, zowel zout als zoet.

שֶׁקֶץ (sheqets), ‘afschuwelijk’: wat men verafschuwt.

Het woord is sterker dan ‘onrein’.

Wij vertalen het werkwoord שִׁקֵּץ (shiqqets) met ‘verafschuwen’.

De namen van de vogels in vers 13–19 zijn deels onzeker.

Wij gebruiken de gangbare weergave.

דָּאָה (da’ah), ‘wouw’; אַיָּה (ayyah), ‘valk’.

In Deut. 14:13 staat רָאָה (ra’ah) in plaats van דָּאָה.

Dat is waarschijnlijk dezelfde vogel.

בַּת הַיַּעֲנָה (bat hayya’anah), letterlijk ‘dochter van de struis’: de struisvogel.

תַּחְמָס (tachmas), ‘nachtzwaluw’; שַׁחַף (shachaf), ‘meeuw’; נֵץ (nets), ‘havik’.

Alle vier zijn onzeker.

כּוֹס (kos), ‘steenuiltje’; שָׁלָךְ (shalakh), ‘aalscholver’; יַנְשׁוּף (yanshuf), ‘ooruil’.

De weergave van deze drie is onzeker.

תִּנְשֶׁמֶת (tinshemet), ‘purperkoet’; קָאָת (qa’at), ‘pelikaan’; רָחָם (racham), ‘aasgier’.

De weergave van deze drie is onzeker.

Voor תִּנְשֶׁמֶת wordt ook ‘uil’ voorgesteld.

Hetzelfde woord staat in vers 30 voor een kruipend dier.

חֲסִידָה (chasidah), ‘ooievaar’; אֲנָפָה (anafah), ‘reiger’; דּוּכִיפַת (dukhifat), ‘hop’; עֲטַלֵּף (atallef), ‘vleermuis’.

De vleermuis wordt in de Hebreeuwse tekst tot de vogels gerekend: alle gevleugelde dieren staan in één groep.

שֶׁרֶץ הָעוֹף (sheretz ha’of), ‘gevleugelde wemelende dieren’: kleine gevleugelde dieren zoals insecten.

Vers 21–23 spreken over sprinkhanen.

כְּרָעַיִם (kera’ayim), ‘sprongpoten’: de lange achterpoten van een sprinkhaan.

De medeklinkertekst heeft לֹא (lo), ‘niet’: ‘die geen sprongpoten hebben’.

De leestraditie heeft לוֹ (lo), ‘aan hem’: ‘die sprongpoten hebben’.

Alleen de tweede lezing past bij vers 22.

Wij vertalen ‘die … hebben’.

אַרְבֶּה (arbeh), ‘sprinkhaan’ (Exod. 10:4); סָלְעָם (sol’am), ‘woestijnsprinkhaan’; חַרְגֹּל (chargol), ‘krekel’; חָגָב (chagav), ‘veldsprinkhaan’.

Hoe de vier soorten precies te onderscheiden zijn, is onzeker.

Sprinkhanen waren ook later voedsel (Matt. 3:4).

Dit vers herhaalt vers 20.

De uitzondering in vers 21–22 blijft gelden.

Het gaat om de dieren die in vers 4–8 en 26–27 onrein genoemd zijn.

De onreinheid duurt tot de avond (zie ook vers 25, 28 en 31).

כַּפַּיִם (kappayim), letterlijk ‘handpalmen’: dieren die op zolen lopen en geen hoeven hebben.

Het is onzeker welke dieren bedoeld zijn.

De namen van de dieren in vers 29–30 zijn onzeker.

חֹלֶד (choled), ‘wezel’ (ook ‘mol’); עַכְבָּר (akhbar), ‘muis’; צָב (tsav), ‘grote hagedis’ (ook ‘landschildpad’ of ‘pad’).

אֲנָקָה (anaqah), ‘gekko’ (ook ‘egel’); כֹּחַ (koach), ‘varaan’; לְטָאָה (leta’ah), ‘hagedis’; חֹמֶט (chomet), ‘slak’ (ook ‘zandhagedis’); תִּנְשֶׁמֶת (tinshemet), ‘kameleon’ (ook ‘mol’).

De weergave van deze vijf is onzeker.

Dit vers noemt vijf soorten voorwerpen: een houten voorwerp, een kleed, een huid, een zak en elk ander voorwerp waarmee gewerkt wordt.

Een onrein voorwerp moet in water; het is onrein tot de avond.

Een aarden vat dat onrein is geworden, wordt niet gereinigd maar gebroken.

Vergelijk Lev. 6:21 en Lev. 15:12.

תַּנּוּר (tannur), ‘oven’, en כִּירַיִם (kirayim), ‘fornuis’: letterlijk ‘twee kookplaatsen’.

Wat er precies met het fornuis bedoeld wordt, is niet helemaal zeker.

מִקְוֵה מַיִם (miqweh mayim), ‘verzameling van water’: een put of bak waarin water zich verzamelt.

Water uit een bron blijft rein.

Een dier dat jullie mogen eten maar dat uit zichzelf gestorven is, maakt onrein.

Zie ook Lev. 17:15, Lev. 22:8 en Deut. 14:21.

גָּחוֹן (gachon), ‘buik’: dieren zoals slangen, die op hun buik gaan.

נַפְשֹׁתֵיכֶם (nafshotekhem), letterlijk ‘jullie zielen’, wordt hier ‘jullie zelf’.

הַשֶּׁרֶץ הַשֹּׁרֵץ (hasheretz hasoretz), ‘de wemelende dieren die wemelen’, vertalen wij hier met ‘al die wemelende dieren’.

הִתְקַדֵּשׁ (hitqaddesh), ‘zich heiligen’: zich afzonderen voor Yahweh.

Zie ook Lev. 19:2 en 1 Petr. 1:16.

Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden.

De zin ‘om jullie tot Elohim te zijn’ staat ook in Exod. 6:7.

תּוֹרָה (torah), ‘wet’: onderricht.

Deze slotzin vat de wetten van het hoofdstuk samen.

De priesters moeten dit onderscheid kennen en doorgeven (Lev. 10:10–11).