Lucas 23

Πιλᾶτος (Pilatos), ‘Pilatus’: de Romeinse stadhouder over Judea.

Καῖσαρ (Kaisar), ‘keizer’: de Romeinse keizer.

Alleen Lucas noemt deze drie beschuldigingen.

Vergelijk de vraag over belasting aan de keizer in Luc. 20:22–25. διαστρέφω (diastrefo), ‘op een dwaalspoor brengen’: letterlijk ‘verdraaien, van de weg afbrengen’.

Σὺ λέγεις (Sy legeis), ‘Jij zegt het’: dezelfde woorden als in Matt. 27:11 en Mark. 15:2.

Het Grieks zegt letterlijk ‘Jij zegt’; hoe het antwoord bedoeld is, laat de tekst open.

αἴτιον (aition), ‘schuld’: een reden om iemand te beschuldigen.

Pilatus zegt dit drie keer: 23:4, 23:14 en 23:22.

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

ἀνασείω (anaseio), ‘in beroering brengen’: letterlijk ‘schudden, ophitsen’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Herodes is hier de heerser over Galilea (Luc. 3:1). ἀναπέμπω (anapempo), ‘doorsturen’: Pilatus stuurt Hem naar Herodes, omdat Galilea onder diens gezag viel.

σημεῖον (semeion), ‘teken’.

Vergelijk Luc. 9:7–9, waar Herodes ook over Hem hoort en Hem wil zien.

ἐξουθενέω (exoutheneo), ‘verachten’: als niets beschouwen. ἐσθὴς λαμπρά (esthes lampra), ‘schitterend gewaad’.

De tekst zegt niet waardoor Herodes en Pilatus eerder vijanden waren.

ἄρχοντες (archontes), ‘leiders’: de leiders van het volk.

ἀποστρέφω (apostrefo), ‘afvallig maken’: letterlijk ‘afwenden’.

Dit is een ander woord dan in 23:2. ἀνακρίνω (anakrino), ‘onderzoeken’: een rechterlijk onderzoek houden.

In latere handschriften (Textus Receptus, Byzantijnse tekst) volgt hier een vers dat in de oudste handschriften ontbreekt; wij vertalen het niet.

Βαραββᾶς (Barabbas): zie ook Matt. 27:15–26; Mark. 15:6–15; Joh. 18:39–40.

τρίτον (triton), ‘voor de derde keer’: Pilatus sprak hen eerder toe in 23:4 en 23:14–16, en opnieuw in 23:20.

De tekst zegt niet welke keren hij telt.

Zie Cyrene: Cyrene was de hoofdstad van Cyrenaica, in het noordoosten van het huidige Libië.

Er woonde een grote Joodse gemeenschap.

Κυρηναῖος (Kyrenaios), ‘van Cyrene’: Cyrene is een stad in Noord-Afrika, nu in Libië.

Lucas zegt niet meer over Simon dan zijn naam en zijn herkomst.

κόπτω (kopto), ‘zich op de borst slaan’: een teken van rouw.

Alleen Lucas vertelt over de vrouwen die over Hem klaagden en over de woorden van Yeshua tot hen (23:28–31).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

μακάριος (makarios), ‘gelukkig’: zoals in de zaligsprekingen in Matt. 5:3–12.

Hier wordt het omgekeerd: gelukkig zijn zij die geen kinderen hebben.

Vergelijk Hos. 10:8: ‘En zij zeggen tegen de bergen: „Bedek ons!” en tegen de heuvels: „Val op ons!”’ Lucas heeft de volgorde omgekeerd.

Zie ook Openb. 6:16.

Dit is een spreekwoord; wat Yeshua ermee zegt, zegt de tekst niet met zoveel woorden.

Vergelijk Ezech. 21:3 (in de Nederlandse telling 20:47): een vuur dat ‘elke groene boom’ en ‘elke droge boom’ verteert.

κακοῦργος (kakourgos), ‘misdadiger’: Matteüs en Markus hebben hier een ander woord, λῃστής (lestes), ‘rover’.

Zie Golgota (Plaats van de Schedel; ligging onzeker): De plaats die Schedel genoemd wordt (Golgota) lag buiten de stadsmuur van Jeruzalem.

De traditie zoekt haar bij de Heilig-Grafkerk in de oude stad.

Dit is niet zeker.

Κρανίον (Kranion), ‘Schedel’: het Griekse woord voor de plaats.

Matteüs, Markus en Johannes geven ook de Aramese naam Golgota.

Vergelijk Ps. 22:19 (in de Nederlandse telling is dit 22:18): ‘Zij verdelen mijn kleren onder zich en over mijn gewaad werpen zij het lot.’

De woorden ‘Vader, vergeef hun, want zij weten niet wat zij doen’ ontbreken in sommige oude handschriften.

Wij vertalen ze zoals de SBLGNT.

ἐκλεκτός (eklektos), ‘uitverkorene’: vergelijk Jes. 42:1 (‘Mijn uitverkorene, in wie Mijn ziel behagen heeft’).

Vergelijk Ps. 22:8 (in de Nederlandse telling is dit 22:7): ‘Allen die mij zien, bespotten mij.’

ὄξος (oxos), ‘azijn’: zure wijn.

Vergelijk Ps. 69:22 (in de Nederlandse telling is dit 69:21): ‘voor mijn dorst lieten ze mij azijn drinken’.

ἐπιγραφή (epigrafe), ‘opschrift’: de aanklacht boven het kruis.

κρίμα (krima), ‘oordeel’: hier de straf die beiden ondergaan, de kruisiging.

παράδεισος (paradeisos), ‘paradijs’: letterlijk een omheinde tuin.

Het Grieks heeft geen leestekens: ‘vandaag’ kan bij ‘Ik zeg je’ of bij ‘zul je zijn’ horen.

Wij volgen de woordvolgorde en verbinden het met ‘zul je zijn’.

ὥρα ἕκτη (hora hekte), ‘zesde uur’: bij de Joodse dagtelling vanaf zonsopgang is dat ongeveer 12 uur ’s middags; het negende uur is ongeveer 3 uur ’s middags. γῆ (ge), ‘land’: ook ‘aarde’.

καταπέτασμα (katapetasma), ‘voorhang’: de voorhang in het heiligdom, die het heilige van het hoogheilige scheidt (Exod. 26:31–33).

Lucas vertelt de scheuring vóór Yeshua’s dood; Matteüs en Markus erna. τοῦ ἡλίου ἐκλιπόντος (tou heliou eklipontos), ‘de zon gaf geen licht meer’: letterlijk ‘de zon ophield, uitviel’.

Dit zijn de woorden van Ps. 31:6 (in de Nederlandse telling is dit 31:5): ‘In Uw hand vertrouw ik mijn geest toe.’ παρατίθεμαι (paratithemai), ‘toevertrouwen’. ἐξέπνευσεν (exepneusen), ‘blies de laatste adem uit’: letterlijk ‘ademde uit’.

ἑκατοντάρχης (hekatontarches), ‘centurio’: een Romeinse officier over ongeveer 100 soldaten. δίκαιος (dikaios), ‘rechtvaardig’: het kan ook ‘onschuldig’ betekenen.

Matteüs en Markus hebben hier ‘Zoon van Elohim’ (Matt. 27:54; Mark. 15:39).

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie ook Matt. 27:55–56; Mark. 15:40–41; Joh. 19:25.

Het Grieks heeft hier een lange zin die pas in 23:52 verdergaat (‘Deze ging naar Pilatus’); wij splitsen hem en voegen ‘er was’ toe. βουλευτής (bouleutes), ‘lid van de Raad’: een raadslid, hier van het hoogste Joodse gerechtshof in Jeruzalem.

Zie Arimatea (Ramataim?; ligging onzeker): De ligging van Arimatea is onbekend.

Vaak wordt het gelijkgesteld met Ramataim-Sofim (Rama), ongeveer bij Rentis, ten noordoosten van Lod.

Dit is niet zeker.

Ἁριμαθαία (Arimathaia), ‘Arimatea’: de ligging is onzeker. βουλή (boule), ‘besluit’: het besluit van de Raad om Yeshua ter dood te brengen. προσδέχομαι (prosdechomai), ‘verwachten’: wachten op, uitzien naar.

Zie Graf van Jozef van Arimatea (graf van Yeshua; ligging onzeker): Het graf lag in een rots, buiten Jeruzalem, bij de plek van de kruisiging.

De traditie zoekt het in de Heilig-Grafkerk.

Dit is niet zeker.

σινδών (sindon), ‘linnen doek’. λαξευτός (laxeutos), ‘uitgehouwen’: uit de rots gehouwen.

παρασκευή (paraskeue), ‘voorbereidingsdag’: de dag voor de sabbat, vrijdag.

De Joodse dag begint bij het vallen van de avond; ἐπέφωσκεν (epefosken), letterlijk ‘gaf licht’, wordt gebruikt voor het aanbreken van een nieuwe dag.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie Graf van Jozef van Arimatea (graf van Yeshua; ligging onzeker): Het graf lag in een rots, buiten Jeruzalem, bij de plek van de kruisiging.

De traditie zoekt het in de Heilig-Grafkerk.

Dit is niet zeker.

ἀρώματα (aromata), ‘specerijen’; μύρα (myra), ‘zalfolie’.

De sabbatsrust komt uit Exod. 20:8–11.