Spreuken 17

זִבְחֵי (zivche), ‘slachtoffers’: het vlees van slachtoffers dat bij een feestmaal gegeten werd (vergelijk Ps. 4:6).

Een huis vol feestvlees, maar vol ruzie.

עֶבֶד (eved), ‘dienaar’: een dienaar die met doorzicht handelt, kan meer gezag krijgen dan een zoon die schande brengt.

Zie 16:20 voor ‘doorzicht’.

Dezelfde woorden als in Spr. 27:21, maar met Yahweh als wie de harten toetst.

Vergelijk Ps. 26:2 en Jer. 17:10.

אָוֶן (aven), ‘onheil’; הַוּוֹת (havvot), ‘verwoesting’.

De kwaaddoener en de leugenaar luisteren graag naar kwaadsprekers.

עֹשֵׂהוּ (osehu), ‘zijn Maker’: de berooide is door Elohim gemaakt; wie hem bespot, hoont dus Hem.

Vergelijk Spr. 14:31 en Job 31:15.

בְּנֵי בָנִים (bene vanim), ‘kleinkinderen’: letterlijk ‘zonen van zonen’.

בָּנִים (banim), ‘kinderen’: ook ‘zonen’.

שְׂפַת יֶתֶר (sefat yeter), ‘voortreffelijke taal’: letterlijk ‘lip van voortreffelijkheid’.

Het woord yeter betekent ook ‘overvloed’; dan is het ‘overdreven taal’.

Een dwaze past voortreffelijke taal niet; een edele past leugentaal nog minder.

שֹׁחַד (shochad), ‘steekpenning’: een geschenk dat het recht buigt (vergelijk Exod. 23:8).

Hier wordt vastgesteld wat de bezitter ervan ziet: voor hem is het een kostbare steen.

De spreuk keurt het niet goed.

שֹׁנֶה בְּדָבָר (shoneh bedavar), ‘een zaak herhalen’: een oude zaak blijven oprakelen.

Vergelijk 16:28 voor ‘hechte vriend’.

תֵּחַת (techat), ‘dringt in’: letterlijk ‘daalt neer’.

De bestraffing daalt diep in iemand met inzicht; een dwaas voelt honderd slagen niet.

רָע (ra), ‘een kwade’: het Hebreeuws heeft hier alleen het woord ‘kwaad’; wij lezen het als een kwaad mens.

De wrede bode is een straf of een vijand die hem treft; zijn naam wordt niet genoemd.

שַׁכּוּל (shakkul), ‘beroofd van jongen’: een berin die haar jongen kwijt is, is zeer gevaarlijk.

Vergelijk 2 Sam. 17:8 en Hos. 13:8.

Het geschreven woord (ketiv) is תמיש (tamish), de gelezen vorm (qere) is תָמוּשׁ (tamush), ‘wijkt’.

Het is een spellingsverschil; de betekenis is gelijk.

פּוֹטֵר מַיִם (poter mayim), ‘water laten uitstromen’: een dijk doorsteken.

Twist begint klein, maar is daarna niet meer te stoppen.

מַצְדִּיק (matsdiq), ‘rechtvaardig verklaart’; מַרְשִׁיעַ (marshia), ‘schuldig verklaart’: dit zijn rechterlijke uitspraken.

Vergelijk Exod. 23:7 en Deut. 25:1.

וְלֶב אָיִן (velev ayin), ‘en geen hart’: lev (‘hart’) is in het Hebreeuws ook de plaats van het verstand.

Wie geen hart heeft, mist inzicht.

הָרֵעַ (hare'a), ‘de naaste’: ook ‘de vriend’.

Het gaat om een naaste die op elk moment trouw blijft, tegenover een broer die in de nood zijn plaats inneemt.

תּוֹקֵעַ כָּף (toqea kaf), ‘slaat de hand’: een handslag, waarmee men zich borg stelde.

Vergelijk Spr. 6:1 en 11:15.

מַגְבִּיהַּ פִּתְחוֹ (magbiah pitcho), ‘zijn poort hoog maakt’: zijn deur of mond groot maken, dus opscheppen of overdreven bouwen.

De betekenis is niet helemaal zeker.

עִקֶּשׁ (iqqesh), ‘krom’; נֶהְפָּךְ (nehpakh), ‘verdraaid’: vergelijk תַּהְפֻּכוֹת (tahpukhot), ‘verdraaidheid’ in 16:28 en 16:30.

Vergelijk Spr. 10:1 en 15:20.

נָבָל (naval), ‘dwaze’; כְּסִיל (kesil), ‘dwaas’.

גֵּהָה (gehah), ‘genezing’: een zeldzaam woord.

Het kan ook ‘lichaam’ betekenen; dan zegt de spreuk dat een vrolijk hart het lichaam goed doet.

De betekenis is niet helemaal zeker.

שֹׁחַד (shochad), ‘steekpenning’: zoals in 17:8.

De plooi van het kleed is de plaats waar men het geld verborg.

De dwaas zoekt wijsheid ver weg, aan het einde van de aarde, terwijl wie inzicht heeft haar voor zich ziet.

עֹנֶשׁ (onesh), ‘boete’: een straf in geld; ook ‘straf’.

נְדִיבִים (nedivim), ‘edelen’: de leiders.

Het slaan van edelen om hun oprechtheid is even onrecht als een boete aan de rechtvaardige.

יְקַר (yeqar), ‘kostbaar van’ is de lezing die wij volgen (qere).

De geschreven tekst (ketiv) heeft וְקַר (veqar), ‘en koel van’.

Dan staat er: ‘een koele geest’, dus rustig en beheerst.

Beide lezingen geven een goede betekenis.

אֱוִיל (evil), ‘zot’; נָבוֹן (navon), ‘inzichtig’: wie inzicht heeft.

Zwijgen laat een zot wijs lijken.