Markus 12

De gelijkenis begint zoals het lied over de wijngaard in Jes. 5:1–2 (planten, toren, wijnpers). ἐκδίδωμι (ekdidomi), ‘verpachten’: tegen een deel van de opbrengst uitbesteden.

δοῦλος (doulos), ‘knecht’: letterlijk ‘slaaf’.

Een δοῦλος hoort bij een heer en doet zijn werk.

Wij schrijven overal ‘knecht’; voor διάκονος (diakonos) schrijven wij ‘dienaar’ (zie 9:35).

υἱὸν ἀγαπητόν (huion agapeton), ‘geliefde zoon’: dezelfde woorden als in 1:11 en 9:7.

ὁ κύριος (ho kyrios) is hier de eigenaar van de wijngaard, dus ‘heer’ met een kleine letter.

Aanhaling van Ps. 118:22–23. κεφαλὴ γωνίας (kephale gonias) is letterlijk ‘hoofd van de hoek’; wij vertalen ‘hoeksteen’, zoals in Ps. 118:22.

Ἡρῳδιανοί (Herodianoi), ‘Herodianen’: aanhangers van de familie van Herodes.

κῆνσος (kensos), ‘belasting’: het woord komt van het Latijnse census en is de belasting die aan de Romeinse keizer werd betaald. Καῖσαρ (Kaisar), ‘keizer’: de titel van de Romeinse keizer.

δηνάριον (denarion), ‘denarie’: een Romeinse zilveren munt, ongeveer het loon voor een dag werken (zie ook Matt. 20:2).

Het Grieks zegt zelf dat de Sadduceeën de opstanding ontkennen.

Zie ook Matt. 22:23–33; Luc. 20:27–40.

Zie Deut. 25:5–10: wanneer een man kinderloos sterft, moet zijn broer de weduwe nemen.

Het Hebreeuws noemt dat ‘de plicht van een zwager vervullen’; vergelijk Gen. 38:8 (‘wek nageslacht op voor je broer’).

Aanhaling van Exod. 3:6 (in ons Hebreeuws zonder ‘de’ voor Elohim; het Grieks heeft het lidwoord).

‘Het boek van Mozes’ en ‘de braamstruik’ (βάτος, batos) wijzen naar dat verhaal. ἐγείρονται (egeirontai), ‘worden opgewekt’.

συζητέω (syzeteo), ‘discussiëren’: wij vertalen het zo (ook 9:10, 9:14 en 9:16).

Aanhaling van Deut. 6:4–5. κύριος (kyrios) vertalen wij als ‘Yahweh’, zoals in Deut. 6:4.

Deut. 6:5 noemt drie delen: hart, ziel en kracht.

Het Grieks heeft er vier: hart, ziel, verstand (διάνοια, dianoia) en kracht (ἰσχύς, ischys).

Aanhaling van Lev. 19:18: ‘Heb je naaste lief als jezelf’.

ὁλοκαύτωμα (holokautoma), ‘brandoffer’, en θυσία (thysia), ‘slachtoffer’.

Vergelijk 1 Sam. 15:22 en Hos. 6:6.

ὁ χριστός (ho christos), ‘de Messias’.

Zie ook Matt. 22:41–46; Luc. 20:41–44.

Aanhaling van Ps. 110:1.

Daar staat in het Hebreeuws ‘Uitspraak van Yahweh tot mijn Heer’; het Grieks heeft twee keer κύριος (kyrios).

Wij schrijven het eerste als ‘Yahweh’ en het tweede als ‘Heer’.

Het Hebreeuws heeft ‘totdat Ik je vijanden zet als voetbank voor je voeten’; de Griekse tekst heeft ‘totdat Ik je vijanden onder je voeten leg’.

στολή (stole), ‘lang gewaad’: een lang, statig kleed.

γαζοφυλάκιον (gazophylakion), ‘schatkamer’: de plaats in de tempel waar geld werd ingelegd. χαλκός (chalkos), ‘koper’: kopergeld, kleingeld.

λεπτόν (lepton), ‘kleine munt’: de kleinste koperen munt. κοδράντης (kodrantes), ‘kwadrans’: een Romeinse munt van ongeveer 1/64 van een denarie.

Twee kleine munten waren dus heel weinig geld.

βίος (bios), ‘levensonderhoud’: alles waarvan zij leefde.