Open in de app Alle boeken Prediker ← 9 11 → Prediker 10 Wijsheid en domheid, de heerser en het land
Eigen Nederlandse vertaling uit de grondtekst. Rode tekst = woorden van Yahweh, Elohim of Yeshua zelf. Cursieve tekst = woorden van Melchisedek en de engel van Yahweh (hun identiteit wordt verschillend uitgelegd; zie de voetnoot). Kleine cursieve tekst = woorden van Satan, demonen of de draak. Gele markering in de brontekst = woord uit een andere bron dan de hoofdbron (zie Bron).
Een beetje domheid weegt zwaar 1 Dode vliegen laten de olie van de zalfmaker stinken en gisten. Een beetje domheid weegt zwaarder dan wijsheid, dan eer.
זְב֣וּבֵי
(zevuvei)
vliegen van
יַבְאִ֥ישׁ
(yavish)
doen stinken
יַבִּ֖יעַ
(yabia)
doen gisten
רוֹקֵ֑חַ
(roqeach)
zalfmaker
מֵחָכְמָ֥ה
(mechakhema)
dan wijsheid
מִכָּב֖וֹד
(mikavod)
dan eer
סִכְל֥וּת
(sikhlut)
domheid
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
זְבוּבֵי מָוֶת (zevuvei mavet), ‘vliegen van de dood’: wij vertalen ‘dode vliegen’.
יָקָר (yaqar), ‘kostbaar, zwaar’: een beetje domheid weegt meer dan wijsheid en eer.
סִכְלוּת (siklut), ‘domheid’: wij vertalen het verwante סָכָל (sakal) als ‘domme’. Dat is een ander woord dan כְּסִיל (kesil), ‘dwaas’.
מִכָּבוֹד (mikavod): kavod is ‘heerlijkheid’; bij een mens vertalen wij ‘eer’.
2 Het hart van de wijze is aan zijn rechterhand, maar het hart van de dwaas aan zijn linkerhand.
לִֽימִינ֔וֹ
(limino)
aan zijn rechterhand
לִשְׂמֹאלֽוֹ
(lismolo)
aan zijn linkerhand
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
לִימִינוֹ (limino), ‘aan zijn rechterhand’, en לִשְׂמֹאלוֹ (lismolo), ‘aan zijn linkerhand’: rechts is de goede, voorname kant, links de verkeerde.
Wij vertalen letterlijk.
3 Ook als de domme zijn weg gaat, ontbreekt zijn hart. Hij zegt tegen iedereen dat hij dom is.
בַּדֶּ֛רֶךְ
(baderekh)
op de weg
כְּשֶׁסָּכָ֥ל
(keshesakhal)
wanneer een domme
וְאָמַ֥ר
(veamar)
en hij zegt
לַכֹּ֖ל
(lakol)
tegen allen
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
חָסֵר לִבּוֹ (chaser libo), ‘zijn hart ontbreekt’: hij mist verstand.
Het slot kan twee kanten op: hij laat iedereen zien dat hij dom is, of hij zegt van iedereen dat die dom is.
Het Hebreeuws laat dit open; wij laten het ook open.
Lezing
De geschreven tekst (ketiv) heeft כְּשֶׁהַסָּכָל (keshehasakal), ‘wanneer de domme’.
De voorgelezen tekst (qere) heeft כְּשֶׁסָּכָל (keshesakal).
Wij volgen de voorgelezen tekst; het verschil is klein.
4 Als de geest van de heerser tegen je opkomt, verlaat dan je plaats niet. Want kalmte laat grote zonden rusten.
הַמּוֹשֵׁל֙
(hamoshel)
de heerser
עָלֶ֔יךָ
(aleikha)
tegen jou
מְקוֹמְךָ֖
(meqomekha)
je plaats
יַנִּ֖יחַ
(yaniach)
laat rusten
גְּדוֹלִֽים
(gedolim)
grote
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
רוּחַ הַמּוֹשֵׁל (ruach hamoshel), ‘de geest van de heerser’: zijn gemoed, zijn toorn.
מַרְפֵּא (marpe), ‘genezing’: hier ‘kalmte’.
יַנִּיחַ (yaniach), ‘laat rusten’: kalmte laat grote zonden tot rust komen.
Een kwaad onder de zon 5 Er is een kwaad dat ik onder de zon heb gezien, als een vergissing die van de gebieder uitgaat.
הַשָּׁ֑מֶשׁ
(hashamesh)
de zon
כִּשְׁגָגָ֕ה
(kishgaga)
als een vergissing
שֶׁיֹּצָ֖א
(sheyotsa)
die uitgaat
מִלִּפְנֵ֥י
(milifnei)
van voor
הַשַּׁלִּֽיט
(hashalit)
de gebieder
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
תַּחַת הַשָּׁמֶשׁ (tachat hashamesh), ‘onder de zon’: de wereld zoals mensen die meemaken.
שַׁלִּיט (shallit), ‘gebieder’: iemand die macht heeft. Het woord voor ‘heerser’ in vers 4 is een ander woord.
6 De domheid is op vele hoogten gezet, maar rijken zitten in de laagte.
הַסֶּ֔כֶל
(hasekhel)
de domheid
בַּמְּרוֹמִ֖ים
(bameromim)
op hoogten
וַעֲשִׁירִ֖ים
(vaashirim)
en rijken
בַּשֵּׁ֥פֶל
(bashefel)
in de laagte
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
סֶּכֶל (sekhel), ‘domheid’.
בַּמְּרוֹמִים רַבִּים (bamromim rabbim), ‘op vele hoogten’: ook mogelijk ‘op grote hoogten’.
7 Ik zag dienaren op paarden en vorsten die als dienaren over de aarde lopen.
עֲבָדִ֖ים
(avadim)
dienaren
וְשָׂרִ֛ים
(vesarim)
en vorsten
הֹלְכִ֥ים
(holekhim)
lopend
כַּעֲבָדִ֖ים
(kaavadim)
als dienaren
הָאָֽרֶץ
(haarets)
de aarde
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
עֶבֶד (eved), ‘dienaar’, ook ‘slaaf’.
Paarden waren voor mensen van rang; dienaren die rijden en vorsten die lopen zetten de rangorde op zijn kop.
Gevaren bij het werk 8 Wie een kuil graaft, valt erin. Wie een muur doorbreekt, wordt door een slang gebeten.
חֹפֵ֥ר
(chofer)
een graver van
וּפֹרֵ֥ץ
(uforets)
en een doorbreker van
יִשְּׁכֶ֥נּוּ
(yishekhenu)
zal hem bijten
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
גּוּמָּץ (gummats), ‘kuil’: een zeldzaam woord.
גָּדֵר (gader), ‘muur’: een stenen omheining; slangen kunnen zich daarin verbergen.
Zie ook Ps. 7:16 en Spr. 26:27.
9 Wie stenen verplaatst, raakt erdoor gewond. Wie hout klooft, loopt daardoor gevaar.
מַסִּ֣יעַ
(masia)
een verplaatser van
יֵעָצֵ֖ב
(yeatsev)
wordt gekwetst
בּוֹקֵ֥עַ
(boqea)
een kloofer van
יִסָּ֥כֶן
(yisakhen)
loopt gevaar
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
יִסָּכֶן (yissaken), ‘loopt gevaar’: de betekenis van dit werkwoord is niet geheel zeker.
De vorige regel gaat over verwonding; wij vertalen ‘gevaar’.
10 Als het ijzer bot is en hij de snede niet heeft geslepen, zet hij meer kracht in. Maar het voordeel van het laten slagen is wijsheid.
הַבַּרְזֶ֗ל
(habarzel)
het ijzer
קִלְקַ֔ל
(qilqal)
heeft geslepen
וַחֲיָלִ֖ים
(vachayalim)
en krachten
יְגַבֵּ֑ר
(yegaber)
zet hij meer in
וְיִתְר֥וֹן
(veyitron)
en voordeel van
הַכְשֵׁ֖ר
(hakhsher)
het laten slagen
חָכְמָֽה
(chakhema)
wijsheid
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
פָּנִים (panim), ‘gezicht’: hier de snede van het ijzer.
קִלְקַל (qilqal), ‘slijpen’ (letterlijk ‘licht maken’): een zeldzaam woord.
הַכְשֵׁר (hakhsher), ‘het laten slagen’, van het werkwoord ‘slagen’ (zoals in Pred. 11:6).
יִתְרוֹן (yitron), ‘voordeel’: het woord komt vaak voor in Prediker.
Lezing
De geschreven tekst (ketiv) heeft הַכְשִׁיר (hakhshir), de voorgelezen tekst (qere) הַכְשֵׁר (hakhsher).
De betekenis is gelijk.
11 Als de slang bijt zonder bezwering, heeft de meester van de tong geen voordeel.
הַנָּחָ֖שׁ
(hanachash)
de slang
לָ֑חַשׁ
(lachash)
bezwering
וְאֵ֣ין
(veein)
en er is geen
יִתְר֔וֹן
(yitron)
voordeel
לְבַ֖עַל
(levaal)
voor de meester van
הַלָּשֽׁוֹן
(halashon)
de tong
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
לַחַשׁ (lachash), ‘bezwering’: eigenlijk ‘gefluister’.
בַּעַל הַלָּשׁוֹן (ba'al halashon), ‘meester van de tong’: iemand die bezweert, of iemand die goed spreekt. Wij vertalen letterlijk.
De woorden van de wijze en van de dwaas 12 De woorden uit de mond van een wijze zijn gunst; maar de lippen van een dwaas verslinden hem.
דִּבְרֵ֥י
(divrei)
woorden van
וְשִׂפְת֥וֹת
(vesiftot)
en lippen van
תְּבַלְּעֶֽנּוּ
(tevaleenu)
verslinden hem
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
חֵן (chen), ‘gunst’: de woorden van de wijze winnen gunst, of zijn aangenaam om te horen.
Het Hebreeuws heeft hier geen werkwoord.
תְּבַלְּעֶנּוּ (tevalle'ennu), ‘verslinden hem’: zijn eigen woorden brengen hem ten val.
13 Het begin van de woorden uit zijn mond is domheid, en het einde van zijn mond is kwade razernij.
תְּחִלַּ֥ת
(techilat)
begin van
דִּבְרֵי
(divrei)
woorden van
סִכְל֑וּת
(sikhlut)
domheid
וְאַחֲרִ֣ית
(veacharit)
en einde van
הוֹלֵל֖וּת
(holelut)
razernij
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
הוֹלֵלוּת (holelut), ‘razernij’: een zeldzaam woord, verwant aan הוֹלֵלוֹת (holelot) in 1:17.
14 De domme maakt veel woorden. De mens weet niet wat er zal zijn. Wat er na hem zal zijn, wie vertelt het hem?
וְהַסָּכָ֖ל
(vehasakhal)
en de domme
יַרְבֶּ֣ה
(yarbe)
maakt veel
דְבָרִ֑ים
(devarim)
woorden
שֶׁיִּֽהְיֶ֔ה
(sheyihye)
er zal zijn
יִֽהְיֶה֙
(yihye)
er zal zijn
מֵֽאַחֲרָ֔יו
(meacharav)
na hem
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
‘Wat er na hem zal zijn’: wat er na zijn leven of na zijn dood gebeurt.
Vergelijk Pred. 6:12.
15 Het zwoegen van de dwazen put hem uit, hem die niet weet hoe hij naar de stad moet gaan.
הַכְּסִילִ֖ים
(hakesilim)
de dwazen
תְּיַגְּעֶ֑נּוּ
(teyageenu)
put hem uit
לָלֶ֥כֶת
(lalekhet)
te gaan
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
Het Hebreeuws heeft ‘hem’ in het enkelvoud: de dwaas wordt als een groep gezien, en dan weer als één persoon.
‘Naar de stad gaan’: een beeld voor niet eens het eenvoudigste weten. Wij vertalen letterlijk.
Het land en zijn koning 16 Wee jou, land, als je koning een jongen is en je vorsten 's morgens eten.
שֶׁמַּלְכֵּ֖ךְ
(shemalkekh)
dat je koning
וְשָׂרַ֖יִךְ
(vesarayikh)
en je vorsten
בַּבֹּ֥קֶר
(baboqer)
's morgens
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
נַעַר (na'ar), ‘jongen’: een jonge, onervaren man.
‘'s Morgens eten’: de vorsten vieren al vroeg feest in plaats van te regeren. Vergelijk het volgende vers.
17 Gelukkig jij, land, als je koning een zoon van edelen is en je vorsten op tijd eten, in kracht en niet in drinkgelag.
אַשְׁרֵ֣יךְ
(ashreikh)
gelukkig jij
שֶׁמַּלְכֵּ֖ךְ
(shemalkekh)
dat je koning
וְשָׂרַ֨יִךְ֙
(vesarayikh)
en je vorsten
בִּגְבוּרָ֖ה
(bigvura)
in kracht
בַשְּׁתִֽי
(basheti)
in drinkgelag
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
אַשְׁרֵי (ashre), ‘gelukkig’.
חוֹרִים (chorim), ‘edelen’: mensen van vrije, edele afkomst.
בִּגְבוּרָה (bigvurah), ‘in kracht’: om kracht te krijgen.
שְׁתִי (shti), ‘drinken’: hier een drinkgelag.
18 Door dubbele luiheid zakt het dak in, en door slapheid van de handen lekt het huis.
בַּעֲצַלְתַּ֖יִם
(baatsaltayim)
door dubbele luiheid
הַמְּקָרֶ֑ה
(hameqare)
het dak
וּבְשִׁפְל֥וּת
(uveshiflut)
en door slapheid van
הַבָּֽיִת
(habayit)
het huis
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
בַּעֲצַלְתַּיִם (be'atsaltayim): de uitgang is een tweevoud, ‘dubbele luiheid’, dus grote luiheid.
הַמְּקָרֶה (hammeqareh): het balkwerk van het dak.
19 Om te lachen maken zij brood, en wijn verheugt het leven; en het geld antwoordt op alles.
לִשְׂחוֹק֙
(lischoq)
om te lachen
יְשַׂמַּ֣ח
(yesamach)
verheugt
חַיִּ֑ים
(chayim)
het leven
וְהַכֶּ֖סֶף
(vehakesef)
en het geld
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
לֶחֶם (lechem), ‘brood’: ook ‘eten, maaltijd’.
יַעֲנֶה אֶת הַכֹּל (ya'aneh et hakol), ‘antwoordt op alles’: geld voorziet in alles wat gevraagd wordt.
Vervloek de koning niet 20 Vervloek de koning niet, zelfs niet in je gedachten. Vervloek de rijke niet in de kamers van je slaapplaats. Want de vogel van de hemel brengt de stem weg, en wie vleugels heeft, maakt het woord bekend.
בְּמַדָּֽעֲךָ֗
(bemadaakha)
in je gedachten
תְּקַלֵּ֔ל
(teqalel)
vervloek
וּבְחַדְרֵי֙
(uvechadrei)
en in kamers van
מִשְׁכָּ֣בְךָ֔
(mishkavekha)
je slaapplaats
תְּקַלֵּ֖ל
(teqalel)
vervloek
הַשָּׁמַ֨יִם֙
(hashamayim)
de hemel
יוֹלִ֣יךְ
(yolikh)
brengt weg
וּבַ֥עַל
(uvaal)
en bezitter van
כְּנָפַ֖יִם
(kenafayim)
vleugels
יַגֵּ֥יד
(yageid)
maakt bekend
Bron: Masoretische tekst (Westminster Leningrad Codex, OSHB)
Uitleg
מַדָּע (madda), ‘kennis, bewustzijn’, verwant aan דַּעַת (da'at), ‘kennis’.
תְּקַלֵּל (teqallel), ‘vervloek’: het werkwoord betekent ook ‘licht achten, verachten’.
‘De vogel van de hemel brengt de stem weg’: een beeld voor het geheim dat toch bekend wordt. Vergelijk Exod. 22:27.
Lezing
De geschreven tekst (ketiv) heeft הַכְּנָפַיִם (hakenafayim), ‘de bezitter van de vleugels’.
De voorgelezen tekst (qere) heeft כְּנָפַיִם (kenafayim).
De betekenis is gelijk.