Lucas 4

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

ἐν τῷ πνεύματι (en to pneumati), letterlijk ‘in de Geest’: wij vertalen ‘door de Geest’, zoals in Matt. 4:1.

Het Grieks heeft ‘gedurende 40 dagen’ en vermeldt hier niet dat Yeshua vastte; Matt. 4:2 zegt dat wel. 40 dagen komen ook voor bij Mozes (Exod. 34:28) en Elia (1 Kon. 19:8).

υἱὸς τοῦ θεοῦ (huios tou theou), ‘Zoon van Elohim’, staat zonder lidwoord; wij volgen Matt. 4:3.

Het sluit aan bij de stem uit de hemel in 3:22.

Het citaat is Deut. 8:3.

Lucas geeft alleen de eerste helft; Matt. 4:4 heeft ook ‘maar van elk woord dat uitgaat door de mond van Elohim’.

Sommige handschriften hebben na ‘alleen’ de toevoeging ‘maar van elk woord van Elohim’, naar Matt. 4:4.

De SBLGNT heeft die niet.

De Griekse tekst noemt hier geen onderwerp; het is de duivel uit 4:3.

Lucas zet deze beproeving vóór die op de tempel; Matteüs zet haar erna (Matt. 4:5–10).

Sommige handschriften hebben na ‘meenemend omhoog’ de toevoeging ‘op een hoge berg’, naar Matt. 4:8.

ἐξουσία (exousia), ‘gezag’: zie Mark. 1:22. παραδέδοται (paradedotai) is letterlijk ‘is overgeleverd’.

Volgens de duivel is het gezag over de koninkrijken aan hem gegeven.

προσκυνέω (proskyneo), ‘zich neerbuigen’: zich diep buigen voor iemand, uit eerbied voor een koning of in aanbidding van Elohim.

Het komt overeen met het Hebreeuwse הִשְׁתַּחֲוָה (hishtachavah), ‘zich neerbuigen’.

Wij vertalen het overal zo, ook bij de duivel (zie Matt. 2:2).

De duivel noemt hier alleen het neerbuigen; Matt. 4:9 voegt ‘neervalt’ toe.

Het citaat is Deut. 6:13.

Het Hebreeuws heeft ‘Yahweh, je Elohim, moet je vrezen.

Hem moet je dienen’; de Griekse tekst heeft ‘je neerbuigen’ en voegt ‘alleen’ toe. κύριον (kyrion), ‘Heer’, is vertaald als Yahweh.

Sommige handschriften beginnen met ‘Ga weg achter Mij, Satan’, naar Matt. 4:10.

De SBLGNT heeft dat niet.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

πτερύγιον (pterygion), ‘rand’: zie Matt. 4:5.

Zie ook Matt. 4:5–7.

Het citaat is Ps. 91:11–12, dat doorloopt in het volgende vers.

De duivel laat ‘op al je wegen’ weg.

In de aanhaling staat ‘U’, omdat de duivel de woorden op Yeshua toepast.

Het citaat is Deut. 6:16. εἴρηται (eiretai) is letterlijk ‘het is gezegd’: Yeshua laat de Schrift spreken. ἐκπειράζω (ekpeirazo) is een sterkere vorm van πειράζω (peirazo), ‘op de proef stellen’ (4:2); wij vertalen beide met ‘op de proef stellen’.

πειρασμός (peirasmos), ‘beproeving’: hetzelfde woord als in Matt. 6:13. ἄχρι καιροῦ (achri kairou), ‘tot een bepaalde tijd’: het Grieks zegt niet wanneer die tijd komt.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

δύναμις (dynamis), ‘kracht’: de kracht van de Geest, die in 4:1 genoemd wordt.

δοξάζω (doxazo), ‘verheerlijken’: wij vertalen het overal zo.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

Ναζαρά (Nazara) is een Griekse vorm van Nazaret; zie Matt. 4:13. κατὰ τὸ εἰωθός (kata to eiothos), ‘zoals Hij gewend was’: Yeshua las gewoonlijk voor in de synagoge.

Lucas verhaalt dat Hij in Nazaret was opgegroeid.

βιβλίον (biblion) is hier een boekrol, geen boek met bladzijden.

Het is de rol met het boek Jesaja.

Het citaat staat in Jes. 61:1, met een regel uit Jes. 58:6, waar het Hebreeuws zegt: ‘de onderdrukten vrij laten gaan’.

Lucas volgt de Griekse tekst.

Het Hebreeuws van Jes. 61:1 heeft ‘om hen te verbinden die gebroken zijn van hart’ en ‘de gebondenen de opening van de kerker’; ‘aan blinden het zien’ komt uit de Griekse tekst. κυρίου (kyriou), ‘Heer’, is vertaald als Yahweh.

Het citaat is Jes. 61:2a.

Het Hebreeuws heeft ‘het jaar van welbehagen voor Yahweh’.

Lucas leest niet verder: ‘en de dag van wraak voor onze Elohim’ blijft weg.

ὑπηρέτης (hyperetes), ‘bediende’: degene die in de synagoge de rollen beheerde.

Yeshua gaat zitten om te onderwijzen; vergelijk Matt. 5:1.

γραφή (graphe), ‘Schrift’: hier het schriftwoord dat Hij zojuist heeft gelezen. πεπλήρωται (peplerotai), ‘is vervuld’: zie Matt. 1:22.

ἐμαρτύρουν αὐτῷ (emartyroun auto) is letterlijk ‘zij getuigden Hem’.

Wij lezen het als ‘zij getuigden van Hem’, goedkeurend; de zin kan ook anders gelezen worden.

Daarna slaat de stemming om (4:28).

Zie Kapernaüm: Kapernaüm (Tel Hum) lag aan de noordwestkant van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

Zie Nazaret (uw vaderstad): Met ‘uw vaderstad’ en ‘zijn vaderstad’ wordt Nazaret bedoeld (zie Lucas 4:16), in Neder-Galilea.

De naam staat hier niet in de tekst.

παραβολή (parabole) is hier een gezegde, een spreekwoord; elders vertalen wij ‘gelijkenis’.

Lucas heeft nog niet verteld wat er in Kapernaüm gebeurd is; dat volgt vanaf 4:31. πατρίς (patris), ‘vaderstad’: de stad waar iemand vandaan komt.

Zie Nazaret (uw vaderstad): Met ‘uw vaderstad’ en ‘zijn vaderstad’ wordt Nazaret bedoeld (zie Lucas 4:16), in Neder-Galilea.

De naam staat hier niet in de tekst.

ἀμήν (amen), ‘voorwaar’: een Hebreeuws woord (אָמֵן) dat ‘het is waar, het is zeker’ betekent.

Yeshua zet het vaak vóór Zijn woorden; wij vertalen het overal met ‘voorwaar’.

De woorden over Elia verwijzen naar 1 Kon. 17:1–18:1. 3 jaar en 6 maanden: 1 Kon. 18:1 spreekt van ‘het derde jaar’; vergelijk Jak. 5:17.

Zie Zarefat (Sarafand): Zarefat lag aan de kust tussen Tyrus en Sidon, bij het huidige Sarafand in Libanon.

Het hoorde bij Sidon.

Zie Sidon: Sidon ligt aan de kust van de Middellandse Zee, in het huidige Libanon.

Σάρεπτα (Sarepta) is Zarefat; zie 1 Kon. 17:9.

Het lag in het gebied van Sidon, buiten Israël. ἐπέμφθη (epemphthe), ‘werd gestuurd’: van πέμπω (pempo), ‘sturen’.

De genezing van Naäman staat in 2 Kon. 5:1–14. Σύρος (Syros), ‘Syriër’, is in het Hebreeuws ‘Aramees’, uit Aram; zie 2 Kon. 5:1.

Ook Naäman was een vreemdeling. λεπρός (lepros), ‘melaatse’: zie Lev. 13.

Zij werden woedend, omdat Yeshua zegt dat Elohim zich in het verleden tot vreemden wendde en niet tot Israël.

Zie Berg bij Nazaret (ligging onzeker): De rand van de berg waarop Nazaret was gebouwd ligt ergens aan de rand van de heuvel van Nazaret.

De precieze plek is onbekend; de overlevering wijst een steile rand ten zuidoosten van de stad aan, maar dat is een latere traditie.

ὀφρύς (ophrys) is letterlijk ‘wenkbrauw’: de rand van een heuvel.

Welke rand bedoeld is, is niet zeker. κατακρημνίσαι (katakremnisai), ‘in de diepte storten’: van een steile wand afwerpen.

Zie Kapernaüm: Kapernaüm (Tel Hum) lag aan de noordwestkant van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Kapernaüm lag in Galilea, aan het meer (Matt. 4:13).

ἐξουσία (exousia), ‘gezag’: zie Mark. 1:22. ἐκπλήσσω (ekplesso), ‘versteld staan’: zie Matt. 7:28.

Lucas heeft hier ‘de geest van een onreine demon’, een samenstelling van Mark. 1:23 (‘onreine geest’) en δαιμόνιον (daimonion), ‘demon’.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

Ἔα (Ea) is een uitroep van schrik; wij vertalen ‘ach’.

De geest spreekt eerst in het meervoud (‘wij’), daarna in het enkelvoud (‘ik weet’). ὁ ἅγιος τοῦ θεοῦ (ho hagios tou theou), ‘de Heilige van Elohim’: zie Mark. 1:24.

ἐπιτιμάω (epitimao), ‘bestraffen’ en φιμόω (phimoo), ‘wees stil’: zie Mark. 1:25.

θάμβος (thambos), ‘verbijstering’: verbazing met schrik. ἐπιτάσσω (epitasso), ‘bevel geven’: zie Mark. 1:27.

Simon is Petrus, die in 5:8 Simon Petrus heet.

Lucas noemt de koorts ‘groot’, wij vertalen ‘hoge koorts’.

ἐπιτιμάω (epitimao), ‘bestraffen’: Yeshua spreekt de koorts toe zoals Hij ook de wind (8:24) en onreine geesten bestraft.

Het Grieks heeft ‘toen de zon onderging’: de sabbat was voorbij en men mocht de zieken dragen.

χριστός (christos), ‘Messias’, de gezalfde: zie 2:11.

De demonen weten wie Hij is, maar Yeshua laat hen niet spreken.

Zie ook Mark. 1:35–38.

βασιλεία τοῦ θεοῦ (basileia tou theou), ‘het koninkrijk van Elohim’: de heerschappij van Elohim, Zijn koningschap dat komt.

Matteüs zegt ‘het koninkrijk van de hemelen’ (Matt. 3:2). δεῖ (dei), ‘het is nodig, Ik moet’: een goddelijke noodzaak. ἀπεστάλην (apestalen), ‘ben Ik gezonden’: van ἀποστέλλω, ‘zenden’.

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

De SBLGNT heeft Ἰουδαίας (Ioudaias), ‘Judea’.

Sommige handschriften hebben Γαλιλαίας (Galilaias), ‘Galilea’, naar Mark. 1:39.

Wij vertalen de SBLGNT.