2 Kronieken 33

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Leeftijd en regeringsjaren staan zoals in de Masoretische tekst.

Wij rekenen niet na.

בָּמוֹת (bamot), ‘hoogten’: offerplaatsen op heuvels en bergen.

Hizkia had ze afgebroken (2 Kron. 31:1; 2 Kon. 18:4).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Het woord van Yahweh dat hier wordt aangehaald, staat ook in 2 Kron. 6:6 en 7:16.

Hier is het een verslag van de verteller.

Daarom staat het in zwart, met aanhalingstekens.

Het dal van de zoon van Hinnom ligt ten zuiden en ten westen van Jeruzalem (Joz. 15:8).

Zie Dal van Hinnom: Het dal van Hinnom ligt ten zuiden en westen van Jeruzalem.

Het vormde de grens tussen Juda en Benjamin.

הֶעֱבִיר בָּאֵשׁ (he’evir ba’esh), ‘door het vuur laten gaan’: een kind aan een afgod offeren (Deut. 18:10).

In 2 Kon. 21:6 staat ‘zijn zoon’ in het enkelvoud; hier staat ‘zijn zonen’.

Vergelijk 2 Kron. 28:3.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

פֶּסֶל הַסֶּמֶל (pesel hasemel), ‘het gesneden beeld, het afbeeldsel’: סֶמֶל (semel) betekent ‘afbeelding’ en staat ook in Deut. 4:16.

In 2 Kon. 21:7 staat ‘het gesneden beeld van de heilige paal’.

הֶעֱמַדְתִּי (he’emadti), ‘Ik heb vastgesteld’: letterlijk ‘Ik heb laten staan’.

In 2 Kon. 21:8 staat ‘Ik heb gegeven’ en ‘hun vaders’.

Hier staat ‘jullie vaders’, want de woorden zijn gericht tot David en Salomo.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Dit vers staat niet in 2 Kon. 21.

De tekst zegt niet wat Yahweh tot Manasse sprak.

Vergelijk 2 Kon. 21:10–15, waar Yahweh door de profeten spreekt.

Er is hier geen toespraak, dus geen rood.

Babel (בָּבֶלָה, bavelah, ‘naar Babel’) is de stad Babel in het zuiden van het huidige Irak.

De tekst noemt de koning van Assyrië niet bij naam.

Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak.

חֹחִים (chochim), ‘haken’: het woord kan ook ‘doornen’ betekenen.

Vergelijk 2 Kon. 19:28, waar Yahweh een haak in de neus van de koning van Assyrië legt.

חִלָּה פְּנֵי (chilla penei), ‘het aangezicht zacht maken’: Yahweh om gunst smeken.

Zo vertalen wij ook in Exod. 32:11.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

וַיֵּעָתֵר לוֹ (vayye’ater lo), ‘Hij liet Zich door hem verbidden’: Yahweh gaf toe aan het gebed.

Gihon is de bron in het Kidrondal, aan de oostkant van de stad van David in Jeruzalem.

De Vispoort lag waarschijnlijk in de noordmuur van de stad; de precieze ligging is onzeker.

De Ofel is de zuidelijke uitloper van de tempelberg (2 Kron. 27:3).

חוֹמָה חִיצוֹנָה (chomah chitsonah), ‘buitenmuur’: een muur buiten de oude stadsmuur.

Hizkia bouwde al een andere muur (2 Kron. 32:5).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

אֱלֹהֵי הַנֵּכָר (elohei hanekhar), ‘de goden van het vreemde’: afgoden van vreemde volken.

Hier staat het woord אֱלֹהִים in het meervoud en vertalen wij ‘goden’.

זִבְחֵי שְׁלָמִים (zivchei shelamim), ‘vredeoffers’, en תּוֹדָה (todah), ‘dankoffer’: zie Lev. 7:12.

De geschreven tekst (ketiv) heeft וַיָּכֶן (vayyaken), ‘hij richtte op’; het qere is וַיִּבֶן (vayyiven), ‘hij bouwde’.

Wij volgen het qere.

דִּבְרֵי מַלְכֵי יִשְׂרָאֵל (divrei malkhei Yisra’el), ‘de geschiedenis van de koningen van Israël’: het Hebreeuws heeft hier geen woord ‘boek’.

Het is misschien dezelfde kroniek als het ‘dagboek van de koningen van Juda en Israël’ (2 Kron. 28:26), maar de tekst zegt dat niet.

וְהֵעָתֶר לוֹ (vehe’ater lo), ‘en dat Hij Zich door hem liet verbidden’: de verteller noemt het gebed en de verhoring als twee dingen die in de geschiedenis staan.

חוֹזָי (chozai) kan ‘mijn zieners’ betekenen of de eigennaam Chozai zijn.

Sommige oude vertalingen lezen hier een eigennaam.

Wij vertalen ‘zieners’, zoals in vers 18.

בֵּיתוֹ (beito), ‘zijn huis’: in 2 Kon. 21:18 staat ‘in de tuin van zijn huis, in de tuin van Uzza’.

Kronieken noemt de tuin niet.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Dit verhaal van Amon loopt parallel met 2 Kon. 21:19–26.

Kronieken laat de naam van zijn moeder weg (Mesjullemet, 2 Kon. 21:19).

הִכָּנַע (hikkana), ‘zich vernederen’: Amon deed dit niet, anders dan Manasse (vers 12–13).

Daarom werd zijn schuld alleen maar groter.

עַם הָאָרֶץ (am ha’arets), ‘het volk van het land’: zie 2 Kon. 21:24.