Spreuken 13

מוּסָר (musar), ‘tucht’: het woord betekent ook ‘onderricht’ en ‘vermaning’.

De eerste helft heeft in het Hebreeuws geen werkwoord: ‘een wijze zoon – tucht van een vader’.

Wij vullen ‘luistert’ aan uit de tweede helft (שָׁמַע, shama).

Zie ook Spr. 10:1.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: het woord betekent ook ‘leven’, ‘persoon’ en ‘begeerte’.

Wij vertalen steeds naar wat de zin vraagt: hier ‘begeerte’.

פֹּשֵׂק (poseq), ‘wijd openen’: wie zijn lippen niet in bedwang houdt.

תְּדֻשָּׁן (tedushan), letterlijk ‘wordt vet gemaakt’: wordt rijkelijk verzadigd.

יַבְאִישׁ (yav’ish), ‘stinkt’: hij wordt weerzinwekkend voor anderen.

חַטָּאת (chatta’t) is letterlijk ‘zonde’ (ook ‘zondoffer’).

Wij lezen het als wie zondigt: ‘de zondaar’.

Letterlijk: ‘goddeloosheid brengt zonde ten val’.

מִתְעַשֵּׁר (mit’asher) en מִתְרוֹשֵׁשׁ (mitroshesh): beide woorden kunnen ‘zich voordoen als’ en ‘zich maken’ betekenen.

De spreuk gaat over de schijn en de werkelijkheid van rijkdom.

כֹּפֶר (kofer), ‘losprijs’: wat iemand betaalt om vrij te komen.

יִשְׂמָח (yismach), ‘verheugt zich’: het licht wordt als een levend wezen voorgesteld.

Vergelijk Spr. 24:20.

מַצָּה (matsah), ‘strijd’.

Letterlijk: ‘alleen door overmoed geeft men strijd’.

Het onderwerp van ‘geeft’ staat niet in het Hebreeuws; wij schrijven ‘ontstaat’.

מֵהֶבֶל (mehevel), letterlijk ‘uit damp’: vermogen dat snel of oneerlijk is verkregen en daarom verdwijnt als damp.

עֵץ חַיִּים (ets chayim), ‘boom van leven’: zie Gen. 2:9 en Spr. 3:18; 11:30; 15:4.

יְשֻׁלָּם (yeshullam), ‘wordt vergolden’: wie het gebod vreest, krijgt daarvoor een goede beloning.

יֵחָבֶל (yechavel) is moeilijk.

Het kan komen van חָבַל (chaval), ‘verderven’ of ‘in pand nemen’.

Wij lezen ‘wordt te gronde gericht’ en vertalen: ‘richt zichzelf te gronde’.

תּוֹרָה (torah), ‘onderwijs’: wat een wijze zijn leerling leert.

In Spr. 1:8 staat hetzelfde woord voor het onderwijs van de moeder.

שֵׂכֶל (sekhel), ‘doorzicht’: inzicht in hoe iets zit.

עָרוּם (arum), ‘slimme’: hier in goede zin, wie vooruitdenkt.

Hetzelfde woord kan ook ‘sluw’ zijn (Gen. 3:1).

מַלְאָךְ (mal’akh), ‘bode’: hetzelfde woord staat elders voor ‘engel’.

רֵישׁ (resh), ‘armoede’.

תֶּעֱרַב (te’erav), ‘is zoet’: aangenaam.

רֹעֶה (ro’eh) komt van רָעָה (ra’ah), ‘omgaan met’.

יֵרוֹעַ (yero’a) komt van רָעַע (ra’a), ‘gebroken worden, schade lijden’.

Het is een woordspel.

Het geschreven woord (ketiv) is הלוך (haloekh), ‘ga’, en ויחכם (veyechkam), ‘en word wijs’: ‘ga met wijzen en word wijs’.

De te lezen vorm (qere) is הוֹלֵךְ (holekh), ‘wie gaat’, en יֶחְכָּם (yechkam), ‘wordt wijs’.

Wij volgen de qere.

יְשַׁלֶּם (yeshallem), ‘vergeldt men’: het Hebreeuws geeft geen onderwerp.

Het goede komt de rechtvaardigen toe.

בְּנֵי בָנִים (bene vanim), letterlijk ‘zonen van zonen’: kleinkinderen en verdere nakomelingen.

נִיר (nir), ‘ontgonnen land’: vers geploegd, nog niet bewerkt of braakliggend land.

Ook kleine akkers van arme mensen geven veel.

שֵׁבֶט (shevet), ‘stok’: de roede van de opvoeder.

Hier betekent נֶפֶשׁ (nefesh) ‘begeerte’: letterlijk ‘tot verzadiging van zijn begeerte’.

Vergelijk Spr. 13:4.