Spreuken 16

מַעַרְכֵי (ma'arkhe), ‘overwegingen’: wat het hart ordent en klaarlegt, de plannen die iemand overlegt.

תֹכֵן (tokhen), ‘weegt’: Yahweh stelt vast wat de geest van een mens waard is.

Vergelijk Spr. 21:2 en 1 Sam. 16:7.

גֹּל (gol), ‘wentel’: van גָּלַל (galal), ‘rollen’.

De last van je werk leg je bij Yahweh neer.

Vergelijk Ps. 22:9 en Ps. 37:5.

לַֽמַּעֲנֵהוּ (lamma'anehu), ‘voor Zijn doel’: het woord kan ook betekenen ‘voor zijn antwoord’ (vergelijk 16:1) of ‘voor zichzelf’.

Wij lezen: alles heeft in Yahweh's bedoeling zijn plaats.

תּוֹעֵבָה (to'evah), ‘gruwel’: wat Yahweh verafschuwt.

עָוֺן (avon), ‘schuld’: ook ‘ongerechtigheid’.

יַשְׁלִם (yashlim), ‘laat in vrede zijn’: van שָׁלוֹם (shalom), ‘vrede’.

Hij laat zelfs zijn vijanden vrede met hem sluiten.

יָכִין (yakhin), ‘bepaalt’: van כּוּן (kun), ‘vaststaan’; het woord staat ook in 16:3 en 16:12.

Yahweh maakt de weg vast waar de mens het eerst bedacht.

קֶסֶם (qesem), ‘godsspraak’: elders betekent het woord ‘waarzeggerij’ en dat is verboden (Deut. 18:10).

Hier gaat het om een uitspraak die gezag heeft, bijna als van Elohim.

Het is een ander woord dan massa, ‘godsspraak’, in 30:1 en 31:1.

פֶּלֶס (peles), ‘weegschaal’; מֹאזְנֵי (mozne), ‘balans’.

Een eerlijke maat is van Yahweh; vergelijk Spr. 11:1 en 20:23.

יֶאֱהָב (ye'ehav): de koning heeft de oprechte spreker lief.

Het woord kan ook als lijdende vorm gelezen worden: ‘wordt bemind’.

De betekenis blijft dezelfde.

יְכַפְּרֶנָּה (yekhapperennah), ‘verzoent haar’: van כִּפֶּר (kipper).

Hier gaat het om het bedaren van de woede, niet om offerverzoening.

מַלְקוֹשׁ (malqosh), ‘voorjaarsregen’: de late regen vóór de oogst.

Die brengt het graan tot rijpheid, een beeld van de gunst van de koning.

קְנֹה (qeno), ‘verwerven’: kopen, in bezit krijgen.

Vergelijk Spr. 4:5 en 4:7.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: het leven of de hele persoon.

עֲנָוִים (anavim), ‘nederigen’ is de lezing die wij volgen (qere).

De geschreven tekst (ketiv) heeft עֲנִיִּים (aniyyim), ‘ellendigen’.

Beide lezingen zijn oud en liggen dicht bij elkaar.

מַשְׂכִּיל (maskil), ‘wie doorzicht heeft’: van שָׂכַל (sakal), ‘doorzicht hebben’.

Wij vertalen deze woordfamilie met ‘doorzicht’ (zie Spr. 1:3; 16:22, 16:23; 17:2; 19:11).

לֶקַח (leqach), ‘lering’: letterlijk ‘wat men aanneemt’.

Het kan gaan om wat de spreker overbrengt, of om wat de hoorder opneemt.

Wij laten dit open; zie ook 16:23.

אֱוִלִים (evilim), ‘zotten’ en אִוֶּלֶת (ivvelet), ‘zotheid’: wij vertalen de woordfamilie van אֱוִיל (evil) met ‘zot’.

De tucht die zotten krijgen of geven, brengt niets anders voort dan zotheid.

נֶפֶשׁ (nefesh), ‘ziel’: hier de hele mens in zijn behoefte aan voedsel en rust.

Deze spreuk staat ook in Spr. 14:12, in dezelfde woorden.

נֶפֶשׁ עָמֵל (nefesh amel), ‘de ziel van wie zwoegt’: het gaat om de honger of begeerte van de arbeider.

Zijn eigen mond, zijn honger, drijft hem aan om te zwoegen.

בְּלִיַּעַל (beliyya'al), ‘Belial’: letterlijk ‘waardeloosheid’; een man van Belial is een nietsnut en kwaaddoener.

Zoals in Ps. 18:5.

Het geschreven woord (ketiv) is שְׂפָתָיו (sefatav), ‘zijn lippen’.

De gelezen vorm (qere) is שְׂפָתוֹ (sefato), ‘zijn lip’.

Wij volgen het qere.

נִרְגָּן (nirgan), ‘roddelaar’: iemand die heimelijk kwaad spreekt.

Zie ook 18:8 en 26:20 en 26:22.

עֹצֶה (otseh), ‘dichtknijpt’ en קֹרֵץ (qorets), ‘samenperst’: gebaren van iemand die in stilte kwaad beraamt.

De betekenis van beide werkwoorden is niet helemaal zeker.

שֵׂיבָה (seivah), ‘grijs haar’: het teken van een lang leven.

Het is alleen een kroon op de weg van gerechtigheid.

אֶרֶךְ אַפַּיִם (erekh apayim), ‘traag tot toorn’: letterlijk ‘lang van neus’; de adem blijft lang, de woede komt laat.

Zo wordt ook Yahweh beschreven (Exod. 34:6).

חֵיק (cheiq), ‘plooi van het kleed’: de schoot of boezem van het gewaad, waarin de lotstenen lagen.