Daniël 3

Zie Dal Dura (ligging onzeker): Het dal Dura lag in de provincie Babel, waar Nebukadnezar het gouden beeld oprichtte.

De precieze plaats is niet bekend.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

אַמָּה (amah), ‘el’: een el is ongeveer 45 tot 52 centimeter.

Zestig el is dus ongeveer 27 tot 31 meter en zes el ongeveer 2,7 tot 3,1 meter.

De omrekening is bij benadering.

De zeven titels zijn waarschijnlijk Perzische en Akkadische leenwoorden.

De betekenis is bij benadering: אֲחַשְׁדַּרְפְּנַיָּא (achashdarpenayya), ‘satrapen’ (hoge gouverneurs); סִגְנַיָּא (signayya), ‘prefecten’; פַּחֲוָתָא (pachavata), ‘landvoogden’; אֲדַרְגָּזְרַיָּא (adargazeraya), ‘raadsheren’; גְדָבְרַיָּא (gedavraya), ‘schatmeesters’; דְּתָבְרַיָּא (detavraya), ‘rechters’; תִּפְתָּיֵא (tiftaye), ‘juristen’.

Daarna volgen alle שִׁלְטוֹנֵי (shiltonei), ‘bestuurders’ (letterlijk: machthebbers), van de provincies.

In 6:3 staat een ander Aramees woord dat wij ook met ‘bestuurders’ vertalen: סָרְכִין (sarekin).

Wij gebruiken steeds dezelfde Nederlandse titels (3:2, 3:3, 3:24, 3:27 en 6:2–8; NL 6:1–7).

De muziekinstrumenten hebben Aramese namen, sommige uit het Grieks: קַרְנָא (qarna), ‘hoorn’; מַשְׁרוֹקִיתָא (mashroqita), ‘fluit’; קַתְרוֹס (qatros), ‘lier’, uit het Grieks; סַבְּכָא (sabbeka), ‘driehoek’, een snaarinstrument; פְּסַנְתֵּרִין (pesanterin), ‘harp’, uit het Grieks; סוּמְפֹּנְיָה (sumponyah), ‘doedelzak’, uit het Grieks.

De betekenis van de laatste twee is onzeker.

אַתּוּן (attun), ‘vuuroven’: een oven waarin brandstof brandt.

Het is een groot werk, waar een mens in kan staan.

Het Aramees noemt de Joden hier יְהוּדָיֵא (Yehudaye), ‘de Joden’.

Zij worden beschuldigd door de Chaldeeën, die hier hofmannen zijn.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

De aanklagers noemen de drie mannen ‘Joodse mannen’ en herinneren de koning eraan dat hij hen heeft aangesteld (2:49).

De geschreven tekst (ketiv) heeft לאלהיך (lelahayikh), ‘uw goden’; de voorgelezen tekst (qere) heeft לֵאלָהָךְ (lelahakh), ‘uw god’.

Wij volgen het qere.

Zo ook in vers 18.

הַצְדָּא (hatsda), ‘met opzet’: een zeldzaam woord.

Er is ook de vertaling ‘is het waar dat’.

De betekenis is onzeker.

De zin heeft in het Aramees geen tweede helft: ‘Nu, als jullie bereid zijn … ’.

Wij vullen ‘dan is het goed’ aan.

De tekst laat het open.

חַשְׁחִין (chashchin), ‘hebben nodig’: de drie mannen vinden dat zij de koning geen verdediging hoeven te geven.

Zij antwoorden niet op de vraag in vers 14.

הֵן (hen), ‘als’ of ‘zie’: het woord kan beide betekenen.

Wij vertalen ‘als het zo is’.

De drie mannen zeggen dat Elohim hen kan redden.

In vers 18 zeggen zij dat zij Hem ook dienen als Hij hen niet redt.

וְהֵן לָא (vehen la), ‘en als niet’: ook als Elohim hen niet redt, zullen zij de god van de koning niet dienen.

Zij zijn niet afhankelijk van de uitkomst.

חַד שִׁבְעָה (chad shiv’ah), ‘zevenmaal’: letterlijk ‘één zeven’.

Zo hard mogelijk gestookt.

De namen van de kleding zijn zeldzaam: סַרְבָּלִין (sarbalin), ‘mantels’; פַּטְּשִׁין (pattishin), ‘hoofddoeken’; כַּרְבְּלָתָא (karbelata), ‘mutsen’.

De betekenis is onzeker.

Het gaat erom dat zij met hun kleren werden geworpen.

De mannen die hen omhoog brachten, worden zelf gedood.

Zo laat de tekst zien hoe heet de oven was.

הַדָּבְרוֹהִי (haddavrohi), ‘zijn raadsheren’: een ander Aramees woord dan אֲדַרְגָּזְרַיָּא in vers 2, maar met dezelfde Nederlandse titel.

Zo ook in vers 27 en in 6:8.

De betekenis is bij benadering.

בַּר־אֱלָהִין (bar elahin), ‘een zoon van de goden’: de koning spreekt als iemand die in meerdere goden gelooft.

Het Aramese woord אֱלָהִין (elahin) is een meervoud en kan ook ‘Elohim’ betekenen.

Wij vertalen ‘goden’, omdat Nebukadnezar zo spreekt.

In vers 28 noemt hij deze gestalte een ‘engel’ (mal’ach) van de Elohim van de drie mannen.

עִלָּאָה (illa’ah), ‘de Hoogste’: een naam voor Elohim.

Zo ook in vers 32, in 4:14 (NL 4:17) en in 7:25.

Het vuur had geen macht over hun lichaam: zij zijn niet verbrand.

Zelfs hun kleren en haar zijn ongeschonden, en er hangt geen brandlucht aan hen.

מַלְאֲכֵהּ (mal’akheh), ‘Zijn engel’: dat is: een bode van Elohim.

Vergelijk de man in vers 25.

שָׁלוּ (shalu), ‘iets verkeerds’: een zeldzaam woord, afgeleid van ‘missen, nalatigheid’.

De betekenis is bij benadering.

Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad.

Hebreeuws 3:31–33 is Nederlands 4:1–3.

Hier begint een brief van de koning.

De brief loopt door tot en met Hebreeuws 4:34 (Nederlands 4:37) en staat daarom tussen aanhalingstekens („ ”).

אָתַיָּא וְתִמְהַיָּא (atayya vetimhayya), ‘tekenen en wonderen’: zoals in Deut. 4:34 (Hebreeuws אֹתֹת וּמוֹפְתִים).

מַלְכוּתֵהּ מַלְכוּת עָלַם (malkuteh malkut alam), ‘Zijn koningschap is een koningschap voor eeuwig’: vergelijk 2:44, 4:31 (NL 4:34) en Ps. 145:13.