Spreuken 22

שֵׁם (shem), ‘naam’: hier de goede naam, de goede reputatie.

עֹשֵׂה (oseh), ‘Maker’: Yahweh heeft rijk en berooid gemaakt.

Vergelijk Job 34:19 en Spr. 29:13.

עָרוּם (arum), ‘slimme’: slim in de goede zin, dus bedachtzaam en voorzichtig.

Verwant aan ‘slimheid’ (ערמה, orma).

פְּתָיִים (petayim), ‘eenvoudigen’: wie licht te beïnvloeden is.

Het geschreven woord (ketiv) heeft וְיִסָּתֵר (‘en hij verbergt zich’); het gelezen woord (qere) heeft וְנִסְתָּר (‘en verbergt zich’).

Wij volgen de lezing; de betekenis is gelijk.

עֵקֶב (eqev), ‘loon’: eigenlijk ‘wat erop volgt’, het gevolg.

Het Hebreeuws heeft hier geen voegwoord: ‘Het loon van nederigheid, vrees voor Yahweh, rijkdom, eer en leven.’

Wij lezen ‘vrees voor Yahweh’ als nadere uitleg van ‘nederigheid’.

Het kan ook zijn: nederigheid en vrees voor Yahweh brengen rijkdom, eer en leven.

חֲנֹךְ (chanokh), ‘leid op’: eigenlijk ‘inwijden’, ‘beginnen te onderwijzen’ (zo ook Deut. 20:5 voor het in gebruik nemen van een huis).

רָשִׁים (rashim), ‘berooiden’: wie niets bezit.

שֵׁבֶט עֶבְרָתוֹ (shevet evrato), ‘de stok van zijn woede’: het middel waarmee de onderdrukker slaat; zijn macht komt tot een einde.

Het geschreven woord (ketiv) heeft יקצור en het gelezen woord (qere) יִקְצָר; beide betekenen ‘hij oogst’.

טוֹב־עַיִן (tov ayin), ‘goed van oog’: gul, iemand die met welwillende blik naar de behoeftige kijkt.

Het tegengestelde is ‘een boos oog’ (Spr. 23:6).

דִּין (din), ‘geschil’: een rechtszaak of twist.

קָלוֹן (qalon), ‘smaad’: schande.

De zin is in het Hebreeuws kort en onvolledig: ‘Wie zuiverheid van hart liefheeft, gunst van zijn lippen, zijn vriend is de koning.’

Wij vullen alleen ‘heeft’ aan.

Het kan ook zijn: wie zuiverheid van hart en gunst van de lippen liefheeft.

Het geschreven woord (ketiv) heeft טהור (‘zuiver’), het gelezen woord (qere) טְהָר-.

De betekenis is gelijk.

נָצְרוּ דָעַת (natsru da’at), ‘zij bewaken kennis’: Yahweh waakt over wie kennis heeft en houdt die in stand.

עָצֵל (atsel), ‘luiaard’: wie een smoes zoekt om niet te hoeven werken.

Een verwante spreuk staat in Spr. 26:13.

זָרוֹת (zarot), ‘vreemde vrouwen’: vrouwen buiten het huwelijk.

Zie ook Spr. 2:16, 5:3 en 7:5.

Het geschreven woord (ketiv) heeft יפול en het gelezen woord (qere) יִפָּל; beide betekenen ‘valt’.

אִוֶּלֶת (ivvelet), ‘zotheid’: wat de zot (אֱוִיל, evil) kenmerkt.

Het tweede deel is kort: ‘wie geeft aan een rijke, slechts tot gebrek’.

Beide handelingen, de geringe onderdrukken en de rijke geven, leiden tot gebrek.

Wij laten de zin zoals hij staat.

Vanaf hier tot Spr. 24:22 loopt een reeks leerstukken die ‘woorden van de wijzen’ heet.

De reeks vertoont overeenkomst met het Egyptische geschrift ‘De leer van Amenemope’; de verhouding tussen beide teksten is niet zeker.

יִכֹּנוּ (yikkonu), ‘zij zijn vastgesteld’: de woorden staan gereed op de lippen om uitgesproken te worden.

הוֹדַעְתִּיךָ (hoda’tikha), ‘ik maak je bekend’: de leraar verklaart nadrukkelijk dat het hem om het vertrouwen op Yahweh gaat.

שָׁלִישִׁים (shalishim): de betekenis is onzeker.

Het woord kan ‘voortreffelijke dingen’ betekenen (van ‘drie’, dus ‘de derde man’, de beste), ‘drievoudig’ of ‘dertig’.

Het laatste past bij de ‘dertig’ leerstukken in Spr. 22:17–24:22.

Wij vertalen ‘voortreffelijke dingen’.

Het geschreven woord (ketiv) heeft שִׁלְשׁוֹם (shilshom), ‘eergisteren’, ‘al eerder’; het gelezen woord (qere) heeft שָׁלִישִׁים.

Wij volgen het gelezen woord.

קֹשְׁטְ (qoshet), ‘juistheid’, ‘betrouwbaarheid’: de zekerheid van wat waar is.

דַּל (dal), ‘geringe’: de arme.

עָנִי (ani), ‘ellendige’: wie klein gemaakt is.

יָרִיב רִיבָם (yarib rivam), ‘Hij voert hun rechtszaak’: Yahweh treedt voor hen op als pleitbezorger.

בַּעַל אַף (baal af), ‘heer van toorn’: iemand die door zijn toorn wordt beheerst.

אֹרְחֹתָיו (orchotav), ‘zijn paden’: zijn manier van leven.

Het geschreven woord (ketiv) heeft het enkelvoud (‘zijn pad’); het gelezen woord (qere) het meervoud.

Wij volgen het gelezen woord.

תֹקְעֵי כָף (toqe kaf), ‘die een handslag geven’: wie met een handslag een belofte bezegelt.

Zie ook Spr. 6:1 en 17:18.

Een arme gaf zijn deken of zijn bed in onderpand.

Vergelijk Exod. 22:25–26 en Deut. 24:12–13.

גְּבוּל עוֹלָם (gevul olam), ‘eeuwenoude grens’: de grens die al sinds lang bestaat.

Zie ook Spr. 23:10, Deut. 19:14 en Deut. 27:17.

חֲשֻׁכִּים (chashukkim), ‘onbekenden’: eigenlijk ‘donkeren’, mensen zonder naam of aanzien.

Het woord komt alleen hier voor.