Lucas 6

σπόριμα (sporima), ‘korenvelden’: akkers met gezaaid graan.

Aren plukken van het graan van een ander was toegestaan (Deut. 23:26; NL 23:25). ψώχω (psocho), ‘fijnwrijven’: de korrels uit de aren wrijven.

Sommige handschriften hebben hier ‘op de tweede-eerste sabbat’ (σαββάτῳ δευτεροπρώτῳ, sabbato deuteroproto).

Wat dat precies betekent, is onzeker.

De SBLGNT heeft alleen ‘op een sabbat’.

De Farizeeën rekenden het plukken en wrijven van de aren tot verboden werk op de sabbat; zie Exod. 20:10.

Het werkwoord ‘doen jullie’ staat in het meervoud: zij spreken de leerlingen aan.

Het verhaal van David staat in 1 Sam. 21:2–7 (NL 21:1–6).

ἄρτοι τῆς προθέσεως (artoi tes protheseos), letterlijk ‘broden van de voorlegging’: het toonbrood, twaalf koeken die elke sabbat vers voor het aangezicht van Yahweh werden gelegd (Lev. 24:5–9).

Alleen de priesters mochten ervan eten.

Het Grieks heeft bij ‘hoe hij binnenging’ geen vraagteken; de zin loopt door vanuit vers 3.

κύριος (kyrios), ‘heer’: eigenaar, wie over iets beslist.

Wij volgen Matt. 12:8 en schrijven ‘heer’ met kleine letter; Mark. 2:28 heeft ‘Heer’ met hoofdletter. ὁ υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου (ho huios tou anthropou), ‘de Mensenzoon’: zie 5:24.

Sommige oude handschriften hebben hier een afwijkende tekst met een extra uitspraak van Yeshua.

Wij vertalen de SBLGNT.

ξηρά (xera), ‘verschrompeld’: uitgedroogd en krachteloos; zie Matt. 12:10.

Lucas zegt dat het de rechterhand was.

παρατηρέω (paratereo), ‘letten op’: nauwkeurig in de gaten houden. κατηγορέω (kategoreo), ‘beschuldigen’: zie Mark. 3:2.

διαλογισμός (dialogismos), ‘overlegging’: zie 5:22.

Yeshua laat de man in het midden staan, zodat iedereen kan zien wat er gaat gebeuren.

ψυχή (psyche), ‘leven’, ook ‘ziel’: hier gaat het om het leven van een mens; zie Mark. 3:4. ἀπολέσαι (apolesai), ‘ombrengen’: zie 4:34.

Het Grieks heeft één voorwerp (ψυχήν, ‘leven’) bij ‘redden’ en ‘ombrengen’; het Nederlands herhaalt het als ‘het’.

ἔκτεινον (ekteinon), ‘steek uit’: wij volgen Mark. 3:5; Matt. 12:13 heeft ‘strek uit’.

ἄνοια (anoia) is letterlijk ‘zonder verstand’: razernij die niet meer redeneert.

Markus noemt hier de Herodianen (Mark. 3:6).

Lucas zegt vaker dat Yeshua zich terugtrekt om te bidden; zie 5:16. τῇ προσευχῇ τοῦ θεοῦ (te proseuche tou theou), ‘in het gebed van Elohim’: wij lezen ‘gebed tot Elohim’; het kan ook een gebed zijn dat Elohim toebehoort.

ἀπόστολος (apostolos), ‘apostel’: iemand die gezonden wordt; zie Matt. 10:2.

Het getal twaalf doet denken aan de twaalf stammen van Israël.

Πέτρος (Petros), ‘Petrus’, betekent ‘rots’; zie Mark. 3:16 en Joh. 1:42.

ζηλωτής (zelotes), ‘Zeloot’, ‘ijveraar’: zo noemt Lucas Simon.

Matteüs en Markus hebben hier het Aramese Καναναῖος (Kananaios), dat ook ‘ijveraar’ betekent (zie Mark. 3:18).

Wij schrijven overal ‘de Zeloot’.

Ἰούδας Ἰακώβου (Ioudas Iakobou) is letterlijk ‘Judas van Jakobus’: zoon of broer van een Jakobus.

Hij wordt vaak gelijkgesteld met Taddeüs uit Matt. 10:3 en Mark. 3:18, maar dat is niet zeker. προδότης (prodotes), ‘verrader’: Matt. 10:4 en Mark. 3:19 gebruiken het werkwoord ‘overleveren’ (παραδίδωμι).

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Tyrus: Tyrus ligt aan de kust van de Middellandse Zee, in het huidige Libanon.

Zie Sidon: Sidon ligt aan de kust van de Middellandse Zee, in het huidige Libanon.

τόπος πεδινός (topos pedinos), ‘vlakke plaats’: in Matt. 5:1 spreekt Yeshua vanaf de berg; Lucas plaatst Hem op een vlakte, nadat Hij van de berg is afgedaald. παράλιος (paralios), ‘kuststreek’: het land langs de Middellandse Zee.

ἐνοχλέω (enochleo), ‘plagen, lastigvallen’: door onreine geesten gekweld worden.

δύναμις (dynamis), ‘kracht’: zie 4:14.

Vergelijk 5:17.

μακάριος (makarios), ‘gelukkig’: dit past bij het Hebreeuwse אַשְׁרֵי (ashre), ‘gelukkig’, zoals in Ps. 1:1; zie Matt. 5:3.

Lucas heeft hier ‘de armen’ zonder ‘van geest’ en spreekt de leerlingen rechtstreeks aan: ‘van jullie is het koninkrijk’.

De zaligsprekingen in 6:20–23 gaan samen met de weeklachten in 6:24–26.

χορτάζω (chortazo), ‘verzadigen’: voldoende te eten geven.

Matt. 5:6 spreekt over hongeren en dorsten ‘naar gerechtigheid’; Lucas heeft hier ‘nu’.

ἀφορίζω (aphorizo), ‘buitensluiten, afscheiden’: uit de kring van de gemeenschap zetten. ἐκβάλωσιν τὸ ὄνομα ὑμῶν ὡς πονηρόν (ekbalosin to onoma hymon hos poneron), ‘jullie naam als slecht verwerpen’: jullie naam in diskrediet brengen. ὀνειδίζω (oneidizo), ‘beschimpen’: zie Matt. 5:11.

σκιρτάω (skirtao), ‘opspringen’: springen van vreugde; vergelijk Mal. 3:20 (NL 4:2), waar de kalveren uit de stal springen.

Vergelijk Matt. 5:12.

οὐαί (ouai), ‘wee’: een uitroep van rouw en waarschuwing; zie Matt. 11:21. ἀπέχω (apecho), ‘volledig ontvangen’: zie Matt. 6:2. παράκλησις (paraklesis), ‘troost’: de troost die zij al ontvangen hebben, is alles wat zij nog krijgen.

ἐμπεπλησμένοι (empeplesmenoi), ‘verzadigd’: vol gegeten.

ψευδοπροφήτης (pseudoprophetes), ‘valse profeet’: zie Matt. 7:15.

Met ‘Maar’ gaat Yeshua over naar de oproep om vijanden lief te hebben.

ἐπηρεάζω (epereazo), ‘slecht behandelen’: iemand beledigen of kwaad doen.

Matt. 5:44 heeft hier ‘vervolgen’.

σιαγών (siagon), ‘wang’.

Bij Matteüs wordt het onderkleed (χιτών) via een rechtszaak genomen en daarna de mantel (Matt. 5:40); bij Lucas wordt eerst de mantel (ἱμάτιον) weggenomen en volgt dan het onderkleed.

Zie ook Matt. 5:39–40.

ἀπαιτέω (apaiteo), ‘terugeisen’.

Zie ook Matt. 5:42.

Deze regel heet vaak de ‘gouden regel’.

Zie ook Matt. 7:12.

χάρις (charis) betekent meestal ‘genade’ (zie 1:30).

Hier gaat het om ‘dank’, de erkenning die iemand verdient.

Wij vertalen χάρις in deze uitdrukking steeds met ‘dank’ (zie ook 17:9).

Zie ook Matt. 5:46–47.

δανίζω (danizo), ‘lenen’: zie Matt. 5:42.

ἀπελπίζω (apelpizo) is letterlijk ‘de hoop opgeven’ en wordt hier gelezen als ‘niets terug verwachten’.

Het kan ook ‘niemand laten wanhopen’ zijn. ὁ Ὕψιστος (ho Hypsistos), ‘de Allerhoogste’: een naam voor Elohim; zie Mark. 5:7. χρηστός (chrestos), ‘goed’: vriendelijk.

Een aantal handschriften heeft μηδένα ἀπελπίζοντες (medena apelpizontes), ‘zonder iemand te laten wanhopen’.

De SBLGNT heeft μηδὲν ἀπελπίζοντες (meden apelpizontes), ‘zonder iets terug te verwachten’.

οἰκτίρμων (oiktirmon), ‘barmhartig’.

Matt. 5:48 heeft ‘volmaakt’ (τέλειος).

κρίνω (krino), ‘oordelen’: ook ‘veroordelen’. ἀπολύω (apolyo) is letterlijk ‘losmaken, wegsturen’; hier ‘vrijlaten’, in de zin van kwijtschelden of vergeven.

Het Grieks noemt niet wie oordeelt.

κόλπος (kolpos), ‘schoot’: de plooi in een kleed waarin men graan droeg. ἀντιμετρέω (antimetreo), ‘terugmeten’.

παραβολή (parabole), ‘gelijkenis’. βόθυνος (bothynos), ‘kuil’.

Zie ook Matt. 15:14.

κατηρτισμένος (katertismenos), ‘volledig opgeleid’: van καταρτίζω (katartizo), ‘toerusten, op orde brengen’.

Zie ook Matt. 10:24.

κάρφος (karphos), ‘splinter’; δοκός (dokos), ‘balk’: zie Matt. 7:3.

ὑποκριτής (hypokrites), ‘huichelaar’: zie Matt. 6:2.

σαπρός (sapros), ‘rot’: verdorven, onbruikbaar.

Zie ook Matt. 7:16–20; 12:33.

βάτος (batos), ‘braamstruik’.

Vergelijk Matt. 7:16, waar het over doornen en distels gaat.

θησαυρός (thesauros), ‘schat’: een voorraad.

Zie ook Matt. 12:34–35.

Κύριε κύριε (Kyrie kyrie), ‘Heer, Heer’: een aanspreking, geen vertaling van Yahweh; zie Matt. 7:21.

ὑποδείκνυμι (hypodeiknymi), ‘tonen, laten zien’.

Zie ook Matt. 7:24–27.

πλημμύρα (plemmyra), ‘overstroming’. ἔσκαψεν καὶ ἐβάθυνεν (eskapsen kai ebathynen), ‘hij groef en maakte diep’: hij groef tot hij op de rots kwam. πέτρα (petra), ‘rots’: zie Matt. 7:24.

ῥῆγμα (regma), ‘ineenstorting, scheur’.

Bij Matteüs is het huis gebouwd op zand (Matt. 7:26); Lucas heeft ‘op de grond, zonder fundament’.