Johannes 1

λόγος (logos), ‘woord’: wat gezegd wordt, een uitspraak of boodschap.

Elohim schiep door te spreken (Gen. 1:3; Ps. 33:6). ἐν ἀρχῇ (en arche), ‘in het begin’, doet denken aan het begin van Gen. 1:1.

De oudste handschriften hebben geen leestekens.

Wij volgen de versindeling van de SBLGNT: ὃ γέγονεν (ho gegonen), ‘wat geworden is’, sluit vers 3.

Sommige uitgaven trekken die woorden naar vers 4 (‘wat geworden is, in Hem was leven’).

κατέλαβεν (katelaben), ‘heeft overmeesterd’: het werkwoord kan ‘grijpen, overmeesteren’ betekenen en ook ‘begrijpen’.

Wij kiezen ‘overmeesterd’, omdat de duisternis hier tegenover het licht staat.

Dit is Johannes de Doper.

In dit evangelie heet hij alleen Johannes; de bijnaam βαπτιστής (baptistes), ‘doper’, staat hier niet.

ἐρχόμενον (erchomenon), ‘komend’: het Grieks kan dit verbinden met ‘het licht’ (het licht kwam in de wereld) of met ‘ieder mens’ (ieder mens die in de wereld komt).

Wij volgen de eerste lezing.

τὰ ἴδια (ta idia), ‘het Zijne’, en οἱ ἴδιοι (hoi idioi), ‘de Zijnen’: wat en wie bij Hem horen.

Het Grieks zegt niet of het om het land, het huis of het volk gaat.

ἐξουσία (exousia) vertalen wij elders met ‘gezag’.

Hier staat ‘het recht’, omdat ‘gezag om kinderen te worden’ niet loopt in het Nederlands.

αἱμάτων (haimaton), ‘bloeden’, staat in het meervoud.

Wij schrijven ‘uit bloed’: afstamming door bloedverwantschap.

σάρξ (sarx), ‘vlees’: de mens in zijn broosheid. ἐσκήνωσεν (eskenosen), ‘heeft gewoond’, betekent letterlijk ‘heeft Zijn tent opgeslagen’, van σκηνή (skene), ‘tent’.

Het doet denken aan de tabernakel, in het Hebreeuws מִשְׁכָּן (mishkan), de woonplaats van Elohim bij Zijn volk (Exod. 25:8–9; Exod. 40:34–35).

Het citaat van Johannes staat ook in vers 30. πρῶτός μου ἦν (protos mou en), ‘Hij was er eerder dan ik’: eerder in tijd, en ook hoger in rang.

ἀντί (anti), ‘op’, eigenlijk ‘in plaats van’: de ene genade volgt op de andere, of wordt vervangen door een volgende.

Het Grieks zegt niet welke van de twee bedoeld is.

νόμος (nomos), ‘wet’: de Tora van Mozes. Χριστός (Christos), ‘de Messias’: het Griekse woord voor ‘gezalfde’, in het Hebreeuws מָשִׁיחַ (mashiach).

In dit evangelie vertalen wij het met ‘Messias’; alleen in 1:41 en 4:25 staat ‘de Gezalfde’ (zie 1:41).

Vergelijk Exod. 33:20: ‘geen mens kan Mij zien en blijven leven’. κόλπος (kolpos), ‘schoot’: de plaats van grote nabijheid. ἐξηγήσατο (exegesato), ‘heeft bekendgemaakt’: heeft uitgelegd wie Elohim is.

Sommige handschriften hebben ‘de enige Zoon’ in plaats van ‘de enige Elohim’.

Wij vertalen de SBLGNT.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Ἰουδαῖοι (Ioudaioi), ‘Joden’: in Johannes kan dit het hele volk zijn, maar vaak zijn de leiders in Jeruzalem en Judea bedoeld.

Wij schrijven overal ‘Joden’ en zeggen in een Uitleg wanneer de leiders bedoeld lijken.

De vraag naar Elia komt uit Mal. 3:23; in de Nederlandse telling is dit 4:5.

‘De profeet’ verwijst waarschijnlijk naar de profeet zoals Mozes in Deut. 18:15 en 18:18.

Het citaat is Jes. 40:3.

Het Hebreeuws heeft ‘Baan in de woestijn de weg van Yahweh’; de Griekse tekst heeft ‘Maak de weg van Yahweh recht’, en ‘in de woestijn’ hoort bij de stem. κυρίου (kyriou), ‘van de Heer’, is vertaald als Yahweh, zoals in het Hebreeuws (יהוה).

Het Grieks heeft hier geen lidwoord: ‘gezondenen uit de Farizeeën’.

Het kan dus ook betekenen dat de afgezanten van de Farizeeën kwamen.

Zie ook Matt. 3:11; Mark. 1:7–8; Luc. 3:16.

Zie Betanië aan de overkant van de Jordaan (ligging onzeker): Dit Betanië is niet het dorp bij Jeruzalem, maar een plaats aan de oostoever van de Jordaan, waar Johannes doopte.

De ligging is onzeker; voorgesteld wordt het gebied bij Wadi al-Charrar (Al-Maghtas), tegenover Jericho, nu in Jordanië.

Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee.

Dit Betanië ligt aan de overkant van de Jordaan en is niet het dorp Betanië bij Jeruzalem (Joh. 11:1).

ἀμνός (amnos), ‘lam’.

Het Grieks zegt niet naar welk lam verwezen wordt.

De woorden doen denken aan het lam van Pesach (Exod. 12:3), het lam dat Elohim voorziet (Gen. 22:8) en het lam dat naar de slacht geleid wordt (Jes. 53:7). αἴρων (airon), ‘wegneemt’: optillen en wegdragen.

Het onderwerp van φανερωθῇ (phanerothe), ‘bekend zou worden’, is Hij, Yeshua: Hij moest aan Israël bekend worden.

Zie ook Matt. 3:16; Mark. 1:10; Luc. 3:22.

Zie ook Matt. 3:11; Mark. 1:8; Luc. 3:16.

ἐκλεκτός (eklektos), ‘uitverkorene’: vergelijk Jes. 42:1, ‘Mijn uitverkorene, in wie Mijn ziel behagen heeft’.

Sommige handschriften hebben hier ‘de Zoon van Elohim’ in plaats van ‘de Uitverkorene van Elohim’.

Wij vertalen de SBLGNT.

ῥαββί (rhabbi), ‘rabbi’: een Aramees woord, letterlijk ‘mijn grote’, als aanspreking van een leraar; het Grieks vertaalt het met διδάσκαλος (didaskalos), ‘leraar’.

ὥρα (hora), ‘uur’.

Bij de Joodse dagtelling begint de dag bij zonsopgang; het tiende uur is dan ongeveer 4 uur ’s middags.

Als Johannes de Romeinse telling gebruikt (vanaf middernacht), is het ongeveer 10 uur ’s ochtends.

Zie ook de voetnoot bij Joh. 19:14.

Μεσσίας (Messias) is de Griekse schrijfwijze van het Aramese woord voor ‘gezalfde’ (Hebreeuws מָשִׁיחַ, mashiach).

De evangelist vertaalt het zelf met χριστός (christos).

Omdat wij dat elders met ‘Messias’ weergeven, staat hier ‘de Gezalfde’.

Κηφᾶς (Kephas) is Aramees, kepha, ‘rots’; Πέτρος (Petros) is het Griekse woord voor ‘rots, steen’.

Zie ook Matt. 16:18.

De vader van Simon heet hier Johannes; Matt. 16:17 heeft ‘Simon Bar-Jona’ (‘zoon van Jona’).

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie Betsaïda: Betsaïda lag aan de noordkant van het meer van Galilea, vermoedelijk bij et-Tell, bij de monding van de Jordaan.

Ook el-Araj is voorgesteld.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

‘De wet’ en ‘de profeten’ zijn de Schrift: de boeken van Mozes en de profetische boeken.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

δόλος (dolos), ‘bedrog’: vergelijk Ps. 32:2, ‘in wiens geest geen bedrog is’.

Het Grieks zegt niet wat Nathanaël onder de vijgenboom deed.

‘Zoon van Elohim’ en ‘koning van Israël’ staan samen in Ps. 2:6–7: de koning die Elohim instelt, is Zijn zoon.

ἀμὴν ἀμήν (amen amen), ‘voorwaar, voorwaar’: Johannes herhaalt het woord steeds. ὑμῖν (hymin), ‘jullie’, staat in het meervoud, hoewel Yeshua tot Nathanaël spreekt.