Handelingen 23

ἀτενίζω (atenizo), ‘strak aankijken’. πολιτεύομαι (politeuomai), ‘zijn leven leiden’: eigenlijk ‘als burger leven’; συνείδησις (syneidesis), ‘geweten’.

Paulus zegt hetzelfde in 24:16.

Ἁνανίας (Hananias), ‘Ananias’: de hogepriester; hij is een ander dan Ananias in 22:12.

Het Grieks heeft ‘zijn mond’; wij schrijven ‘Paulus’, om verwarring met de hogepriester te voorkomen.

τοῖχος κεκονιαμένος (toichos kekoniamenos), ‘witgepleisterde muur’: een muur die van buiten mooi lijkt en van binnen niet; vergelijk Matt. 23:27 (‘witgepleisterde graven’) en Ezech. 13:10–15, over een muur die met kalk bestreken is.

Paulus spreekt de hogepriester aan met ‘u’. παρανομέω (paranomeo), ‘tegen de wet handelen’.

λοιδορέω (loidoreo), ‘beschimpen’: iemand scheldwoorden toevoegen.

Het citaat is Exod. 22:27 (in de Nederlandse telling is dit 22:28).

Het Hebreeuws heeft ‘Elohim mag je niet vervloeken, en een vorst onder je volk mag je niet vloeken’; de Griekse tekst heeft alleen de tweede helft: ἄρχοντα τοῦ λαοῦ σου οὐκ ἐρεῖς κακῶς, ‘een leider van je volk zul je niet kwaad toespreken’.

Waarom Paulus niet wist dat Ananias hogepriester was, zegt de tekst niet.

Σαδδουκαῖοι (Saddoukaioi), ‘Sadduceeën’, en Φαρισαῖοι (Farisaioi), ‘Farizeeën’: twee richtingen binnen het Joodse volk; zie Matt. 22:23.

Paulus noemt zichzelf ook elders Farizeeër (Fil. 3:5). ἐλπίδος καὶ ἀναστάσεως (elpidos kai anastaseos), ‘de hoop en de opstanding’: het kan ook ‘de hoop op de opstanding’ betekenen.

στάσις (stasis), ‘onenigheid’: zie ook 23:10.

In 24:5 vertalen wij het meervoud (στάσεις) met ‘onrust’.

ἀμφότερα (amfotera), ‘beide’: het Grieks zegt ‘beide’, terwijl er drie dingen genoemd zijn: opstanding, engel en geest.

Het kan zijn dat ‘engel’ en ‘geest’ samen als één punt gelden; de tekst zegt het niet.

Het Grieks breekt hier af: ‘Maar als een geest of een engel tot hem gesproken heeft …’.

Wij laten de zin onaf.

In sommige latere handschriften volgt nog een zin: ‘laten wij ons niet tegen Elohim verzetten’.

De SBLGNT heeft die zin niet.

Zie Kazerne (burcht Antonia?; Jeruzalem; ligging onzeker): De kazerne was het Romeinse garnizoen bij de tempel in Jeruzalem.

De overlevering noemt haar de burcht Antonia, aan de noordwesthoek van de tempelberg.

De tekst noemt geen naam; dit is niet zeker.

χιλίαρχος (chiliarchos), ‘tribuun’: zie 21:31. στράτευμα (strateuma), ‘troepen’: de Romeinse soldaten uit de kazerne; zie 21:34. διασπάω (diaspao), ‘uit elkaar rukken’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Rome: Rome was de hoofdstad van het Romeinse rijk, aan de Tiber in het midden van Italië.

ὁ κύριος (ho kyrios), ‘de Heer’: Yeshua; zie Luc. 7:13.

Wij zetten Zijn woorden rood.

Rome is het doel dat Paulus zelf al noemde in Hand. 19:21.

ἀναθεματίζω (anathematizo), ‘onder een ban stellen’: zichzelf een vloek opleggen als men de gelofte niet houdt. συστροφή (systrophe), ‘samenzwering’: letterlijk ‘samenscholing’.

πρεσβύτεροι (presbyteroi), ‘oudsten’: hier de oudsten van het Joodse volk, zoals in Luc. 22:52; in 21:18 zijn het de ouderlingen van de gemeente. Ἀναθέματι ἀνεθεματίσαμεν (Anathemati anethematisamen) is letterlijk ‘met een ban hebben wij onszelf onder een ban gesteld’: een nadrukkelijke manier van spreken.

De samenzweerders spreken de hogepriesters en oudsten aan met ‘u’.

Zie Kazerne (burcht Antonia?; Jeruzalem; ligging onzeker): De kazerne was het Romeinse garnizoen bij de tempel in Jeruzalem.

De overlevering noemt haar de burcht Antonia, aan de noordwesthoek van de tempelberg.

De tekst noemt geen naam; dit is niet zeker.

Over de zus van Paulus en haar zoon vertelt het Nieuwe Testament verder niets.

ἐπαγγελία (epangelia), ‘toezegging’: elders vertalen wij het woord met ‘belofte’ (Luc. 24:49); hier gaat het om de instemming van de tribuun.

Zie Caesarea (Caesarea Maritima): Caesarea Maritima, door Herodes de Grote gebouwd, lag aan de kust van Israël, ongeveer 50 km ten noorden van Tel Aviv.

Het was het verblijf van de Romeinse stadhouder.

τρίτη ὥρα τῆς νυκτός (trite hora tes nyktos), ‘het derde uur van de nacht’: als de nacht bij zonsondergang begint, is dat ongeveer negen uur ’s avonds. δεξιολάβος (dexiolabos), ‘lansdrager’: dit woord komt alleen hier voor; de betekenis is onzeker.

Letterlijk is het ‘wie met de rechterhand grijpt’.

In totaal gaat het om 470 man.

κτῆνος (ktenos), ‘rijdier’: een dier om op te rijden. ἡγεμών (hegemon), ‘stadhouder’: Felix, zoals Pilatus in Matt. 27:2.

κράτιστος (kratistos), ‘uitmuntend’: een eretitel voor hooggeplaatsten, zoals in Luc. 1:3. χαίρειν (chairein), ‘groet’: de gewone aanhef van een Griekse brief; zie Hand. 15:23.

Wij zetten de brief niet tussen aanhalingstekens.

De brief laat het voorkomen alsof de tribuun Paulus redde omdat hij een Romein is.

Volgens 21:31–33 en 22:25–29 hoorde hij pas later dat Paulus Romein is.

αἰτία (aitia), ‘reden’: het woord kan ook ‘aanklacht’ betekenen.

ζήτημα (zetema), ‘twistvraag’: een vraag waarover men discussieert. δεσμοί (desmoi), ‘boeien’.

Zie Antipatris (Tel Afek; ligging waarschijnlijk): Antipatris lag aan de weg van Jeruzalem naar Caesarea en wordt meestal gezocht bij Tel Afek (Afek), bij Rosh Haayin.

Dit is waarschijnlijk.

Zie Kazerne (burcht Antonia?; Jeruzalem; ligging onzeker): De kazerne was het Romeinse garnizoen bij de tempel in Jeruzalem.

De overlevering noemt haar de burcht Antonia, aan de noordwesthoek van de tempelberg.

De tekst noemt geen naam; dit is niet zeker.

Zie Caesarea (Caesarea Maritima): Caesarea Maritima, door Herodes de Grote gebouwd, lag aan de kust van Israël, ongeveer 50 km ten noorden van Tel Aviv.

Het was het verblijf van de Romeinse stadhouder.

Zie Cilicië (ongeveer): Cilicië was de kuststreek in het zuidoosten van het huidige Turkije, met Tarsus als belangrijkste stad.

De grenzen zijn bij benadering.

Zie Pretorium van Herodes (Caesarea; ligging onzeker): Het pretorium van Herodes was het paleis van Herodes de Grote in Caesarea, later het verblijf van de Romeinse stadhouder.

De precieze plek is niet vast te stellen.

πραιτώριον (praitorion), ‘pretorium’: het verblijf van de stadhouder, zoals in Matt. 27:27 en Joh. 18:28.

Dit gebouw in Caesarea droeg de naam van Herodes.