Matteüs 27

Zie ook Mark. 15:1; Luc. 23:1; Joh. 18:28.

ἡγεμών (hegemon), ‘stadhouder’: de Romeinse bestuurder over Judea.

Pilatus (Πιλᾶτος, Pilatos) is de naam van deze stadhouder.

μεταμεληθείς (metameletheis), ‘berouw krijgend’: spijt hebben van wat men gedaan heeft.

Het is een ander woord dan μετανοέω (metanoeo), ‘zich bekeren’ (3:2).

‘Onschuldig bloed’: het bloed van iemand die geen doodstraf verdient (Deut. 19:10; Jer. 19:4).

ναός (naos), ‘heiligdom’: het gebouw zelf.

Vergelijk Zach. 11:13, waar de dertig stukken zilver in het huis van Yahweh geworpen worden.

κορβανᾶς (korbanas), ‘tempelkas’: de schatkist voor wat aan de tempel gegeven werd.

Het woord komt van het Aramese qorban, ‘offergave’.

Zie Akker van Bloed (Hakeldama; ligging onzeker): De Akker van de Pottenbakker, later Akker van Bloed (Hakeldama), wordt van oudsher gezocht aan de zuidkant van het dal van Hinnom, ten zuiden van Jeruzalem.

Dit is niet zeker.

ξένοι (xenoi), ‘vreemdelingen’: mensen van buiten de stad of het land.

Het Grieks heeft ‘tot begrafenis voor de vreemdelingen’.

Zie Akker van Bloed (Hakeldama; ligging onzeker): De Akker van de Pottenbakker, later Akker van Bloed (Hakeldama), wordt van oudsher gezocht aan de zuidkant van het dal van Hinnom, ten zuiden van Jeruzalem.

Dit is niet zeker.

Ἀγρὸς Αἵματος (Agros Haimatos), ‘Akker van Bloed’.

In Hand. 1:19 heet deze akker met de Aramese naam Akeldama.

Matteüs noemt Jeremia.

De woorden lijken het meest op Zach. 11:12–13: dertig stukken zilver, ‘geschat’ en de pottenbakker.

Verwant zijn ook Jer. 18:2–3 en 19:1–2 (de pottenbakker), en Jer. 32:6–9 (een akker kopen en het zilver afwegen).

Hoe Matteüs deze teksten samenneemt, kunnen wij niet vaststellen.

κύριος (kyrios) is hier vertaald als Yahweh, omdat het een citaat uit de profeten is; vergelijk Zach. 11:13 ‘Yahweh zei tot mij’.

Σὺ λέγεις (Sy legeis), ‘Jij zegt het’: net als ‘Jij hebt het gezegd’ in 26:25 en 26:64 een bevestigend, maar terughoudend antwoord.

Zie ook Mark. 15:6–15; Luc. 23:13–25; Joh. 18:39–19:16.

Βαραββᾶς (Barabbas) is Aramees en betekent ‘zoon van de vader’ (bar abba). ἐπίσημος (episemos), ‘bekende’: bekend, opvallend.

In de Griekse tekst die wij volgen heet Barabbas hier en in 27:17 ‘Yeshua Barabbas’.

In sommige latere handschriften ontbreekt ‘Yeshua’ voor Barabbas.

βῆμα (bema), ‘rechterstoel’: de zetel van waaruit de stadhouder recht sprak. δίκαιος (dikaios), ‘rechtvaardige’: zonder schuld.

ἀπόλλυμι (apollymi), ‘ombrengen’: doden of vernietigen.

περισσῶς (perissos), ‘nog harder’: eigenlijk ‘overvloedig, buitengewoon’.

Het wassen van de handen om te laten zien dat men onschuldig is, doet denken aan Deut. 21:6–8.

Sommige latere handschriften hebben ‘aan het bloed van deze rechtvaardige’.

Het Grieks heeft geen werkwoord: ‘Zijn bloed over ons en over onze kinderen’.

Wij vullen ‘laat … komen’ aan.

φραγελλόω (fragelloo), ‘geselen’: slaan met een zweep; bij de Romeinen ging dit aan de kruisiging vooraf.

Zie Pretorium (Jeruzalem; ligging onzeker): Het pretorium was het verblijf van de Romeinse stadhouder in Jeruzalem.

Of dat het paleis van Herodes (westkant van de stad) of de Antonia-burcht (bij de tempel) was, is niet zeker.

πραιτώριον (praitorion), ‘pretorium’: het verblijf van de stadhouder. σπεῖρα (speira), ‘cohort’: een Romeinse afdeling soldaten.

χλαμύς (chlamys), ‘mantel’: een korte soldatenmantel. κόκκινος (kokkinos), ‘karmozijnrood’ (zoals het garen in Exod. 26:31).

Zie Cyrene: Cyrene was de hoofdstad van Cyrenaica, in het noordoosten van het huidige Libië.

Er woonde een grote Joodse gemeenschap.

Κυρηναῖος (Kyrenaios), ‘uit Cyrene’: een stad in Noord-Afrika, nu in Libië. ἀγγαρεύω (angareuo), ‘dwingen’: soldaten mochten iemand dwingen een last te dragen (vergelijk 5:41).

Zie Golgota (ligging onzeker): Golgota (Plaats van de Schedel) lag buiten de stadsmuur van Jeruzalem.

De traditie zoekt het bij de Heilig-Grafkerk in de oude stad.

Dit is niet zeker.

Γολγοθᾶ (Golgota) is Aramees en betekent ‘schedel’. κρανίον (kranion), ‘schedel’.

Vergelijk Ps. 69:22 (in de Nederlandse telling 69:21): ‘Ze gaven mij gif als voedsel, en voor mijn dorst lieten ze mij azijn drinken.’

Het Hebreeuws heeft hier רֹאשׁ (rosh), ‘gif’ of een bittere plant; de Griekse tekst heeft χολή (chole), ‘gal’.

Vergelijk Ps. 22:19 (in de Nederlandse telling 22:18): ‘Zij verdelen mijn kleren onder zich en over mijn gewaad werpen zij het lot.’

Sommige latere handschriften voegen hier een aanhaling uit de profeten toe die in de oudste handschriften ontbreekt; wij vertalen die niet.

αἰτία (aitia), ‘aanklacht’: de reden van de straf, die boven het hoofd werd aangebracht.

λῃστής (lestes), ‘rover’: zoals in 26:55.

Vergelijk Ps. 22:8 (in de Nederlandse telling 22:7): ‘Allen die mij zien, bespotten mij.

Zij trekken de lip op en schudden het hoofd.’

Vergelijk 26:61.

Hier wordt Yeshua’s woord over het heiligdom Hem nagezegd door de voorbijgangers.

Vergelijk Ps. 22:9 (in de Nederlandse telling 22:8): ‘Wentel het op Yahweh!

Laat Hij hem laten ontkomen, laat Hij hem bevrijden, want Hij heeft behagen in hem.’

Het zesde uur is ongeveer 12 uur ’s middags, het negende uur ongeveer 3 uur ’s middags: de uren werden geteld vanaf zonsopgang, ongeveer 6 uur ’s ochtends. γῆ (ge), ‘land’: ook ‘aarde’.

Ἠλί (Eli) is Hebreeuws voor ‘mijn El’ (Elohim). σαβαχθάνι (sabachtani) is Aramees voor ‘U hebt mij verlaten’.

Het Hebreeuws van Ps. 22:2 heeft עֲזַבְתָּנִי (azavtani).

De woorden zijn de aanhef van Ps. 22:2 (in de Nederlandse telling 22:1).

In 27:47 verstaan de omstanders ‘Eli’ als ‘Elia’.

ὄξος (oxos), ‘azijn’: zure wijn.

Vergelijk Ps. 69:22 (zie 27:34).

ἀφῆκεν τὸ πνεῦμα (afeken to pneuma), ‘liet de geest gaan’: hij stierf. πνεῦμα kan ook ‘adem’ betekenen.

καταπέτασμα (katapetasma), ‘voorhang’: de voorhang in het heiligdom, die het heilige van het hoogheilige scheidt (Exod. 26:31–33).

κοιμάομαι (koimaomai), ‘ontslapen’: slapen als beeld voor sterven (vergelijk Dan. 12:2).

ἔγερσις (egersis), ‘opwekking’: van ἐγείρω (egeiro), ‘wekken, opwekken’, zoals in 26:32.

‘De heilige stad’ is Jeruzalem (vergelijk 4:5).

ἑκατόνταρχος (hekatontarchos), ‘centurio’: een Romeinse bevelhebber over ongeveer 100 soldaten.

Het Grieks heeft geen lidwoord bij ‘Zoon van Elohim’ (zoals in 4:3): het kan ‘een Zoon van Elohim’ of ‘de Zoon van Elohim’ betekenen.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zebedeüs: de vader van Jakobus en Johannes (4:21).

Zie Arimatea (Ramataim?; ligging onzeker): De ligging van Arimatea is onbekend.

Vaak wordt het gelijkgesteld met Ramataim-Sofim (Rama), ongeveer bij Rentis, ten noordoosten van Lod.

Dit is niet zeker.

Ἁριμαθαία (Harimathaia), ‘Arimatea’: een stad in Judea; de ligging is niet zeker.

Vergelijk Jes. 53:9: ‘bij een rijke in zijn dood’.

Zie Graf van Jozef van Arimatea (ligging onzeker): Het graf lag in een rots, buiten Jeruzalem, bij de plek van de kruisiging.

De traditie zoekt het in de Heilig-Grafkerk.

Dit is niet zeker.

μνημεῖον (mnemeion), ‘graf’: hier een graf uitgehouwen in de rots, met een grote steen voor de ingang.

Zie Graf van Jozef van Arimatea (ligging onzeker): Het graf lag in een rots, buiten Jeruzalem, bij de plek van de kruisiging.

De traditie zoekt het in de Heilig-Grafkerk.

Dit is niet zeker.

παρασκευή (paraskeue), ‘voorbereidingsdag’: de dag voor de sabbat.

κύριε (kyrie), ‘heer’: een beleefde aanspreking van de stadhouder. πλάνος (planos), ‘bedrieger’: iemand die mensen op een dwaalspoor brengt.

Vergelijk 12:40; 16:21; 17:23 en 20:19.

κουστωδία (koustodia), ‘wacht’: een Latijns leenwoord. Ἔχετε (echete) kan ‘jullie hebben’ of ‘neem’ betekenen; wij lezen ‘jullie hebben’.