Markus 14

πάσχα (pascha), ‘Pesach’: het feest ter herinnering aan de uittocht uit Egypte (Exod. 12). ἄζυμα (azyma), ‘ongezuurde broden’: het feest dat op het Pesach volgt (Exod. 12:18).

Het Grieks heeft μετὰ δύο ἡμέρας, letterlijk ‘na twee dagen’.

Zie Betanië: Betanië (el-Azariya) lag aan de oostkant van de Olijfberg, ongeveer 3 km ten oosten van Jeruzalem.

Βηθανία (Bethania), ‘Betanië’: een dorp bij Jeruzalem. λεπρός (lepros), ‘melaatse’: iemand met een huidziekte (vergelijk Lev. 13).

δηνάριον (denarion), ‘denarie’: een Romeinse zilveren munt, ongeveer het loon voor een dag werk. 300 denariën is dus het loon voor ongeveer 300 werkdagen.

Vergelijk Deut. 15:11: ‘de arme zal nooit verdwijnen uit het midden van het land’.

προέλαβεν (proelaben), ‘heeft alvast … gedaan’: letterlijk ‘nam vooruit’. ἐνταφιασμός (entaphiasmos), ‘begrafenis’: het klaarmaken van een dode voor het graf.

ἀμήν (amen), ‘voorwaar’: zie Mark. 13:30.

Ἰσκαριώθ (Iskarioth): wat de naam betekent, is onzeker.

ἀργύριον (argyrion), ‘geld’: letterlijk ‘zilver’.

ἔθυον τὸ πάσχα (ethyon to pascha), ‘het Pesach slachtten’: het Pesachlam werd geslacht op de veertiende dag van de eerste maand, tussen de twee avonden (Exod. 12:6; Lev. 23:5). ἑτοιμάζω (hetoimazo), ‘klaarmaken’: het Grieks heeft hier geen voorwerp; wij schrijven ‘het’.

κατάλυμα (katalyma), ‘gastenkamer’: een plaats om te overnachten of te eten; het kan ook ‘herberg’ betekenen.

De leraar spreekt hier over Zichzelf.

ἀνάγαιον (anagaion), ‘bovenzaal’: een kamer op de verdieping.

Vergelijk Ps. 41:10 (in de Nederlandse telling is dit 41:9): ‘die mijn brood at, heeft de hiel groot gemaakt tegen mij’.

υἱὸς τοῦ ἀνθρώπου (huios tou anthropou), ‘de Mensenzoon’: zie Mark. 13:26. ὑπάγει (hypagei), ‘gaat heen’.

Welke Schriftplaatsen met ‘zoals over Hem geschreven staat’ bedoeld zijn, zegt de tekst niet.

εὐλογέω (eulogeo), ‘de zegen uitspreken’: hier over het brood, zoals bij een maaltijd gebruikelijk was.

διαθήκη (diatheke), ‘verbond’: het Hebreeuwse בְּרִית (berit).

De woorden ‘het bloed van het verbond’ komen uit Exod. 24:8, waar Mozes het bloed over het volk sprenkelt.

Zie Olijfberg: De Olijfberg ligt ten oosten van Jeruzalem, aan de overkant van het Kidrondal.

ὑμνέω (hymneo), ‘een lofzang zingen’: bij het Pesachmaal zong men gewoonlijk de Hallel, Ps. 113–118.

De tekst noemt de psalmen niet.

Het citaat is Zach. 13:7.

Het Hebreeuws heeft ‘Zwaard, ontwaak tegen Mijn herder … Sla de herder, dan worden de schapen verstrooid’; de Griekse tekst heeft ‘Ik zal de herder slaan, en de schapen zullen verstrooid worden’.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie ook Mark. 16:7.

ἀπαρνέομαι (aparneomai), ‘verloochenen’: zeggen dat je iemand niet kent.

Zie ook 14:72.

Zie Getsemane (ligging onzeker): Getsemane was een stuk land aan de voet van de Olijfberg, over het Kidrondal, ten oosten van Jeruzalem.

De precieze plek is niet vast te stellen.

Γεθσημανί (Getsemane) betekent waarschijnlijk ‘oliepers’ (Aramees).

Het Grieks noemt het χωρίον (chorion), ‘een stuk land’.

ψυχή (psyche), ‘ziel’: het eigen leven en wezen.

Vergelijk Ps. 42:6 (in de Nederlandse telling is dit 42:5): ‘Waarom ben je terneergeslagen, mijn ziel?’

Αββα (Abba) is Aramees voor ‘vader’.

Markus vertaalt het zelf met ὁ πατήρ (ho pater), ‘de Vader’.

πειρασμός (peirasmos), ‘beproeving’: van hetzelfde woord als πειράζω, ‘op de proef stellen’ (Matt. 4:1).

Het kan ook ‘verleiding’ betekenen.

καθεύδετε τὸ λοιπὸν καὶ ἀναπαύεσθε (katheudete to loipon kai anapauesthe): het Grieks kan een vraag zijn (‘Slapen jullie nog en rusten jullie?’, zoals in Matt. 26:45) of een bevel (‘Slaap nu maar verder en rust uit’).

Wij lezen het als vraag. ἀπέχει (apechei), ‘het is genoeg’: de betekenis van dit woord is hier onzeker.

ξύλον (xylon), ‘knuppel’: letterlijk ‘hout’. πρεσβύτεροι (presbyteroi), ‘oudsten’: de oudere leiders van het volk.

σύσσημον (syssemon), ‘afgesproken teken’. ἀσφαλῶς (asphalos), ‘veilig’: zodat Hij niet kan ontsnappen; de precieze bedoeling is niet zeker.

ῥαββί (rhabbi), ‘rabbi’: zie 9:5.

Zie ook Matt. 26:51–54; Luc. 22:49–51; Joh. 18:10–11.

Het Grieks heeft hier geen werkwoord: ‘maar opdat de Schriften vervuld worden’.

Wij hebben ‘dit gebeurt’ aangevuld.

σινδών (sindon), ‘linnen doek’: een fijn lijnwaden kleed.

Wie de jongeman is, zegt de tekst niet.

De hogepriesters, oudsten en schriftgeleerden vormen samen de Raad (συνέδριον, synedrion) in Jeruzalem; zie 14:55 en 15:1.

Zie ook Matt. 26:57–68; Luc. 22:54, 22:66–71; Joh. 18:12–14, 18:19–24.

Zie Huis van de hogepriester (Jeruzalem; ligging onzeker): De binnenplaats hoorde bij het huis van de hogepriester in Jeruzalem.

De ligging is niet bekend; de traditie zoekt het op de Sionsheuvel.

αὐλή (aule), ‘binnenplaats’: de open ruimte binnen het huis, ook in 14:66.

Het Grieks heeft φῶς (phos), ‘licht’; wij schrijven ‘vuur’, omdat het om een vuur gaat waaraan men zich warmt.

ναός (naos), ‘heiligdom’: het gebouw zelf, anders dan ἱερόν (hieron), ‘tempel’, het hele terrein. χειροποίητος (cheiropoietos), ‘met handen gemaakt’.

Markus noemt dit getuigenis vals (14:56–57); zie ook 15:29 en Joh. 2:19–21.

εὐλογητός (eulogetos), ‘de Gezegende’: een omschrijving voor Elohim.

ἐγώ εἰμι (ego eimi), ‘Ik ben het’: letterlijk ‘Ik ben’. ἡ δύναμις (he dynamis), ‘de Kracht’: een omschrijving voor Elohim.

De woorden ‘zitten aan de rechterhand’ komen uit Ps. 110:1 en ‘komen met de wolken van de hemel’ uit Dan. 7:13; zie ook Mark. 13:26.

χιτών (chiton), ‘gewaad’: het onderkleed.

Het scheuren van de kleren was een teken van ontzetting en verontwaardiging (vergelijk Num. 14:6).

βλασφημία (blasphemia), ‘lastering’: oneerbiedig spreken over Elohim.

κολαφίζω (kolaphizo), ‘met vuisten slaan’. ῥάπισμα (rapisma), ‘slag’: het is onzeker of het om stokslagen of om klappen met de hand gaat.

Vergelijk Jes. 50:6.

Ναζαρηνός (Nazarenos), ‘Nazarener’: uit Nazaret.

προαύλιον (proaulion), ‘voorhof’: de ruimte tussen de binnenplaats en de straat.

ἀναθεματίζω (anathematizo), ‘vervloeken’: hier waarschijnlijk zichzelf vervloeken als hij niet de waarheid spreekt.

ἐπιβαλών (epibalon): de betekenis van dit woord is hier onzeker.

Wij vertalen ‘hij brak ineen’.