Lucas 2

δόγμα (dogma), ‘bevel’: een besluit van de keizer. Καῖσαρ (Kaisar), ‘keizer’: oorspronkelijk een familienaam, later de titel van de heerser; wij vertalen het met ‘keizer’, zoals in Matt. 22:17.

Augustus was keizer van 27 voor tot 14 na het begin van onze jaartelling. οἰκουμένη (oikoumene), ‘bewoonde wereld’: hier het Romeinse rijk. ἀπογράφεσθαι (apographesthai), ‘zich laten inschrijven’: de bevolking werd opgeschreven, meestal met het oog op de belasting.

Zie Syrië (Romeinse provincie; ongeveer): Syrië was een Romeinse provincie ten noorden van Galilea, met Antiochië als hoofdstad.

De grenzen waren niet scherp.

Κυρήνιος (Kyrenios), ‘Quirinius’, was stadhouder van Syrië, de Romeinse provincie ten noorden van Israël.

Het tijdstip van deze inschrijving is een bekende vraag; wij vertalen wat er staat. ἡγεμονεύω (hegemoneuo), ‘stadhouder zijn’, van ἡγεμών (hegemon), ‘stadhouder’, zoals in Matt. 27:2.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

Zie Betlehem: Betlehem (Efrata) ligt ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem.

ἀνέβη (anebe), ‘ging omhoog’: wie van Galilea naar Judea reist, gaat omhoog. πατριά (patria), ‘geslacht’: de familiegroep die van één voorvader afstamt.

De stad van David is Betlehem (1 Sam. 16:1; Micha 5:1, in de Nederlandse telling 5:2).

πρωτότοκος (prototokos), ‘eerstgeborene’: zie vers 23. σπαργανόω (sparganoo), ‘in doeken wikkelen’: een pasgeboren kind werd stevig in repen stof gewikkeld. φάτνη (phatne), ‘kribbe’: de bak waaruit dieren eten. κατάλυμα (katalyma), ‘gastenkamer’: hetzelfde woord als in Mark. 14:14; het kan ook ‘herberg’ betekenen.

ἀγραυλέω (agrauleo), ‘in het veld verblijven’: de herders bleven ook ’s nachts buiten bij hun kudde.

ἄγγελος κυρίου (angelos kyriou), ‘engel van Yahweh’, en δόξα κυρίου (doxa kyriou), ‘heerlijkheid van Yahweh’: κυρίου is vertaald als Yahweh, naar het Hebreeuwse מַלְאַךְ יְהוָה (malak Yahweh) en כְּבוֹד יְהוָה (kevod Yahweh).

Vergelijk Exod. 40:34, waar de heerlijkheid van Yahweh de tabernakel vult.

Zie Betlehem (stad van David): In Lucas 2 is de stad van David Betlehem, ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem.

σωτήρ (soter), ‘Redder’. χριστός (christos), ‘gezalfde’, is het Griekse woord voor het Hebreeuwse מָשִׁיחַ (mashiach), ‘Messias’; in dit evangelie vertalen wij het steeds met ‘Messias’. κύριος (kyrios), ‘Heer’, staat hier als titel; het Grieks heeft bij ‘Messias’ en ‘Heer’ geen lidwoord.

De stad van David is Betlehem (vers 4).

σημεῖον (semeion), ‘teken’: een kenmerk waaraan de herders het kind kunnen herkennen.

στρατιά (stratia), ‘legermacht’: dezelfde gedachte als de ‘legermachten’ van Yahweh in het Oude Testament; vergelijk 1 Kon. 22:19, ‘heel het leger van de hemel’. αἰνέω (aineo), ‘loven’.

ὑψίστοις (hypsistois), ‘hoogste hoogten’: zoals in Matt. 21:9. εὐδοκίας (eudokias), ‘van behagen’: mensen in wie Elohim behagen heeft; vergelijk Luc. 3:22.

Sommige handschriften hebben εὐδοκία (eudokia) in de eerste naamval: ‘vrede op aarde, welbehagen onder de mensen’.

De SBLGNT heeft εὐδοκίας; wij vertalen de SBLGNT.

Zie Betlehem: Betlehem (Efrata) ligt ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem.

ῥῆμα (rhema), ‘woord’: hier ook ‘zaak, gebeurtenis’; wij schrijven ‘wat er gebeurd is’.

In vers 17, 19 en 51 vertalen wij het met ‘woord’. γνωρίζω (gnorizo), ‘bekend maken’: wij vertalen het zo in vers 15 en 17. κύριος is hier vertaald als Yahweh.

συμβάλλω (symballo), ‘overwegen’: letterlijk ‘samenbrengen’; Maria zet wat zij hoort naast elkaar om het te begrijpen.

Zie ook vers 51.

De besnijdenis op de achtste dag volgt Gen. 17:12 en Lev. 12:3.

De naam Yeshua heeft de engel genoemd (1:31; Matt. 1:21).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

καθαρισμός (katharismos), ‘reiniging’: na een bevalling was de moeder onrein tot haar reiniging voltooid was; bij een zoon duurde dat 7 + 33 dagen, samen 40 dagen (Lev. 12:2–8). νόμος (nomos), ‘wet’: het Hebreeuwse תּוֹרָה (torah). ἀνήγαγον (anegagon), ‘zij brachten omhoog’: naar Jeruzalem gaat men omhoog.

Betlehem ligt ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem.

Sommige handschriften hebben ‘haar reiniging’ in plaats van ‘hun reiniging’.

Het citaat komt uit Exod. 13:2 en 13:12.

Het Hebreeuws zegt: ‘Wijd Mij elke eerstgeborene’ en ‘dan moet je alles wat de moederschoot opent aan Yahweh overdragen’; de Griekse tekst vat dat samen als ‘heilig voor Yahweh genoemd worden’.

Een paar tortelduiven of twee jonge duiven is het offer van wie geen lam kan betalen (Lev. 12:8).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

εὐλαβής (eulabes), ‘vroom’: iemand die Elohim met ontzag dient. παράκλησις (paraklesis), ‘vertroosting’: de troost die Elohim aan Israël belooft; vergelijk Jes. 40:1, ‘Troost, troost Mijn volk’.

χρηματίζω (chrematizo), ‘de aanwijzing krijgen’: een goddelijke mededeling ontvangen; wij vertalen het overal zo (vergelijk Matt. 2:12). χριστὸν κυρίου (christon kyriou), ‘Messias van Yahweh’: het Hebreeuwse מְשִׁיחַ יְהוָה (meshiach Yahweh), ‘gezalfde van Yahweh’, zoals in 1 Sam. 24:7.

ἱερόν (hieron), ‘tempel’: het hele terrein; zie 1:9 voor ναός, ‘heiligdom’. ἐν τῷ πνεύματι (en to pneumati), ‘in de Geest’: door de Heilige Geest geleid. γονεῖς (goneis), ‘ouders’.

δοῦλος (doulos), ‘knecht’: wij vertalen dit woord overal zo. δεσπότης (despotes), ‘Heerser’: iemand met volledig gezag, zoals een eigenaar over zijn knecht; een ander woord dan κύριος, ‘Heer’. ἀπολύω (apolyo), ‘laten gaan’: wie een knecht laat gaan, ontslaat hem uit zijn dienst.

Simeon had gewacht tot hij de Messias zag (vers 26).

σωτήριον (soterion), ‘redding’: wat redt.

Vergelijk Jes. 52:10: ‘Alle einden van de aarde zullen de redding van onze Elohim zien.’

ἔθνη (ethne), ‘volken’: de niet-Joodse volken.

De woorden doen denken aan Jes. 42:6 (‘een licht voor de volken’) en Jes. 49:6.

ὁ πατὴρ αὐτοῦ (ho pater autou), ‘Zijn vader’: Jozef, die als vader van Yeshua gold (vergelijk vers 48 en 3:23).

πτῶσις (ptosis), ‘val’, en ἀνάστασις (anastasis), ‘opstanding’: dat kan twee groepen betreffen (sommigen vallen, anderen staan op), of dezelfde mensen die eerst vallen en dan opstaan.

Wij vertalen wat er staat. ἀντιλέγω (antilego), ‘tegenspreken’.

Vergelijk Jes. 8:14, ‘een steen om aan te stoten’.

ῥομφαία (rhomphaia), ‘zwaard’: een groot zwaard. διαλογισμοί (dialogismoi), ‘gedachten’: wat mensen bij zichzelf overleggen.

Ἅννα (Anna) is de Griekse vorm van de Hebreeuwse naam Hanna. Φανουήλ (Phanouel) is de Griekse vorm van Penuël (1 Kron. 4:4).

Aser is een van de twaalf stammen van Israël (Gen. 30:13). προφῆτις (prophetis), ‘profetes’: een vrouw die namens Elohim spreekt.

ἕως ἐτῶν ὀγδοήκοντα τεσσάρων (heos eton ogdoekonta tessaron), ‘tot 84 jaar’: dat kan haar leeftijd zijn, of de duur van haar weduwschap.

Wij vertalen letterlijk. νηστεία (nesteia), ‘vasten’; δέησις (deesis), ‘smeekbede’ (zie 1:13); λατρεύω (latreuo), ‘dienen’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

λύτρωσις (lytrosis), ‘verlossing’: zie 1:68. ἀνθομολογέομαι (anthomologeomai), ‘dank brengen’.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

Matteüs vertelt de vlucht naar Egypte vóór de terugkeer naar Nazaret; Lucas noemt die niet.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

πάσχα (pascha), ‘Pesach’: het feest van de uittocht uit Egypte (Exod. 12:14).

Alle mannen moesten drie keer per jaar naar de plaats die Yahweh koos (Deut. 16:16).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

παῖς (pais), ‘jongen’: het woord kan ook ‘kind’ of ‘knecht’ betekenen; in 1:54 en 1:69 is het ‘knecht’.

Hier gaat het om de twaalfjarige Yeshua, daarom ‘jongen’.

ἡμέρας ὁδόν (hemeras hodon), ‘een dagreis’: de afstand die men in één dag aflegt, ongeveer 20 tot 30 kilometer. συνοδία (synodia), ‘reisgezelschap’: de groep pelgrims die samen reisde. γνωστοί (gnostoi), ‘bekenden’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

διδάσκαλος (didaskalos), ‘leraar’: iemand die de Schrift onderwijst. ἱερόν: zie vers 27.

ἐν τοῖς τοῦ πατρός μου (en tois tou patros mou) is letterlijk ‘in de (dingen) van Mijn Vader’.

Dat kan betekenen: ‘in het huis van Mijn Vader’ of ‘bij de zaken van Mijn Vader’.

Wij vertalen letterlijk.

Dit zijn de eerste woorden van Yeshua in dit evangelie; Hij noemt Elohim Zijn Vader, tegenover ‘je vader’ in vers 48. δεῖ (dei), ‘het is nodig, het moet’.

Zie Nazaret: Nazaret (en-Nasira) ligt in Neder-Galilea, ten westen van het meer van Galilea, in het noorden van het huidige Israël.

ὑποτάσσω (hypotasso), ‘onderdanig zijn’: zich schikken naar het gezag van de ouders.

Vergelijk vers 19: Maria bewaart de woorden opnieuw in haar hart.

ἡλικία (helikia) kan ‘gestalte’ of ‘leeftijd’ betekenen; wij vertalen ‘gestalte’. προκόπτω (prokopto), ‘toenemen’: groeien.

Vergelijk 1 Sam. 2:26.