Genesis 16

שִׁפְחָה (shifchah), ‘slavin’: een vrouwelijke slaaf, in eigendom van Sarai.

In 12:16 staat het meervoud, ‘slavinnen’.

Genesis zegt niet hoe Hagar bij Sarai kwam.

Jasher 16:24 zegt dat de farao haar aan Sarai gaf.

Jubileeën 14:22 noemt haar ‘mijn Egyptische dienares’.

עֲצָרַנִי יְהוָה מִלֶּדֶת (atsarani Yahweh milledet), ‘Yahweh heeft mij belet te baren’.

אִבָּנֶה (ibbaneh), ‘ik word opgebouwd’, van בנה (banah), ‘bouwen’; het klinkt als בן (ben), ‘zoon’.

Zie 30:3.

Hier vertaald als ‘kinderen krijgen’.

בֹּא נָא אֶל (bo na el), ‘ga toch binnen bij’: gemeenschap.

Dat Abram ‘luisterde naar de stem’ van Sarai is dezelfde uitdrukking als in 3:17 (zie 3:17).

Jubileeën 14:22–23 en Jasher 16:26–28 vertellen hetzelfde.

Het land Kanaän is hier het gebied van Sidon langs de kust tot Gaza en Gerar, en vandaar naar de Dode Zee en de Jordaan (zie Gen. 10:19).

מִקֵּץ עֶשֶׂר שָׁנִים (miqets eser shanim), ‘na tien jaar’: gerekend vanaf de komst in Kanaän (zie 12:4).

Abram was toen 85.

לְאִשָּׁה (le’ishah), ‘tot vrouw’: Hagar wordt hier niet alleen slavin, maar echtgenote van Abram.

Jasher 16:27 noemt dit het 85e levensjaar van Abram.

וַתֵּקַל גְּבִרְתָּהּ בְּעֵינֶיהָ (vatteqal gevirtah be’eneyha), ‘haar meesteres werd gering in haar ogen’: het werkwoord is dezelfde stam als in 12:3 (zie 12:3: ‘wie jou gering acht’).

גְּבִרְתָּהּ (gevirtah), ‘haar meesteres’.

Jasher 16:29 laat Hagar denken dat zij beter is voor Yahweh dan Sarai.

חֲמָסִי עָלֶיךָ (chamasi alekha), ‘mijn geweld op jou’: het geweld dat mij is aangedaan, valt op jou terug.

חמס (chamas), ‘geweld’, is hetzelfde woord als in 6:11 en 6:13 (zie 6:11; vergelijk 6:13).

יִשְׁפֹּט (yishpot), ‘moge Hij oordelen’, heeft dezelfde stam als משפט (mishpat), ‘recht’.

Boven de yod in וּבֵינֶיׄךָ (uvenekha), ‘en tussen jou’, staat een bijzonder punt (puncta extraordinaria); de betekenis van dit teken is niet bekend.

Jasher 16:31–32 geeft Sarai’s woorden uitgebreider.

וַתְּעַנֶּהָ (vatte’anneha), ‘ze onderdrukte haar’: dezelfde stam ענה (anah) als in 15:13 (‘ze zullen hen onderdrukken’) en in vers 11 (‘je ellende’).

Zie 15:13.

מִפָּנֶיהָ (mipaneha), ‘van haar gezicht’, is ‘voor haar weg’.

Jasher 16:33 vertelt hetzelfde.

שׁוּר (Shur), Sur, ligt in het noordwesten van de Sinaï, ten oosten van Egypte (vergelijk 25:18).

מַלְאַךְ יְהוָה (malakh Yahweh), ‘de engel van Yahweh’, komt hier voor het eerst in de Schrift voor; מלאך (malakh) betekent ‘afgezant’.

De engel van Yahweh spreekt in verschillende passages namens Yahweh, soms in de eerste persoon (‘Ik zal je nageslacht vermenigvuldigen’, vers 10).

Sommige uitleggers zien hierin een verschijning van Yahweh of van Yeshua vóór Zijn menswording.

Anderen beschouwen hem als een hemelse boodschapper die met goddelijk gezag spreekt.

De cursieve tekst laat deze interpretaties open.

Hagar noemt Yahweh, die tot haar sprak, bij de naam El Roï (vers 13).

Jasher 16:34 heeft ook de engel van Yahweh.

אֵי מִזֶּה בָאת (ei mizeh va’t), ‘waar kom je vandaan?’: de engel noemt Hagar bij haar naam en haar plaats in het huis.

Hagar beantwoordt alleen de eerste vraag; waarheen ze gaat, zegt ze niet.

וְהִתְעַנִּי (vehit’anni), ‘onderwerp je’, is de wederkerige vorm van dezelfde stam ענה (anah) als ‘onderdrukken’ in vers 6.

הַרְבָּה אַרְבֶּה (harbeh arbeh), ‘vermeerderen zal Ik vermeerderen’: de herhaling van het werkwoord versterkt.

De belofte lijkt op die aan Abram (zie 15:5), maar de engel zegt ‘Ik zal’.

יִשְׁמָעֵאל (Yishma’el), ‘El hoort’: שמע (shama), ‘horen’, en אל (El).

עָנְיֵךְ (onyekh), ‘je ellende’, van עני (oni); vergelijk 29:32 en Ex. 3:7.

Jasher 16:34 geeft de naam ook voor de geboorte.

פֶּרֶא אָדָם (pere adam), ‘een wilde ezel van een mens’: de wilde ezel trekt vrij door de woestijn (Job 39:5–8).

Adam is hier niet de eigennaam, maar ‘mens’.

וְעַל פְּנֵי כָל אֶחָיו יִשְׁכֹּן (ve’al penei kol echav yishkon), ‘tegenover al zijn broers zal hij wonen’.

Vergelijk 25:18, waar bijna dezelfde uitdrukking staat met ‘hij viel’ (נפל).

אֵל רֳאִי (El Ro’i), ‘El die mij ziet’: Hagar geeft Yahweh, die tot haar sprak, deze naam.

Het laatste deel, הֲגַם הֲלֹם רָאִיתִי אַחֲרֵי רֹאִי (hagam halom ra’iti acharei ro’i), is moeilijk.

Letterlijk: ‘heb ik ook hier gezien achter [of: na] Hem die mij ziet?’.

De vertaling blijft dicht bij het Hebreeuws: ‘Heb ik ook hier gezien, Hem die mij ziet?’

Hagar noemt Hem de El die naar haar omziet, zoals Hij in vers 11 naar haar ellende luisterde.

Een andere lezing is: ‘Heb ik hier ook de achterkant gezien van Hem die mij ziet?’ (vergelijk Ex. 33:23).

Kades (קָדֵשׁ) ligt in de Negev; de ligging van Bered (בָּרֶד) is onbekend.

בְּאֵר לַחַי רֹאִי (Be’er Lachai Ro’i), ‘put van de Levende die mij ziet’.

De put komt later terug bij Isaak (zie 24:62; vergelijk 25:11).

Jasher 16:35 noemt dezelfde plaats.

Ismaël draagt de naam die de engel gaf (zie vers 11).

Jubileeën 14:24 en Jasher 16:36 melden de geboorte op dezelfde plaats.

Abram was 75 bij de reis uit Charan (zie 12:4), 99 bij de besnijdenis (vergelijk 17:1) en 100 bij de geboorte van Isaak (vergelijk 21:5).

Jubileeën 14:24 vertelt de geboorte van de zoon, maar noemt het jaartal niet.