Richteren 1

Dit boek sluit aan op Joz. 24:29–31: Jozua is gestorven en het volk heeft zijn erfdeel ontvangen.

Het Hebreeuws noemt hier ‘de Kanaäniet’ in het enkelvoud; wij vertalen ‘de Kanaänieten’, het hele volk.

Dat Juda als eerste optrekt past bij Num. 2:9 en Num. 10:14, waar Juda als eerste opbreekt.

גּוֹרָל (goral), ‘lot’: het gebied dat bij de loting aan een stam viel.

Het gebied van Simeon lag binnen dat van Juda (Joz. 19:1–9).

Daarom gaan Juda en Simeon samen op.

Bezek ligt waarschijnlijk bij Khirbet Ibziq, ten noordoosten van Sichem (Westelijke Jordaanoever).

Dit is niet zeker.

Het Hebreeuws zegt ‘tien duizend man’.

Wij schrijven 10.000.

Zie Bezek (ligging onzeker): Bezek wordt gezocht bij Khirbet Ibziq, ten noordoosten van Sichem.

Dit is niet zeker.

אֲדֹנִי בֶזֶק (Adoni-Bezeq), ‘heer van Bezek’: een naam of een titel van de koning van Bezek.

בְּהֹנוֹת (behonot), ‘duimen en grote tenen’: Het woord wordt gebruikt voor de duim van de hand en de grote teen van de voet.

Wie die kwijt was, kon geen wapens vasthouden en niet goed lopen.

Jeruzalem ligt in het bergland van Juda, op de grens met Benjamin (Israël).

Zie ook vers 8 en vers 21.

Wat de koningen onder de tafel ‘opraapten’, staat er niet bij.

Het gaat waarschijnlijk om resten van het eten.

Het werkwoord שָׁלַם (shalam), ‘vergelden’, betekent: terugbetalen wat iemand heeft gedaan.

Adoni-Bezek ziet hierin de hand van Elohim.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Vers 8 vertelt dat Juda Jeruzalem inneemt en in brand steekt.

Vers 21 zegt dat de Jebusieten er nog steeds wonen.

Beide kunnen waar zijn: de stad werd ingenomen, maar de Jebusieten bleven in de burcht of kwamen later terug.

Zie ook 2 Sam. 5:6–9.

Zie Negev: De Negev is het droge zuidelijke deel van het land, rond Beër-Sjeba.

Zie Sefela: De Sefela is het heuvelland tussen de kustvlakte en het bergland van Juda.

Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem (Westelijke Jordaanoever).

Kirjat-Arba is de oude naam (Gen. 23:2).

Sjesai, Achiman en Talmai zijn de drie nakomelingen van Anak die ook in Num. 13:22 en Joz. 15:14 voorkomen.

Debir ligt waarschijnlijk bij Khirbet Rabud, ongeveer 20 km ten zuidwesten van Hebron (Westelijke Jordaanoever).

De ligging is onzeker.

קִרְיַת־סֵפֶר (Qiryat-Sefer), ‘stad van het boek’ of ‘stad van de schrijver’.

Het woord ‘Sefer’ komt ook in Joz. 15:15 voor.

Zie Debir (ligging onzeker): Debir (Kirjat-Sefer) wordt gezocht bij Khirbet Rabud, ten zuidwesten van Hebron.

Dit is niet geheel zeker.

עַכְסָה (Aksa), een vrouwennaam.

Vers 12–15 komen bijna woordelijk overeen met Joz. 15:16–19.

Het Hebreeuws zegt ‘de jongere dan hij’.

Dat kan horen bij Otniël (jonger dan Kaleb) of bij Kenaz.

Wij vertalen: Otniël is de jongere broer van Kaleb.

Kaleb heet elders ‘de Kenizziet’ (Num. 32:12), dus Kenaz is de stamvader van zijn familie.

צָנַח (tsanach), ‘afdalen’: het werkwoord komt maar een paar keer voor.

Hier gaat het om van een ezel stappen of glijden.

Wij vertalen ‘zij steeg af’.

Wij volgen hier de Masoretische tekst: zij zette hem aan (de man) om het veld te vragen.

In de Septuaginta staat dat hij haar aanzette.

Dat is een andere lezing van dat ene woord.

Zie Negev: De Negev is het droge zuidelijke deel van het land, rond Beër-Sjeba.

בְּרָכָה (berakhah), ‘zegen’: hier is het een geschenk.

Wij houden het woord ‘zegen’ vast.

גֻּלֹּת מָיִם (gulloth mayim), ‘bronnen van water’: letterlijk ‘kommen van water’.

Het land in de Negev is droog; zonder bronnen heeft het weinig waarde.

‘De stad van de palmen’ is Jericho (Deut. 34:3).

Arad ligt in de Negev, ongeveer 50 km ten zuiden van Hebron (Tel Arad, Israël).

Het Hebreeuws zegt ‘de Negev van Arad’.

Het Hebreeuws heeft ‘Keniet’ (enkelvoud) en daarna ‘hij ging en hij woonde’.

Wij lezen het als een verzamelnaam voor de Kenieten en vertalen met ‘zij’.

Zie Num. 10:29 voor Chobab, de schoonvader van Mozes.

Zefat en Chorma liggen in het zuiden van Juda, in de Negev.

De ligging is onzeker.

Chorma betekent ‘ban’ (verwijderen om te wijden).

חֵרֶם (cherem), ‘ban’: wijden aan Yahweh door te vernietigen.

De naam Chorma staat ook in Num. 21:1–3.

Gaza, Askelon en Ekron zijn steden van de Filistijnen aan de kust, in het zuidwesten van Israël.

Gaza ligt in de huidige Gazastrook, Askelon bij Ashkelon (Israël) en Ekron waarschijnlijk bij Tel Miqne (Israël).

In een deel van de Septuaginta-handschriften staat dat Juda deze steden niet innam.

De Masoretische tekst zegt dat hij ze innam.

Wij volgen de Masoretische tekst.

Het Hebreeuws zegt: ‘want niet om te verdrijven de inwoners van het dal’.

Dit zegt niet dat hij het niet kon.

Wij houden de tekst zoals hij staat: Juda verdreef hen niet, want zij hadden ijzeren strijdwagens.

Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem.

De gift van Hebron aan Kaleb gebeurde in Joz. 14:6–15 en Joz. 15:13–14.

De drie ‘zonen van Anak’ zijn Sjesai, Achiman en Talmai (vers 10).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie vers 8.

De Jebusieten bleven in Jeruzalem wonen.

Pas David neemt de burcht later in (2 Sam. 5:6–9).

‘Tot op deze dag’ betekent: tot de tijd van de schrijver van dit boek.

Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem.

Betel ligt ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem (Beitin, Westelijke Jordaanoever).

De oude naam Luz staat in Gen. 28:19.

Het Hebreeuws zegt alleen ‘zij lieten verkennen’.

Het gaat om mannen die het huis van Jozef erop uitstuurde.

שֹׁמְרִים (shomerim), ‘wachters’: mannen die de stad in de gaten hielden.

Wij vertalen ‘verkenners’, omdat zij in vers 23 de stad verkennen.

Het land van de Hethieten ligt in het noorden.

De plaats van het nieuwe Luz is niet bekend.

De man bouwt een nieuwe stad en geeft haar de oude naam, ver buiten Israël.

Bet-Sean ligt bij Tell el-Husn in het Beisan-dal (Israël).

Taänak ligt bij Tel Taanach (Westelijke Jordaanoever).

Dor ligt bij Tel Dor aan de kust (Israël).

Jibleam ligt bij Khirbet Bel’ame (Westelijke Jordaanoever).

Megiddo ligt bij Tel Megiddo (Israël).

Dit zijn waarschijnlijke ligplaatsen.

Zie Bet-San: Bet-San (Beth-Sjean) ligt in het Jordaandal, ten zuiden van het meer van Galilea.

בְּנוֹת (banot), ‘dochters’: dorpen die bij een grotere stad horen.

Wij vertalen ‘dochtersteden’.

Het Hebreeuws zegt: ‘Manasse verdreef Bet-Sean niet’.

Wij voegen ‘de bewoners van’ toe, want die worden bedoeld.

מַס (mas), ‘dwangarbeid’: arbeid die het volk gedwongen moest doen, zoals in Exod. 1:11.

Het Hebreeuws gebruikt een werkwoord met nadruk: ‘verdrijven, niet verdreef hij’.

Gezer ligt bij Tel Gezer, ongeveer 30 km ten westen van Jeruzalem (Israël).

Dit is zeker.

Kitron en Nahalol liggen in het gebied van Zebulon, in Galilea.

De precieze ligging is onzeker.

Akko ligt bij Tel Akko aan de kust (Israël).

Sidon ligt bij het huidige Saïda (Libanon).

Achzib ligt bij Tell el-Beida (Israël, aan de kust).

Afik ligt waarschijnlijk bij Tel Afek, ten oosten van Akko.

De ligging van Achlab, Chelba en Rechob is onzeker.

Bet-Semes (in Naftali) en Bet-Anat liggen in Galilea.

Hun ligging is onzeker.

Er is ook een Bet-Semes in Juda.

De zonen van Dan krijgen later een ander gebied in het noorden (Richt. 18).

Ajalon ligt bij Yalo, ten noordwesten van Jeruzalem (Westelijke Jordaanoever).

De berg Cheres en Saälbim zijn onzeker; Saälbim ligt waarschijnlijk in de buurt van Ajalon.

De klim van Akrabbim (‘Schorpioenenklim’) is een pas in het zuiden van Juda (Num. 34:4).

De Sela (‘de rots’) is onzeker; dit kan een plaats in Edom zijn.

Zie Klim van Akrabbim: De klim van Akrabbim lag in het zuiden van de grens van Kanaän, ten zuidwesten van de Dode Zee.

De precieze plaats is niet zeker.