Spreuken 24

תְּקַנֵּא (teqanne), ‘wees jaloers’: afgunst voelen op wie voorspoed heeft.

Zie ook Ps. 37:1 en Spr. 23:17.

Het geschreven woord (ketiv) heeft תִּתְאו (‘verlang’), het gelezen woord (qere) תִּתְאָיו.

De betekenis is gelijk.

שֹׁד (shod), ‘geweld’: verwoesting, roof.

חָכְמָה (chokhmah), ‘wijsheid’; תְּבוּנָה (tevunah), ‘verstand’.

Het ‘huis’ is het gezin en het bezit.

הוֹן (hon), ‘vermogen’: de rijkdom van een huis.

גֶּבֶר (gever), ‘man’: een man in zijn kracht.

תַּחְבֻּלוֹת (tachbulot), ‘leiding’: bekwame leiding, strategie.

Zie ook Spr. 11:14 en 20:18.

רָאמוֹת (ramot), ‘te hoog’: het woord komt alleen hier voor.

Wijsheid staat voor de zot te hoog om te bereiken.

אֱוִיל (evil), ‘zot’.

בַּעַל מְזִמּוֹת (baal mezimmot), ‘meester van listige plannen’: מְזִמָּה (mezimmah) is meestal ‘doordachtheid’ in goede zin (Spr. 1:4).

Hier is het negatief, omdat het om kwaad gaat.

זִמַּת (zimmat), ‘plan’: wat iemand bedenkt.

Het woord kan ook ‘misdaad’ betekenen.

אִוֶּלֶת (ivvelet), ‘zotheid’.

לֵץ (letz), ‘spotter’.

צָרָה (tsarah), ‘benauwdheid’, en צַר (tsar), ‘beperkt’: in het Hebreeuws zijn dit twee verwante woorden, een woordspeling.

Wie op het moeilijke moment slap wordt, merkt dat zijn kracht klein is.

De zin eindigt in het Hebreeuws met ‘als je je terughoudt’ (אִם תַּחְשׂוֹךְ, im tachsokh).

Wij vertalen: ‘houd je niet terug’.

De bedoeling is: grijp in.

תֹּכֵן לִבּוֹת (tochen libbot), ‘Hij die de harten weegt’: Yahweh doorgrondt wat in een mens leeft.

Zie ook Spr. 21:2.

נֹפֶת (nofet), ‘honingraat’: eigenlijk ‘wat uit de raat druipt’.

Honing is hier beeld voor wijsheid (vers 14).

דְּעֶה (de’eh), ‘weet’: het gebod om het te begrijpen.

Het ‘haar’ verwijst naar de wijsheid, die in het Hebreeuws vrouwelijk is.

רָשָׁע (rasha), ‘goddeloze’: de zin kan ook zijn: ‘Loer niet als een goddeloze op de woning van de rechtvaardige.’

Wij lezen het als een aanspreking.

שֶׁבַע (sheva), ‘zevenmaal’: veelvuldig, steeds weer.

Wie rechtvaardig is, staat telkens weer op.

רָעָה (raah), ‘rampspoed’: het kwaad dat hen treft.

Zie ook Job 31:29 en Spr. 17:5.

Het geschreven woord (ketiv) heeft het meervoud (‘je vijanden’); het gelezen woord (qere) het enkelvoud (‘je vijand’).

Wij volgen het gelezen woord.

וְהֵשִׁיב מֵעָלָיו אַפּוֹ (veheshiv meaylav apo), ‘Hij keert Zijn toorn van hem af’: Yahweh neemt Zijn toorn weg van de vijand.

De zin kan zo gelezen worden: de toorn van Yahweh trekt zich dan van de vijand terug.

תִּתְחַר (titchar), ‘erger je’: zich opwinden over iets.

Gelijk aan Ps. 37:1.

נֵר רְשָׁעִים יִדְעָךְ (ner reshaim yid’akh), ‘de lamp van de goddelozen dooft’: de lamp is beeld voor het leven.

Zie ook Spr. 13:9 en Job 18:5.

יְרָא (yera), ‘vrees’: van het werkwoord ‘vrezen’; voor Yahweh omvat dit ontzag, voor de koning eerbied.

שְׁנֵיהֶם (shneihem), ‘hen beiden’: vermoedelijk Yahweh en de koning (vers 21).

Ook mogelijk: de goddeloze en zijn medeplichtige.

Hier begint een nieuw, kort deel van ‘woorden van de wijzen’, na de reeks in Spr. 22:17–24:22.

Het opschrift ‘Ook dit is van de wijzen’ kan ook zijn: ‘Ook dit is voor de wijzen’.

צַדִּיק (tsaddiq), ‘rechtvaardig’: wie een goddeloze vrijspreekt, vervloeken volken.

Vergelijk Spr. 17:15.

מוֹכִיחִים (mokhichim), ‘terechtwijzen’: wie een schuldige oordeelt en hem zijn schuld toont.

Het is een vermanende taak die zegen brengt.

שְׂפָתַיִם יִשָּׁק (sefatayim yishaq), ‘lippen kust hij’: het ‘kussen van de lippen’ is een teken van vriendschap en trouw.

Wie een eerlijk antwoord geeft, toont zo zijn genegenheid.

נְכֹחִים (nekochim), ‘juiste’: wat recht en eerlijk is.

Eerst het werk op het land, daarna het huis: de volgorde van wie voor zijn gezin zorgt.

Het ‘huis’ kan ook het gezin zijn.

וַהֲפִתִּיתָ (vahafitita), ‘en verleid’: het kan ook als vraag gelezen worden: ‘en zou je met je lippen verleiden?’

Wij volgen de gewone lezing als verbod.

Zie ook Spr. 20:22 en Lev. 19:18.

Vanaf hier vertelt een wijze in de ‘ik’-vorm wat hij zag.

קִמְּשֹׂנִים (qimmeshonim), ‘netels’, en חֲרֻלִּים (charullim), ‘distels’: de betekenis van beide plantnamen is onzeker.

Het gaat om onkruid en stekelig gewas.

אָשִׁית לִבִּי (ashit libbi), ‘ik richtte mijn hart’: ik nam het ter harte.

לָקַחְתִּי מוּסָר (laqachti musar), ‘ik nam tucht aan’: ik leerde ervan.

מוּסָר (musar) is ook ‘onderricht’ of ‘vermaning’.

Dit vers en het volgende komen vrijwel woordelijk voor in Spr. 6:10–11.

מִתְהַלֵּךְ (mithalekh), ‘rondtrekker’: iemand die rondgaat, zoals een zwerver of een rover.

In Spr. 6:11 staat een iets andere vorm.

אִישׁ מָגֵן (ish magen), ‘een man met een schild’: een gewapende, tegen wie niemand zich kan verweren.