Matteüs 26

Καὶ ἐγένετο ὅτε ἐτέλεσεν (kai egeneto hote etelesen), ‘en het gebeurde toen Hij had beëindigd’: een vaste afsluiting van een grote toespraak, ook in Matt. 7:28; 11:1; 13:53 en 19:1.

Wij geven het weer met ‘Toen’.

πάσχα (pascha), ‘Pesach’: het feest waarop Israël de uittocht uit Egypte herdenkt (Exod. 12:11; Lev. 23:5).

Zie Huis van de hogepriester (Jeruzalem; ligging onzeker): De binnenplaats hoorde bij het huis van de hogepriester in Jeruzalem.

De ligging is niet bekend; de traditie zoekt het op de Sionsheuvel.

αὐλή (aule), ‘binnenplaats’: de open binnenplaats van het huis, ook in 26:58 en 26:69.

Zie Betanië: Betanië (el-Azariya) lag aan de oostkant van de Olijfberg, ongeveer 3 km ten oosten van Jeruzalem.

λεπρός (lepros), ‘melaatse’: de Hebreeuwse huidziekte tsara’at (Lev. 13–14) is niet per se lepra.

Simon is dus iemand die ziek was of als ziek gold.

ἀλάβαστρον (alabastron), ‘albasten flesje’: een flesje van zachte steen. μύρον (myron), ‘zalfolie’: een kostbare, geurende olie.

ἀγανακτέω (aganakteo), ‘boos worden’: verontwaardigd zijn. ἀπώλεια (apoleia), ‘verspilling’: letterlijk ‘verlies, vernietiging’.

Vergelijk Deut. 15:11: ‘de arme zal nooit verdwijnen uit het midden van het land’.

ἐνταφιάζω (entaphiazo), ‘voorbereiden op de begrafenis’: een dode gereedmaken voor het graf, onder andere met geurige oliën.

ἀργύρια (argyria), ‘zilverstukken’.

De 30 stukken zilver doen denken aan Zach. 11:12–13 (zie ook 27:9) en aan de prijs voor een slaaf in Exod. 21:32.

Als het sikkels zijn, is dit ongeveer 340 gram zilver (een sikkel is ongeveer 11,4 gram); het Grieks noemt de munt niet.

ἄζυμα (azyma), ‘ongezuurde broden’: het feest van de ongezuurde broden volgt op het Pesach (Lev. 23:5–6).

In het gewone spraakgebruik werd het hele feest vaak samen genomen.

Welke dag Matteüs bedoelt, is niet zeker.

τὸν δεῖνα (ton deina), ‘die en die’: een man die niet bij naam genoemd wordt. διδάσκαλος (didaskalos), ‘leraar’. καιρός (kairos), ‘tijd’: de bepaalde, juiste tijd.

ἀνέκειτο (anekeito), ‘lag aan tafel’: bij een feestmaal lag men aan tafel.

κύριε (kyrie), ‘Heer’: de leerlingen spreken Yeshua aan met ‘Heer’.

Judas zegt in 26:25 ῥαββί (rhabbi), ‘rabbi’: een aanspreking voor een leraar (zie 23:7).

Vergelijk Ps. 41:10 (in de Nederlandse telling 41:9): ‘Zelfs de man met wie ik in vrede leefde, op wie ik vertrouwde, die mijn brood at, heeft de hiel groot gemaakt tegen mij.’

Σὺ εἶπας (Sy eipas), ‘Jij hebt het gezegd’: een bevestigend, maar terughoudend antwoord.

Zo antwoordt Yeshua ook in 26:64 en 27:11.

εὐλογέω (eulogeo), ‘zegenen’; hier: de zegen uitspreken.

Het Grieks noemt niet wat er gezegend wordt.

διαθήκη (diatheke), ‘verbond’: de Hebreeuwse בְּרִית (berit).

De woorden ‘bloed van het verbond’ komen uit Exod. 24:8.

Het nieuwe verbond staat in Jer. 31:31–34, waar ook de vergeving genoemd wordt.

Over ‘velen’ zie Jes. 53:12.

γένημα τῆς ἀμπέλου (genema tes ampelou), ‘vrucht van de wijnstok’: wijn.

Zie Olijfberg: De Olijfberg ligt ten oosten van Jeruzalem, aan de overkant van het Kidrondal.

ὑμνέω (hymneo), ‘een lofzang zingen’.

Bij het Pesach zong men gewoonlijk de lofpsalmen (Ps. 113–118).

De Olijfberg ligt tegenover Jeruzalem (Zach. 14:4).

Het citaat is Zach. 13:7.

Het Hebreeuws heeft een bevel: ‘Sla de herder, dan worden de schapen verstrooid’; de Griekse tekst heeft ‘Ik zal de herder slaan, en de schapen van de kudde zullen verstrooid worden’.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

ἐγερθῆναι (egerthenai), ‘opgewekt worden’: een lijdende vorm, zoals ook in 28:6–7. προάγω (proago), ‘voorgaan’.

Zie ook 28:7, 28:10 en 28:16.

ἀπαρνέομαι (aparneomai), ‘verloochenen’: ontkennen dat men iemand kent of bij hem hoort; zie 26:70–75.

Zie Getsemane (ligging onzeker): Getsemane was een stuk land aan de voet van de Olijfberg, over het Kidrondal, ten oosten van Jeruzalem.

De precieze plek is niet vast te stellen.

Γεθσημανί (Gethsemani) is vermoedelijk Aramees en betekent dan ‘oliepers’.

De naam past bij de Olijfberg (26:30).

ἀδημονέω (ademoneo), ‘beklemd worden’: diep ontsteld en onrustig zijn.

De twee zonen van Zebedeüs zijn Jakobus en Johannes (4:21).

ψυχή (psyche), ‘ziel’: het innerlijk leven.

Vergelijk Ps. 42:6 (in de Nederlandse telling 42:5): ‘Waarom ben je terneergeslagen, mijn ziel?’

ποτήριον (poterion), ‘beker’: in de Schrift een beeld voor wat Elohim iemand toemeet, vooral Zijn oordeel (Ps. 75:9, in de Nederlandse telling 75:8; Jes. 51:17, 22).

πειρασμός (peirasmos), ‘beproeving’: van hetzelfde woord als πειράζω, ‘op de proef stellen’ (4:1). πνεῦμα (pneuma), ‘geest’: hier de geest van de mens.

Καθεύδετε (katheudete), ‘slaap’ en ἀναπαύεσθε (anapauesthe), ‘rust uit’: de vorm kan een bevel zijn of een vraag (‘Slapen jullie nog en rusten jullie?’).

Wij lezen een bevel met een bittere ondertoon, omdat daarna staat dat het uur nabij is; zo staat het ook in Mark. 14:41.

Zie ook Mark. 14:43–52; Luc. 22:47–53; Joh. 18:2–11.

κατεφίλησεν (katefilesen), ‘kuste’: een sterkere vorm van φιλέω (fileo), ‘kussen’; de kus is het teken uit 26:48.

ἑταῖρος (hetairos), ‘vriend’; ἐφ’ ὃ πάρει (eph’ ho parei) is moeilijk.

Het kan een vraag zijn (‘waarvoor ben je hier?’) of een bevel (‘doe waarvoor je gekomen bent’).

Wij lezen een vraag.

δοῦλος (doulos), ‘knecht’: letterlijk ‘slaaf’, iemand in dienst van een heer. μάχαιρα (machaira), ‘zwaard’: hier een kort zwaard of mes.

λεγιών (legion), ‘legioen’: een Romeinse legerafdeling van enkele duizenden soldaten.

γραφαί (grafai), ‘Schriften’: de heilige geschriften van Israël, ook in 26:56.

λῃστής (lestes), ‘rover’: iemand die met geweld berooft; het kan ook een opstandeling zijn.

Wij lezen deze zin als woorden van de verteller.

Ze kunnen ook nog bij de woorden van Yeshua horen (dan is ze rood).

Zie ook Mark. 14:53–65; Luc. 22:54–71; Joh. 18:12–24.

Zie Huis van de hogepriester (Jeruzalem; ligging onzeker): De binnenplaats hoorde bij het huis van de hogepriester in Jeruzalem.

De ligging is niet bekend; de traditie zoekt het op de Sionsheuvel.

συνέδριον (synedrion), ‘Raad’: het hoogste Joodse gerechtshof in Jeruzalem, onder leiding van de hogepriester.

Het Grieks heeft bij οὐχ εὗρον (ouch heuron), ‘zij vonden niet’, geen voorwerp.

Wij vullen ‘niets’ aan.

ναός (naos), ‘heiligdom’: het eigenlijke tempelgebouw, anders dan ἱερόν (hieron), ‘tempel’, het hele terrein.

Over Yeshua’s woorden zie ook Joh. 2:19–21.

ἐξορκίζω (exorkizo), ‘bezweren’: iemand onder ede laten spreken.

Yeshua’s antwoord volgt in 26:64.

‘De Mensenzoon zitten aan de rechterhand van de Kracht’ en ‘komen op de wolken van de hemel’ verbindt Ps. 110:1 met Dan. 7:13 (‘met de wolken van de hemel kwam iemand als een mensenzoon’).

‘De Kracht’ is hier een omschrijving voor Elohim.

Het scheuren van de kleren is een teken van schrik of rouw (Num. 14:6). βλασφημέω (blasfemeo), ‘lasteren’: kwaad spreken over Elohim.

κολαφίζω (kolafizo), ‘met vuisten slaan’. ῥαπίζω (rhapizo), ‘slaan’: met een stok of met de open hand; het Grieks is niet duidelijk.

Zie Huis van de hogepriester (Jeruzalem; ligging onzeker): De binnenplaats hoorde bij het huis van de hogepriester in Jeruzalem.

De ligging is niet bekend; de traditie zoekt het op de Sionsheuvel.

παιδίσκη (paidiske), ‘dienstmeisje’. Γαλιλαῖος (Galilaios), ‘Galileeër’: iemand uit Galilea.

Het Grieks heeft ἄλλη (alle), ‘een andere’ (vrouwelijk); wij vullen ‘dienstmeisje’ aan. Ναζωραῖος (Nazoraios), ‘Nazoreeër’: zie 2:23.

λαλιά (lalia), ‘spraak’.

De tekst zegt niet wat er aan Petrus’ manier van spreken opviel.

καταθεματίζω (katathematizo), ‘vervloeken’: een vloek uitspreken. ὀμνύω (omnyo), ‘zweren’.