Handelingen 18

Zie Athene: Athene was de grote cultuurstad van Griekenland, in de Romeinse provincie Achaje.

Zie Korinte: Korinte lag op de landengte tussen het vasteland van Griekenland en de Peloponnesos, met een haven aan elke kant.

Het was de hoofdstad van de Romeinse provincie Achaje.

Zie Pontus (ongeveer): Pontus was de kuststreek aan de zuidkant van de Zwarte Zee, in het noorden van het huidige Turkije.

De grenzen zijn bij benadering.

Zie Italië (vasteland): Italië is het schiereiland waarop Rome ligt.

De omtrek hier is de moderne kustlijn van het vasteland, bij benadering.

Zie Rome: Rome was de hoofdstad van het Romeinse rijk, aan de Tiber in het midden van Italië.

Κλαύδιος (Klaudios), ‘Claudius’: de Romeinse keizer Claudius.

Het bevel dat de Joden uit Rome moesten vertrekken wordt meestal rond het jaar 49 na Christus gedateerd; zeker is dat niet.

Priscilla heet in Rom. 16:3 ‘Prisca’, een kortere vorm van dezelfde naam.

σκηνοποιός (skenopoios), ‘tentenmaker’: iemand die tenten maakte.

Paulus werkte met zijn handen voor zijn levensonderhoud; vergelijk 20:34.

Zie Macedonië (ongeveer): Macedonië was een Romeinse provincie in het noorden van Griekenland, met Tessalonica en Filippi als steden.

De grenzen zijn bij benadering.

διαμαρτύρομαι (diamartyromai), ‘getuigen’: plechtig en ernstig verklaren.

Wij vertalen het overal met ‘getuigen’ (ook 20:21, 20:23 en 20:24). συνείχετο (syneicheto), ‘werd in beslag genomen’: hij gaf zich geheel aan het woord. χριστός (christos), ‘Messias’: zie 17:3.

In sommige latere handschriften staat ‘werd Paulus in de geest gedrongen’ in plaats van ‘werd Paulus in beslag genomen door het woord’.

Wij volgen de SBLGNT.

ἐκτινάσσω τὰ ἱμάτια (ektinasso ta himatia), ‘de kleren uitschudden’: een gebaar waarmee men de verantwoordelijkheid van zich afschudt; vergelijk Neh. 5:13.

‘Jullie bloed komt op jullie hoofd’: de schuld komt op henzelf, zoals in 2 Sam. 1:16 en Ezech. 33:4; zie ook 20:26. ἔθνη (ethne), ‘volken’: de niet-Joden.

σεβόμενος τὸν θεόν (sebomenos ton theon), ‘godvrezende’: zie 17:4.

κύριος (kyrios), ‘Heer’: de verteller noemt Yeshua in Handelingen vaak zo, zoals Lucas dat in zijn evangelie doet (zie Luc. 7:13).

Het is een titel, geen citaat uit het Oude Testament; wij schrijven ‘de Heer’ met hoofdletter. ἀρχισυνάγωγος (archisynagogos), ‘synagogeleider’: zie Mark. 5:22.

Paulus noemt Crispus ook in 1 Kor. 1:14.

ὅραμα (horama), ‘visioen’.

De spreker is ὁ κύριος (ho kyrios), ‘de Heer’: Yeshua, die tot Paulus spreekt.

Wij zetten Zijn woorden rood.

λαός (laos), ‘volk’: het woord waarmee de Griekse tekst het volk van Elohim noemt, zoals in Exod. 3:10 (‘Mijn volk’).

‘Ik ben met je’ is een toezegging van Elohim aan wie Hij roept; vergelijk Jes. 41:10 en Jer. 1:8.

Zie Achaje (ongeveer): Achaje was de Romeinse provincie in het zuiden van Griekenland, met Korinte als hoofdstad en Athene als bekendste stad.

De grenzen zijn bij benadering.

ἀνθύπατος (anthypatos), ‘proconsul’: de bestuurder van een Romeinse provincie, hier Achaje.

Gallio was proconsul ongeveer in de jaren 51–52 na Christus (niet zeker). βῆμα (bema), ‘rechterstoel’: de zetel van de rechter, zoals in Matt. 27:19. ὁμοθυμαδόν (homothymadon), ‘eensgezind’.

νόμος (nomos), ‘wet’: het Grieks zegt niet of de wet van Mozes of de Romeinse wet bedoeld is.

νόμος τοῦ καθ’ ὑμᾶς (nomos tou kath’ hymas), ‘jullie eigen wet’: Gallio rekent het tot de eigen zaken van de Joden.

Het Grieks zegt niet wie ‘allen’ zijn: de Joden of de menigte.

Een Sosthenes noemt Paulus ook in 1 Kor. 1:1; of dit dezelfde man is, zegt de tekst niet.

In sommige latere handschriften staat ‘alle Grieken’ in plaats van ‘allen’.

Wij volgen de SBLGNT.

Zie Syrië (Romeinse provincie; ongeveer): Syrië was een Romeinse provincie ten noorden van Galilea, met Antiochië als hoofdstad.

De grenzen waren niet scherp.

Zie Kenchreeën (ligging ongeveer): Kenchreeën was de oostelijke haven van Korinte, aan de Saronische Golf.

κειράμενος (keiramenos), ‘laten knippen’: het Grieks zegt niet duidelijk wie zijn haar liet knippen, Paulus of Aquila; wij lezen Paulus. εὐχή (euche), ‘gelofte’: een nazireeër scheerde na afloop van zijn gelofte zijn haar af (Num. 6:18).

Of het hier om zo’n gelofte gaat, zegt de tekst niet.

Zie Efeze: Efeze lag aan de westkust van Turkije, bij het huidige Selçuk.

Het was de grootste stad van de Romeinse provincie Asia.

Zie Efeze: Efeze lag aan de westkust van Turkije, bij het huidige Selçuk.

Het was de grootste stad van de Romeinse provincie Asia.

τοῦ θεοῦ θέλοντος (tou theou thelontos), letterlijk ‘Elohim willend’: een uitdrukking van afhankelijkheid van Elohim.

In sommige latere handschriften staat voor ‘Ik zal weer naar jullie terugkomen’ nog de zin ‘Ik moet beslist het komende feest in Jeruzalem vieren’.

Wij volgen de SBLGNT.

Zie Caesarea (Caesarea Maritima): Caesarea Maritima, door Herodes de Grote gebouwd, lag aan de kust van Israël, ongeveer 50 km ten noorden van Tel Aviv.

Het was het verblijf van de Romeinse stadhouder.

Zie Antiochië (in Syrië): Antiochië aan de Orontes (nu Antakya, in het zuiden van Turkije) was de hoofdstad van de Romeinse provincie Syrië.

Daar werden de leerlingen voor het eerst Christenen genoemd.

Het is een ander Antiochië dan dat in Pisidië.

ἀναβαίνω (anabaino), ‘omhoog gaan’, en καταβαίνω (katabaino), ‘naar beneden gaan’: zo spreekt men over de reis naar en van Jeruzalem.

Het Grieks noemt Jeruzalem niet; waarschijnlijk is dat het doel van ‘omhoog gaan’, en dan is ‘de gemeente’ die van Jeruzalem.

Zie Galatië (ongeveer): Het Galatische land was het gebied rond het huidige Ankara, in het midden van Turkije.

De grenzen zijn bij benadering; de Romeinse provincie Galatië was groter.

Zie Frygië (ongeveer): Frygië was een streek in het westen en midden van het huidige Turkije.

De grenzen wisselden en zijn niet scherp.

Γαλατικὴ χώρα (Galatike chora), ‘het Galatische land’: een gebied in het midden van het huidige Turkije; zie ook 16:6.

Zie Alexandrië: Alexandrië lag aan de Middellandse Zee, aan de westkant van de Nijldelta.

Het was de grootste stad van Egypte en had een grote Joodse gemeenschap.

Zie Efeze: Efeze lag aan de westkust van Turkije, bij het huidige Selçuk.

Het was de grootste stad van de Romeinse provincie Asia.

λόγιος (logios), ‘welsprekend’: het woord kan ook ‘geleerd’ betekenen.

Apollos wordt ook in 1 Kor. 1:12 genoemd.

ὁδὸς τοῦ κυρίου (hodos tou kyriou), ‘de weg van de Heer’: het Grieks laat open of κύριος hier Yeshua of Yahweh is.

‘De weg van Yahweh’ staat in Gen. 18:19 en Jes. 40:3; ook heten de volgelingen van Yeshua ‘de Weg’ (zie 9:2).

Wij schrijven ‘de Heer’, omdat Handelingen Yeshua zo noemt; in vers 26 staat ‘de weg van Elohim’. ζέων τῷ πνεύματι (zeon to pneumati), ‘vurig van geest’: het Grieks laat open of de eigen geest van Apollos of de Heilige Geest bedoeld is.

Voor ‘de doop van Johannes’ zie 19:3.

Zie Achaje (ongeveer): Achaje was de Romeinse provincie in het zuiden van Griekenland, met Korinte als hoofdstad en Athene als bekendste stad.

De grenzen zijn bij benadering.

διὰ τῆς χάριτος (dia tes charitos), ‘door de genade’: het Grieks laat open of dit bij ‘van grote betekenis’ of bij ‘die geloofd hadden’ hoort; wij houden de volgorde van het Grieks.

διακατελέγχομαι (diakatelenchomai), ‘weerleggen’: een zeldzaam woord; het betekent grondig aantonen dat de ander ongelijk heeft.