1 Korintiërs 15

γνωρίζω (gnorizo), ‘bekendmaken’: Paulus herinnert hen aan wat zij al ontvingen. εὐαγγέλιον (euangelion), ‘goede boodschap’; εὐαγγελίζομαι (euangelizomai), ‘de goede boodschap brengen’. ἑστήκατε (hestekate), ‘jullie staan’: de voltooide tijd; jullie staan vast.

De Griekse woordvolgorde is moeilijk: ‘met welk woord ik jullie de goede boodschap gebracht heb’ hoort bij ‘vasthouden’. κατέχω (katecho), ‘vasthouden’. εἰκῇ (eike), ‘zomaar’: zonder grond, tevergeefs. σῴζω (sozo), ‘redden’: het Grieks heeft de tegenwoordige tijd, ‘worden gered’.

παραδίδωμι (paradidomi), ‘doorgeven’, en παραλαμβάνω (paralambano), ‘ontvangen’: de woorden voor het doorgeven van wat men zelf heeft ontvangen; zo ook in 11:23. ἐν πρώτοις (en protois), ‘in de eerste plaats’.

‘Volgens de Schriften’ (κατὰ τὰς γραφάς, kata tas graphas): het Grieks noemt geen bepaalde passage; ‘de Schriften’ zijn de heilige geschriften van Israël.

De zin loopt door tot en met vers 8.

ἐτάφη (etaphe), ‘werd begraven’. ἐγήγερται (egegertai), ‘is opgewekt’: de voltooide tijd; Hij is opgewekt en blijft opgewekt. ἐγείρω (egeiro), ‘opwekken’; de lijdende vorm ‘opgewekt worden’ noemt niemand die opwekt.

‘Volgens de Schriften’: zie vers 3.

Κηφᾶς (Kephas), ‘Kefas’: Aramees voor ‘rots’, dezelfde man als Petrus (Joh. 1:42; Gal. 1:18). ὤφθη (ophthe), ‘werd gezien, verscheen’: dezelfde vorm als in Luc. 24:34; zo ook in de verzen 6, 7 en 8.

‘De twaalf’ (οἱ δώδεκα): de naam van de kring van twaalf leerlingen.

ἐφάπαξ (ephapax), ‘in één keer, tegelijk’. μένω (meno), ‘blijven’: hier ‘nog in leven zijn’. κοιμάομαι (koimaomai), ‘ontslapen’: een beeld voor sterven; ook in de verzen 18, 20 en 51.

Het Grieks noemt geen plaats.

Ἰάκωβος (Iakobos), ‘Jakobus’: het Grieks zegt niet welke Jakobus; zie Gal. 1:19.

‘Alle apostelen’ is een bredere groep dan ‘de twaalf’ in vers 5. ἀπόστολος (apostolos), ‘apostel’: iemand die gezonden is.

ἔκτρωμα (ektroma), ‘misgeboorte’: iets dat te vroeg of dood uit de moederschoot komt.

Paulus noemt zichzelf zo; het Grieks heeft een lidwoord, ‘de misgeboorte’.

ἐλάχιστος (elachistos), ‘geringste’. ἱκανός (hikanos), ‘waardig, geschikt’. διώκω (dioko), ‘vervolgen’.

Wij splitsen de Griekse zin in twee zinnen.

χάρις (charis), ‘genade’. κενός (kenos), ‘vergeefs’: letterlijk ‘leeg’; wij houden ‘vergeefs’ in de verzen 10, 14 en 58. κοπιάω (kopiao), ‘zwoegen’. οὐκ ἐγὼ δέ (ouk ego de), ‘niet ik echter’: Paulus schrijft zijn werk toe aan de genade van Elohim.

κηρύσσω (kerysso), ‘verkondigen’. ἐκεῖνοι (ekeinoi), ‘zij’: de andere verkondigers, zoals de apostelen uit de verzen 5–7.

ἀνάστασις (anastasis), ‘opstanding’; ἐγείρω (egeiro), ‘opwekken’: passief ‘opgewekt worden’, voltooid ἐγήγερται (egegertai), ‘is opgewekt’. ἐκ νεκρῶν (ek nekron), ‘uit de doden’. ἀνάστασις νεκρῶν (anastasis nekron), ‘opstanding van doden’: zonder lidwoord, de opstanding van doden in het algemeen.

Met dit vers begint de redenering ‘als … dan’ in de verzen 12–19.

κήρυγμα (kerygma), ‘verkondiging’. ἄρα (ara), ‘dus’.

ψευδομάρτυς (pseudomartys), ‘valse getuige’. κατά (kata) met de tweede naamval: ‘tegen’; het kan ook ‘over’ betekenen. εἴπερ ἄρα (eiper ara), ‘als dan tenminste’.

De Griekse zin is lang; wij splitsen hem bij ‘die’.

ματαία (mataia), ‘zinloos’: zonder doel of uitwerking.

Het woord is anders dan κενός (‘vergeefs’) in vers 14.

κοιμάομαι (koimaomai), ‘ontslapen’: zie vers 6. ἀπόλλυμι (apollymi), ‘verloren gaan, omkomen’.

ἐλεεινός (eleeinos), ‘beklagenswaardig’: het Grieks heeft de vergrotende trap, ‘beklagenswaardiger dan alle mensen’.

Het Grieks heeft een lastige woordvolgorde: ‘als wij in dit leven in de Messias alleen gehoopt hebben’.

ἀπαρχή (aparche), ‘eersteling’: het eerste deel van de oogst, dat aan Elohim wordt gegeven, zoals Lev. 23:10; vergelijk vers 23. κεκοιμημένων (kekoimemenon), ‘die ontslapen zijn’: voltooid deelwoord van κοιμάομαι (vers 6).

Vers 21 heeft in het Grieks geen werkwoord; wij vullen ‘is gekomen’ en ‘komt’ aan. θάνατος (thanatos), ‘dood’; ἀνάστασις (anastasis), ‘opstanding’.

De mens van de dood is Adam (vers 22); de mens van de opstanding is de Messias.

Ἀδάμ (Adam): hier de eerste mens, vergelijk de verzen 45–49. ζῳοποιέω (zoopoieo), ‘levend maken’.

τάγμα (tagma), ‘rang’: een woord voor een afdeling of rang, ook voor een militaire afdeling. παρουσία (parousia), ‘komst’: letterlijk ‘aanwezigheid’; wij houden in deze brief ‘komst’.

De komst is die van de Messias.

τέλος (telos), ‘einde’: ook ‘doel, voltooiing’. παραδίδωμι (paradidomi), ‘overgeven’. θεῷ καὶ πατρί (theo kai patri), letterlijk ‘aan Elohim en Vader’ met één lidwoord; wij vertalen ‘aan Elohim, de Vader’. καταργέω (katargeo), ‘buiten werking stellen’: zoals in 13:8. ἀρχή (arche), ‘heerschappij’, ἐξουσία (exousia), ‘gezag’, en δύναμις (dynamis), ‘macht’: een reeks namen voor machten; het Grieks zegt niet of het om geestelijke machten of om menselijke machthebbers gaat.

Toespeling op Ps. 110:1: ‘Zit aan Mijn rechterhand, totdat Ik je vijanden zet als voetbank voor je voeten.’

In Paulus’ zin wordt dit ‘totdat Hij alle vijanden onder Zijn voeten gelegd heeft’. βασιλεύω (basileuo), ‘koning zijn, als koning heersen’.

ἔσχατος ἐχθρός (eschatos echthros), ‘laatste vijand’: de dood. καταργέω (katargeo), ‘buiten werking stellen’: het Grieks heeft de tegenwoordige tijd, ‘wordt buiten werking gesteld’.

Citaat uit Ps. 8:7 (NL 8:6): ‘Alles hebt U onder zijn voeten gelegd.’

Het Grieks heeft ὑπέταξεν (hypetaxen), ‘onderworpen’; ὑποτάσσω (hypotasso) staat ook in 14:32 en 14:34.

Het Grieks heeft bij ‘wanneer er gezegd wordt’ (εἴπῃ) geen onderwerp; wij vertalen onpersoonlijk.

‘Hem die Hem alles heeft onderworpen’ is Elohim; ‘Hem’ is de Messias.

‘De Zoon’ (ὁ υἱός): de Messias. πάντα ἐν πᾶσιν (panta en pasin), ‘alles in allen’: het Grieks zegt het kort; wij vertalen letterlijk.

βαπτίζομαι ὑπὲρ τῶν νεκρῶν (baptizomai hyper ton nekron), ‘gedoopt worden voor de doden’: het Grieks zegt niet wie zich laat dopen, wie ‘de doden’ zijn en wat ‘voor’ (ὑπέρ, hyper) hier betekent: ‘ten behoeve van’, ‘in plaats van’ of ‘met het oog op’.

Wij vertalen letterlijk en geven geen verklaring. ἐπεί (epei), ‘anders’. ὅλως (holos), ‘helemaal’.

κινδυνεύω (kindyneuo), ‘gevaar lopen’.

νή (ne), ‘bij’: een woord voor een plechtige verzekering of eed. καύχησις (kauchesis), ‘roem’.

‘Elke dag sterf ik’ is een beeld voor voortdurend levensgevaar; vergelijk vers 30.

Zie Efeze: Efeze lag aan de westkust van Turkije, bij het huidige Selçuk.

Het was de grootste stad van de Romeinse provincie Asia.

θηριομαχέω (theriomacheo), ‘met wilde dieren vechten’: het kan een letterlijke strijd zijn of een beeld voor felle tegenstanders; het Grieks zegt het niet. κατὰ ἄνθρωπον (kata anthropon), ‘op menselijke wijze’: naar menselijke maat.

Efeze: zie ook 16:8.

Het citaat ‘Laten we eten en drinken, want morgen sterven we’ komt uit Jes. 22:13; ons Hebreeuws heeft dezelfde woorden.

Dit klinkt als een spreuk; het Grieks leidt het niet in als citaat. ἤθη (ethe), ‘gewoonten, zeden’. ὁμιλία (homilia), ‘omgang’. χρηστός (chrestos), ‘goed’.

ἐκνήφω (eknepho), ‘nuchter worden’: wakker worden uit een roes. δικαίως (dikaios), ‘op de juiste wijze’. ἀγνωσία (agnosia), ‘onkunde’: geen kennis. ἐντροπή (entrope), ‘schande’.

σῶμα (soma), ‘lichaam’.

Met dit vers begint een antwoord op een vraag die iemand zou kunnen stellen; de aanhalingstekens markeren de vraag.

ἄφρων (aphron), ‘dwaas’: iemand zonder inzicht. ζῳοποιέω (zoopoieo), ‘levend maken’: zie vers 22.

κόκκος (kokkos), ‘korrel’. σῖτος (sitos), ‘tarwe, graan’. εἰ τύχοι (ei tychoi), ‘bijvoorbeeld’: letterlijk ‘als het zo treft’; zie 14:10.

ἠθέλησεν (ethelesen), ‘Hij heeft gewild’: het Grieks heeft de verleden tijd. σπέρμα (sperma), ‘zaad’.

σάρξ (sarx), ‘vlees’: hier het vlees van levende wezens; elders, zoals in Gal. 5:13, ook de zwakke menselijke natuur.

Vergelijk ‘vlees en bloed’ in vers 50.

ἐπουράνιος (epouranios), ‘hemels’; ἐπίγειος (epigeios), ‘aards’. δόξα (doxa), ‘heerlijkheid’: glans, eer.

Het Grieks zegt niet welke ‘hemelse lichamen’ bedoeld zijn; in vers 41 volgen zon, maan en sterren.

φθορά (phthora), ‘vergankelijkheid’: verval, bederf. ἀφθαρσία (aphtharsia), ‘onvergankelijkheid’.

Het Grieks heeft geen onderwerp bij ‘gezaaid’ en ‘opgewekt’; het beeld van het zaaien komt uit de verzen 36–37.

ἀτιμία (atimia), ‘oneer’. ἀσθένεια (astheneia), ‘zwakheid’. δύναμις (dynamis), ‘kracht’.

ψυχικός (psychikos), ‘natuurlijk’: van de ψυχή (psyche), ‘ziel, leven’; het lichaam van het gewone aardse leven, zoals in 2:14. πνευματικός (pneumatikos), ‘geestelijk’: van de Geest afkomstig of door de Geest bepaald.

Het Grieks noemt ook het geestelijke een σῶμα (soma), ‘lichaam’.

Citaat uit Gen. 2:7.

Ons Hebreeuws heeft: ‘Yahweh Elohim vormde de mens uit stof van de grond.

Hij blies in zijn neus de adem van leven, en de mens werd een levend wezen.’

In Paulus’ aanhaling staan ‘eerste’ en ‘Adam’ erbij. ψυχή (psyche), ‘ziel, levend wezen’: wij houden ‘levend wezen’ zoals in Gen. 2:7; het bijvoeglijk naamwoord ψυχικός in vers 44 komt van dit woord.

De tweede helft, ‘de laatste Adam … levendmakende geest’, is van Paulus zelf; het Grieks heeft daar geen werkwoord en wij vullen ‘werd’ aan. πνεῦμα ζῳοποιοῦν (pneuma zoopoioun), ‘levendmakende geest’: wij schrijven ‘geest’ met een kleine letter; het Grieks zegt niet of de Geest van Elohim bedoeld is.

χοϊκός (choikos), ‘van stof’: van χοῦς (chous), ‘stof, aarde’; vergelijk ‘stof van de grond’ in Gen. 2:7.

Het Grieks heeft in dit vers geen werkwoord; wij vullen ‘is’ aan.

εἰκών (eikon), ‘beeld’: vergelijk Gen. 1:26–27, ‘naar het beeld van Elohim’.

De SBLGNT markeert hier een lezing: sommige oude handschriften hebben in plaats van φορέσομεν (phoresomen), ‘wij zullen dragen’, een andere vorm van het werkwoord; wij volgen de SBLGNT.

σὰρξ καὶ αἷμα (sarx kai haima), ‘vlees en bloed’: een uitdrukking voor de sterfelijke mens. κληρονομέω (kleronomeo), ‘erven’. φθορά (phthora) en ἀφθαρσία (aphtharsia): zie vers 42.

μυστήριον (mysterion), ‘geheimenis’: iets dat Elohim nu bekendmaakt. κοιμάομαι (koimaomai), ‘ontslapen’: zie vers 6. ἀλλάσσω (allasso), ‘veranderen’.

De SBLGNT markeert in de eerste helft van het vers een lezing; wij volgen de SBLGNT.

ἄτομος (atomos), ‘ondeelbaar’: wat niet verder te delen is; het Grieks heeft alleen ‘in een ondeelbare’, wij vullen ‘moment’ aan. ῥιπή (ripe), ‘wenk, slag’: ῥιπὴ ὀφθαλμοῦ is een oogwenk. σάλπιγξ (salpinx), ‘bazuin’: zoals Matt. 24:31. σαλπίζω (salpizo), ‘op de bazuin blazen’: het Grieks heeft geen onderwerp, daarom ‘er zal worden geblazen’.

ἐνδύω (endyo), ‘aandoen’: een kleed aantrekken; een beeld voor bekleed worden met onvergankelijkheid. θνητός (thnetos), ‘sterfelijk’. ἀθανασία (athanasia), ‘onsterfelijkheid’.

Citaat uit Jes. 25:8.

Ons Hebreeuws heeft: ‘Hij zal de dood voor altijd verslinden.’

De Griekse tekst heeft: ‘De dood is verslonden in overwinning’ (εἰς νῖκος, eis nikos): een andere vorm en een ander slot. κατεπόθη (katepothe), ‘is verslonden’. γενήσεται ὁ λόγος (genesetai ho logos), letterlijk ‘het woord zal worden’: het geschreven woord wordt werkelijkheid.

Naar Hos. 13:14.

Ons Hebreeuws heeft: ‘Waar zijn je plagen, dood?

Waar is je verderf, Sjeol?’

De Griekse tekst heeft ‘overwinning’ (νῖκος, nikos) en ‘angel’ (κέντρον, kentron), en herhaalt ‘dood’ in plaats van ‘Sjeol’. κέντρον (kentron), ‘angel’: de angel van een insect, ook een prikstok.

δύναμις (dynamis), ‘kracht’.

Het Grieks zegt niet hoe de wet de zonde kracht geeft.

χάρις (charis), ‘dank’: in ‘dank aan Elohim’; elders ‘genade’. τῷ διδόντι (to didonti), ‘die geeft’: het tegenwoordige deelwoord; Elohim geeft voortdurend. νῖκος (nikos), ‘overwinning’: zie vers 54–55.

ἑδραῖος (hedraios), ‘standvastig’: letterlijk ‘zittend, stevig gezeten’. ἀμετακίνητος (ametakinetos), ‘onwankelbaar’: niet te verplaatsen. περισσεύω (perisseuo), ‘overvloedig zijn’. κόπος (kopos), ‘moeite’: het zelfstandig naamwoord bij κοπιάω (vers 10). κενός (kenos), ‘vergeefs’: zie vers 10.