Handelingen 1

λόγος (logos), ‘woord’: hier het eerste boek van Lucas, ons Lucasevangelie (Luc. 1:1–4).

Theofilus is dezelfde man aan wie dat boek gericht was.

ἀνελήμφθη (anelemphthe), ‘werd opgenomen’, van ἀναλαμβάνω (analambano), ‘omhoog nemen’: de Hemelvaart (zie vers 9–11 en 22).

De woorden ‘door de Heilige Geest’ kunnen bij ‘opdracht gegeven’ of bij ‘uitgekozen’ horen.

Wij volgen de woordvolgorde van het Grieks.

τεκμήριον (tekmerion), ‘bewijs’: een zeker teken waaraan men iets kan vaststellen. ὀπτάνομαι (optanomai), ‘Zich laten zien’.

Het getal 40 komt in de Bijbel vaak voor als een tijd van voorbereiding (Exod. 24:18; Matt. 4:2).

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

συναλιζόμενος (synalizomenos), ‘samen zijnd met’: het woord kan ook ‘samen eten’ of ‘samen verblijven’ betekenen.

Wij kiezen de brede betekenis ‘samen zijn’.

βαπτίζω (baptizo), ‘dopen’: onderdompelen.

De uitdrukking ‘gedoopt met de Heilige Geest’ is letterlijk ‘gedoopt in Geest’. οὐ μετὰ πολλὰς ταύτας ἡμέρας (ou meta pollas tautas hemeras) is letterlijk ‘niet na veel van deze dagen’: binnen enkele dagen.

ἀποκαθιστάνω (apokathistano), ‘herstellen’: iets terugbrengen in zijn vroegere toestand.

De leerlingen vragen of Yeshua het koninkrijk van Israël nu herstelt.

Zie ook Luc. 24:21.

χρόνος (chronos), ‘tijd’, en καιρός (kairos), ‘tijdstip’: een bepaald, geschikt moment. ἐξουσία (exousia), ‘gezag’: de Vader beslist Zelf over de tijd.

Zie ook Matt. 24:36; Mark. 13:32.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Judea: Judea is de Griekse en Romeinse naam voor het zuiden van het land, rond Jeruzalem en Betlehem.

Het komt overeen met het oude Juda.

Zie Samaria (streek): Samaria is hier de streek tussen Galilea en Judea, het noorden van de Westelijke Jordaanoever.

μάρτυς (martys), ‘getuige’: iemand die verklaart wat hij gezien en gehoord heeft.

Deze zin geeft de opbouw van het boek: Jeruzalem, Judea en Samaria, en de uiteinden van de aarde.

Vergelijk de woorden over de Knecht van Yahweh in Jes. 49:6.

ἐπήρθη (eperthe), ‘werd opgetild’. νεφέλη (nephele), ‘wolk’: in de Bijbel een teken van de nabijheid van Elohim (Exod. 40:34–35).

Vergelijk ook Dan. 7:13, waar iemand als een mensenzoon met de wolken van de hemel komt.

ἐσθῆσι λευκαῖς (esthesi leukais), ‘witte kleren’: zo worden engelen vaker beschreven (Luc. 24:4; Joh. 20:12).

Het Grieks noemt hen ‘mannen’.

Wij schrijven hun woorden zwart, zoals die van andere engelen.

Γαλιλαῖοι (Galilaioi), ‘Galileeërs’: mensen uit Galilea, het gebied waar Yeshua en veel van Zijn leerlingen vandaan kwamen.

‘Zo zal Hij komen’ verwijst naar de komst van Yeshua.

Vergelijk Zach. 14:4, waar de voeten van Yahweh op de Olijfberg staan.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Olijfberg: De Olijfberg ligt ten oosten van Jeruzalem, aan de overkant van het Kidrondal.

Ἐλαιών (Elaion), ‘Olijfberg’: de heuvelrug ten oosten van Jeruzalem (Luc. 24:50 noemt Betanië). σαββάτου ὁδός (sabbatou hodos), ‘sabbatsreis’: de afstand die men op sabbat mocht lopen.

Volgens de overlevering was dat ongeveer 2000 el, dus ongeveer 900 meter; vergelijk Num. 35:5.

ὑπερῷον (hyperoon), ‘bovenzaal’: een kamer op de verdieping.

In Mark. 14:15 en Luc. 22:12 staat een ander Grieks woord, ἀνάγαιον (anagaion), dat wij ook met ‘bovenzaal’ vertalen.

Het Grieks zegt niet dat het dezelfde kamer is.

ὁμοθυμαδόν (homothymadon), ‘eensgezind’: letterlijk ‘met één gemoed’.

Dit woord komt in dit boek vaker voor (2:46; 4:24). προσκαρτερέω (proskartereo), ‘volharden’: ergens vasthoudend bij blijven; wij vertalen het overal zo (ook 2:42, 2:46).

Zie ook Luc. 8:2–3; Luc. 24:10; Mark. 6:3.

ἀδελφοί (adelphoi), ‘broers’: een gewone aanspreking onder volksgenoten en gelovigen.

Het Grieks woord kan ook een groep van mannen en vrouwen aanduiden.

Wij vertalen het overal met ‘broers’. ὄχλος ὀνομάτων (ochlos onomaton), ‘menigte van namen’: ‘namen’ staat hier voor personen.

ὁδηγός (hodegos), ‘gids’: iemand die de weg wijst.

Het Grieks zegt dat de Schrift ‘moest’ (ἔδει, edei) vervuld worden: Elohim had dit voorzien.

Voor de Schriftplaatsen, zie vers 20.

De Heilige Geest sprak ‘door de mond van David’: de psalmen die in vers 20 worden aangehaald, worden hier aan David toegeschreven.

κλῆρος (kleros), ‘aandeel’: eigenlijk ‘lot’; wat iemand bij loting ontvangt. διακονία (diakonia), ‘dienst’: het werk van de apostelen.

Matteüs vertelt dat Judas zich verhing en dat de hogepriesters de akker kochten (Matt. 27:5–8).

Hier is Judas zelf de koper.

Of vers 18–19 woorden van Petrus zijn of een opmerking van de schrijver, zegt het Grieks niet; wij houden ze binnen de aanhalingstekens van Petrus.

Wij vertalen beide verhalen letterlijk. πρηνὴς γενόμενος (prenes genomenos), ‘voorover geworden’: het woord is zeldzaam; wij vertalen ‘hij viel voorover’. ἐλάκησεν (elakesen), ‘barstte open’.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

Zie Akker van Bloed (Hakeldama; ligging onzeker): De Akker van de Pottenbakker, later Akker van Bloed (Hakeldama), wordt van oudsher gezocht aan de zuidkant van het dal van Hinnom, ten zuiden van Jeruzalem.

Dit is niet zeker.

‘In hun eigen taal’ is het Aramees. Ἁκελδαμάχ (Hakeldamach) is de Griekse schrijfwijze van het Aramese ‘akker van bloed’.

In Matt. 27:8 heet de akker ‘Akker van Bloed’.

Het eerste citaat is Ps. 69:26 (in de Nederlandse telling is dit 69:25), het tweede Ps. 109:8.

Het Hebreeuws heeft in Ps. 69:26 ‘hun kamp’ en ‘hun tenten’ (meervoud); de Griekse tekst heeft ‘zijn verblijf’ en ‘erin’ (enkelvoud), zodat het op één man past. ἔπαυλις (epaulis), ‘verblijf’: hoeve of landgoed. ἐπισκοπή (episkope), ‘ambt als opziener’: het Hebreeuwse פְּקֻדָּה (pequddah) betekent ‘toezicht, ambt’.

Vergelijk ἐπίσκοπος (episkopos), ‘opziener’, in 20:28.

κύριος (kyrios), ‘Heer’: Yeshua wordt in de verteltekst en in de woorden van de leerlingen ‘de Heer’ genoemd (met hoofdletter).

Het is een titel van eerbied.

Waar het Oude Testament wordt geciteerd of een formule uit het Oude Testament wordt gebruikt, staat Yahweh.

Zie Luc. 1:43 en 7:13.

Een apostel moest dus iemand zijn die Yeshua vanaf Zijn doop tot Zijn opneming had meegemaakt en die de opstanding kon bevestigen.

Zie ook Mark. 1:9; Luc. 24:48.

Βαρσαββᾶς (Barsabbas) is een Aramese bijnaam (‘zoon van …’); de precieze betekenis is onzeker. Ἰοῦστος (Ioustos), ‘Justus’, is een Latijnse bijnaam die ‘rechtvaardige’ betekent. Μαθθίας (Matthias) is een andere naam dan Μαθθαῖος (Matthaios), ‘Matteüs’, in vers 13; hij is de Griekse vorm van Mattitja, ‘gave van Yahweh’ (1 Kron. 15:18).

καρδιογνώστης (kardiognostes), ‘hartenkenner’: iemand die de harten van mensen kent.

Dit woord komt in het Nieuwe Testament alleen in Handelingen voor.

Het sluit aan bij 1 Sam. 16:7 en 1 Kon. 8:39.

Het woord staat ook in Hand. 15:8.

Het is onzeker of dit gebed zich richt tot de Heer Yeshua, die de apostelen koos (Luc. 6:13), of tot Elohim.

Wij vertalen ‘Heer’, zoals in vers 6 en 21.

παρέβη (parebe), ‘is afgeweken’: letterlijk ‘is ernaast gegaan’; ook ‘een overtreding begaan’. ἀποστολή (apostole), ‘apostelschap’.

‘Zijn eigen plaats’: het Grieks zegt niet welke plaats; vergelijk vers 18.

ἔδωκαν κλήρους (edokan klerous), ‘zij gaven loten’: zij wierpen het lot.

Dit past bij Spr. 16:33. συγκατεψηφίσθη (synkatepsephisthe), ‘werd meegeteld’: hij werd bij de elf gerekend, zodat er weer twaalf apostelen waren.