Markus 15

συνέδριον (synedrion), ‘Raad’: de hoogste Joodse raad in Jeruzalem, waarin hogepriesters, oudsten en schriftgeleerden zaten (zie 14:53–55).

Pilatus was de Romeinse stadhouder.

Σὺ λέγεις (sy legeis), ‘Jij zegt het’: Yeshua neemt de woorden van Pilatus over; het Grieks laat open of dit ‘ja’ betekent.

Yeshua spreekt Pilatus aan met ‘jij’, zoals Hij ook anderen aanspreekt.

Βαραββᾶς (Barabbas) is een Aramese naam.

Hij zat in de gevangenis met anderen die bij een opstand hadden gedood; om welke opstand het gaat, zegt de tekst niet.

φθόνος (phthonos), ‘afgunst’: ongenoegen omdat een ander meer aanzien heeft.

φραγελλόω (phragelloo), ‘geselen’: slaan met een zweep, een Romeinse straf voor de kruisiging.

Zie Pretorium (Jeruzalem; ligging onzeker): Het pretorium was het verblijf van de Romeinse stadhouder in Jeruzalem.

Of dat het paleis van Herodes (westkant van de stad) of de Antonia-burcht (bij de tempel) was, is niet zeker.

πραιτώριον (praitorion), ‘pretorium’: de ambtswoning van de Romeinse stadhouder.

Waar in Jeruzalem dit lag, is onzeker.

πορφύρα (porphyra), ‘purper’: een duur, roodpaars kleed, zoals koningen dat droegen.

προσκυνέω (proskyneo), ‘zich neerbuigen’: zie Matt. 2:2.

De soldaten doen alsof Hij koning is.

Zie Cyrene: Cyrene was de hoofdstad van Cyrenaica, in het noordoosten van het huidige Libië.

Er woonde een grote Joodse gemeenschap.

ἀγγαρεύω (aggareuo), ‘dwingen’: een soldaat kon iemand dwingen een last te dragen.

Kyrene (Cyrene) is een stad in Noord-Afrika, nu in Libië.

Wie Alexander en Rufus zijn, zegt de tekst niet.

Zie ook Matt. 27:32; Luc. 23:26.

Zie Golgota (ligging onzeker): Golgota (Plaats van de Schedel) lag buiten de stadsmuur van Jeruzalem.

De traditie zoekt het bij de Heilig-Grafkerk in de oude stad.

Dit is niet zeker.

Γολγοθᾶ (Golgota) is Aramees voor ‘schedel’; Markus vertaalt het zelf met Κρανίου Τόπος (Kraniou Topos), ‘Plaats van de Schedel’.

De ligging is niet zeker; het was buiten de stad.

σμυρνίζω (smyrnizo), ‘met mirre vermengen’: mirre is een geurige hars.

Waarom Hem deze wijn werd aangeboden, zegt de tekst niet.

Vergelijk Ps. 22:19 (in de Nederlandse telling is dit 22:18): ‘Zij verdelen mijn kleren onder zich en over mijn gewaad werpen zij het lot.’

Het derde uur is ongeveer 9 uur ’s ochtends: de uren werden geteld vanaf zonsopgang.

Joh. 19:14 noemt een ander tijdstip.

In latere handschriften (Textus Receptus, Byzantijnse tekst) volgt hier een vers dat in de oudste handschriften ontbreekt; wij vertalen het niet.

οὐά (oua), ‘ha!’: een uitroep van spot.

Vergelijk Ps. 22:8, waar allen die de lijdende zien ‘het hoofd schudden’.

Zie ook Mark. 14:58.

ὀνειδίζω (oneidizo), ‘honen’: schimpen en beledigen.

Het zesde uur is ongeveer 12 uur ’s middags en het negende uur ongeveer 3 uur ’s middags.

Vergelijk Amos 8:9: ‘Ik laat de zon ondergaan op de middag.’

Zie ook Matt. 27:45; Luc. 23:44–45.

Ἐλωΐ ἐλωΐ λεμὰ σαβαχθάνι (Eloï, Eloï, lema sabachtani) is Aramees; Markus geeft de vertaling zelf.

Het is het begin van Ps. 22:2 (in de Nederlandse telling is dit 22:1).

Het Hebreeuws heeft אֵלִי אֵלִי לָמָה עֲזַבְתָּנִי (Eli, Eli, lama azavtani), ‘Mijn El, mijn El, waarom hebt U mij verlaten?’; de Griekse tekst van Markus heeft ‘Mijn Elohim’.

De omstanders verstaan ‘Eloï’ als ‘Elia’.

Zie ook Matt. 27:46–49.

ὄξος (oxos), ‘azijn’: zure wijn.

Vergelijk Ps. 69:22 (in de Nederlandse telling is dit 69:21): ‘voor mijn dorst lieten ze mij azijn drinken’.

ἐκπνέω (ekpneo), ‘uitademen’: het Grieks zegt alleen ‘ademde uit’; wij schrijven ‘blies Zijn laatste adem uit’, zoals dat in het Nederlands gezegd wordt (ook in 15:39).

Zie ook Matt. 27:50; Luc. 23:46; Joh. 19:30.

καταπέτασμα (katapetasma), ‘voorhang’: welke voorhang bedoeld is, zegt de tekst niet.

Vergelijk Exod. 26:31–33, waar de voorhang het heilige scheidt van het hoogheilige.

Zie ook Matt. 27:51; Luc. 23:45.

κεντυρίων (kenturion), ‘centurio’: een Romeinse officier over ongeveer 100 soldaten.

Μαγδαληνή (Magdalene), ‘Magdalena’: uit Magdala, een plaats aan het meer van Galilea. Ἰάκωβος ὁ μικρός (Iakobos ho mikros), ‘Jakobus de kleine’: het kan ook ‘de jongere’ betekenen. Ἰωσῆς (Joses) is een andere vorm van Jozef.

Zie Galilea: Galilea is het noorden van het land, ten westen van de Jordaan en het meer van Galilea.

Nazaret en Kapernaüm liggen in dit gebied.

Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda.

Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht.

παρασκευή (paraskeue), ‘voorbereidingsdag’: de dag voor de sabbat, vrijdag.

Bij zonsondergang begon de sabbat.

Zie Arimatea (Ramataim?; ligging onzeker): De ligging van Arimatea is onbekend.

Vaak wordt het gelijkgesteld met Ramataim-Sofim (Rama), ongeveer bij Rentis, ten noordoosten van Lod.

Dit is niet zeker.

Ἁριμαθαία (Arimatea): de ligging is onzeker. βουλευτής (bouleutes), ‘lid van de Raad’: zie 15:1.

Het Grieks heeft πτῶμα (ptoma), ‘lijk’; in 15:43 stond σῶμα (soma), ‘lichaam’.

Zie Graf van Jozef van Arimatea (ligging onzeker): Het graf lag in een rots, buiten Jeruzalem, bij de plek van de kruisiging.

De traditie zoekt het in de Heilig-Grafkerk.

Dit is niet zeker.

σινδών (sindon), ‘linnen doek’: een fijn linnen kleed. μνημεῖον (mnemeion), ‘graf’: een in de rots uitgehouwen ruimte.

Het Grieks heeft ‘Maria van Joses’; wij vullen ‘de moeder’ aan, zoals in 15:40.