# Jubileeën (ספר היובלים, Sefer haYovelim) Vetgedrukt = woorden van Yahweh, Elohim of Yeshua zelf (rood in de app). Cursief = woorden van Melchisedek en de engel van Yahweh (hun identiteit wordt verschillend uitgelegd; zie de voetnoot) en, iets kleiner in de app, woorden van Satan, demonen of de draak. Gele markering in de brontekst = woord uit een andere bron dan de hoofdbron (zie Bron). ## Jubileeën 1 _Mozes op de Sinaï: de vooruitblik op afval en terugkeer_ ### Mozes wordt de berg op geroepen **1:1** En het geschiedde in het eerste jaar na de uittocht van de zonen van Israël uit Egypte, in de derde maand, op de zestiende van die maand, dat Yahweh tot Mozes sprak: **„Ga op naar Mij, de berg op, en Ik zal je twee stenen tafelen geven van de wet en van het gebod, alles wat Ik geschreven heb, opdat je hen onderricht.”** Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | በፀአቶሙ (bätsäätomu) = bij hun uittocht | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | እምነ (emnä) = van | ግብጽ (gebts) = Egypte | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሣልስ (sals) = de derde | አመ (ämä) = op de | ዐሡሩ (äsuru) = de tiende | ወሰዱሱ (wäsädusu) = en de zesde | ለውእቱ (läwtu) = van die | ወርኅ (wärkh) = maand | ተናገሮ (tänagäro) = sprak tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለሙሴ (lämuse) = tot Mozes | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ዕርግ (erg) = ga op | ኀቤየ (khäbeyä) = tot Mij | ውስተ (westä) = in | ደብር (däbr) = de berg | ወእሁበከ (wähubäkä) = en Ik zal je geven | ክልኤ (kele) = twee | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | እብን (ebn) = van steen | ዘሕግ (zähg) = van de wet | ወዘትእዛዝ (wäzätzaz) = en van het gebod | ዘመጠነ (zämätänä) = alles wat | ጸሐፍኩ (tsähäfku) = die Ik geschreven heb | ታለብዎሙ (taläbwomu) = opdat je hen onderricht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 24:12 en Ex. 24:15–18. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: ዐሡሩ ወሰዱሱ (‘de tiende en de zesde’): de zestiende dag van de derde maand. Zo ook Charles (Engelse vertaling uit 1917). Zie ook: Ex 24:12; Ex 24:15–18 **1:2** En Mozes ging op naar de berg van Yahweh, en de heerlijkheid van Yahweh nam haar woning op de berg Sinaï, en een wolk overschaduwde het zes dagen. Brontekst: ወዐርገ (wäärgä) = en opsteeg | ሙሴ (muse) = Mozes | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = de berg van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ስብሐተ (sebhätä) = de heerlijkheid van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = de berg | ሲና (sina) = Sinaï | ወጸለሎ (wätsälälo) = en overschaduwde het | ደመና (dämäna) = een wolk | ሰዱሰ (sädusä) = zes | ዕለተ (elätä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 24:16. Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Voetnoot Uitleg: ወጸለሎ (‘en overschaduwde het’): het achtervoegsel kan ‘hem’ (Mozes) of ‘het’ (de berg) betekenen; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘het’. Zie ook: Ex 24:16 **1:3** En Hij riep Mozes op de zevende dag uit het midden van de wolk, en hij zag de heerlijkheid van Yahweh als een vuur dat brandt op de top van de berg. Brontekst: ወጸውዖ (wätsäwo) = en riep hem | ለሙሴ (lämuse) = tot Mozes | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ሳብዕት (sabt) = de zevende | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ደመና (dämäna) = een wolk | ወርእየ (wäryä) = en hij zag | ስብሐተ (sebhätä) = de heerlijkheid van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = als | እሳት (esat) = vuur | ዘይነድድ (zäynädd) = dat brandt | ውስተ (westä) = in | ርእሰ (resä) = het hoofd van | ደብር (däbr) = de berg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **1:4** En Mozes was veertig dagen en veertig nachten op de berg. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en er was | ሙሴ (muse) = Mozes | ውስተ (westä) = in | ደብር (däbr) = de berg | አርብዓ (ärba) = veertig | ዕለተ (elätä) = dagen | ወአርብዓ (wäärba) = en veertig | ሌሊተ (lelitä) = nachten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Yahweh kondigt de afval van Israël aan **1:5** En Hij zei tot hem: **„Richt je hart op alle woorden die Ik tot je zal spreken op deze berg, en schrijf ze in een boek, opdat hun geslachten zien dat Ik hen niet heb verlaten, ondanks al het kwaad dat zij gedaan hebben door af te dwalen van de ordening die Ik vandaag tussen Mij en jou vestig voor hun geslachten, op de berg Sinaï.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | አንብር (änbr) = richt | ልበከ (lebäkä) = je hart | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = al | ነገር (nägär) = woorden | ዘአነ (zäänä) = wat Ik | እነግረከ (enägräkä) = Ik tot je zal spreken | በዝንቱ (bäzntu) = in deze | ደብር (däbr) = de berg | ወጸሐፍ (wätsähäf) = en schrijf | ውስተ (westä) = in | መጽሐፍ (mätshäf) = het boek | ከመ (kämä) = opdat | ይርአዩ (yeräyu) = zij zien | ትውልዶሙ (tewldomu) = hun geslachten | ከመ (kämä) = dat | ኢኀደግዎሙ (ikhädägwomu) = Ik hen niet verlaten heb | በእንተ (bäntä) = over | ኵሉ (kwlu) = al het | እኩይ (ekuy) = kwaad | ዘገብሩ (zägäbru) = die zij deden | ለአስሕቶ (lääshto) = door af te dwalen van | ሥርዓት (serat) = de ordening | ዘአነ (zäänä) = die Ik | እሠርዕ (esär) = die Ik vestig | ማእከሌየ (makäleyä) = tussen Mij | ወማእከሌከ (wämakälekä) = en tussen jou | ዮም (yom) = vandaag | ለትውልዶሙ (lätwldomu) = voor hun geslachten | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ሲና (sina) = Sinaï Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Voetnoot Uitleg: ሥርዓት (‘ordening’): het woord staat voor het verbond tussen Yahweh en Mozes en zijn volk; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘het verbond’. **1:6** **En het zal zo zijn, wanneer al deze dingen over hen komen, dat zij zullen erkennen dat Ik rechtvaardiger ben dan zij in al hun oordelen en in al hun werken, en zij zullen erkennen dat Ik bij hen ben geweest.** Brontekst: ወይከውን (wäykäwn) = en er zal zijn | ከመዝ (kämäz) = zo | አመ (ämä) = wanneer | ይመጽእ (yemäts) = komt | ኵሉ (kwlu) = al | ዝነገር (zenägär) = al deze dingen | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ወያአምሩ (wäyaämru) = en zij zullen erkennen | ከመ (kämä) = dat | ጸደቁ (tsädäqu) = dat zij rechtvaardig zijn | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ፍትሖሙ (fethomu) = hun oordelen | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ምግባሮሙ (megbaromu) = hun werken | ወያአምሩ (wäyaämru) = en zij zullen erkennen | ከመ (kämä) = dat | ህልወ (helwä) = aanwezig | ኮንኩ (konku) = Ik was | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ጸደቁ (‘zij zijn rechtvaardig’): dit is een meervoud, en de zin ‘zij zijn rechtvaardig van hen af’ is zo niet te volgen. Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘Ik ben rechtvaardiger dan zij’, en wij volgen hem. De glos geeft de woorden van Beta. **1:7** **En jij, schrijf voor jezelf alle woorden die Ik je vandaag verkondig, want Ik ken hun weerspannigheid en hun stijve nek, voordat Ik hen binnenbreng in het land dat Ik gezworen heb aan Abraham en aan Isaak en aan Jakob, zeggend: ‘Aan jullie nageslacht zal Ik een land geven dat van melk en honing vloeit.’** Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf | ለከ (läkä) = voor jezelf | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘቃለ (zäqalä) = woorden | ዘአነ (zäänä) = die Ik | አየድዐከ (äyädäkä) = Ik je verkondig | ዮም (yom) = vandaag | እስመ (esmä) = want | አአምር (äämr) = Ik ken | ምረቶሙ (merätomu) = hun weerspannigheid | ወክሳዶሙ (wäksadomu) = en hun nek | ይቡሰ (yebusä) = is stijf | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | አብኦሙ (äbomu) = Ik hen binnenbreng | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = dat | መሐልኩ (mähälku) = Ik heb gezworen | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ወለይስሐቅ (wäläyshäq) = en aan Isaak | ወለያዕቆብ (wäläyaqob) = en aan Jakob | እንዘ (enzä) = terwijl Ik | እብል (ebl) = zeg | ለዘርእክሙ (läzärkmu) = aan jullie nageslacht | እሁብ (ehub) = zal Ik geven | ምድረ (medrä) = een land van | እንተ (entä) = dat | ትውሕዝ (tewhz) = die vloeit | ሐሊበ (hälibä) = van melk | ወመዓረ (wämäarä) = en honing Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 31:27 en Ex. 3:8. Voetnoot Uitleg: ምረቶሙ ወክሳዶሙ ይቡሰ (‘hun weerspannigheid en hun stijve nek’): zo ook Deut. 31:27. Zie ook: Ex 3:8; Deut 31:27 **1:8** **En zij zullen zich keren tot een vreemde god, tot hen die hen niet zullen redden uit al hun benauwdheid.** Brontekst: ወይትመየጡ (wäytmäyätu) = en zij zullen zich keren | ኀበ (khäbä) = tot | አምላክ (ämlak) = een god | ነኪር (näkir) = vreemde | ኀበ (khäbä) = tot | እለ (elä) = hen die | ኢያድኅንዎሙ (iyadkhnwomu) = niet zullen redden | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ምንዳቤሆሙ (mendabehomu) = hun benauwdheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 31:20. Voetnoot Lezing: ኀበ አምላክ ነኪር (‘tot een vreemde god’): het woord staat in het enkelvoud. Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt het meervoud (‘vreemde goden’) en heeft hierna nog de zin ‘en deze getuigenis zal gehoord worden als getuigenis tegen hen’, die in de Beta-tekst ontbreekt. Zie ook: Deut 31:20 **1:9** **Want zij zullen heel Mijn gebod vergeten, alles wat Ik hen gebied, en zij zullen lopen achter de volken aan en achter hun onreinheid en achter hun schande, en zij zullen hun goden dienen, en die zullen voor hen worden tot aanstoot en benauwdheid en kwelling en een strik.** Brontekst: እስመ (esmä) = want | ይረስዑ (yeräsu) = zij zullen vergeten | ኵሎ (kwlo) = al | ትእዛዝየ (tezazyä) = Mijn gebod | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘአነ (zäänä) = wat Ik | እኤዝዞሙ (eezzomu) = Ik hen gebied | ወየሐውሩ (wäyähäwru) = en zij zullen lopen | ድኅረ (dekhrä) = achter | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ወድኅረ (wädkhrä) = en achter | ርኵሶሙ (rekwsomu) = hun onreinheid | ወድኅረ (wädkhrä) = en achter | ኀሳሮሙ (khäsaromu) = hun schande | ወይትቀነዩ (wäytqänäyu) = en zij zullen dienen | ለአማልክቲሆሙ (läämalktihomu) = hun goden | ወይከውንዎሙ (wäykäwnwomu) = en zij zullen voor hen worden | ማዕቀፈ (maqäfä) = tot aanstoot | ወለምንዳቤ (wälämndabe) = en tot benauwdheid | ወለፃዕር (wälätsar) = en tot kwelling | ወለመሥገርት (wälämäsgärt) = en tot een strik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 23:33. Zie ook: Ex 23:33 **1:10** **En velen zullen omkomen en gevangen worden en vallen in de hand van de vijand, omdat zij Mijn verordeningen en Mijn gebod hebben verlaten, en de feesten van Mijn verbond en Mijn sabbatten en Mijn heiligdommen, die Ik voor Mij in hun midden geheiligd heb.** Brontekst: ወይትሐጐሉ (wäythägwälu) = en zij zullen omkomen | ብዙኃን (bezukhan) = velen | ወይትአኀዙ (wäytäkhäzu) = en zullen gevangen worden | ወይወድቁ (wäywädqu) = en zij zullen vallen | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de hand van | ፀር (tsär) = vijand | እስመ (esmä) = want | ኀደጉ (khädägu) = zij hebben verlaten | ሥርዓትየ (seratyä) = Mijn verordeningen | ወትእዛዝየ (wätzazyä) = en Mijn gebod | ወበዓላተ (wäbäalatä) = en de feesten van | ኪዳንየ (kidanyä) = Mijn verbond | ወሰንበታትየ (wäsänbätatyä) = en Mijn sabbatten | ወቅድሳትየ (wäqdsatyä) = en Mijn heiligdommen | ዘቀደስኩ (zäqädäsku) = die Ik geheiligd heb | ሊተ (litä) = voor Mij | በማእከሎሙ (bämakälomu) = in hun midden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ወቅድሳትየ (‘en mijn heiligdommen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier ‘mijn heilige plaats’ en voegt ‘en mijn tent en mijn heiligdom’ toe; die toevoeging staat niet in de Beta-tekst. **1:11** **En zij zullen voor zich hoogten maken en heilige bosjes en gesneden beelden, en zij zullen zich ieder voor het zijne neerbuigen om te dwalen, en zij zullen hun zonen aan de demonen offeren en aan elk werk van de dwaling van hun hart.** Brontekst: ወገብሩ (wägäbru) = en zij maakten | ሎሙ (lomu) = voor hen | ፍሥሐታተ (feshätatä) = hoogten | ወኦመ (wäomä) = en bosjes | ወግልፎ (wäglfo) = en gesneden beelden | ወሰገዱ (wäsägädu) = en zij bogen zich neer | ዘዘ (zäzä) = ieder | ዚአሆሙ (ziähomu) = het zijne | ለስሒት (läshit) = om te dwalen | ወይዘብሑ (wäyzäbhu) = en zij zullen offeren | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | ለአጋንንት (läägannt) = aan de demonen | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | ግብረ (gebrä) = het werk van | ስሕተተ (sehtätä) = de dwaling van | ልቦሙ (lebomu) = hun hart Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 2 Kron. 28:3 en 2 Kron. 33:3. Voetnoot Uitleg: ፍሥሐታተ ወኦመ ወግልፎ (‘hoogten, bosjes en gesneden beelden’): ፍሥሐ betekent letterlijk ‘vreugde’; wij volgen Charles' (Engelse vertaling uit 1917) vertaling ‘hoogten’. ወገብሩ (‘en zij deden’) staat in de voltooide tijd; wij vertalen toekomend, zoals Charles, omdat het een voorspelling is. Zie ook: 2 Kron 28:3; 2 Kron 33:3 **1:12** **En Ik zal getuigen tot hen zenden om voor hen te getuigen, maar zij zullen niet horen, en ook de getuigen zullen zij doden, en ook hen die de wet zoeken zullen zij vervolgen, en alles zullen zij opheffen en veranderen om het kwaad te doen voor Mijn ogen.** Brontekst: ወእፌኑ (wäfenu) = en Ik zal zenden | ኀቤሆሙ (khäbehomu) = tot hen | ሰማዕተ (sämatä) = getuigen | ከመ (kämä) = opdat | አስምዕ (äsm) = Ik getuig | ሎሙ (lomu) = voor hen | ወኢይሰምዑ (wäiysämu) = en zij zullen niet horen | ወሰማዕተኒ (wäsämatäni) = en ook de getuigen | ይቀትሉ (yeqätlu) = zullen zij doden | ወለእለሂ (wälälähi) = en ook hen die | የኀሥሡ (yäkhässu) = zoeken | ሕገ (hegä) = de wet | ይሰደድዎሙ (yesädädwomu) = zullen zij vervolgen | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ያፀርዑ (yatsäru) = zullen zij opheffen | ወይዌጥኑ (wäywetnu) = en zullen zij veranderen | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | እኩይ (ekuy) = kwaad | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንትየ (äyntyä) = Mijn ogen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 2 Kron. 24:19 en Matt. 23:34. Zie ook: 2 Kron 24:19; Mat 23:34 **1:13** **En Ik zal Mijn aangezicht voor hen verbergen, en Ik zal hen overleveren in de hand van de volken, tot gevangenschap en tot buit en om verslonden te worden.** Brontekst: ወአኀብእ (wääkhäb) = en Ik zal verbergen | ገጽየ (gätsyä) = Mijn aangezicht | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | ወእሜጥዎሙ (wämetwomu) = en Ik zal hen overleveren | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de hand van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ለፂዋዌ (lätsiwawe) = tot gevangenschap | ወለሕብል (wälähbl) = en tot buit | ወለተበልዖ (wälätäbälo) = en om verslonden te worden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 4:27 en Deut. 28:64. Voetnoot Uitleg: ወለሕብል (‘en tot buit’): de betekenis van ሕብል is hier onzeker; wij volgen Charles (Engelse vertaling uit 1917). Zie ook: Deut 4:27; Deut 28:64 **1:14** **En zij zullen heel Mijn wet vergeten en al Mijn gebod en al Mijn oordelen, en zij zullen dwalen over nieuwe maan en sabbat en feest en jubeljaar en verordening.** Brontekst: ወይረስዑ (wäyräsu) = en zij zullen vergeten | ኵሎ (kwlo) = alle | ሕግየ (hegyä) = Mijn wet | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ትእዛዝየ (tezazyä) = Mijn gebod | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ፍትሕየ (fethyä) = Mijn oordelen | ወይስሕቱ (wäyshtu) = en zij zullen dwalen | ሠርቀ (särqä) = nieuwe maan | ወሰንበተ (wäsänbätä) = en sabbat | ወበዓለ (wäbäalä) = en feest | ወኢዮቤለ (wäiyobelä) = en jubeljaar | ወሥርዓተ (wäsratä) = en verordening Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De terugkeer en de belofte **1:15** **En daarna zullen zij zich tot Mij bekeren uit het midden van de volken, met heel hun hart en met heel hun ziel en met heel hun kracht, en Ik zal hen verzamelen uit het midden van alle volken, en zij zullen Mij zoeken, opdat Ik hen ontmoet wanneer zij Mij zoeken met heel hun hart en met heel hun ziel, en Ik zal hun veel vrede openbaren in gerechtigheid.** Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ይትመየጡ (yetmäyätu) = zij zullen zich bekeren | ኀቤየ (khäbeyä) = tot Mij | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቦሙ (lebomu) = hun hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ነፍሶሙ (näfsomu) = hun ziel | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ኀይሎሙ (khäylomu) = hun kracht | ወአስተጋብኦሙ (wäästägabomu) = en Ik zal hen verzamelen | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | ኵሉ (kwlu) = alle | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ወየኀሥሡኒ (wäyäkhässuni) = en zij zullen Mij zoeken | ከመ (kämä) = opdat | እትራከቦሙ (etrakäbomu) = dat Ik hen ontmoet | ሶበ (sobä) = wanneer | ኀሠሡኒ (khäsäsuni) = zij Mij zoeken | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቦሙ (lebomu) = hun hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ነፍሶሙ (näfsomu) = hun ziel | ወእከሥት (wäkäst) = en Ik zal openbaren | ሎሙ (lomu) = voor hen | ብዙኀ (bezukhä) = veel | ሰላመ (sälamä) = vrede | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 4:30 en Jer. 29:14. Zie ook: Deut 4:30; Jer 29:14 **1:16** **En Ik zal hen verplanten als de plant van rechtschapenheid, met heel Mijn hart en met heel Mijn ziel, en zij zullen tot zegen zijn en niet tot vervloeking, en zij zullen het hoofd zijn en niet de staart.** Brontekst: ወአፈልሶሙ (wääfälsomu) = en Ik zal hen verplanten | ተክለ (täklä) = de plant van | ርትዕ (ret) = rechtschapenheid | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልብየ (lebyä) = Mijn hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ነፍስየ (näfsyä) = Mijn ziel | ወይከውኑ (wäykäwnu) = en zij zullen zijn | ለበረከት (läbäräkät) = tot zegen | ወአኮ (wääko) = en niet | ለመርገም (lämärgäm) = tot vervloeking | ወይከውኑ (wäykäwnu) = en zij zullen zijn | ርእሰ (resä) = het hoofd van | ወአኮ (wääko) = en niet | ዘነበ (zänäbä) = de staart Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 28:13 en Zach. 8:13. Voetnoot Uitleg: ወአፈልሶሙ (‘en Ik zal hen verplanten’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) acht de tekst hier bedorven en stelt voor ‘Ik zal hen planten, de plant van rechtschapenheid, in het land’; wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Deut 28:13; Zach 8:13 **1:17** **En Ik zal Mijn heiligdom in hun midden bouwen en Ik zal bij hen wonen, en Ik zal hun Elohim zijn, en zij zullen Mijn volk zijn, in waarheid en in gerechtigheid.** Brontekst: ወአሐንጽ (wäähänts) = en Ik zal bouwen | መቅደስየ (mäqdäsyä) = Mijn heiligdom | ማእከሎሙ (makälomu) = in hun midden | ወአኀድር (wääkhädr) = en Ik zal wonen | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ወእከውኖሙ (wäkäwnomu) = en Ik zal voor hen zijn | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ወእሙንቱኒ (wämuntuni) = en zij | ይከውኑኒ (yekäwnuni) = zullen voor Mij zijn | ሕዝብየ (hezbyä) = Mijn volk | ዘበአማን (zäbääman) = in waarheid | ወዘበጽድቅ (wäzäbätsdq) = en in gerechtigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 26:12. Zie ook: Lev 26:12 **1:18** **En Ik zal hen niet verlaten en Ik zal hen niet vreemd worden, want Ik ben Yahweh, hun Elohim.”** Brontekst: ወኢየኀድጎሙ (wäiyäkhädgomu) = en Ik zal hen niet verlaten | ወኢይትናከሮሙ (wäiytnakäromu) = en Ik zal hen niet vreemd worden | እስመ (esmä) = omdat | አነ (änä) = Ik | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላኮሙ (ämlakomu) = hun Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 31:6. Zie ook: Deut 31:6 ### Het gebed van Mozes **1:19** En Mozes viel op zijn gezicht en bad en zei: Yahweh, mijn Elohim, verlaat Uw volk en Uw erfdeel niet, zodat zij wandelen in de dwaling van hun hart, en lever hen niet over in de hand van de volken, opdat zij niet over hen heersen en hen niet doen zondigen tegen U. Brontekst: ወወድቀ (wäwädqä) = en viel | ሙሴ (muse) = Mozes | በገጹ (bägätsu) = op zijn gezicht | ወጸለየ (wätsäläyä) = en bad | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | እግዚኦ (egzio) = Yahweh | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | ኢትኅድግ (itkhdg) = verlaat niet | ሕዝበከ (hezbäkä) = Uw volk | ወርስተከ (wärstäkä) = en Uw erfdeel | ለሐዊር (lähäwir) = om te wandelen | በስሕተተ (bäshtätä) = in de dwaling van | ልቦሙ (lebomu) = hun hart | ወኢትመጥዎሙ (wäitmätwomu) = en lever hen niet over | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de hand van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ከመ (kämä) = opdat | ይኰንንዎሙ (yekwännwomu) = zij over hen heersen | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢይግበርዎሙ (iygbärwomu) = zij hen niet doen | ከመ (kämä) = opdat | ይኅጥኡ (yekhtu) = zondigen | ለከ (läkä) = tegen U Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 9:26. Zie ook: Deut 9:26 **1:20** Laat Uw barmhartigheid, Yahweh, verheven worden over Uw volk, en schep voor hen een rechtschapen geest, en laat de geest van Beliar niet over hen heersen, om hen voor U aan te klagen en hen te verstrikken op alle wegen van gerechtigheid, opdat zij omkomen van voor Uw aangezicht. Brontekst: ይትለዐል (yetlääl) = moge verheven worden | እግዚኦ (egzio) = o Yahweh | ምሕረትከ (mehrätkä) = Uw barmhartigheid | ላዕለ (lalä) = over | ሕዝብከ (hezbkä) = Uw volk | ወፍጥር (wäftr) = en schep | ሎሙ (lomu) = voor hen | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | ርቱዐ (retuä) = rechtschapen | ወኢይኰንኖሙ (wäiykwännomu) = en laat niet over hen heersen | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | ቤልሖር (belhor) = Beliar | ለአስተዋድዮቶሙ (läästäwadyotomu) = om hen aan te klagen | ቅድሜከ (qedmekä) = voor U | ወለአዕቅጾቶሙ (wälääqtsotomu) = en om hen te verstrikken | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ፍኖተ (fenotä) = de weg | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ከመ (kämä) = opdat | ይትሐጐሉ (yethägwälu) = zij omkomen | እምቅድመ (emqdmä) = van voor | ገጽከ (gätskä) = Uw aangezicht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ps. 51:12. Voetnoot Uitleg: ቤልሖር (‘Belchor’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) schrijft Beliar (Belial); volgens hem een satanisch wezen, ‘de vorst der duivels’. ወለአዕቅጾቶሙ (‘en om hen te verstrikken’): de betekenis van het werkwoord is onzeker; wij volgen Charles. Zie ook: Ps 51:14 **1:21** En zij zijn Uw volk en Uw erfdeel, die U met Uw grote kracht bevrijd hebt uit de hand van Egypte. Brontekst: ወእሙንቱ (wämuntu) = en zij | ሕዝብከ (hezbkä) = Uw volk | ወርስትከ (wärstkä) = en Uw erfdeel | ዘባላሕከ (zäbalahkä) = die U bevrijd hebt | በኀይልከ (bäkhäylkä) = met Uw kracht | ዐቢይ (äbiy) = grote | እምእደ (emdä) = uit de hand van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 9:29. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de bede ‘schep in hen een rein hart en een heilige geest, en laat hen vanaf nu tot in eeuwigheid niet verstrikt worden in hun zonden’; die staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Deut 9:29 ### Yahweh antwoordt: de bekering van het volk **1:22** En Yahweh zei tot Mozes: **„Ik ken hun weerspannigheid en hun gedachten en hun stijve nek, en zij zullen niet horen totdat zij hun zonde en de zonden van hun vaders erkennen.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለሙሴ (lämuse) = tot Mozes | አነ (änä) = Ik | አአምር (äämr) = Ik ken | ተዋሥኦቶሙ (täwasotomu) = hun weerspannigheid | ወኅሊናሆሙ (wäkhlinahomu) = en hun gedachten | ወይቡሰ (wäybusä) = en hun stijve | ክሳዶሙ (kesadomu) = hun nek | ወኢይሰምዑ (wäiysämu) = en zij zullen niet horen | እስከ (eskä) = totdat | ሶበ (sobä) = zij | ያአምሩ (yaämru) = zij erkennen | ኃጢአቶሙ (khatiätomu) = hun zonde | ወኃጣውአ (wäkhatawä) = en de zonden van | አበዊሆሙ (äbäwihomu) = hun vaders Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 31:27. Zie ook: Deut 31:27 **1:23** **En na dit zullen zij zich tot Mij bekeren in alle rechtschapenheid en met heel hun hart en met heel hun ziel.** Brontekst: ወእምድኅረ (wämdkhrä) = en na | ዝንቱ (zentu) = dit | ይትመየጡ (yetmäyätu) = zich bekeren | ኀቤየ (khäbeyä) = tot Mij | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ርትዕ (ret) = rechtschapenheid | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ልብ (leb) = hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ነፍስ (näfs) = ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog ‘en Ik zal de voorhuid van hun hart besnijden’ en ‘Ik zal een heilige geest in hen scheppen’, zonder dat dit in de Beta-tekst staat. **1:24** **En hun zielen zullen Mij aanhangen en al Mijn gebod, en zij zullen Mijn geboden voor zich doen, en Ik zal hun een vader zijn en zij zullen Mijn kinderen zijn.** Brontekst: ወትተሉ (wättälu) = en zullen aanhangen | ነፍሶሙ (näfsomu) = hun zielen | ኀቤየ (khäbeyä) = tot Mij | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ትእዛዝየ (tezazyä) = Mijn gebod | ወይገብሩ (wäygäbru) = en zij zullen doen | ሎሙ (lomu) = voor hen | ትእዛዛትየ (tezazatyä) = Mijn geboden | ወእከውኖሙ (wäkäwnomu) = en Ik zal voor hen zijn | አበ (äbä) = een vader | ወእሙንቱ (wämuntu) = en zij | ይከውኑኒ (yekäwnuni) = zullen voor Mij zijn | ውሉደ (weludä) = de kinderen van Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **1:25** **En zij zullen allen kinderen van de levende Elohim genoemd worden, en elke engel en elke geest zal hen kennen, en zij zullen erkennen dat zij Mijn kinderen zijn en dat Ik hun vader ben in rechtschapenheid en in gerechtigheid, en dat Ik hen liefheb.** Brontekst: ወይሰመዩ (wäysämäyu) = en zij zullen genoemd worden | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | አምላክ (ämlak) = Elohim | ሕያው (heyaw) = levend | ወየአምሮሙ (wäyäämromu) = en hen zal kennen | ኵሉ (kwlu) = elke | መልአክ (mäläk) = de engel | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | መንፈስ (mänfäs) = geest | ወያአምርዎሙ (wäyaämrwomu) = en zij zullen hen kennen | ከመ (kämä) = dat | እሙንቱ (emuntu) = zij | ውሉድየ (weludyä) = Mijn kinderen | ወአነ (wäänä) = en Ik | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | በርትዕ (bärt) = in rechtschapenheid | ወበጽድቅ (wäbätsdq) = en in gerechtigheid | ወአፈቅሮሙ (wääfäqromu) = en Ik heb hen lief Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Hos. 2:1. Zie ook: Hos 2:3 **1:26** **En jij, schrijf voor jezelf al deze woorden die Ik je op deze berg verkondig: wat eerst is en wat later is en wat komen zal, zal zijn in alle indelingen van de dagen, in de wet en in het getuigenis, en in hun jaarweken en jubeljaren, tot in eeuwigheid.”** Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en jij | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf | ለከ (läkä) = aan jou | ኵሎ (kwlo) = al | ዘንተ (zäntä) = deze | ነገረ (nägärä) = woorden | ዘአነ (zäänä) = die Ik | አየድዐከ (äyädäkä) = Ik je verkondig | በዝንቱ (bäzntu) = in deze | ደብር (däbr) = de berg | ዘቀዳሚ (zäqädami) = wat vroeger was | ወዘደኃሪ (wäzädäkhari) = en wat later is | ወዘይመጽእ (wäzäymäts) = en wat komen zal | ሀሎ (hälo) = zal zijn | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ኩፋሌ (kufale) = indelingen van | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘበሕግ (zäbähg) = in de wet | ወዘበስምዕ (wäzäbäsm) = en in het getuigenis | ወበሱባዔሆሙ (wäbäsubaehomu) = en in hun jaarweken | ለኢዮቤልዎን (läiyobelwon) = voor de jubeljaren | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) eindigt dit vers met ‘totdat Ik neerdaal en bij hen woon voor eeuwig’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De engel van het Aangezicht moet de geschiedenis opschrijven **1:27** En Hij zei tot de engel van het Aangezicht: **„Schrijf voor Mozes, vanaf het begin van de schepping tot Mijn heiligdom in hun midden gebouwd wordt, voor altijd en eeuwig.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ለመልአከ (lämäläkä) = tot de engel van | ገጽ (gäts) = het Aangezicht | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf | ለሙሴ (lämuse) = tot Mozes | እምቀዳሚ (emqädami) = van het begin | ፍጥረት (feträt) = de schepping | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = wanneer | ይትሐነጽ (yethänäts) = wordt gebouwd | መቅደስየ (mäqdäsyä) = Mijn heiligdom | በማእከሎሙ (bämakälomu) = in hun midden | ለዓለመ (läalämä) = tot in eeuwigheid van | ዓለማት (alämat) = de werelden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 63:9. Voetnoot Uitleg: ለመልአከ ገጽ (‘de engel van het Aangezicht’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘engel van de aanwezigheid’ en denkt aan Michaël. Het gesprek loopt via een engel; Zie Gal. 3:19. Zie ook: Jes 63:9; Gal 3:19 **1:28** **En Yahweh zal verschijnen voor de ogen van allen, en allen zullen weten dat Ik de Elohim van Israël ben en de Vader van al de kinderen van Jakob, en Koning op de berg Sion tot in eeuwigheid. En Sion en Jeruzalem zullen heilig zijn.”** Brontekst: ወያስተርኢ (wäyastäri) = en Hij zal verschijnen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለዐይነ (lääynä) = voor de ogen van | ኵሉ (kwlu) = allen | ወያአምር (wäyaämr) = en zal weten | ኵሉ (kwlu) = allen | ከመ (kämä) = dat; als | አነ (änä) = Ik | አምላከ (ämlakä) = de Elohim van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወአብ (wääb) = en vader | ለኵሎሙ (läkwlomu) = van allen | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወንጉሥ (wängus) = en Koning | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ጽዮን (tseyon) = Sion | ለዓለመ (läalämä) = tot in eeuwigheid van | ዓለም (aläm) = de eeuwigheid | ወትከውን (wätkäwn) = en zal worden | ጽዮን (tseyon) = Sion | ወኢየሩሳሌም (wäiyärusalem) = en Jeruzalem | ቅድስት (qedst) = heilig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 24:23. Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda. Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet dit vers na vers 25; in de Beta-tekst staat het hier. Zie ook: Jes 24:23 **1:29** En de engel van het Aangezicht, die voor het kamp van Israël uit ging, nam de tafelen van de indelingen van de jaren, vanaf het ontstaan van de wet en het getuigenis, voor zijn jaarweken en jubeljaren, jaar voor jaar, in heel hun getal, en de jubeljaren vanaf de dag van de nieuwe schepping, wanneer de hemelen en de aarde vernieuwd worden, en heel hun schepping, naar de krachten van de hemel en naar heel de schepping van de aarde, totdat het heiligdom van Yahweh geschapen wordt in Jeruzalem, op de berg Sion. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | መልአከ (mäläkä) = de engel van | ገጽ (gäts) = het Aangezicht | ዘየሐውር (zäyähäwr) = die ging | ቅድመ (qedmä) = voor | ተዓይኒሆሙ (täaynihomu) = het kamp van | ለእስራኤል (läsrael) = van Israël | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ዘኩፋሌ (zäkufale) = van de indelingen van | ዓመታት (amätat) = de jaren | እምአመ (emämä) = vanaf | ፍጥረተ (feträtä) = de schepping van | ሕግ (heg) = de wet | ወለስምዕ (wäläsm) = en het getuigenis | ለሱባዔሁ (läsubaehu) = voor zijn jaarweken | ለኢዮቤልዎን (läiyobelwon) = voor de jubeljaren | በበ (bäbä) = elk | ዓመት (amät) = jaar | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ኆልቆሙ (kholqomu) = hun getal | ወኢዮቤልዎን (wäiyobelwon) = en de jubeljaren | እምዕለተ (emlätä) = van de dag van | ፍጥረት (feträt) = schepping | ሐዳስ (hädas) = nieuwe | አመ (ämä) = wanneer | ይትሐደስ (yethädäs) = vernieuwd worden | ሰማያት (sämayat) = de hemelen | ወምድር (wämdr) = en aarde | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ፍጥረቶሙ (feträtomu) = hun schepping | በከመ (bäkämä) = zoals | ኀይላቲሆሙ (khäylatihomu) = hun krachten | ለሰማይ (läsämay) = de hemel | ወበከመ (wäbäkämä) = en naar | ኵሉ (kwlu) = heel | ፍጥረተ (feträtä) = de schepping | ምድር (medr) = de aarde | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = wanneer | ይትፈጠር (yetfätär) = geschapen wordt | መቅደሰ (mäqdäsä) = het heiligdom van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በኢየሩሳሌም (bäiyärusalem) = in Jeruzalem | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ጽዮን (tseyon) = Sion Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 14:19. Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda. Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft na ‘Sion’ nog ‘en alle lichten worden vernieuwd tot genezing en vrede en zegen voor alle uitverkorenen van Israël’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 14:19 ## Jubileeën 2 _De schepping in zes dagen en de sabbat_ ### De engel van het Aangezicht schrijft de schepping voor **2:1** En de engel van het Aangezicht zei tot Mozes, naar het woord van Yahweh, zeggend: Schrijf het hele verhaal van de schepping, hoe Yahweh Elohim in zes dagen heel Zijn werk voltooide en alles wat Hij geschapen heeft, en op de zevende dag sabbat hield en haar heiligde voor alle werelden, en haar stelde tot een teken voor heel Zijn werk. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | መልአከ (mäläkä) = de engel van | ገጽ (gäts) = aanzien | ለሙሴ (lämuse) = tot Mozes | በቃለ (bäqalä) = door het woord van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf | ኵሎ (kwlo) = heel | ነገረ (nägärä) = het verhaal van | ፍጥረት (feträt) = schepping | ከመ (kämä) = hoe | በሰዱስ (bäsädus) = in zes | ዕለት (elät) = dag | ፈጸመ (fätsämä) = voltooide | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim | ኵሎ (kwlo) = alle | ግብሮ (gebro) = Zijn werk | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘፈጠረ (zäfätärä) = die schiep | ወአሰንበተ (wääsänbätä) = en hield sabbat | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ሳብዕት (sabt) = zevende | ወቀደሳ (wäqädäsa) = en heiligde haar | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ዓለማት (alämat) = de werelden | ወአንበራ (wäänbära) = en stelde haar | ትእምርተ (temrtä) = het teken van | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ግብሩ (gebru) = Zijn werk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:1–2:3. Voetnoot Uitleg: መልአከ ገጽ (‘de engel van het Aangezicht’): Zie 1:27. Zie ook: Gen 1:1–2:3 ### De eerste dag **2:2** Want op de eerste dag schiep Hij de hemelen die boven zijn, en de aarde en de wateren, en elke geest die voor Hem dient: de engelen van het Aangezicht en de engelen van de heiliging en de engelen van de geest van het vuur en de engelen van de geest van de winden en de engelen van de geest van de wolken, voor de duisternis en voor alles en voor de hagel en voor de sneeuw, en de engelen van de stemmen en van de donderslagen en van de bliksems, en de engelen van de geesten van de kou en van de hitte en van de regentijd en van de lente en van de herfst en van de zomer, en van alle geesten van Zijn werken die in de hemelen zijn en op de aarde en in alles: de diepten en de duisternis en het licht en de dageraad en de avond, die Hij bereid heeft met de kennis van Zijn hart. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በዕለት (bälät) = op de dag van | ቀዳሚት (qädamit) = eerste | ፈጠረ (fätärä) = Hij schiep | ሰማያተ (sämayatä) = de hemelen | እለ (elä) = die | መልዕልት (mällt) = boven | ወምድረ (wämdrä) = en de aarde | ወማያተ (wämayatä) = en de wateren | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | መንፈስ (mänfäs) = geest | ዘይትለአክ (zäytlääk) = die dienen | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor Hem | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | ገጽኒ (gätsni) = het Aangezicht | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | ቅዳሴ (qedase) = de heiliging | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | እሳት (esat) = vuur | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | እስትንፋስ (estnfas) = de winden | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | ደመናት (dämänat) = wolken | ለጽልመት (lätslmät) = voor de duisternis | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alles | ወለበረድ (wäläbäräd) = en voor de hagel | ወለአስሐትያ (wälääshätya) = en voor de sneeuw | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | ቃላት (qalat) = de stemmen | ወነጐድጓዳት (wänägwädgwadat) = en de donderslagen | ወለመባርቅት (wälämäbarqt) = en voor de bliksems | ወመላእክተ (wämälaktä) = en de engelen van | መናፍስት (mänafst) = de geesten | ለቍር (läqwr) = voor de kou | ወለመርቄ (wälämärqe) = en voor de hitte | ወለክረምት (wäläkrämt) = en de regentijd | ወለመጸው (wälämätsäw) = en voor de lente | ወለማእረር (wälämarär) = en voor de herfst | ወለሐጋይ (wälähägay) = en voor de zomer | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | መናፍስተ (mänafstä) = geesten | ተግባሩ (tägbaru) = Zijn gewrochten | ዘበሰማያት (zäbäsämayat) = dat in de hemelen is | ወዘበምድር (wäzäbämdr) = en wat op de aarde is | ወዘበኵሉ (wäzäbäkwlu) = en wat in alles is | ቀላያት (qälayat) = diepten | ወጽልመት (wätslmät) = en donker | ወብርሃን (wäbrhan) = en licht | ወጎሕ (wägoh) = en de dageraad | ወምሴት (wämset) = en de avond | ዘአስተዳለወ (zäästädaläwä) = die Hij bereid heeft | በአእምሮ (bäämro) = met de kennis van | ልቡ (lebu) = zijn hart Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:1–5. Voetnoot Uitleg: መላእክተ ገጽ ወመላእክተ ቅዳሴ (‘de engelen van het Aangezicht en van de heiliging’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) de twee hoogste rangen engelen; de engelen van vuur, wind, wolken en dergelijke vormen de derde en laagste rang. Zie 2:18. Voor de seizoensnamen volgen wij Charles (kou, hitte, winter, lente, herfst, zomer); de precieze betekenis van መርቄ, መጸው en ማእረር is onzeker. ክረምት is letterlijk de regentijd. Voetnoot Lezing: ወለኵሉ ወለበረድ ወለአስሐትያ (‘en voor alles en voor de hagel en voor de sneeuw’): Charles heeft hier de reeks duisternis, sneeuw, hagel en rijp; wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Gen 1:1–5 **2:3** En toen zagen wij Zijn werken en wij zegenden Hem en loofden Hem vanwege al Zijn werk, want zeven grote werken maakte Hij op de eerste dag. Brontekst: ወአሜሃ (wäämeha) = en toen | ርኢነ (reinä) = wij hebben gezien | ምግባሮ (megbaro) = Zijn werken | ወባረክናሁ (wäbaräknahu) = en wij zegenden Hem | ወሰባሕነ (wäsäbahnä) = en wij loofden | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor Hem | በእንተ (bäntä) = over | ኵሉ (kwlu) = al | ምግባሩ (megbaru) = Zijn werk | እስመ (esmä) = omdat | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ግብረ (gebrä) = werken | ዐበይተ (äbäytä) = grote | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | በቀዳሚት (bäqädamit) = in de eerste | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሰብዓተ ግብረ ዐበይተ (‘zeven grote werken’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) de zeven werken van de eerste dag uit vers 2: hemel, aarde, wateren, geesten, afgronden, duisternis en licht. ### De tweede dag **2:4** En op de tweede dag maakte Hij het uitspansel tussen de wateren, en de wateren werden op die dag verdeeld: de helft van hen steeg op naar boven en de helft van hen daalde af, onder het uitspansel dat in het midden is, boven het aangezicht van de hele aarde. En dit ene werk maakte Hij op de tweede dag. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag van | ሳኒታ (sanita) = de tweede | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | ምጽናዓተ (metsnaatä) = het uitspansel | ማእከለ (makälä) = tussen | ማይ (may) = water | ወተከፍለ (wätäkäflä) = en werden verdeeld | ማያት (mayat) = wateren | በይእቲ (bäyti) = in dat | ዕለት (elät) = dag | መንፈቆሙ (mänfäqomu) = de helft van hen | ዐርጉ (ärgu) = stegen op | ላዕለ (lalä) = naar boven | ወመንፈቆሙ (wämänfäqomu) = en de helft van hen | ወረዱ (wärädu) = daalden af | መትሕተ (mäthtä) = onder | ምጽናዓት (metsnaat) = het uitspansel | ማእከለ (makälä) = in het midden | ዲበ (dibä) = op | ገጻ (gätsa) = het aangezicht van | ለኵላ (läkwla) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ወዘንተ (wäzäntä) = en dit | ባሕቲቶ (bahtito) = alleen | ግብረ (gebrä) = het werk van | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | በሳኒታ (bäsanita) = op de tweede | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:6–8. Zie ook: Gen 1:6–8 ### De derde dag **2:5** En op de derde dag deed Hij zoals Hij tot de wateren zei: dat zij overgaan van het aangezicht van de hele aarde naar één plaats, en dat het droge verschijnt. Brontekst: ወበሣልስት (wäbäsalst) = en in de derde | ዕለት (elät) = dag | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | በከመ (bäkämä) = zoals | ይቤ (yebe) = zei | ለማያት (lämayat) = tot de wateren | ይኅልፉ (yekhlfu) = dat zij overgaan | እምቅድመ (emqdmä) = van voor | ገጻ (gätsa) = het aangezicht van | ለኵላ (läkwla) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ውስተ (westä) = in | መካን (mäkan) = plaats | አሐዱ (ähädu) = één | ወያስተርኢ (wäyastäri) = en dat verschijnt | የብስ (yäbs) = het land Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:9–10. Zie ook: Gen 1:9–10 **2:6** En de wateren deden zo, zoals Hij tot hen zei, en zij trokken zich terug van boven het aangezicht van de aarde naar één plaats, buiten dit uitspansel, en het droge verscheen. Brontekst: ወገብሩ (wägäbru) = en deden | ከማሁ (kämahu) = zo | ማያት (mayat) = wateren | በከመ (bäkämä) = zoals | ይቤሎሙ (yebelomu) = Hij zei tot hen | ወተግሕሡ (wätäghsu) = en zij trokken zich terug | እምዲበ (emdibä) = van op | ገጻ (gätsa) = het aangezicht van | ለምድር (lämdr) = de aarde | ውስተ (westä) = in | መካን (mäkan) = plaats | አሐዱ (ähädu) = één | አፍአ (äfä) = buiten | እምጽናዓተዝ (emtsnaatäz) = van dit uitspansel | ወአስተርአየት (wäästäräyät) = en verscheen | የብስ (yäbs) = het land Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **2:7** En op die dag schiep Hij voor haar alle zeeën, elk naar hun verzamelplaatsen, en alle rivieren, en de verzamelingen van de wateren in de bergen en op heel de aarde. Brontekst: ወበይእቲ (wäbäyti) = en op die | ዕለት (elät) = dag | ፈጠረ (fätärä) = Hij schiep | ላቲ (lati) = voor haar | ኵሎ (kwlo) = alle | አብሕርተ (äbhrtä) = zeeën | በበ (bäbä) = naar | ምጉባኢሆሙ (megubaihomu) = hun verzamelplaatsen | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | አፍላግ (äflag) = stromen | ወምጉባኢሆሙ (wämgubaihomu) = en hun verzamelingen | ለማያት (lämayat) = tot de wateren | ውስተ (westä) = in | አድባር (ädbar) = bergen | ወውስተ (wäwstä) = en op | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de meren, de dauw, het nageslacht, de planten, de bomen en de hof van Eden, en de slotzin ‘deze vier grote werken schiep Elohim op de derde dag’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De vierde dag **2:8** En op de vierde dag maakte Yahweh de zon en de maan en de sterren, en Hij stelde hen in het uitspansel van de hemel, opdat zij zouden schijnen over heel de aarde. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag van | ራብዕት (rabt) = vierde | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ፀሐየ (tsähäyä) = de zon | ወወርኀ (wäwärkhä) = en de maan | ወከዋክብተ (wäkäwakbtä) = en de sterren | ወአንበሮሙ (wäänbäromu) = en Hij stelde hen | ውስተ (westä) = in | ምጽናዓተ (metsnaatä) = het uitspansel | ሰማይ (sämay) = hemel | ከመ (kämä) = opdat | ያብርሁ (yabrhu) = zij zouden schijnen | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:14–19. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘om te heersen over de dag en de nacht en het licht te scheiden van de duisternis’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 1:14–19 **2:9** En Yahweh gaf de zon tot een groot teken op de aarde, voor de dagen en voor de sabbatten en voor de maanden en voor de feesten en voor de jaren en voor de jaarweken en voor de jubeljaren en voor alle tijd van de jaren. Brontekst: ወወሀበ (wäwähäbä) = en gaf | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ፀሐየ (tsähäyä) = de zon | ለትእምርት (lätmrt) = tot een teken | ዐቢይ (äbiy) = grote | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ለመዋዕል (lämäwal) = de dagen | ወለሰንበት (wäläsänbät) = en voor sabbatten | ወለአውራኅ (wälääwrakh) = en voor de maanden | ወለበዓላት (wäläbäalat) = en voor de feesten | ወለዓመታት (wäläamätat) = en voor jaren | ወለሰንበታተ (wäläsänbätatä) = en voor sabbatten van | ዓመታት (amätat) = jaren | ወለኢዮቤልዉሳት (wäläiyobelwusat) = en voor jubeljaren | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | ጊዜ (gize) = alle tijd | ለዓመታት (läamätat) = de jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ፀሐየ ለትእምርት (‘de zon tot een teken’): alleen de zon wordt als teken genoemd, niet de maan; Charles (Engelse vertaling uit 1917) ziet daarin een bewuste afwijzing van een kalender op grond van de maan. ወለሰንበታተ ዓመታት (‘en voor sabbatten van jaren’): dit zijn de jaarweken, zeven jaren. **2:10** En zij scheidt het licht van de duisternis, en is tot voorspoed, opdat alles bloeit wat ontspruit en groeit op de aarde. Brontekst: ወይፈልጥ (wäyfält) = en het scheidt | ማእከለ (makälä) = tussen | ብርሃን (berhan) = licht | ወማእከለ (wämakälä) = en tussen | ጽልመት (tselmät) = duisternis | ወለጥዕዮ (wälätyo) = en tot voorspoed | ከመ (kämä) = opdat | ይጥዒ (yeti) = bloeit | ኵሉ (kwlu) = alles | ዘይሠርፅ (zäysärts) = wat ontspruit | ወይልህቅ (wäylhq) = en zal groeien | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De vijfde dag **2:11** En op de vijfde dag schiep Hij grote zeemonsters in de diepten van de wateren, want dit werd het eerst met Zijn handen gemaakt van vlees, en alles wat beweegt in de wateren, de vissen, en alles wat vliegt, de vogels, en alles van hun soort. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag van | ኃምስት (khamst) = vijfde | ፈጠረ (fätärä) = Hij schiep | ዐናብርተ (änabrtä) = zeemonsters | ዐበይተ (äbäytä) = grote | ማእከለ (makälä) = tussen | ቀላያተ (qälayatä) = de diepten van | ማያት (mayat) = wateren | እስመ (esmä) = omdat | ዝንቱ (zentu) = dit | ተገብረ (tägäbrä) = werd gemaakt | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በእደዊሁ (bädäwihu) = met zijn handen | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ዘይትሐወስ (zäythäwäs) = wat beweegt | ውስተ (westä) = in | ማያት (mayat) = wateren | ዓሣት (asat) = vissen | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ዘይሰርር (zäysärr) = wat vliegt | አዕዋፈ (äwafä) = vogels | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘመዶሙ (zämädomu) = hun soort Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:20–23. Zie ook: Gen 1:20–23 **2:12** En de zon ging op over hen om hen te laten bloeien, en over alles wat op de aarde is. Brontekst: ወሠረቀ (wäsäräqä) = en ging op | ፀሐይ (tsähäy) = de zon | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ለጥዒና (lätina) = om te laten bloeien | ወላዕለ (wälalä) = en over | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘሀሎ (zähälo) = wat is | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De zesde dag **2:13** En op de zesde dag maakte Hij alle dieren van de aarde en al het vee en alles wat beweegt op de aarde. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag van | ሳድስት (sadst) = zesde | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | ኵሎ (kwlo) = alle | አራዊተ (ärawitä) = dieren | ምድር (medr) = de aarde | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | እንስሳ (enssa) = dieren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘይትሐወስ (zäythäwäs) = wat beweegt | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:24–25. Zie ook: Gen 1:24–25 **2:14** En na dit alles maakte Hij de mens: één man en een vrouw schiep Hij hen, en Hij gaf hem heerschappij over alles wat op de aarde is en in de zeeën, en over wat vliegt en over de wilde dieren en over het vee en over alles wat beweegt op de aarde, en over heel de aarde, en over dit alles gaf Hij hem heerschappij. Brontekst: ወእምድኅረ (wämdkhrä) = en na | ዝኵሉ (zekwlu) = dit alles | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | ሰብአ (säbä) = de mens | አሐደ (ähädä) = één | ብእሴ (bese) = een man | ወብእሲተ (wäbsitä) = en een vrouw | ገብሮሙ (gäbromu) = schiep hen | ወአስለጦ (wääsläto) = en gaf hem heerschappij | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ዘዲበ (zädibä) = die op | ምድር (medr) = de aarde | ወዘውስተ (wäzäwstä) = en wat in is | አብሕርት (äbhrt) = de zeeën | ወዲበ (wädibä) = en over | ዘይሰርር (zäysärr) = wat vliegt | ወዲበ (wädibä) = en over | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወዲበ (wädibä) = en over | እንስሳ (enssa) = dieren | ወዲበ (wädibä) = en over | ኵሉ (kwlu) = al | ዘይትሐወስ (zäythäwäs) = wat beweegt | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወላዕለ (wälalä) = en over | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ወዲበ (wädibä) = en over | ዝኵሉ (zekwlu) = dit alles | አስለጦ (äsläto) = gaf hem heerschappij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 1:26–28. Zie ook: Gen 1:26–28 **2:15** En alles samen was tweeëntwintig soorten. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ኵሉ (kwlu) = alles samen | ዕሥራ (esra) = twintig | ወክልኤቱ (wäkletu) = en twee | ዘመድ (zämäd) = soorten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ዕሥራ ወክልኤቱ ዘመድ (‘tweeëntwintig soorten’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) komt op tweeëntwintig door de werken van de zes dagen te tellen: 7, 1, 4, 3, 3 en 4. **2:16** En Hij voltooide al Zijn werk op de zesde dag, alles wat in de hemel is en op de aarde en in de zeeën en in de diepten en in het licht en in de duisternis en in alles. Brontekst: ወፈጸመ (wäfätsämä) = en voltooide | ኵሎ (kwlo) = alle | ግብሮ (gebro) = Zijn werk | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ሳድስት (sadst) = zesde | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘበሰማይ (zäbäsämay) = wat in de hemel is | ወዘበምድር (wäzäbämdr) = en wat op de aarde is | ወውስተ (wäwstä) = en in | አብሕርት (äbhrt) = de zeeën | ወውስተ (wäwstä) = en in | ቀላያት (qälayat) = diepten | ወውስተ (wäwstä) = en in | ብርሃን (berhan) = licht | ወውስተ (wäwstä) = en in | ጽልመት (tselmät) = duisternis | ወውስተ (wäwstä) = en in | ኵሉ (kwlu) = alles Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De sabbat **2:17** En Hij gaf ons een groot teken, de dag van de sabbatten, opdat wij zes dagen werk zouden doen en op de zevende dag sabbat zouden houden van alle werk. Brontekst: ወወሀበነ (wäwähäbänä) = en Hij gaf ons | ትእምርተ (temrtä) = het teken van | ዐቢየ (äbiyä) = groot | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሰንበታት (sänbätat) = sabbatten | ከመ (kämä) = opdat | ንኩን (nekun) = wij zouden zijn | እንዘ (enzä) = terwijl | ንገብር (negäbr) = dat wij werken | ሰዱሰ (sädusä) = zes | ዕለተ (elätä) = dagen | ግብረ (gebrä) = het werk van | ወናሰንብት (wänasänbt) = en dat wij sabbat houden | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሳብዕት (sabt) = zevende | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ግብር (gebr) = werk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 31:13. Zie ook: Ex 31:13 **2:18** Alle engelen van het Aangezicht en alle engelen van de heiliging, twee grote soorten: dit zei Hij tot ons, dat wij met Hem sabbat houden in de hemel en op de aarde. Brontekst: ኵሎሙ (kwlomu) = allen | መላእክተ (mälaktä) = de engelen van | ገጽ (gäts) = aanzien | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | መላእክተ (mälaktä) = de engelen van | ቅድሳት (qedsat) = de heiliging | ክልኤተ (keletä) = twee | ዘመደ (zämädä) = soorten | ዐበይተ (äbäytä) = grote | ዘንተ (zäntä) = dit | ይቤለነ (yebelänä) = Hij zei tot ons | ናሰንብት (nasänbt) = dat wij sabbat houden | ምስሌሁ (meslehu) = met Hem | በሰማይ (bäsämay) = in de hemel | ወበምድር (wäbämdr) = en op de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ክልኤተ ዘመደ ዐበይተ (‘twee grote soorten’): de twee hoogste rangen engelen; Zie 2:2. ### Israël, het volk van de sabbat **2:19** En Hij zei tot ons: **„Zie, Ik zal Mij een volk afzonderen uit Mijn volken, en ook zij zullen sabbat houden, en Ik zal het voor Mij heiligen tot een volk en het zegenen, zoals Ik de sabbatdag geheiligd heb, en Ik zal het voor Mij heiligen; en zo zal Ik het zegenen, en zij zullen Mijn volk zijn, en Ik zal hun Elohim zijn.** Brontekst: ወይቤለነ (wäybelänä) = en Hij zei tot ons | ናሁ (nahu) = zie | አነ (änä) = Ik | እፈልጥ (efält) = Ik zal afzonderen | ሊተ (litä) = voor Mij | ሕዝበ (hezbä) = een volk | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | አሕዛብየ (ähzabyä) = Mijn volken | ወያሰነብቱ (wäyasänäbtu) = en zij zullen sabbat houden | እሙንቱኒ (emuntuni) = zij | ወእቄድሶ (wäqedso) = en Ik zal hem heiligen | ሊተ (litä) = voor Mij | ለሕዝብ (lähzb) = tot een volk | ወእባርኮ (wäbarko) = en Ik zal hem zegenen | በከመ (bäkämä) = zoals | ቀደስክዋ (qädäskwa) = Ik haar geheiligd heb | ለዕለተ (lälätä) = voor de dag van | ሰንበት (sänbät) = sabbat | ወእቄድሶ (wäqedso) = en Ik zal hem heiligen | ሊተ (litä) = voor Mij | ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | እባርኮ (ebarko) = Ik zal hem zegenen | ወይከውኑኒ (wäykäwnuni) = en zij zullen voor Mij zijn | ሕዝብየ (hezbyä) = Mijn volk | ወአነ (wäänä) = en Ik | እከውኖሙ (ekäwnomu) = Ik zal voor hen zijn | አምላከ (ämlakä) = Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 1 Kon. 8:53. Zie ook: 1 Kon 8:53 **2:20** **En Ik heb gekozen in het nageslacht van Jakob, uit alles wat Ik gezien heb, en Ik heb hem voor Mij opgeschreven als eerstgeboren zoon, en Ik heb hem voor Mij geheiligd tot in eeuwigheid.”** Brontekst: ወኀረይኩ (wäkhäräyku) = en Ik heb gekozen | በዘርአ (bäzärä) = in het nageslacht van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | በኵሉ (bäkwlu) = onder al | እምዘርኢኩ (emzäriku) = van al wat Ik gezien heb | ወጸሐፍክዎ (wätsähäfkwo) = en Ik heb hem opgeschreven | ሊተ (litä) = voor Mij | ወልደ (wäldä) = een zoon | በኵረ (bäkwrä) = eerstgeboren | ወቀደስክዎ (wäqädäskwo) = en Ik heb hem geheiligd | ሊተ (litä) = voor Mij | ለዓለመ (läalämä) = tot in eeuwigheid van | ዓለም (aläm) = de eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 41:8, Jes. 44:1–2, Ex. 4:22 en Ps. 89:28. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en Ik zal hun de sabbatdag leren, opdat zij daarop sabbat houden van alle werk’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 4:22; Ps 89:29; Jes 41:8; Jes 44:1–2 **2:21** En Hij maakte daarin een teken, waardoor ook zij met ons sabbat houden op de zevende dag, om te eten en te drinken en Hem te zegenen die alles geschapen heeft, zoals Hij een volk gezegend en voor Zich geheiligd heeft dat zich onderscheidt van alle volken, en dat zij samen met ons sabbat houden. Brontekst: ወግብረ (wägbrä) = en Hij maakte | ቦቱ (botu) = daarin | ትእምርተ (temrtä) = het teken van | ከማሁ (kämahu) = zo | በዘ (bäzä) = waardoor | ያሰነብቱ (yasänäbtu) = zij sabbat houden | እሙንቱኒ (emuntuni) = zij | ምስሌነ (meslenä) = met ons | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ሳብዕት (sabt) = zevende | ለበሊዕ (läbäli) = om te eten | ወለሰቲይ (wäläsätiy) = en om te drinken | ወለባርኮ (wäläbarko) = en om te zegenen | ዘፈጠረ (zäfätärä) = die schiep | ኵሎ (kwlo) = alles | በከመ (bäkämä) = zoals | ባረኮ (baräko) = Hij gezegend heeft | ወቀደሶ (wäqädäso) = en hem geheiligd | ሎቱ (lotu) = voor Zich | ሕዝበ (hezbä) = een volk | ዘያስተርኢ (zäyastäri) = die zich onderscheidt | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ያሰንብቱ (yasänbtu) = zij sabbat houden | ኅቡረ (kheburä) = samen | ምስሌነ (meslenä) = met ons Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 31:13 en Deut. 7:6. Zie ook: Ex 31:13; Deut 7:6 **2:22** En Hij liet Zijn welbehagen opstijgen als een goede geur, aanvaard voor Hem, alle dagen. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en Hij liet | ፈቃዳቲሁ (fäqadatihu) = zijn welbehagen | ይዕርግ (yerg) = dat opstijgt | መዓዛ (mäaza) = geur | ሠናይ (sänay) = goede | ዘይትወከፍ (zäytwäkäf) = die aanvaard wordt | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor Hem | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ef. 5:2. Voetnoot Uitleg: ፈቃዳቲሁ (‘Zijn welbehagen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘Zijn geboden’. Voetnoot Lezing: Charles meent dat hierna iets ontbreekt en vult aan: ‘zoals er tweeëntwintig letters waren en tweeëntwintig heilige boeken’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ef 5:2 **2:23** Tweeëntwintig hoofden van de mensen waren er, van Adam tot hem. Brontekst: ዕሥራ (esra) = twintig | ወክልኤ (wäkle) = en twee | አርእስተ (ärstä) = de hoofden van | ሰብእ (säb) = mensen | እምአዳም (emädam) = van Adam | እስከኔሁ (eskänehu) = tot hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: እስከኔሁ (‘tot hem’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘tot Jakob’. **2:24** En aan dezen werd gegeven dat zij alle dagen gezegenden en heiligen zouden zijn. Brontekst: ወተውህበ (wätäwhbä) = en werd gegeven | ለዝንቱ (läzntu) = aan deze | ከመ (kämä) = opdat | ይኩኑ (yekunu) = zullen zijn | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ቡሩካነ (burukanä) = gezegenden | ወቅዱሳነ (wäqdusanä) = en heiligen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ለዝንቱ (‘aan deze’): Jakob en zijn nageslacht, zo Charles (Engelse vertaling uit 1917). **2:25** Hij schiep hemel en aarde en alles wat geschapen is in zes dagen. Brontekst: ፈጠረ (fätärä) = Hij schiep | ሰማየ (sämayä) = de hemel | ወምድረ (wämdrä) = en de aarde | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘተፈጥረ (zätäfäträ) = wat geschapen is | በሰዱስ (bäsädus) = in zes | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De sabbatwet **2:26** En jij, gebied de zonen van Israël dat zij deze dag bewaren en haar heiligen, en dat zij daarin geen enkel werk doen en haar niet onteren, want zij is heilig boven alle dagen. Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en jij | አዝዝ (äzz) = gebied | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወይዕቀቡ (wäyqäbu) = en dat zij bewaren | ዕለተ (elätä) = de dag | ዛቲ (zati) = deze | ይቀድስዋ (yeqädswa) = dat zij haar heiligen | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ኢይግበሩ (iygbäru) = dat zij niet doen | ባቲ (bati) = erin | ኵሎ (kwlo) = alle | ግብረ (gebrä) = het werk van | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ኢያርኵስዋ (iyarkwswa) = dat zij haar niet onteren | እስመ (esmä) = omdat | ቅድስት (qedst) = heilig | ይእቲ (yeti) = dat is | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 20:8. Zie ook: Ex 20:8 **2:27** Ieder die haar onteert moet zeker sterven, en ieder die daarin enig werk doet moet zeker sterven, voor altijd. Brontekst: ኵሉ (kwlu) = ieder | ዘያጌምና (zäyagemna) = die haar onteert | ሞተ (motä) = zeker | ይሙት (yemut) = moet sterven | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ዘይገብር (zäygäbr) = die doet | ባቲ (bati) = erin | ኵሎ (kwlo) = alle | ግብረ (gebrä) = het werk van | ሞተ (motä) = zeker | ይሙት (yemut) = moet sterven | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 31:14–15. Zie ook: Ex 31:14–15 **2:28** En ieder mens die haar bewaart en daarin sabbat houdt van al Zijn werk, zal heilig en gezegend zijn in alle dagen, zoals wij. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ሰብእ (säb) = mens | ዘየዐቅብ (zäyääqb) = die bewaart | ወያሰነብት (wäyasänäbt) = en sabbat houdt | ባቲ (bati) = erin | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ግብሩ (gebru) = Zijn werk | ቅዱሰ (qedusä) = heilig | ወቡሩከ (wäburukä) = en gezegend | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen | ከማነ (kämanä) = zoals wij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **2:29** Maak bekend en zeg aan de zonen van Israël het rechtsbesluit van deze dag, dat zij daarin sabbat houden en haar niet loslaten in de dwaling van hun hart, opdat zij daarin geen werk doen dat niet geoorloofd is, dat zich toont als het doen van hun eigen wil daarin. Brontekst: አይድዕ (äyd) = maak bekend | ወንግር (wängr) = en zeg | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ኵነኔሃ (kwnäneha) = het rechtsbesluit van | ለዛቲ (läzati) = voor deze | ዕለት (elät) = dag | ወያሰንብቱ (wäyasänbtu) = dat zij sabbat houden | ባቲ (bati) = erin | ወኢይኅድግዋ (wäiykhdgwa) = en dat zij haar niet loslaten | በስሕተተ (bäshtätä) = in de dwaling van | ልቦሙ (lebomu) = hun hart | ከመ (kämä) = opdat | ኢይኩኑ (iykunu) = zij niet zijn | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ግብር (gebr) = werk | ባቲ (bati) = erin | ዘኢይከውን (zäiykäwn) = wat niet betaamt | ዘያስተርኢ (zäyastäri) = dat zich toont | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ባቲ (bati) = erin | ፈቃዶሙ (fäqadomu) = hun eigen wil Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 58:13. Voetnoot Uitleg: ዘያስተርኢ ለገቢረ ባቲ ፈቃዶሙ (‘dat zich toont als het doen van hun eigen wil daarin’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘om daarop hun eigen genoegen te doen’. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog het verbod om op de sabbat eten of drinken te bereiden en water te putten; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jes 58:13 **2:30** En zij zullen niets naar buiten brengen en niets naar binnen brengen van huis naar huis op deze dag, want zij is heilig en zij is gezegend boven elke dag van een jubeljaar van de jubeljaren; daarop hielden wij sabbat in de hemelen, voordat het aan al wat vlees is bekend werd om daarop sabbat te houden op de aarde. Brontekst: ወኢያውፅኡ (wäiyawtsu) = en dat zij niet uitbrengen | ወኢያብኡ (wäiyabu) = en niet binnenbrengen | እምቤት (embet) = van een huis | ቤተ (betä) = naar het huis van | በዛቲ (bäzati) = in deze | ዕለት (elät) = dag | እስመ (esmä) = omdat | ቅድስት (qedst) = heilig | ይእቲ (yeti) = dat is | ወቡርክት (wäburkt) = en gezegend | ይእቲ (yeti) = dat is | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዕለተ (elätä) = de dag van | ኢዮቤል (iyobel) = jubeljaar | ዘኢዮቤልዉሳት (zäiyobelwusat) = van de jubeljaren | ባቲ (bati) = erin | አሰንበትነ (äsänbätnä) = wij sabbat hielden | በሰማያት (bäsämayat) = in de hemelen | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይትአመር (yetämär) = het bekend werd | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ለአሰንብቶ (lääsänbto) = om sabbat te houden | ባቲ (bati) = daarop | በምድር (bämdr) = op de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jer. 17:21–22 en Neh. 13:19. Zie ook: Jer 17:21–22; Neh 13:19 **2:31** En de Schepper van alles zegende haar, en Hij heiligde niet alle volken en natiën om daarop sabbat te houden, behalve Israël alleen; voor Zich alleen gaf Hij hun te eten en te drinken en daarop sabbat te houden op de aarde. Brontekst: ወባረከ (wäbaräkä) = en zegende | ፈጣሬ (fätare) = de Schepper van | ኵሉ (kwlu) = alles | ወኢቀደሰ (wäiqädäsä) = en heiligde niet | ኵሎ (kwlo) = alle | ሕዝበ (hezbä) = een volk | ወአሕዛበ (wäähzabä) = en volken | ለአሰንብቶ (lääsänbto) = om sabbat te houden | ባቲ (bati) = erin | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | እስራኤልሃ (esraelha) = Israël | ባሕቲቶ (bahtito) = eenzaam | ሎቱ (lotu) = voor Zich | ለባሕቲቱ (läbahtitu) = voor zichzelf | ወሀቦ (wähäbo) = gaf Hij hun | ይብልዑ (yeblu) = dat zij eten | ወይስተዩ (wäystäyu) = en drinken | ወለአሰንብቶ (wälääsänbto) = en om sabbat te houden | ባቲ (bati) = erin | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሎቱ ለባሕቲቱ (‘voor Zich alleen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘hun alleen’. **2:32** En de Schepper van alles zegende deze dag die Hij geschapen had, tot zegen en tot heiliging en tot heerlijkheid boven alle dagen. Brontekst: ወባረካ (wäbaräka) = en zegende haar | ፈጣሬ (fätare) = de Schepper van | ኵሉ (kwlu) = alles | ዘፈጠረ (zäfätärä) = die schiep | ዛተ (zatä) = deze | ዕለተ (elätä) = de dag van | ለበረከት (läbäräkät) = tot zegen | ወለቅድሳት (wäläqdsat) = en tot heiliging | ወለስብሐት (wäläsbhät) = en tot heerlijkheid | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **2:33** Deze wet en dit getuigenis is aan de zonen van Israël gegeven, een eeuwige wet voor hun geslachten. Brontekst: ዝንቱ (zentu) = dit | ሕግ (heg) = de wet | ወስምዕ (wäsm) = en getuigenis | ተውህበ (täwhbä) = is gegeven | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ሕግ (heg) = de wet | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ለትውልዶሙ (lätwldomu) = voor hun geslachten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 3 _Adam en Eva in de hof van Eden_ ### De dieren bij Adam **3:1** En op de zes dagen van de tweede week brachten wij, naar het woord van Yahweh, al de wilde dieren en al het vee en alle vogels en alles wat beweegt op de aarde tot Adam. Brontekst: ወበሰዱስ (wäbäsädus) = en op de zes | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘሰንበት (zäsänbät) = van de week | ካልእ (kal) = tweede | አምጻእነ (ämtsanä) = wij brachten | በቃለ (bäqalä) = door het woord van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኀበ (khäbä) = tot | አዳም (ädam) = Adam | ኵሎ (kwlo) = al | አራዊተ (ärawitä) = wilde dieren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | እንስሳ (enssa) = dieren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | አዕዋፈ (äwafä) = vogels | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘይትሐወስ (zäythäwäs) = wat beweegt | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:19. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de indeling per dag (de wilde dieren op de eerste dag, het vee op de tweede, de vogels op de derde, wat op de aarde beweegt op de vierde en wat in het water beweegt op de vijfde) en ‘alles wat in het water beweegt’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 2:19 **3:2** En Adam gaf hun allen namen, ieder met zijn naam, en zoals hij hen riep, zo werd hun naam. Brontekst: ወሰመዮሙ (wäsämäyomu) = en hij noemde hen | አዳም (ädam) = Adam | ለኵሎሙ (läkwlomu) = aan allen | በበ (bäbä) = elk | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = hun namen | ወበከመ (wäbäkämä) = en zoals | ጸውዖሙ (tsäwomu) = hij hen riep | ከማሁ (kämahu) = zo | ኮነ (konä) = werd | ስሞሙ (semomu) = hun namen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:19–20. Zie ook: Gen 2:19–20 **3:3** En op deze vijf dagen zag Adam dit alles, mannetjes en wijfjes, in alle soorten die op de aarde zijn; maar hij was alleen, en er was niemand die hij vond om hem te helpen, zoals hij. Brontekst: ወበኃምስ (wäbäkhams) = en op de vijfde | እላ (ela) = deze | መዋዕል (mäwal) = dagen | ሀለወ (häläwä) = was | አዳም (ädam) = Adam | እንዘ (enzä) = terwijl | ይሬኢ (yerei) = zag | ዘንተ (zäntä) = dit | ኵሎ (kwlo) = alle | ተባዕተ (täbatä) = mannetjes | ወአንስተ (wäänstä) = en wijfjes | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ዘመድ (zämäd) = soorten | ዘበምድር (zäbämdr) = wat op de aarde is | ወውእቱሰ (wäwtusä) = en hij | ሀሎ (hälo) = was | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ወአልቦ (wäälbo) = en er was niet | ዘረከበ (zäräkäbä) = dat hij vond | ሎቱ (lotu) = voor hem | ዘይረድኦ (zäyrädo) = die hem hielp | ዘከማሁ (zäkämahu) = zoals hij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:20. Zie ook: Gen 2:20 ### De schepping van de vrouw **3:4** En Yahweh zei tot ons: **„Het is niet goed dat een man alleen is; laten Wij een helper voor hem maken, zoals hij.”** Brontekst: ወይቤለነ (wäybelänä) = en Hij zei tot ons | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለነ (länä) = voor ons | አኮ (äko) = niet | ሠናይ (sänay) = goed | የሀሉ (yähälu) = is | ብእሲ (besi) = een man | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ንግበር (negbär) = laten wij doen | ሎቱ (lotu) = voor hem | መርድአ (märdä) = een helper | ዘከማሁ (zäkämahu) = zoals hij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:18. Voetnoot Uitleg: ንግበር (‘laten wij maken’): het meervoud staat ook in de Septuaginta en de Vulgaat; de Masoretische tekst, de Samaritaanse tekst en de Syrische vertaling hebben het enkelvoud (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). Zie ook: Gen 2:18 **3:5** En Yahweh, onze Elohim, liet een diepe slaap over hem vallen, en hij sliep. Brontekst: ወወደየ (wäwädäyä) = en Hij liet vallen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | ሕድመተ (hedmätä) = een diepe slaap | ላዕሌሁ (lalehu) = over hem | ወኖመ (wänomä) = en hij sliep Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:21. Zie ook: Gen 2:21 **3:6** En Hij maakte Adam wakker uit zijn slaap. Brontekst: ወአንቅሆ (wäänqho) = en Hij maakte hem wakker | ለአዳም (läädam) = Adam | እምንዋሙ (emnwamu) = uit zijn slaap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:22–23. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft in vers 5 en 6 nog dat Hij een rib uit Adams ribben nam en de vrouw bouwde, en Adams woorden ‘dit is nu been van mijn benen en vlees van mijn vlees; zij zal vrouw heten’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 2:22–23 **3:7** Daarom zullen man en vrouw één zijn, en daarom zal een man zijn vader en zijn moeder verlaten en zich hechten aan zijn vrouw, en zij zullen één vlees zijn. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ይኩን (yekun) = zullen zijn | ብእሲ (besi) = een man | ወብእሲት (wäbsit) = en vrouw | አሐደ (ähädä) = één | ወበእንተዝ (wäbäntäz) = en daarom | የኀድግ (yäkhädg) = zal verlaten | አባሁ (äbahu) = zijn vader | ወእሞ (wämo) = en zijn moeder | ወይፃመር (wäytsamär) = en zal zich hechten | ምስለ (meslä) = met | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወይከውኑ (wäykäwnu) = en zij zullen zijn | ሥጋ (sega) = vlees | አሐደ (ähädä) = één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:24. Zie ook: Gen 2:24 **3:8** In de eerste week: Adam en zijn rib, zijn vrouw; en in de tweede week toonde Hij haar aan hem. Brontekst: በሳብዕት (bäsabt) = in de week | ቀዳሚት (qädamit) = eerste | አዳም (ädam) = Adam | ወገቦ (wägäbo) = en zijn rib | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወበሳብዕት (wäbäsabt) = en in de week | ካልእት (kalt) = tweede | አርአዮ (äräyo) = toonde haar | ኪያሃ (kiyaha) = haar | ሎቱ (lotu) = aan hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 12:2–5. Voetnoot Uitleg: ወገቦ ብእሲቱ (‘en zijn rib, zijn vrouw’): de zin is in de Beta-tekst zonder werkwoord; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘werd Adam geschapen, en de rib, zijn vrouw’. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog ‘en om deze reden werd het gebod gegeven dat een vrouw zich zeven dagen in haar onreinheid moet houden voor een jongen en twee keer zeven voor een meisje’; dat staat niet in de Beta-tekst (het gebod volgt in vers 10 en 11). Zie ook: Lev 12:2–5 ### Adam en Eva in de hof van Eden **3:9** En nadat aan Adam veertig dagen voltooid waren op de aarde waar hij geschapen is, brachten wij hem binnen in de hof van Eden, om haar te bewerken en te bewaken. Brontekst: ወእምድኅረ (wämdkhrä) = en na | ተፈጸመ (täfätsämä) = was voltooid | ለአዳም (läädam) = Adam | አርብዓ (ärba) = veertig | መዋዕል (mäwal) = dagen | በምድር (bämdr) = op de aarde | ኀበ (khäbä) = waar | ተፈጥረ (täfäträ) = is geschapen | አባእናሁ (äbanahu) = wij brachten hem binnen | ውስተ (westä) = in | ገነተ (gänätä) = de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ከመ (kämä) = opdat | ይትቀነይ (yetqänäy) = om te bewerken | ወይዕቀባ (wäyqäba) = en haar te bewaken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:15. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat de vrouw op de tachtigste dag werd binnengebracht; in de Beta-tekst staat dat pas in vers 12. Zie ook: Gen 2:15 ### De reinigingstijd na de geboorte **3:10** Daarom is een gebod geschreven op de tafelen van de hemel voor haar die baart: indien zij een jongen baart, zal zij zeven dagen in haar onreinheid blijven, zoals de zeven dagen van de eerste week, en 33 dagen zal zij blijven in het bloed van zuivering; en niets heiligs zal zij aanraken, en in het heiligdom zal zij niet binnengaan, totdat zij deze dagen voltooid heeft die voor een jongen zijn. Brontekst: በእንተ (bäntä) = over | ዝንቱ (zentu) = dit | ተጽሕፈ (tätshfä) = is voorgeschreven | ትእዛዝ (tezaz) = gebod | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ለእንተ (läntä) = voor wie | ትወልድ (tewäld) = die baart | ለእመ (lämä) = indien | ተባዕተ (täbatä) = een jongen | ወለደት (wälädät) = zij baart | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ትንበር (tenbär) = zal blijven | ውስተ (westä) = in | ርኵሳ (rekwsa) = haar onreinheid | በከመ (bäkämä) = zoals | ሰቡዕ (säbu) = zeven | መዋዕል (mäwal) = dagen | ቀዳሚት (qädamit) = eerste | ወሠላሳ (wäsälasa) = en dertig | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ወሠሉሰ (wäsälusä) = en drie | ዕለተ (elätä) = dagen | ትንበር (tenbär) = zal blijven | ውስተ (westä) = in | ደመ (dämä) = bloed | ንጽሕ (netsh) = zuivering | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ቅዱሰ (qedusä) = heilig | ኢትግሥሥ (itgss) = zij zal niet aanraken | ወውስተ (wäwstä) = en op | መቅደስ (mäqdäs) = het heiligdom | ኢትባእ (itba) = zij zal niet binnengaan | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = dat | ትፌጽም (tefetsm) = zij heeft voltooid | ዘንተ (zäntä) = dit | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ዘበተባዕት (zäbätäbat) = die voor een jongen zijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 12:2–4. Voetnoot Uitleg: ጽላተ ሰማይ (‘de tafelen van de hemel’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) het hemelse wetboek, waarvan de wet van Mozes de aardse afschrijving is; Zie Henoch 81:1–2, Henoch 93:2 en Henoch 103:2. Zie ook: Hen 81:1–2; Hen 93:2; Hen 103:2; Lev 12:2–4 **3:11** En voor een meisje twee keer zeven dagen, zoals de eerste twee zevens, in haar onreinheid, en 66 dagen zal zij blijven in het bloed van zuivering; en het zullen er samen 80 dagen zijn. Brontekst: ወዘበአንስት (wäzäbäänst) = en voor een meisje | ክልኤ (kele) = twee | ሰቡዓተ (säbuatä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | በከመ (bäkämä) = zoals | ክልኤ (kele) = twee | ሰቡዓት (säbuat) = zevens | ቀዳሚያት (qädamiyat) = de eerste | በርኵሳ (bärkwsa) = in haar onreinheid | ወስሳ (wässa) = en zestig | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ወሰዱሰ (wäsädusä) = en zes | ዕለተ (elätä) = de dag van | ትንበር (tenbär) = zal blijven | በደመ (bädämä) = in het bloed van | ንጽሕ (netsh) = zuivering | ወይከውና (wäykäwna) = en zij zullen zijn | ኵሎን (kwlon) = allen | ሰማንያ (sämanya) = tachtig | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 12:5. Zie ook: Lev 12:5 **3:12** En toen zij deze 80 dagen voltooid had, brachten wij haar binnen in de hof van Eden, want zij is heilig boven heel de aarde, en elke boom die daarin geplant is, is heilig. Brontekst: ወፈጺማ (wäfätsima) = en toen zij voltooid had | እላንተ (elantä) = deze | ሰማንያ (sämanya) = tachtig | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | አባእናሃ (äbanaha) = wij brachten haar binnen | ውስተ (westä) = in | ገነተ (gänätä) = de tuin van | ኤዶም (edom) = Eden | እስመ (esmä) = omdat | ቅድስት (qedst) = heilig | ይእቲ (yeti) = dat is | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ዕፅ (ets) = boom | ዘትኩል (zätkul) = die geplant is | ውስቴታ (westeta) = daarin | ቅዱስ (qedus) = heilig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. **3:13** Daarom is voor haar die baart een rechtsregel bepaald voor deze dagen, voor een jongen en voor een meisje: niets heiligs mag zij aanraken, en in het heiligdom mag zij niet binnengaan, totdat deze dagen voltooid zijn, voor een jongen en voor een meisje. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሠርዐ (täsärä) = werd bepaald | ለእንተ (läntä) = voor wie | ትወልድ (tewäld) = die baart | ለተባዕት (lätäbat) = voor een jongen | ወለእንስት (wälänst) = en voor een meisje | ፍትሖን (fethon) = hun rechtsregel | ለእላንቱ (lälantu) = deze | መዋዕል (mäwal) = dagen | ኵሎ (kwlo) = alles | ቅዱሰ (qedusä) = heilig | ኢትልክፍ (itlkf) = zij zal niet aanraken | ወውስተ (wäwstä) = en op | መቅደስ (mäqdäs) = het heiligdom | ኢትባእ (itba) = zij zal niet binnengaan | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = dat | ይትፌጸማ (yetfetsäma) = voltooid zijn | እላንቱ (elantu) = dezen | መዋዕል (mäwal) = dagen | ለተባዕት (lätäbat) = voor een jongen | ወለእንስት (wälänst) = en voor een meisje Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **3:14** Dit is de wet en het getuigenis dat voor Israël geschreven is, opdat zij het alle dagen bewaren. Brontekst: ዝንቱ (zentu) = dit | ሕግ (heg) = de wet | ወሰምዕ (wäsäm) = en getuigenis | ዘተጽሕፈ (zätätshfä) = wat geschreven is | ለእስራኤል (läsrael) = van Israël | ይዕቀቡ (yeqäbu) = dat zij bewaren | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het werk in de hof **3:15** En in de eerste jaarweek van het eerste jubeljaar bleven Adam en zijn vrouw zeven jaar in de hof van Eden, om haar te bewerken en te bewaken, en wij gaven hem werk, en wij onderwezen hem in het doen van alles wat voor de akkerbouw nodig blijkt. Brontekst: ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ቀዳማዊ (qädamawi) = eerste | ዘኢዮቤልዉ (zäiyobelwu) = van het jubeljaar | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ወለወ (wäläwä) = en bleef | አዳም (ädam) = Adam | ወብእሲቱ (wäbsitu) = en zijn vrouw | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ዓመተ (amätä) = jaren | ውስተ (westä) = in | ገነተ (gänätä) = de tuin van | ኤዶም (edom) = Eden | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትቀነይ (yetqänäy) = om te bewerken | ወየዐቅባ (wäyääqba) = en bewaakte haar | ወምግባረ (wämgbarä) = en werk | ወሀብናሁ (wähäbnahu) = wij gaven hem | ወሀሎነ (wähälonä) = en wij waren | እንዘ (enzä) = terwijl | ንሜህሮ (nemehro) = wij onderwezen hem | ገቢሮቶ (gäbiroto) = het doen daarvan | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘያስተርኢ (zäyastäri) = wat zich toont | ለቅኔ (läqne) = voor de akkerbouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:15. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Voetnoot Uitleg: ለቅኔ (‘voor de akkerbouw’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) is de landbouw een goddelijke instelling, die hier door engelen wordt onderwezen; Zie Jes. 28:26–29. Zie ook: Gen 2:15; Jes 28:26–29 **3:16** En hij bewerkte haar, en hij was naakt en wist het niet en schaamde zich niet, en hij bewaakte de hof voor de vogels en voor de wilde dieren en voor het vee, en verzamelde haar vrucht en at, en legde het overschot weg voor zichzelf en voor zijn vrouw, en legde weg wat bewaard moest worden. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en er was | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትቀነይ (yetqänäy) = om te bewerken | ወውእቱሰ (wäwtusä) = en hij | ዕራቁ (eraqu) = naakt | ወኢያአምር (wäiyaämr) = en wist het niet | ወኢየኀፍር (wäiyäkhäfr) = en schaamde zich niet | ወየዐቅብ (wäyääqb) = en bewaart | ገነተ (gänätä) = de tuin van | እምአዕዋፍ (emäwaf) = voor de vogels | ወእምአራዊት (wämärawit) = en door de wilde dieren | ወእምእንስሳ (wämnssa) = en voor het vee | ወያስተጋብእ (wäyastägab) = en verzamelde | ፍሬሁ (ferehu) = zijn vrucht | ወይበልዕ (wäybäl) = en eet | ወያነብር (wäyanäbr) = en legde weg | ትራፎ (terafo) = het overschot | ሎቱ (lotu) = voor zichzelf | ወለብእሲቱ (wäläbsitu) = en voor zijn vrouw | ወያነብር (wäyanäbr) = en legde weg | ዘይትዐቀብ (zäytäqäb) = wat bewaard wordt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:25. Voetnoot Uitleg: ወያነብር ዘይትዐቀብ (‘en legde weg wat bewaard wordt’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) beschouwt deze woorden als een dubbele schrijfwijze en zet ze tussen haken. Zie ook: Gen 2:25 ### De slang en de val **3:17** En toen de zeven jaren ten einde waren, die hij daar had volbracht, zeven jaren nauwkeurig, Brontekst: ወኀሊቆ (wäkhäliqo) = en na afloop | ፍጻሜሁ (fetsamehu) = van het einde | ለሰብዓቱ (läsäbatu) = van de zeven | ዓመት (amät) = jaren | እለ (elä) = die | ፈጸመ (fätsämä) = voltooide | በህየ (bähyä) = daar | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ዓመተ (amätä) = jaren | ጥንቁቀ (tenquqä) = precies Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat in de tweede maand, op de zeventiende, de slang tot de vrouw kwam en vroeg: ‘Heeft Elohim u geboden: Eet niet van elke boom van de hof?’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 3:1 **3:18** zei zij tot hem: Van alle vrucht van de bomen die in de hof zijn heeft Yahweh tot ons gezegd: Eet. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ፍሬ (fere) = vrucht | ዕፅ (ets) = bomen | ዘውስተ (zäwstä) = die in | ገነት (gänät) = de hof zijn | ይቤለነ (yebelänä) = Hij zei tot ons | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ብልዑ (belu) = eet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:2–3. Voetnoot Lezing: ወትቤሎ (‘en zij zei tot hem’): omdat de slang in vers 17 ontbreekt, wordt niet gezegd tot wie zij spreekt. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘maar van de vrucht van de boom in het midden van de hof heeft Elohim gezegd: eet er niet van en raak hem niet aan, opdat jullie niet sterven’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 3:2–3 **3:19** En de slang zei tot de vrouw: _„Jullie zullen zeker niet sterven, want Yahweh weet dat op de dag dat jullie eten, jullie ogen geopend zullen worden, en jullie zullen worden als goden, en jullie zullen goed en kwaad kennen.”_ Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | አርዌ (ärwe) = het dier van | ምድር (medr) = de aarde | ለብእሲት (läbsit) = tot de vrouw | አኮ (äko) = niet | ሞተ (motä) = de dood | ዘትመውቱ (zätmäwtu) = dat jullie zullen sterven | እስመ (esmä) = omdat | ያአምር (yaämr) = Hij weet | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag dat | ትበልዑ (tebälu) = jullie eten | ይትረኀው (yeträkhäw) = zullen geopend worden | አዕይንቲክሙ (äyntikmu) = jullie ogen | ወትከውኑ (wätkäwnu) = en jullie zullen worden | ከመ (kämä) = als | አማልክት (ämalkt) = goden | ወታአምሩ (wätaämru) = en jullie zullen kennen | ሠናየ (sänayä) = goede | ወእኩየ (wäkuyä) = en kwaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:4–5. Voetnoot Uitleg: አርዌ ምድር (‘dier van de aarde’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘de slang’. ከመ አማልክት (‘als goden’): het Ge'ez heeft het meervoud; in Gen. 3:5 staat ‘als Elohim’. Zie ook: Gen 3:4–5; Gen 3:5 **3:20** En de vrouw zag de boom, dat hij aantrekkelijk was voor het oog en dat zijn vrucht goed was om te eten. Brontekst: ወርእየት (wäryät) = en zag | ብእሲት (besit) = de vrouw | ዕፀ (etsä) = de boom | ከመ (kämä) = dat | አዳም (ädam) = Adam | ውእቱ (wetu) = hij is | ወያሠምር (wäyasämr) = en dat behaagt | ለዐይን (lääyn) = voor het oog | ወሠናይ (wäsänay) = en mooi | ፍሬሁ (ferehu) = zijn vrucht | ለበሊዕ (läbäli) = om te eten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:6. Voetnoot Lezing: ከመ አዳም ውእቱ (‘dat Adam hij is’): deze woorden geven geen goede zin; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘dat zij aangenaam was’. Wij volgen de zin van Charles in de vertaling. Zie ook: Gen 3:6 **3:21** En zij bedekte eerst haar schaamte met bladeren van de vijgenboom. Brontekst: ወከደነት (wäkädänät) = en zij bedekte | ኀፍረታ (khäfräta) = haar schaamte | በቈጽለ (bäqwätslä) = met bladeren van | በለስ (bäläs) = de vijgenboom | ዘቀዳሚ (zäqädami) = eerst Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:7. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en zij gaf ervan aan Adam, en hij at, en zijn ogen werden geopend, en hij zag dat hij naakt was’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 3:7 **3:22** En hij nam bladeren van de vijgenboom en naaide ze samen en maakte voor zich een schort en bedekte zijn schaamte. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ቈጽለ (qwätslä) = bladeren van | በለስ (bäläs) = de vijgenboom | ወጠቀበ (wätäqäbä) = en hij naaide | ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ሎቱ (lotu) = voor zich | ሞራአ (moraä) = een schort | ወከደነ (wäkädänä) = en hij bedekte | ኀፍረቶ (khäfräto) = zijn schaamte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:7. Zie ook: Gen 3:7 ### De vloeken **3:23** En Yahweh vervloekte de slang en was voor altijd toornig op hem. Brontekst: ወረገሞ (wärägämo) = en Hij vervloekte hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአርዌ (läärwe) = de slang | ምድር (medr) = de aarde | ወተምዕዎ (wätämwo) = en Hij werd toornig op hem | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:14. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) ontbreekt hier waarschijnlijk iets, mogelijk dat de vier voeten van de slang werden afgesneden; Zie de Targum Pseudo-Jonatan op Gen. 3:14 en Josephus, Oudheden 1.1.4. Zie ook: Gen 3:14 **3:24** **„Ik zal je smart en je pijn zeer vermenigvuldigen; in smart zul je kinderen baren, en tot je man is je terugkeer, en hij zal over je heersen.”** Brontekst: አብዝኆ (äbzkho) = veelvuldig | አበዝኅ (äbäzkh) = Ik zal vermenigvuldigen | ሐዘንኪ (häzänki) = je smart | ወፀዕርኪ (wätsärki) = en je pijn | በሐዘን (bähäzän) = in smart | ለዲ (lädi) = zul je baren | ውሉደ (weludä) = kinderen | ወኀበ (wäkhäbä) = en tot | ምትኪ (metki) = je man | ምግባኢኪ (megbaiki) = je terugkeer | ወውእቱ (wäwtu) = en hij | ይኴንነኪ (yekwennäki) = hij zal over je heersen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:16. Voetnoot Uitleg: ምግባኢኪ (‘je terugkeer’): zo ook de Septuaginta en de Syrische vertaling; de Masoretische tekst heeft ‘je verlangen’ (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). Voetnoot Lezing: Charles heeft voor deze woorden nog ‘en Hij was toornig op de vrouw, omdat zij naar de stem van de slang had geluisterd en gegeten had, en Hij zei tot haar’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 3:16 **3:25** En ook tot Adam zei Hij: **„Omdat je naar je vrouw hebt geluisterd en gegeten hebt van die boom, waarvan Ik je geboden had dat je er niet van zou eten …”** Brontekst: ወለአዳምሂ (wäläädamhi) = en ook tot Adam | ይቤሎ (yebelo) = zeide tot hem | እስመ (esmä) = omdat | ሰማዕከ (sämakä) = je hebt geluisterd | ለብእሲትከ (läbsitkä) = naar je vrouw | ወበላዕከ (wäbälakä) = en je hebt gegeten | እምውስተ (emwstä) = van | ውእቱ (wetu) = die | ዕፅ (ets) = boom | ዘአዘዝኩከ (zääzäzkukä) = die Ik je geboden had | ከመ (kämä) = dat | ኢትብላዕ (itbla) = je niet zou eten | እምኔሁ (emnehu) = daarvan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:17–19. Voetnoot Lezing: De zin breekt in de Beta-tekst af. Charles (Engelse vertaling uit 1917) vervolgt: ‘vervloekt is de aarde om jouwentwil; doornen en distels zal zij je voortbrengen, en je zult je brood eten in het zweet van je aangezicht, totdat je terugkeert tot de aarde waaruit je genomen bent; want aarde ben je en tot aarde zul je terugkeren’. Zie ook: Gen 3:17–19 ### Uit de hof gedreven **3:26** En Hij maakte voor hen kleren van huid en kleedde hen en zond hen weg uit de hof van Eden. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ሎሙ (lomu) = voor hen | አልባሰ (älbasä) = kleren | ዘማእስ (zämas) = van huid | ወአልቦሶሙ (wäälbosomu) = en kleedde hen | ወፈነዎሙ (wäfänäwomu) = en zond hen weg | እምገነተ (emgänätä) = uit de hof van | ኤዶም (edom) = Eden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:21. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Zie ook: Gen 3:21 **3:27** En op die dag, toen hij uit de hof van Eden ging, liet hij wierook opgaan als een goede geur: wierook, galbanum, stacte, vloeibare wierook en specerijen, in de morgen, bij de opgang van de zon, op de dag dat hij zijn schaamte bedekte. Brontekst: ወበይእቲ (wäbäyti) = en op die | ዕለት (elät) = dag | እንዘ (enzä) = terwijl | ይወፅእ (yewäts) = ging | እምገነተ (emgänätä) = uit de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ዐጠነ (ätänä) = hij liet opgaan | ለመዓዛ (lämäaza) = tot een geur | ሠናይ (sänay) = goede | ዕጣነ (etanä) = wierook | ስሒነ (sehinä) = galbanum | ወቅንአተ (wäqnätä) = en stacte | ወማየ (wämayä) = en het water van | ልብን (lebn) = wierookhars | ወሰንበልተ (wäsänbältä) = en specerijen | በጽባሕ (bätsbah) = in de morgen | ምስለ (meslä) = met | ትንሣኤ (tensae) = opgang | ፀሐይ (tsähäy) = de zon | አመ (ämä) = op de dag dat | ከደነ (kädänä) = hij bedekte | ኃፍረቶ (khafräto) = zijn schaamte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 30:34. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Voetnoot Uitleg: ዕጣነ ስሒነ ወቅንአተ ወማየ ልብን ወሰንበልተ (‘wierook, galbanum, stacte, vloeibare wierook en specerijen’): de namen vertalen wij naar Charles (Engelse vertaling uit 1917); ማየ ልብን is letterlijk ‘water van wierook’. Het is het reukoffer van Ex. 30:34. Zie ook: Ex 30:34 **3:28** En op die dag hield de mond van alle wilde dieren en van het vee en van de vogels en van wat rondgaat en van wat beweegt op met spreken, want zij spraken allen met elkaar met één lip en één tong. Brontekst: ወበይእቲ (wäbäyti) = en op die | ዕለት (elät) = dag | ተፈጸመ (täfätsämä) = werd beëindigd | አፈ (äfä) = de mond van | ኵሉ (kwlu) = alle | አራዊተ (ärawitä) = dieren | ወዘእንስሳ (wäzänssa) = en van het vee | ወዘአዕዋፍ (wäzääwaf) = en van de vogels | ወዘያንሶሱ (wäzäyansosu) = en van wat rondgaat | ወዘይትሐወስ (wäzäythäwäs) = en van wat beweegt | እምነቢብ (emnäbib) = van het spreken | እስመ (esmä) = omdat | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ይትናገሩ (yetnagäru) = spreken | ዝንቱ (zentu) = dit | ምስለ (meslä) = met | ዝንቱ (zentu) = dit | ከንፈረ (känfärä) = lip | አሐደ (ähädä) = één | ወልሳነ (wälsanä) = en tong van | አሐደ (ähädä) = één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) ligt hierachter de gedachte dat mensen en dieren tot de bouw van de toren van Babel dezelfde taal spraken, het Hebreeuws; Zie Josephus, Oudheden 1.1.4. Voetnoot Lezing: ተፈጸመ (‘werd beëindigd’): Charles vertaalt ‘werd gesloten’. **3:29** En Hij zond uit de hof van Eden al wat vlees is dat in de hof van Eden was, en al wat vlees is werd verstrooid, naar zijn soort en naar zijn schepping, naar de plaats die voor hen geschapen was. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en Hij zond | እምገነተ (emgänätä) = uit de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ዘሀሎ (zähälo) = wat is | ውስተ (westä) = in | ነገተ (nägätä) = de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ወተዘርዉ (wätäzärwu) = en werden verstrooid | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | በበ (bäbä) = elk | ዘመዶሙ (zämädomu) = hun soort | ወበበ (wäbäbä) = en in | ፍጥረቶሙ (feträtomu) = hun schepping | ውስተ (westä) = in | መካን (mäkan) = plaats | ዘተፈጥረ (zätäfäträ) = wat geschapen is | ሎሙ (lomu) = voor hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. **3:30** En aan Adam alleen gaf Hij dat hij zijn schaamte bedekte, van alle wilde dieren en vee. Brontekst: ወለአዳም (wäläädam) = en aan Adam | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ወሀቦ (wähäbo) = gaf Hij | ይክድን (yekdn) = dat hij bedekt | ኃፍረቶ (khafräto) = zijn schaamte | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወእንስሳ (wänssa) = en vee Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) bedoelt het vers dat Adam kleding kreeg van de huiden van alle wilde dieren en van het vee. **3:31** Daarom is op de tafel geboden aan allen die het rechtsbesluit van de wet kennen, dat zij hun schaamte bedekken en zich niet ontbloten, zoals de volken zich ontbloten. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተአዘዘ (tääzäzä) = werd geboden | ውስተ (westä) = in | ጽላት (tselat) = de tafel | ላዕለ (lalä) = voor | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ያአምሩ (yaämru) = die kennen | ፍትሐ (fethä) = oordeel | ሕግ (heg) = de wet | ይክድኑ (yekdnu) = dat zij bedekken | ኀፍረቶሙ (khäfrätomu) = hun schaamdelen | ወኢይትከሠቱ (wäiytkäsätu) = en zich niet ontbloten | ከመ (kämä) = zoals | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ይትከሠቱ (yetkäsätu) = zich ontbloten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) is dit een protest tegen de Griekse gewoonte om naakt aan sport te doen; Zie 1 Makk. 1:13–14 en 2 Makk. 4:9–14. ### Buiten de hof **3:32** En op de nieuwe maan van de vierde maand gingen Adam en zijn vrouw uit de hof van Eden, en zij woonden in het land Elda, in het land van hun schepping. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op | ሠርቀ (särqä) = de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ራብዕ (rab) = vierde | ወፅኡ (wätsu) = kwamen voort | አዳም (ädam) = Adam | ወብእሲቱ (wäbsitu) = en zijn vrouw | እምገነተ (emgänätä) = uit de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ወኀደሩ (wäkhädäru) = en zij woonden | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ኤልዳ (elda) = Elda | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ፍጥረቶሙ (feträtomu) = hun schepping Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. **3:33** En Adam noemde de naam van zijn vrouw Eva. Brontekst: ወሰመየ (wäsämäyä) = en noemde | አዳም (ädam) = Adam | ስመ (semä) = de naam | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ሔዋ (hewa) = Eva Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 3:20. Zie ook: Gen 3:20 **3:34** En zij hadden geen zoon tot het eerste jubeljaar. Brontekst: ወኢኮኑ (wäikonu) = en zij hadden niet | ምስለ (meslä) = met | ወልድ (wäld) = een zoon | እስከ (eskä) = tot | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en daarna kende hij haar’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 4:1 **3:35** En hij bewerkte het land zoals hij onderwezen was in de hof van Eden. Brontekst: ወውእቱሰ (wäwtusä) = en hij | ይትጌበራ (yetgebära) = hij bewerkte | ለምድር (lämdr) = de aarde | በከመ (bäkämä) = zoals | ተምህረ (tämhrä) = hij onderwezen was | በገነተ (bägänätä) = in de tuin van | ኤዶም (edom) = Eden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. ## Jubileeën 4 _Kaïn en Abel; de geslachten van Adam tot Noach_ ### De geboorte van Kaïn en Abel **4:1** En in de derde jaarweek, in het tweede jubeljaar, baarde zij Kaïn, en in het vierde baarde zij Abel. Brontekst: ወበሣልስ (wäbäsals) = en in de derde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በካልእ (bäkal) = in het tweede | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወለደቶ (wälädäto) = en zij baarde hem | ለቃየን (läqayän) = Kaïn | ወበራብዕ (wäbärab) = en in de vierde | ወለደቶ (wälädäto) = en zij baarde hem | ለአቤል (lääbel) = Abel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:1–2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en in het vijfde baarde zij haar dochter Awan’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 4:1–2 **4:2** En in het eerste jaar van het derde jubeljaar doodde Kaïn een zoon; in het negende jubeljaar, in de eerste jaarweek, in het derde jaar van zijn jaarweek, en hij gaf hem de naam Mahalalël. Brontekst: ወበቀዳሚሁ (wäbäqädamihu) = en in het eerste (jaar) ervan | ለኢዮቤልዉ (läiyobelwu) = van het jubeljaar | ሣልስ (sals) = derde | ቀተሎ (qätälo) = doodde hem | ቃየን (qayän) = Kaïn | ወልደ (wäldä) = een zoon | በታስዕ (bätas) = in het negende | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ዓመት (amät) = jaar | በሱባዔሁ (bäsubaehu) = in zijn jaarweek | ለዝ (läz) = van dit | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | መላልኤል (mälalel) = Mahalalël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:8. Voetnoot Lezing: ወልደ (‘een zoon’): de zin is in de Beta-tekst bedorven. Het tweede deel (‘in het negende jubeljaar … Mahalalël’) komt uit vers 14 en past hier niet. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft in plaats daarvan ‘Kaïn doodde Abel, omdat Elohim het offer van Abel aanvaardde en het offer van Kaïn niet aanvaardde’. Wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Gen 4:8 ### Het bloed van Abel **4:3** En hij doodde hem in het veld, en zijn bloed riep van de aarde naar de hemel, huilend om hem die gedood was. Brontekst: ወቀተሎ (wäqätälo) = en hij doodde hem | በገዳም (bägädam) = in het veld | ወጸርኀ (wätsärkhä) = en riep | ደሙ (dämu) = zijn bloed | እምድር (emdr) = van de aarde | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = hemel | እንዘ (enzä) = terwijl | ይበኪ (yebäki) = weenend | በአንተ (bääntä) = om | ዘተቀትለ (zätäqätlä) = hem die gedood was Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:10. Zie ook: Gen 4:10 **4:4** En Yahweh berispte Kaïn om Abel, omdat hij hem gedood had, en maakte hem tot een zwerver op de aarde vanwege het bloed van zijn broer, en Hij vervloekte hem op de aarde. Brontekst: ወዘለፎ (wäzäläfo) = en Hij berispte hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለቃየን (läqayän) = Kaïn | በእንተ (bäntä) = over | አቤል (äbel) = Abel | በእንተ (bäntä) = omdat | ዘቀተሎ (zäqätälo) = hij hem gedood had | ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ሎቱ (lotu) = hem | ኑኅ (nukh) = zwerver | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | በእንተ (bäntä) = over | ደመ (dämä) = bloed | እፓኑሁ (epanuhu) = zijn broer | ወረገሞ (wärägämo) = en Hij vervloekte hem | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:11–12. Voetnoot Lezing: ኑኅ (‘zwerver’): ኑኅ betekent letterlijk ‘lang, hoog’. Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘een vluchteling’, en wij volgen hem. Zie ook: Gen 4:11–12 **4:5** Daarom is op de tafelen van de hemel geschreven: Vervloekt is wie zijn naaste slaat met kwaad; en allen die het gezien hebben zullen zeggen: Het zij zo; en de mens die het gezien heeft en het niet verteld heeft, hij moet vervloekt zijn zoals hij. Brontekst: በእንተ (bäntä) = over | ዝንቱ (zentu) = dit | ተጽሕፈ (tätshfä) = is geschreven | ውስተ (westä) = in | ጽሳተ (tsesatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ርጉም (regum) = vervloekt | ዘይዘብጥ (zäyzäbt) = wie slaat | ካልኦ (kalo) = zijn naaste | በእከይ (bäkäy) = met kwaad | ወይቤሉ (wäybelu) = en zij zullen zeggen | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ርእዩ (reyu) = gezien hebben | ይኩን (yekun) = het zij zo | ወሰብእ (wäsäb) = en de mens | ዘርእየ (zäryä) = die gezien heeft | ወኢነ (wäinä) = en niet | ገረ (gärä) = verteld heeft | ይኩን (yekun) = hij zij | ርጉመ (regumä) = vervloekt | ከማሁ (kämahu) = zo Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 27:24. Voetnoot Uitleg: ጽሳተ ሰማይ (‘tafelen van de hemel’): Zie 3:10. Zie ook: Deut 27:24 **4:6** Daarom maken wij, wanneer wij komen voor Yahweh, onze Elohim, alle zonde bekend die wordt gedaan in de hemel en op de aarde en in het licht en in de duisternis en in alles. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ንሕነ (nehnä) = wij | ናየድዕ (nayäd) = wij maken bekend | መጺአነ (mätsiänä) = wanneer wij komen | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምሳክነ (ämsaknä) = onze Elohim | ዙሎ (zulo) = alle | ኃጢአተ (khatiätä) = zonde | ዘይከውን (zäykäwn) = die wordt gedaan | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = hemel | ወምድር (wämdr) = en aarde | ወዘበብርሃን (wäzäbäbrhan) = en wat in het licht is | ወዘበጽልመት (wäzäbätslmät) = en wat in de duisternis is | ወዘበዙሉ (wäzäbäzulu) = en wat in alles is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De geslachten van Adam **4:7** En Adam en zijn vrouw rouwden om Abel, vier jaarweken van jaren. Brontekst: ወሀለዉ (wähäläwu) = en zij waren | አዳም (ädam) = Adam | ወብእሲቱ (wäbsitu) = en zijn vrouw | እንዘ (enzä) = terwijl | ይሳሕዉ (yesahwu) = rouwend | በእንተ (bäntä) = over | አቤል (äbel) = Abel | አርባዕተ (ärbatä) = vier | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ዓመት (amät) = jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij in het vierde jaar van de vijfde jaarweek weer blij werden, en dat Adam zijn vrouw weer kende en zij een zoon baarde, die hij Seth noemde, ‘want Elohim heeft ons een tweede nageslacht verwekt op de aarde in plaats van Abel; want Kaïn heeft hem gedood’; dat staat niet in de Beta-tekst. **4:8** In de zesde jaarweek verwekte hij Azura, zijn dochter. Brontekst: በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሳድስ (sads) = zesde | ወለዳ (wäläda) = verwekte hij haar | ለአዙራ (lääzura) = Azura | ወለቱ (wälätu) = zijn dochter Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **4:9** En Kaïn nam Awan, zijn zuster, tot vrouw voor zich, en zij baarde hem Henoch bij het einde van het vierde jubeljaar. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ቃየን (qayän) = Kaïn | ለአዋን (lääwan) = Awan | እኅቱ (ekhtu) = zijn zuster | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ኡኖኅሃ (unokhha) = Henoch | በፍጸሚ (bäftsämi) = bij het einde van | ራብዕ (rab) = vierde | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:17. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat in het eerste jaar van de eerste jaarweek van het vijfde jubeljaar huizen op de aarde werden gebouwd, en dat Kaïn een stad bouwde en die naar zijn zoon Henoch noemde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 4:17 **4:10** En Adam kende Eva, zijn vrouw, en zij baarde nog negen zonen. Brontekst: ወአዳም (wäädam) = en Adam | አእመራ (ämära) = kende haar | ለሔዋ (lähewa) = Eva | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ዓዲ (adi) = nog | ተስዓተ (täsatä) = negen | ደቂቀ (däqiqä) = zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:4. Zie ook: Gen 5:4 **4:11** En in de vijfde jaarweek van het vijfde jubeljaar nam Seth Azura, zijn zuster, tot vrouw voor zich, en in het vierde jaar baarde zij hem Enosh. Brontekst: ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ኃምስ (khams) = vijfde | ዘኃምስ (zäkhams) = van de vijfde | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ነሠአ (näsää) = nam | ሴት (set) = Seth | ለአዙራ (lääzura) = Azura | እኅቱ (ekhtu) = zijn zuster | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወበራብዑ (wäbärabu) = en in het vierde (jaar) | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወለደት (wälädät) = baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ሄኖስሃ (henosha) = Enosh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:25–26. Zie ook: Gen 4:25–26 **4:12** Hij was de eerste die de naam van Yahweh aanriep op de aarde. Brontekst: ውእቱ (wetu) = hij | ቀዳሚ (qädami) = de eerste | ጸውዖ (tsäwo) = riep aan | ስመ (semä) = de naam | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 4:26. Zie ook: Gen 4:26 **4:13** En in het zevende jubeljaar, in de derde jaarweek, nam Enosh Noam, zijn zuster, tot vrouw voor zich, en zij baarde hem een zoon in het derde jaar van de vijfde jaarweek, en hij noemde hem Kenan. Brontekst: ወበሳብዕ (wäbäsab) = en in het zevende | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | ነሥአ (näsä) = nam | ኡኖስ (unos) = Enosh | ኖአምሃ (noämha) = Noam | እኅቶ (ekhto) = zijn zuster | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ዓመት (amät) = jaar | ዘኃምስ (zäkhams) = van de vijfde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወሰመዮ (wäsämäyo) = en hij noemde hem | ስሞ (semo) = zijn naam | ቃይ (qay) = Kenan | ናን (nan) = (vervolg van de naam) Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:9. Zie ook: Gen 5:9 **4:14** En aan het einde van het achtste jubeljaar nam Kenan Mualeleth, zijn zuster, tot vrouw voor zich, en zij baarde hem een zoon in het negende jubeljaar, in de eerste jaarweek, in het derde jaar van zijn jaarweek, en hij gaf hem de naam Mahalalël. Brontekst: ወበፍጸሜ (wäbäftsäme) = en bij het einde van | ሳምን (samn) = achtste | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ቃይናን (qaynan) = Kenan | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ሙአሌሊትሃ (muälelitha) = Mualeleth | እኅቶ (ekhto) = zijn zuster | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | በታስዕ (bätas) = in het negende | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ዓመት (amät) = jaar | በሱባዔሁ (bäsubaehu) = in zijn jaarweek | ለዝ (läz) = van dit | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | መሳልኡል (mäsalul) = Mahalalël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:12. Zie ook: Gen 5:12 **4:15** En in de tweede jaarweek van het tiende jubeljaar nam Mahalalël tot vrouw voor zich Dina, dochter van Barakiël, dochter van de zuster van zijn vader. Brontekst: ወበካልእ (wäbäkal) = en in het tweede | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዘዓሥር (zäasr) = van de tiende | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | መላልኤል (mälalel) = Mahalalël | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ዲናሃ (dinaha) = Dina | ወለተ (wälätä) = dochter van | በራክኤል (bärakel) = Barakiël | ወለተ (wälätä) = dochter van | እኅተ (ekhtä) = de zuster van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:15. Voetnoot Uitleg: ወለተ እኅተ አቡሁ (‘dochter van de zuster van zijn vader’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt hier telkens ‘dochter van de broer van zijn vader’. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog de geboorte van Jered, ‘want in zijn dagen daalden de engelen van Yahweh op de aarde neer, zij die de Wachters heten, om de kinderen van de mensen te onderwijzen en recht en rechtschapenheid te doen op de aarde’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 5:15 **4:16** En in het elfde jubeljaar nam Jered een vrouw voor zich, en haar naam was Baraka, dochter van Rasoeël, dochter van de zuster van zijn vader, in de vierde jaarweek van dit jubeljaar. Brontekst: ወበዓሥር (wäbäasr) = en in de tien | ወአሐዱ (wäähädu) = en één | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ያሬድ (yared) = Jered | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ባረከ (baräkä) = Baraka | ወለተ (wälätä) = dochter van | ራሱእያል (rasuyal) = Rasoeël | ወለተ (wälätä) = dochter van | እኅተ (ekhtä) = zuster van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde | ዘኢዮቤልዉ (zäiyobelwu) = van het jubeljaar | ዝንቱ (zentu) = dit Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij in de vijfde jaarweek, in het vierde jaar van het jubeljaar, een zoon baarde, die hij Henoch noemde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 5:18 ### Henoch **4:17** Hij was de eerste die schrift en kennis en wijsheid leerde onder de kinderen van de mensen die op de aarde geboren zijn. Brontekst: ውእቱ (wetu) = dat | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ተምህረ (tämhrä) = leerde | መጽሐፈ (mätshäfä) = schrift | ወትምህርተ (wätmhrtä) = en kennis | ወጥበበ (wätbäbä) = en wijsheid | እምእጓለ (emgwalä) = onder de kinderen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | እምእለ (emlä) = van hen die | ተወልዱ (täwäldu) = zijn geboren | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) veronderstelt het slot over Henoch (vers 17–23) dat de schrijver Henochgeschriften kende, waarschijnlijk Henoch 6–16, Henoch 23–36 en Henoch 72–90. Het hemelboek met de tekenen van de maanden is vermoedelijk Henoch 72–82. **4:18** Hij was de eerste die een getuigenis schreef, en hij getuigde tegen de kinderen van de mensen in de geslachten van de aarde; en de jaarweken van de jubeljaren verkondigde hij, en de dagen van de jaren maakte hij bekend, en de maanden ordende hij, en de sabbatten van de jaren verkondigde hij, zoals wij hem bekend maakten. Brontekst: ውእቱ (wetu) = dat | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ጸሐፈ (tsähäfä) = schreef | እምዐ (emä) = getuigenis | ወአስምዐ (wääsmä) = en getuigde | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እጓለ (egwalä) = de kinderen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | ውስተ (westä) = in | ትዝምደ (tezmdä) = de geslachten van | ምድር (medr) = de aarde | ወሱባዔሆሙ (wäsubaehomu) = en hun jaarweken | ለኢዮቤልዉሳት (läiyobelwusat) = van de jubeljaren | ነገረ (nägärä) = verkondigde | ወመዋዕለ (wämäwalä) = en de dagen van | ዓመታት (amätat) = jaren | አይድዐ (äydä) = maakte bekend | ወአውራኃተ (wääwrakhatä) = en de maanden | ሠርዐ (särä) = ordende | ወሰንበታተ (wäsänbätatä) = en de sabbatten van | ዓመታት (amätat) = jaren | ነገረ (nägärä) = verkondigde | በከመ (bäkämä) = zoals | አይዳዕናሁ (äydanahu) = wij hem bekend maakten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ወሱባዔሆሙ ለኢዮቤልዉሳት (‘de jaarweken van de jubeljaren’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) staat er in 1 en 2 Henoch niets over jubeljaren; dit komt vermoedelijk van de schrijver van Jubileeën zelf, die de instelling een oeroude oorsprong wilde geven. **4:19** En wat was en wat zijn zal zag hij in het visioen van zijn slaap, hoe het zal zijn met de kinderen van de mensen in hun geslachten tot de dag van het oordeel; alles zag hij en begreep hij. Brontekst: ወዘኮነ (wäzäkonä) = en wat was | ወዘይከውን (wäzäykäwn) = en wat zijn zal | ርእየ (reyä) = zag | በራእየ (bärayä) = in het visioen van | ንዋሙ (newamu) = zijn slaap | ዘከመ (zäkämä) = hoe | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ዲበ (dibä) = op | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | እጓለ (egwalä) = de kinderen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | በትውልዶሙ (bätwldomu) = in hun geslachten | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = in de dagen van | ዕለተ (elätä) = de dag van | ደይን (däyn) = oordeel | ኵሎ (kwlo) = alles | ርእየ (reyä) = zag | ወአእመረ (wäämärä) = en begreep Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: በራእየ ንዋሙ (‘in het visioen van zijn slaap’): waarschijnlijk de droomvisioenen Henoch 83–90, volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917). **4:20** En in het twaalfde jubeljaar, in zijn zevende jaarweek, nam hij een vrouw voor zich, en haar naam was Edni, dochter van Danël, dochter van de zuster van zijn vader. Brontekst: ወበዐሠርቱ (wäbääsärtu) = en in de tien | ወክልኤቱ (wäkletu) = en twee | ኢዮበቤልዉ (iyobäbelwu) = jubeljaar | በሳብዕ (bäsab) = in de zevende | ሱባዔሁ (subaehu) = zijn jaarweek | ሎቱ (lotu) = voor hem | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእኢተ (beitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | እድኒ (edni) = Edni | ወለተ (wälätä) = dochter van | ዳንኤል (danel) = Danël | ወለተ (wälätä) = dochter van | እኅተ (ekhtä) = zuster van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:21. Voetnoot Uitleg: ወስማ እድኒ (‘en haar naam was Edni’): Edna heet de vrouw van Henoch in Henoch 85:3 (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). Zie ook: Gen 5:21; Hen 85:3 **4:21** En hij was bovendien bij de engelen van Elohim, zes jubeljaren van jaren. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en hij was | እንከ (enkä) = voorts | ምስለ (meslä) = met | መላእክተ (mälaktä) = de engelen van | አምላክ (ämlak) = Elohim | ስድስተ (sedstä) = zes | ዘኢዮቤልዉሳት (zäiyobelwusat) = van de jubeljaren | ዓመታተ (amätatä) = jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) slaat dit op Henoch 23–36. **4:22** En hij getuigde tegen de Wachters die gezondigd hadden met de dochters van de mensen. Brontekst: ወአስምዐ (wääsmä) = en hij getuigde | ለትጉሃን (lätguhan) = tegen de Wachters | ለእለ (lälä) = tegen hen die | አበሱ (äbäsu) = zondigden | ምስለ (meslä) = met | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Dan. 4:13. Voetnoot Uitleg: ትጉሃን (‘de Wachters’): de naam voor engelen in Dan. 4:13; in Henoch geldt hij vooral voor de gevallen engelen, Zie Henoch 1:5 en Henoch 10:9. Zie ook: Hen 1:5; Hen 10:9; Dan 4:10 **4:23** En hij verhief zich uit het midden van de kinderen van de mensen, en wij leidden hem in de hof van Eden, tot grootheid en tot eer. Brontekst: ወተንሥአ (wätänsä) = en hij verhief zich | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | እጓለ (egwalä) = de kinderen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | ወወሰድናሁ (wäwäsädnahu) = en wij leidden hem | ውስተ (westä) = in | ገነተ (gänätä) = de tuin van | ኤዶም (edom) = Eden | ለዕበይ (läbäy) = tot grootheid | ወለክብር (wäläkbr) = en tot eer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:24. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Voetnoot Uitleg: ወወሰድናሁ ውስተ ገነተ ኤዶም (‘en wij leidden hem in de hof van Eden’): Zie Henoch 70:1–3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en zie, daar schrijft hij de veroordeling en het oordeel van de wereld en alle slechtheid van de kinderen van de mensen op’ (Zie Henoch 12:3–4 en Henoch 14:1); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 5:24; Hen 12:3–4; Hen 14:1; Hen 70:1–3 **4:24** En vanwege hem kwam het water van de zondvloed niet over heel het land van Eden, want daar is hij gegeven tot een teken, en opdat hij getuigt tegen alle kinderen van de mensen, opdat hij alle werken van het geslacht vertelt tot de dag van het oordeel. Brontekst: ወበእንቲአሁ (wäbäntiähu) = en om zijnentwil | ኢመጽአ (imätsä) = kwam niet | ማየ (mayä) = water | አይኅ (äykh) = de zondvloed | ዲበ (dibä) = op | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ኤዶም (edom) = Eden | እስመ (esmä) = omdat | ህየ (heyä) = daar | ተውህበ (täwhbä) = is gegeven | ውእቱ (wetu) = hij | ለትእምርት (lätmrt) = voor tekenen | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ያስምዕ (yasm) = opdat hij getuigt | ላዕለ (lalä) = tegen | ኵሉ (kwlu) = heel | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ከመ (kämä) = opdat | ይንግር (yengr) = opdat hij vertelt | ኵሎ (kwlo) = al | ግብረ (gebrä) = het werk van | ትውልድ (tewld) = van het geslacht | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = in de dagen van | ዕለተ (elätä) = de dag van | ደይን (däyn) = oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. ### De vier plaatsen van Yahweh **4:25** En hij liet wierook opgaan, de avond van het heiligdom, die aangenaam is voor Yahweh, op de berg van het zuiden. Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en hij | ዐጠነ (ätänä) = hij liet opgaan | ዕጣነ (etanä) = wierook | ምሴተ (mesetä) = de avond van | መቅደስ (mäqdäs) = het heiligdom | ዘይሰጠው (zäysätäw) = dat aangenaam is | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ቀትር (qätr) = het zuiden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 30:7. Voetnoot Lezing: ምሴተ መቅደስ (‘de avond van het heiligdom’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘het reukwerk van het heiligdom, specerijen’, en ‘op de berg’ zonder ‘van het zuiden’. Wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Ex 30:7 **4:26** Want vier plaatsen zijn er op de aarde van Yahweh: de hof van Eden en de berg van het oosten en deze berg waarop jij vandaag bent, de berg Sinaï, en de berg Sion zal geheiligd worden in de nieuwe schepping tot heiliging van de aarde; daarom zal de aarde geheiligd worden van alle zonde en van haar onreinheid in de geslachten van de wereld. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | አርባዕቱ (ärbatu) = vier | መካን (mäkan) = plaats | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ገነተ (gänätä) = de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ወደብረ (wädäbrä) = en de berg van | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ወዝደብር (wäzdäbr) = en deze berg | ዘሀሎከ (zähälokä) = waarop jij bent | አንተ (äntä) = jij | ውስቴቱ (westetu) = daarin | ደብረ (däbrä) = de berg | ሲና (sina) = Sinaï | ዮም (yom) = vandaag | ወደብረ (wädäbrä) = en de berg van | ጽዮን (tseyon) = Sion | ይትቄደስ (yetqedäs) = zal geheiligd worden | በፍጥረት (bäfträt) = in de schepping | ሐዳስ (hädas) = nieuwe | ለቅዳሴ (läqdase) = tot heiliging | ምድር (medr) = de aarde | በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ትትቄደስ (tetqedäs) = zal worden geheiligd | ምድር (medr) = de aarde | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | አበሳ (äbäsa) = zonde | ወእምርኵሳ (wämrkwsa) = en van haar onreinheid | በትውልደ (bätwldä) = in de geslachten van | ዓለም (aläm) = de eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 1:29. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda. Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht. Voetnoot Uitleg: ደብረ ጽባሕ (‘de berg van het oosten’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) zegt dat drie van de vier plaatsen met beslissende gebeurtenissen samenhangen: Eden met Adam, Sinaï met Mozes en Sion met David. De berg van het oosten is niet met zekerheid aan te wijzen; hij denkt mogelijk aan de berg boven Eden waar de Sethieten wonen. ### Van Metuselach tot Noach **4:27** En in het veertiende jubeljaar, nam Metuselach Edna, zijn vrouw, dochter van Azriël, dochter van de zuster van zijn vader, voor zich tot vrouw, in de derde jaarweek, in het eerste jaar, dat is dat jaar, en hij verwekte een zoon en noemde hem Lemech. Brontekst: ወበኢዮቤልዉ (wäbäiyobelwu) = en in het jubeljaar | ዘውእቱ (zäwtu) = dat is | ዓሥር (asr) = tien | ወራብዕ (wärab) = en vier | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ነሥአ (näsä) = nam | ማቱሳላ (matusala) = Metuselach | እድናሃ (ednaha) = Edna | ብእሲቶ (besito) = zijn vrouw | ወለተ (wälätä) = dochter van | እዝራኤል (ezrael) = Azriël | ወለተ (wälätä) = dochter van | እኅተ (ekhtä) = zuster van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ሎቱ (lotu) = voor hem | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | በዓመት (bäamät) = in het jaar | አሐዱ (ähädu) = één | ዘውእቱ (zäwtu) = die was | ዓመት (amät) = jaar | ወወለደ (wäwälädä) = en hij verwekte | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ላሜክ (lamek) = Lemech Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:25. Zie ook: Gen 5:25 **4:28** En in het vijftiende jubeljaar, in de derde jaarweek, nam Lemech een vrouw voor zich, en haar naam was Betenos, dochter van Barakiël, dochter van de zuster van zijn vader, en in deze jaarweek baarde zij hem een zoon, en hij noemde hem Noach, zeggend: Hij zal mij troosten in mijn smart en in al mijn arbeid en over de aarde die Yahweh vervloekt heeft. Brontekst: ወበዓሥር (wäbäasr) = en in de tien | ወኃምስ (wäkhams) = en vijf | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | ነሥአ (näsä) = nam | ላሜክ (lamek) = Lemech | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ቤተኖስ (betänos) = Betenos | ወለተ (wälätä) = dochter van | በራክኤል (bärakel) = Barakiël | ወለተ (wälätä) = dochter van | እኅተ (ekhtä) = zuster van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወበዝ (wäbäz) = en in deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወለደት (wälädät) = baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ኖኅ (nokh) = Noach | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ዘይናዝዘኒ (zäynazzäni) = die mij zal troosten | እምሐዘንየ (emhäzänyä) = in mijn smart | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en in al | ግብርየ (gebryä) = mijn arbeid | ወእምድር (wämdr) = en van de aarde | እንተ (entä) = die | ረገማ (rägäma) = vervloekt heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:29. Voetnoot Uitleg: ወጸውዐ ስሞ (‘en hij noemde hem’): in dit boek geeft meestal de vader het kind zijn naam (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). Zie ook: Gen 5:29 ### De dood van Adam en van Kaïn **4:29** En aan het einde van het negentiende jubeljaar, in de zevende jaarweek, in het zesde jaar ervan, stierf Adam, en al zijn zonen begroeven hem in het land van zijn schepping. Brontekst: ወበፍጻሜሁ (wäbäftsamehu) = en aan het einde ervan | ለዓሥር (läasr) = van tien | ወታስዕ (wätas) = en negen | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሳብዕ (sab) = zevende | በሳድስ (bäsads) = in het zesde | ዓመቱ (amätu) = jaar ervan | ሎቱ (lotu) = van haar | ሞተ (motä) = stierf | አዳም (ädam) = Adam | ወቀበርዎ (wäqäbärwo) = en zij begroeven hem | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ደቂቁ (däqiqu) = zijn zonen | ወስተ (wästä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ፍጥረቱ (feträtu) = zijn schepping Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:5. Voetnoot Uitleg: ፍጥረቱ (‘zijn schepping’): Zie 3:32. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en hij was de eerste die in de aarde werd begraven’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 5:5 **4:30** En zeventig jaar ontbrak er aan duizend jaar, want duizend jaar is één dag in het getuigenis van de hemelen. Brontekst: ወሰብዓ (wäsäba) = en zeventig | ዓመተ (amätä) = jaren | አሕጸጸ (ähtsätsä) = ontbrak | እምዐሠርቱ (emäsärtu) = dan tien | ምእት (met) = honderd | ዓም (am) = jaar | እስመ (esmä) = omdat | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ምእት (met) = honderd | ዓመት (amät) = jaar | አሐቲ (ähäti) = één | ዕለተ (elätä) = dag | ውስተ (westä) = in | ስምዐ (semä) = getuigenis | ሰማያት (sämayat) = de hemelen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ps. 90:4. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en daarom is er over de boom van de kennis geschreven: Op de dag dat jullie ervan eten zullen jullie sterven (Zie Gen. 2:17). Hierom voltooide hij de jaren van deze dag niet, want hij stierf daarin’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 2:17; Ps 90:4 **4:31** Aan het einde van dit jubeljaar werd Kaïn gedood, na hem, in hetzelfde jaar; en zijn huis viel op hem, en hij stierf te midden van zijn huis, en hij werd gedood door zijn stenen. Brontekst: በተፍጻሜቱ (bätäftsametu) = aan het einde van | ለዝንቱ (läzntu) = van dit | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ተቀትለ (täqätlä) = werd gedood | ቃየን (qayän) = Kaïn | እምድኅሬሁ (emdkhrehu) = na hem | በአሐዱ (bäähädu) = in één | ዓም (am) = jaar | ወወድቀ (wäwädqä) = en viel | ቤቱ (betu) = zijn huis | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ወሞተ (wämotä) = en stierf | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ቤቱ (betu) = zijn huis | ወተቀትለ (wätäqätlä) = en werd gedood | በእበኒሃ (bäbäniha) = met zijn stenen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘want met een steen had hij Abel gedood, en door een steen werd hij gedood in rechtvaardig oordeel’; dat staat niet in de Beta-tekst. **4:32** Daarom is op de tafelen van de hemel bepaald: Met het werktuig waarmee een man zijn naaste doodt, daarmee moet hij gedood worden; zoals hij hem verwondde, zo moeten zij aan hem doen. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሠርዐ (täsärä) = is bepaald | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | በንዋይ (bänway) = met het werktuig | ዘቀተለ (zäqätälä) = waarmee hij doodde | ብእሲ (besi) = een man | ቢጾ (bitso) = zijn naaste | ቦቱ (botu) = daaraan | ይትቀትል (yetqätl) = moet gedood worden | በከመ (bäkämä) = zoals | አቍሰሎ (äqwsälo) = hij hem verwondde | ከማሁ (kämahu) = zo | ይግበሩ (yegbäru) = dat zij doen | ሎቱ (lotu) = aan hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 24:19–20. Zie ook: Lev 24:19–20 **4:33** En in het vijfentwintigste jubeljaar nam Noach een vrouw voor zich, en haar naam was Emzara, dochter van Rakiël, dochter van de zuster van zijn vader. Brontekst: ወበዕሥራ (wäbäsra) = en in de twintig | ወኃምስ (wäkhams) = en vijf | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ኖኅ (nokh) = Noach | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ዕምዛራ (emzara) = Emzara | ወለተ (wälätä) = dochter van | ራኪኤል (rakiel) = Rakiël | ወለተ (wälätä) = dochter van | እኅቱ (ekhtu) = zijn zuster | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 5:32. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de geboorte van Sem, Cham en Jafeth, in het derde en vijfde jaar van de vijfde jaarweek en het eerste jaar van de zesde jaarweek; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 5:32 ## Jubileeën 5 _De zondvloed: de gevallen engelen en het oordeel_ ### Het onrecht op de aarde **5:1** En het geschiedde, toen de kinderen van de mensen zich begonnen te vermenigvuldigen op het aangezicht van heel de aarde en dochters hun werden geboren, Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | አመ (ämä) = in de dagen van | ወጠኑ (wätänu) = begonnen | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | እጓለ (egwalä) = de kinderen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | ይብዝኁ (yebzkhu) = zich te vermenigvuldigen | ዲበ (dibä) = op | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ኵላ (kwla) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ወአዋልድ (wääwald) = en dochters | ተወልዳ (täwälda) = werden geboren | ሎሙ (lomu) = hun Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:1–2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de engelen van Elohim hen in een bepaald jaar van dit jubeljaar zagen, dat zij mooi waren om te zien, en dat zij zich vrouwen namen van allen die zij kozen, en dat die hun zonen baarden en dat dezen reuzen waren; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 6:1–2 **5:2** dat het onrecht toenam op de aarde, en alle vlees verdierf zijn weg, van de mensen tot de dieren en tot de wilde dieren en tot de vogels en tot alles wat rondgaat op de aarde; allen verdierven hun wegen en hun orde. Brontekst: ወልህቀት (wälhqät) = en nam toe | ዐመፃ (ämätsa) = onrecht | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | አማሰነት (ämasänät) = verdierf | ፍኖታ (fenota) = haar weg | እምሰብእ (emsäb) = uit de mensen | እስከ (eskä) = tot | እንስሳ (enssa) = dieren | ወእስከ (wäskä) = en tot | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወእስከ (wäskä) = en tot | አዕዋፍ (äwaf) = vogels | ወእስከ (wäskä) = en tot | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘያንሶሱ (zäyansosu) = wat rondgaat | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | አማሰኑ (ämasänu) = hebben verdorven | ፍኖቶሙ (fenotomu) = hun wegen | ወሥርዓቶሙ (wäsratomu) = en hun orde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:11–12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij elkaar begonnen te verslinden en dat alle gedachten van het hart van alle mensen voortdurend kwaad waren; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 6:11–12 **5:3** En Yahweh zag de aarde, en zie, zij was bedorven, en al het vlees had haar orde verdorven, en allen die op de aarde waren deden kwaad voor Zijn ogen. Brontekst: ወርእያ (wärya) = en zag | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለምድር (lämdr) = de aarde | ወናሁ (wänahu) = en zie | ማሰነት (masänät) = was bedorven | ወአማሰነት (wäämasänät) = en verdierf | ኵላ (kwla) = heel | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ሥርዓታ (serata) = haar orde | ወአእከዩ (wääkäyu) = en deden kwaad | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ቅድመ (qedmä) = voor | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ኩሉ (kulu) = alles | ዘሀሎ (zähälo) = wat is | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:12. Zie ook: Gen 6:12 ### Het besluit van Yahweh **5:4** En Hij zei dat Hij de mensen zou verdelgen, en al het vlees dat boven het aangezicht van de aarde is, dat Hij geschapen had. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | ይደመስሶ (yedämässo) = dat Hij zou verdelgen | ለሰብእ (läsäb) = de mensen | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ዘመልዕልተ (zämälltä) = die boven | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ምድር (medr) = de aarde | ዘፈጠረ (zäfätärä) = die schiep Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:7. Zie ook: Gen 6:7 **5:5** En Noach alleen vond genade voor Zijn ogen. Brontekst: ወኖኅ (wänokh) = en Noach | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ረከበ (räkäbä) = vond | ሞገሰ (mogäsä) = genade | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:8. Zie ook: Gen 6:8 ### Het oordeel over de engelen en hun zonen **5:6** En tegen Zijn engelen, die Hij naar de aarde had gezonden, was Hij zeer toornig: dat Hij hen zou uitroeien uit heel hun heerschappij. Brontekst: ወዲበ (wädibä) = en tegen | መላእክቲሁ (mälaktihu) = Zijn engelen | እለ (elä) = die | ፈነወ (fänäwä) = zond | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ተምዐ (tämä) = was toornig | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | ይሠርዎሙ (yesärwomu) = dat Hij hen zou uitroeien | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ሥልጣኖሙ (seltanomu) = hun heerschappij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:2 en Henoch 10:11–13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Yahweh gebood hen uit te roeien, dat Hij ons beval hen in de diepten van de aarde te binden, en dat zij daar nu gebonden zijn, afgezonderd; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 6:2; Hen 10:11–13 **5:7** En tegen hun zonen is een stem uitgegaan van voor Zijn aangezicht, dat zij met het zwaard geslagen zouden worden en van onder de hemel verwijderd. Brontekst: ወዲበ (wädibä) = en tegen | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | ወፅአ (wätsä) = is uitgegaan | ቃል (qal) = stem | እምቅድመ (emqdmä) = van voor | ገጹ (gätsu) = Zijn aangezicht | ከመ (kämä) = dat; als | ይምሐፆሙ (yemhätsomu) = dat zij geslagen worden | በሰይፍ (bäsäyf) = door het zwaard | ወያሰስሎሙ (wäyasäslomu) = en dat zij verwijderd worden | እምታሕተ (emtahtä) = van onder | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **5:8** En Hij zei: **„Mijn Geest zal niet voor altijd op de mens blijven, want zij zijn vlees, en hun dagen zullen 120 jaar zijn.”** Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | ኢይነብር (iynäbr) = zal niet blijven | መንፈስየ (mänfäsyä) = Mijn Geest | ዲበ (dibä) = op | ሰብእ (säb) = mensen | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | እስመ (esmä) = omdat | እሙንቱ (emuntu) = zij | ሥጋ (sega) = vlees | ወይኩን (wäykun) = en zullen zijn | መዋዕሊሆሙ (mäwalihomu) = hun dagen | ምእት (met) = honderd | ወዕሥራ (wäsra) = en twintig | ዓመት (amät) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:3. Zie ook: Gen 6:3 **5:9** En Hij zond Zijn zwaard in hun midden, opdat zij elkaar zouden doden, de een zijn naaste. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en Hij zond | ሰይፎ (säyfo) = Zijn zwaard | ማእከሎሙ (makälomu) = in hun midden | ከመ (kämä) = opdat | ይቅትሉ (yeqtlu) = zij doden | አሐዱ (ähädu) = één | ቢጾሙ (bitsomu) = hun naaste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij elkaar begonnen te doden totdat zij allen door het zwaard vielen en van de aarde verdelgd werden; dat staat niet in de Beta-tekst. **5:10** En hun vaders keken toe, en daarna werden zij gebonden in de diepten van de aarde tot de dag van het grote oordeel, opdat er oordeel zou zijn over allen die hun banen en hun werken voor Yahweh hebben verdorven. Brontekst: ወአበዊሆሙሰ (wääbäwihomusä) = en hun vaders | ይኔጽሩ (yenetsru) = keken toe | ወእምድኅረዝ (wämdkhräz) = en daarna | ተአስሩ (tääsru) = werden gebonden | ውስተ (westä) = in | መዓምቅቲሃ (mäamqtiha) = de diepten van | ለምድር (lämdr) = de aarde | እስከ (eskä) = tot | ዕለተ (elätä) = de dag van | ደይን (däyn) = oordeel | ዐባይ (äbay) = grote | ለከዊነ (läkäwinä) = opdat er zou zijn | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ዲበ (dibä) = op | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | አማሰኑ (ämasänu) = hebben verdorven | ፍናዊሆሙ (fenawihomu) = hun banen | ወምግባሪሆሙ (wämgbarihomu) = en hun werken | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Henoch 10:12–13. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) beschrijven vers 10–12 het laatste oordeel en moeten de werkwoorden in de toekomende tijd gelezen worden: ‘tot de dag van het grote oordeel, wanneer oordeel zal worden voltrokken … en Hij zal verdelgen’. Zie ook: Hen 10:12–13 **5:11** En Hij verdelgde alles van hun plaats, en er bleef niet één van hen over die Hij niet geoordeeld had naar al hun kwaad. Brontekst: ወደምሰሰ (wädämsäsä) = en Hij verdelgde | ኵሎ (kwlo) = alle | እመካኖሙ (emäkanomu) = van hun plaats | ወኢተርፈ (wäitärfä) = en er bleef niet over | አሐዱ (ähädu) = één | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | ዘኢኰነነ (zäikwänänä) = die Hij niet geoordeeld had | በኵሉ (bäkwlu) = in al | እከዮሙ (ekäyomu) = hun kwaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **5:12** En Hij maakte voor al Zijn werk een nieuwe en rechtvaardige schepping, opdat zij niet zouden zondigen in heel hun schepping tot in eeuwigheid. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ግብሩ (gebru) = Zijn werk | ፍጥረተ (feträtä) = de schepping | ሐዳሰ (hädasä) = nieuwe | ወጻድቅተ (wätsadqtä) = en rechtvaardige | ከመ (kämä) = dat; als | ኢየአብሱ (iyääbsu) = zij niet zondigen | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ፍጥረቶሙ (feträtomu) = hun schepping | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘maar zij zouden allen rechtvaardig zijn, ieder naar zijn soort, voor altijd’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De tafelen van de hemel **5:13** En het oordeel over allen werd bepaald en is opgeschreven op de tafelen van de hemel, en er is geen onrecht. Brontekst: ወኵነኔ (wäkwnäne) = en het oordeel van | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ተሠርዐ (täsärä) = werd bepaald | ወተጽሕፈ (wätätshfä) = en is opgeschreven | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ዐመፃ (ämätsa) = onrecht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ጽላተ ሰማይ (‘tafelen van de hemel’): Zie 3:10. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat het oordeel ook geldt voor allen die afwijken van het pad dat hun is voorgeschreven, en dat voor elk schepsel en elke soort een oordeel is opgeschreven; dat staat niet in de Beta-tekst. **5:14** En er is niets, wat in de hemel is en wat op de aarde is, en in het licht en in de duisternis en in de Sjeol en in de diepte. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ዘበሰማይ (zäbäsämay) = die in de hemel is | ወዘበምድር (wäzäbämdr) = en wat op de aarde is | ወውስተ (wäwstä) = en in | ብርሃን (berhan) = licht | ወውስተ (wäwstä) = en in | ጽልመት (tselmät) = duisternis | ወበሲኦል (wäbäsiol) = en in de Sjeol | ወውስተ (wäwstä) = en op | ቀላይ (qälay) = de diepte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወበሲኦል (‘en in de Sjeol’): de zin eindigt in de Beta-tekst zonder gezegde. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en in de plaats van de duisternis (waarvan niet gezegd is dat het niet geoordeeld wordt), en al hun oordelen zijn bepaald en opgeschreven en gegraveerd’. Wij volgen de Beta-tekst. **5:15** Over allen: de grote naar zijn grootheid en de kleine naar zijn kleinheid, en ieder naar zijn weg zal Hij oordelen. Brontekst: በእንተ (bäntä) = over | ኵሉ (kwlu) = heel | ለዐቢይ (lääbiy) = de grote | በከመ (bäkämä) = zoals | ዕበዩ (ebäyu) = zijn grootheid | ወለንኡስሂ (wälänushi) = en ook voor de kleine | በከመ (bäkämä) = zoals | ንእሱ (nesu) = zijn kleinheid | ወለለ (wälälä) = en ieder | አሐዱ (ähädu) = één | በከመ (bäkämä) = zoals | ፍኖቱ (fenotu) = zijn weg | ይኴንኖ (yekwenno) = Hij zal hem oordelen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Yahweh neemt het aangezicht niet aan **5:16** En Hij is niet degene die het aangezicht aanneemt, en Hij is niet degene die geschenken aanneemt. Wanneer Hij zegt oordeel te zullen doen over ieder afzonderlijk: al gaf iemand alles wat op de aarde is, Hij zal het aangezicht niet aannemen en niets van hem aannemen, want Hij is rechter van gerechtigheid. Brontekst: ወኢኮነ (wäikonä) = en Hij is niet | ውእቱ (wetu) = degene | ዘይነሥእ (zäynäs) = die aanneemt | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ወኢኮነ (wäikonä) = en Hij is niet | ውእቱ (wetu) = degene | ዘይነሥእ (zäynäs) = die aanneemt | ሕልያነ (helyanä) = geschenken | እመ (emä) = wanneer | ይቤ (yebe) = Hij zegt | ይግበር (yegbär) = te doen | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ለለ (lälä) = voor elk | አሐዱ (ähädu) = één | ወአሐዱ (wäähädu) = en ieder | እመ (emä) = als | ወሀበ (wähäbä) = heeft gegeven | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘውስተ (zäwstä) = wat op | ምድር (medr) = de aarde | ኢይነሥእ (iynäs) = zal niet aannemen | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ወኢይትሜጠው (wäiytmetäw) = en zal niets van hem ontvangen | እምኔሁ (emnehu) = van Hem | እስመ (esmä) = omdat | መኰንነ (mäkwännä) = rechter van | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ውእቱ (wetu) = Hij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 10:17 en 2 Kron. 19:7. Zie ook: Deut 10:17; 2 Kron 19:7 **5:17** En over de zonen van Israël is geschreven en bepaald: als zij zich in gerechtigheid tot Hem bekeren, zal Hij al hun overtredingen vergeven en al hun zonden kwijtschelden. Brontekst: ወዲበ (wädibä) = en over | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ተጽሕፈ (tätshfä) = is geschreven | ወተሠርዐ (wätäsärä) = en is bepaald | እመ (emä) = als | ተመይጡ (tämäytu) = zij zich bekeren | ኀቤሁ (khäbehu) = tot Hem | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | የኀድግ (yäkhädg) = zal vergeven | ኵሎ (kwlo) = alle | አበሳሆሙ (äbäsahomu) = hun overtredingen | ወይሰሪ (wäysäri) = en zal kwijtschelden | ኵሎ (kwlo) = alle | ኀጢአቶሙ (khätiätomu) = hun zonden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) zijn vers 17–18 ingevoegd uit 34:18–19 of verplaatst; in zijn vertaling staan ze tussen haken. **5:18** Het is geschreven en bepaald dat Hij genadig zal zijn voor allen die zich bekeren van al hun dwalingen. Brontekst: ተጽሕፈ (tätshfä) = is geschreven | ወተሠርዐ (wätäsärä) = en is bepaald | ይትመሐር (yetmähär) = Hij zal genadig zijn | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | እለ (elä) = die | ይትመየጡ (yetmäyätu) = zich bekeren | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ጌጋዮሙ (gegayomu) = hun dwalingen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘eenmaal per jaar’ (Zie Hebr. 9:7); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Heb 9:7 ### Noach **5:19** En over allen die hun banen en hun raadslagen vóór de zondvloed hadden verdorven, werd hun aangezicht niet opgeheven, behalve voor Noach alleen; want voor hem werd het aangezicht opgeheven om zijn zonen, die Hij om hem redde van het water van de zondvloed, omdat zijn hart rechtvaardig was in al zijn wegen. Brontekst: ወዲበ (wädibä) = en over | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | አማሰኑ (ämasänu) = hebben verdorven | ፍናዊሆሙ (fenawihomu) = hun banen | ወምክሮሙ (wämkromu) = en hun raadslagen | እምቅድመ (emqdmä) = van voor | አይኅ (äykh) = de zondvloed | ኢተንሥአ (itänsä) = werd niet opgeheven | ገጾሙ (gätsomu) = hun aangezicht | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | እስመ (esmä) = omdat | ተንሥአ (tänsä) = werd opgeheven | ሎቱ (lotu) = voor hem | ገጹ (gätsu) = het aangezicht | በእንተ (bäntä) = om | ውሉዱ (weludu) = zonen | እለ (elä) = die | አድኀኖሙ (ädkhänomu) = Hij redde hen | እምነ (emnä) = van | ማየ (mayä) = water | አይኅ (äykh) = de zondvloed | በእንቲአሁ (bäntiähu) = over hem | እስመ (esmä) = omdat | ጻድቅት (tsadqt) = rechtvaardig | ይእቲ (yeti) = dat is | ልቡ (lebu) = zijn hart | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ፍናዊሁ (fenawihu) = zijn wegen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ተንሥአ ገጽ (‘het aangezicht werd opgeheven’): een uitdrukking voor gunst; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘zijn persoon werd aangenomen’. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat Noach zich niet afkeerde van iets van wat hem was voorgeschreven, ‘zoals het over hem was geboden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **5:20** En Yahweh zei dat Hij alles zou verdelgen wat op het droge land is, van de mensen tot de dieren, tot de wilde dieren en tot de vogels en tot wat zich beweegt op de aarde. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ይደመስስ (yedämäss) = dat Hij zou verdelgen | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘዲበ (zädibä) = die op | የብስ (yäbs) = droge land | እምሰብእ (emsäb) = uit de mensen | እስከ (eskä) = tot | እንስሳ (enssa) = dieren | እስከ (eskä) = tot | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወእስከ (wäskä) = en tot | አዕዋፍ (äwaf) = vogels | ወእስከ (wäskä) = en tot | ዘይትሐወስ (zäythäwäs) = wat beweegt | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:7. Zie ook: Gen 6:7 ### De ark en de zondvloed **5:21** En Hij gebood Noach een ark voor zich te maken, opdat Hij hem zou redden van het water van de zondvloed. Brontekst: ወአዘዞ (wääzäzo) = en Hij gebood hem | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ይግበር (yegbär) = te doen | ሎቱ (lotu) = voor zich | ታቦተ (tabotä) = een ark | ከመ (kämä) = opdat | ያድኅኖ (yadkhno) = Hij hem zou redden | እምነ (emnä) = van | ማየ (mayä) = water | አይኅ (äykh) = de zondvloed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:14. Voetnoot Lezing: ያድኅኖ (‘opdat Hij hem zou redden’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘opdat hij zichzelf zou redden’. De Ge'ezvorm heeft ‘hem’ als lijdend voorwerp, zodat Elohim het onderwerp is. Zie ook: Gen 6:14 **5:22** En Noach maakte de ark in alles zoals Hij hem had geboden, in de twee jubeljaren van jaren, in de vijfde jaarweek, in het vijfde jaar ervan. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ኖኅ (nokh) = Noach | ታቦተ (tabotä) = een ark | በኵሉ (bäkwlu) = in al | በከመ (bäkämä) = zoals | አዘዞ (äzäzo) = Hij hem gebood | በክልኤቱ (bäkletu) = in de twee | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaren | ዓመታት (amätat) = van jaren | በኃምስ (bäkhams) = in de vijfde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በኃምስ (bäkhams) = in de vijfde | ዓመቱ (amätu) = jaar ervan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:22. Voetnoot Lezing: በክልኤቱ ኢዮቤልዉ (‘in de twee jubeljaren’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘in het zevenentwintigste jubeljaar van jaren, in de vijfde jaarweek, in het vijfde jaar, op de nieuwe maan van de eerste maand’. Het getal en de maandaanduiding wijken af van de Beta-tekst. Wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Gen 6:22 **5:23** En hij ging binnen in het zesde jaar ervan, in de tweede maand, bij het opgaan van de tweede maand, tot de zestiende; toen ging hij binnen, hij en alles wat wij voor hem in de ark brachten. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en kwam binnen | በሳድስ (bäsads) = in het zesde | ሎቱ (lotu) = ervan | በካልእ (bäkal) = in de tweede | ወርኅ (wärkh) = maand | በሠርቁ (bäsärqu) = bij het opgaan | ለካልእ (läkal) = van de tweede | ወርኅ (wärkh) = maand | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = in de dagen van | ዐሡሩ (äsuru) = tiende | ወሰዱሱ (wäsädusu) = en zesde | ቦአ (boä) = ging binnen | ውእቱ (wetu) = hij | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ዘአባእነ (zääbanä) = wat wij binnenbrachten | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወስተ (wästä) = in | ታቦት (tabot) = de ark Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 7:7 en Gen. 7:11. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Yahweh de ark van buiten sloot op de avond van de zeventiende (Zie Gen. 7:16); de Beta-tekst heeft ‘tot de zestiende’ en niets over het sluiten. Zie ook: Gen 7:7; Gen 7:11; Gen 7:16 **5:24** En Yahweh opende de zeven sluizen van de hemel en de monden van de bronnen van de grote diepte, zeven monden in getal. Brontekst: ወአርኀወ (wäärkhäwä) = en Hij opende | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | መንበሕባሕተ (mänbähbahtä) = de sluizen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ወአፈወ (wääfäwä) = en de monden van | አንቅዕተ (änqtä) = bronnen van | ቀላይ (qälay) = de diepte | ዐቢይ (äbiy) = grote | በሰብዑ (bäsäbu) = zeven | አፈው (äfäw) = monden | በኆልቍ (bäkholqw) = in getal Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 7:11 en Henoch 89:2. Zie ook: Gen 7:11; Hen 89:2 **5:25** En de sluizen begonnen water uit de hemel neer te laten, veertig dagen en veertig nachten. Brontekst: ወአኀዙ (wääkhäzu) = en zij begonnen | መንበሕባሕት (mänbähbaht) = de sluizen | ያውርዱ (yawrdu) = zij lieten neerdalen | ማየ (mayä) = water | እምሰማይ (emsämay) = uit de hemel | አርብዓ (ärba) = veertig | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ወአርብዓ (wäärba) = en veertig | ለያልየ (läyalyä) = nachten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 7:12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat ook de bronnen van de diepte water opwierpen totdat heel de wereld vol water was; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 7:12 **5:26** En de wateren namen toe op de aarde: vijftien el steeg het water boven alle hoge bergen, en de ark werd van de aarde opgetild en voer rond op het aangezicht van de wateren. Brontekst: ወልህቅ (wälhq) = en namen toe | ማያት (mayat) = wateren | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ወኃምስተ (wäkhamstä) = en vijf | በእመት (bämät) = ellen | ተለዐለ (täläälä) = werd verheven | ማያት (mayat) = wateren | ዲበ (dibä) = op | ኵሉ (kwlu) = heel | ደብር (däbr) = de berg | ነዋኅ (näwakh) = hoge | ወተለዐለት (wätäläälät) = en werd opgetild | ታቦት (tabot) = de ark | እምዲበ (emdibä) = van op | ምድር (medr) = de aarde | ወታንሶሱ (wätansosu) = en voer rond | ዲበ (dibä) = op | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ማያት (mayat) = wateren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 7:17–20. Voetnoot Uitleg: Een el is ongeveer 45 cm; vijftien el is dus ongeveer 6,75 meter. Zie ook: Gen 7:17–20 **5:27** En de wateren bleven staan op het aangezicht van de aarde, vijf maanden, 150 dagen. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en er was | ማያት (mayat) = wateren | ወሀሎ (wähälo) = en er was | ማያት (mayat) = wateren | ይቀውም (yeqäwm) = stond | ዲበ (dibä) = op | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ምድር (medr) = de aarde | ኃምስተ (khamstä) = vijf | አውራኀ (äwrakhä) = maanden | ምእተ (metä) = honderd | ወኃምሳ (wäkhamsa) = en vijftig | ዕለተ (elätä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 7:24. Voetnoot Lezing: ወሀሎ ማያት (‘en er waren wateren’): staat in de Beta-tekst twee keer na elkaar; wij vertalen het één keer. Zie ook: Gen 7:24 ### De ark rust op Lubar **5:28** En de ark ging en rustte op de top van Lubar, een van de bergen van Ararat. Brontekst: ወሖረት (wähorät) = en ging | ታቦት (tabot) = de ark | ወአዕረፈት (wääräfät) = en rustte | ዲበ (dibä) = op | ርእሰ (resä) = het hoofd van | ሉባር (lubar) = Lubar | አሐዱ (ähädu) = één | እምአድባር (emädbar) = van de bergen van | አራራት (ärarat) = Ararat Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:4. Zie Ararat: Ararat is Urartu, het bergland rond het Vanmeer in het oosten van het huidige Turkije. Zie ook: Gen 8:4 **5:29** En in de vierde maand kwamen de bronnen van de grote diepte tot hun einde, en de sluizen van de hemel werden gesloten. Brontekst: ወበወርኅ (wäbäwärkh) = en in de maand | ራብዕ (rab) = vierde | ተፈጸመ (täfätsämä) = was voltooid | አንቅዕተ (änqtä) = bronnen van | ቀላይ (qälay) = diep water | ዐቢይ (äbiy) = grote | ወመንበሕባሕተ (wämänbähbahtä) = en de sluizen van | ሰማይኒ (sämayni) = de hemel | ተእኅዘ (täkhzä) = werden gesloten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:2–3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘op de nieuwe maan van de vierde maand’ en nog dat op de nieuwe maan van de zevende maand alle monden van de afgronden van de aarde werden geopend en het water naar beneden de diepte in begon te dalen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 8:2–3 **5:30** En bij de nieuwe maan van de tiende maand verschenen de toppen van de bergen. Brontekst: ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ዓሥር (asr) = tiende | አስተርአየ (ästäräyä) = verschenen | አርእስተ (ärstä) = de hoofden van | አድባር (ädbar) = bergen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:5. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat op de nieuwe maan van de eerste maand de aarde zichtbaar werd; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 8:5 **5:31** En de wateren liepen weg van boven de aarde. Brontekst: ወነጸፈ (wänätsäfä) = en liepen weg | ማያት (mayat) = wateren | እመልዕልተ (emälltä) = uit de hoogte van | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:11–13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de wateren verdwenen in de vijfde jaarweek, in het zevende jaar ervan, en dat de aarde droog was op de zeventiende dag van de tweede maand; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 8:11–13 **5:32** En op de zevenentwintigste ervan opende hij de ark en zond uit haar dieren en vogels en alles wat zich beweegt. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op | ዕሥራ (esra) = twintig | ወሰቡዑ (wäsäbuu) = en zeven | ሎቱ (lotu) = ervan | አርኀዋ (ärkhäwa) = opende haar | ለታቦት (lätabot) = de ark | ወፈነወ (wäfänäwä) = en hij zond | እምውስቴታ (emwsteta) = uit haar | አራዊተ (ärawitä) = dieren | ወአዕዋፈ (wääwafä) = en vogels | ወዘይትሐወስ (wäzäythäwäs) = en van wat beweegt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:14–19. Zie ook: Gen 8:14–19 ## Jubileeën 6 _Noachs offer, het verbond en het jaar van 364 dagen_ ### Noachs offer **6:1** En bij de nieuwe maan van de derde maand ging hij uit de ark. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op | ሠርቁ (särqu) = nieuwe maan van | ለወርኅ (läwärkh) = de maan | ሣልስ (sals) = derde | ወፅእ (wäts) = en ging uit | እምነ (emnä) = van | ታቦት (tabot) = de ark Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:18–20. Zie ook: Gen 8:18–20 **6:2** En hij verscheen op de aarde en nam een bokje en deed verzoening met zijn bloed voor alle schuld van de aarde, want alles wat daarin was, was verdelgd, behalve zij die met Noach in de ark waren. Brontekst: ወአስተርአየ (wäästäräyä) = en hij verscheen | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ማሕስአ (mahsä) = bok | ጠሊ (täli) = jonge | ወአስተስረየ (wäästäsräyä) = en verzoende | በደሙ (bädämu) = met zijn bloed | በእንተ (bäntä) = vanwege | ኵሉ (kwlu) = heel | አበሳ (äbäsa) = schuld | ምድር (medr) = de aarde | እስመ (esmä) = omdat | ተደምሰሰ (tädämsäsä) = was verdelgd | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘሀሎ (zähälo) = wat is | ውስቴታ (westeta) = daarin | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | እለ (elä) = die | ሀለዉ (häläwu) = waren | ውስተ (westä) = in | ታቦት (tabot) = de ark | ምስለ (meslä) = met | ኖኅ (nokh) = Noach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:20–21. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) had de aarde verzoening en reiniging nodig voor de misdaden die haar hadden bezoedeld. Voetnoot Lezing: ወአስተርአየ (‘en hij verscheen’): Charles heeft hier ‘en hij verzoende voor de aarde’, zodat er twee keer verzoening staat. Wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Gen 8:20–21 **6:3** En hij liet het vet opgaan op het altaar, en nam een rund en een ram en een schaap en bokjes en zout en een tortelduif en een jonge duif. Brontekst: ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan | ስብሐ (sebhä) = zijn vet | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋአ (meswaä) = het altaar | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ላህመ (lahmä) = rund | ወበሐኰ (wäbähäkwä) = en een ram | ወበግዐ (wäbägä) = en een schaap | ወአጣሌ (wäätale) = en bokjes | ወፄወ (wätsewä) = en zout | ወመንጤጠ (wämäntetä) = en tortelduif | ወእጓለ (wägwalä) = en jong van | ርግብ (regb) = duif Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:20. Voetnoot Uitleg: ላህመ ወበሐኰ ወበግዐ ወአጣሌ (‘rund, ram, schaap, bokjes’): de zeldzame woorden voor de dieren, het zout en de vogels (ፄወ, መንጤጠ) hebben wij vertaald naar de volgorde van Charles' (Engelse vertaling uit 1917) lijst: rund, geit, schaap, bokjes, zout, tortelduif, jonge duif. Voor ወበሐኰ heeft Charles hier ‘geit’, maar in 7:3–4 ‘ram’; wij kiezen ‘ram’, omdat het dezelfde Ge'ezvorm is en 7:3 de reeks van Num. 29:2 volgt. Volgens Charles is het offer hier uitgebreid naar het ontwikkelde ritueel van een latere tijd (Zie Ex. 29:2–5). Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat hij een brandoffer op het altaar legde, een graanoffer met olie bracht, wijn sprenkelde en wierook strooide, en dat de geur aangenaam was voor Yahweh; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 8:20; Ex 29:2–5; Num 29:2 ### Het verbond met Noach **6:4** En Yahweh rook een goede geur en sloot met hem een verbond, dat er geen zondvloed van water meer zou zijn die de aarde verdierf, alle dagen van de aarde; zaaitijd en oogst zouden niet ophouden, koude en hitte en zomer en winter en dag en nacht zouden hun orde niet verwisselen en niet ophouden tot in eeuwigheid. Brontekst: ወአጼነወ (wäätsenäwä) = en rook | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | መዓዛ (mäaza) = geur | ሠናየ (sänayä) = goede | ወተካየደ (wätäkayädä) = en sloot | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ኪዳነ (kidanä) = verbond | ከመ (kämä) = dat | ኢይኩን (iykun) = er niet meer zou zijn | ማየ (mayä) = water | አይኅ (äykh) = de zondvloed | ዘያማስን (zäyamasn) = die verdierf | ምድረ (medrä) = de aarde van | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ምድር (medr) = de aarde | ዘርእ (zär) = zaaitijd | ወማእረር (wämarär) = en oogst | ኢይትነተግ (iytnätäg) = zal niet ophouden | ደደክ (dädäk) = vorst | ወመርቄ (wämärqe) = en hitte | ሐጋይ (hägay) = de zomer | ወክረምት (wäkrämt) = en winter | ወመዓልት (wämäalt) = en dag | ወሌሊት (wälelit) = en nacht | ኢይወልጡ (iywältu) = zullen niet verwisselen | ሥርዓቶሙ (seratomu) = hun orde | ወኢይንተጉ (wäiyntägu) = en zullen niet ophouden | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:21–22 en Gen. 9:11. Voetnoot Uitleg: ደደክ ወመርቄ (‘vorst en hitte’): zeldzame woorden; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘kou en hitte’, zoals Gen. 8:22. Zie ook: Gen 8:21–22; Gen 8:22; Gen 9:11 ### Yahweh spreekt tot Noach **6:5** **„En jullie, groei en word vruchtbaar op de aarde en vermenigvuldig jullie daarop en wees tot een zegen te midden van jullie vrees en jullie schrik.** Brontekst: ወአንትሙኒ (wääntmuni) = en jullie | ለሀቁ (lähäqu) = groeit | ወተባዝኁ (wätäbazkhu) = en wordt vruchtbaar | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ወብዝኁ (wäbzkhu) = en vermenigvuldigt u | ላዕሌሃ (laleha) = op haar | ወኩኑ (wäkunu) = en weest | ለበረከት (läbäräkät) = tot zegen | ማእከለ (makälä) = te midden van | ፍርሃትክሙ (ferhatkmu) = jullie vrees | ወረዓድክሙ (wäräadkmu) = en jullie schrik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier ‘de vrees voor jullie en de schrik voor jullie zal Ik leggen op alles wat op de aarde en in de zee is’. In de Beta-tekst staat alleen ‘te midden van jullie vrees en jullie schrik’, zonder gezegde. Wij volgen de Beta-tekst. Zie ook: Gen 9:1 **6:6** **En zie, Ik heb jullie gegeven alle wilde dieren en al het vee en alles wat vliegt en alles wat zich beweegt op de aarde en in de wateren, de vissen, en alles tot voedsel; zoals het groene kruid heb Ik jullie alles gegeven om te eten.** Brontekst: ወናሁ (wänahu) = en zie | ወሀብኩክሙ (wähäbkukmu) = en Ik heb jullie gegeven | ኵሎ (kwlo) = alle | አራዊተ (ärawitä) = dieren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | እንስሳ (enssa) = dieren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘይሰርር (zäysärr) = wat vliegt | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘይትሐወስ (zäythäwäs) = wat beweegt | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ወውስተ (wäwstä) = en op | ማያት (mayat) = wateren | ዓሣተ (asatä) = vissen | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ለሲሲት (läsisit) = tot voedsel | ከመ (kämä) = zoals | ሐምለ (hämlä) = groen | ሣዕር (sar) = kruid | ወሀብኩክሙ (wähäbkukmu) = en Ik heb jullie gegeven | ኵሎ (kwlo) = alle | ትብልዑ (teblu) = om te eten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:2–3. Zie ook: Gen 9:2–3 **6:7** **Maar vlees dat met zijn geest is, met bloed, zullen jullie niet eten; want de ziel van al het vlees is in het bloed, opdat jullie bloed in jullie zielen niet gezocht wordt. Uit de hand van ieder mens, uit de hand van ieder zal Ik het bloed van de mens zoeken.** Brontekst: ወባሕቱ (wäbahtu) = maar | ሥጋ (sega) = vlees | ዘምስለ (zämslä) = dat met | መንፈሱ (mänfäsu) = zijn geest | ምስለ (meslä) = met | ደም (däm) = bloed | ኢትብልዑ (itblu) = jullie zult niet eten | እስመ (esmä) = omdat | ነፍሰ (näfsä) = de ziel van | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ውስተ (westä) = in | ደም (däm) = bloed | ውእቱ (wetu) = is | ከመ (kämä) = opdat | ኢይትኃሠሥ (iytkhasäs) = niet gezocht wordt | ደምክሙ (dämkmu) = jullie bloed | ውስተ (westä) = in | ነፍሳቲክሙ (näfsatikmu) = jullie zielen | እምውስተ (emwstä) = uit | እደ (edä) = de hand van | ኵሉ (kwlu) = heel | ሰብእ (säb) = mens | እምእደ (emdä) = uit de hand van | ኵሉ (kwlu) = heel | አኀሥሦ (äkhässo) = zal Ik zoeken | ለደመ (lädämä) = het bloed van | ሰብእ (säb) = mens Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:4–5. Zie ook: Gen 9:4–5 **6:8** **Wie het bloed van een mens vergiet, door een mens zal zijn bloed vergoten worden, want naar de gedaante van Yahweh maakte Hij Adam.** Brontekst: ዘይክዑ (zäyku) = wie vergiet | ደመ (dämä) = bloed | ሰብእ (säb) = mens | በሰብእ (bäsäb) = door een mens | ደሙ (dämu) = zijn bloed | ይትከዐው (yetkääw) = zal vergoten worden | እስመ (esmä) = omdat | በመልክዐ (bämälkä) = naar de gedaante van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ገብሮ (gäbro) = maakte Hij | ለአዳም (läädam) = Adam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:6. Voetnoot Uitleg: ለአዳም (‘Adam’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘de mens’. Zie ook: Gen 9:6 **6:9** **En jullie, groei en vermenigvuldig jullie op de aarde.”** Brontekst: ወአንትሙሂ (wääntmuhi) = en jullie | ለሀቁ (lähäqu) = groeit | ወብዝኁ (wäbzkhu) = en vermenigvuldigt u | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:7. Zie ook: Gen 9:7 ### De eed van Noach en zijn zonen **6:10** En Noach en zijn zonen zwoeren dat zij geen bloed zouden eten van alle vlees. Brontekst: ወመሐሉ (wämähälu) = en zwoeren | ኖኅ (nokh) = Noach | ወደቂቁ (wädäqiqu) = en zijn zonen | ከመ (kämä) = dat | ኢይብልዑ (iyblu) = zij zouden niet eten | ኵሎ (kwlo) = alle | ደመ (dämä) = bloed | ዘበኵሉ (zäbäkwlu) = dat in alle | ሥጋ (sega) = vlees Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:4. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij een verbond sloot voor Yahweh, Elohim, voor eeuwig, door alle geslachten van de aarde heen, in deze maand; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 9:4 ### Het bloedverbod voor Israël **6:11** Daarom sprak Hij tot jou dat jij, ook jij, een verbond zou sluiten met de zonen van Israël in deze maand op de berg met een eed. Brontekst: በእንተ (bäntä) = over | ዝንቱ (zentu) = dit | ተናገረከ (tänagäräkä) = sprak Hij tot jou | ትትካየድ (tetkayäd) = dat jij zou sluiten | ኪዳነ (kidanä) = verbond | አንተኒ (äntäni) = ook jij | ምስለ (meslä) = met | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | በዝ (bäz) = in deze | ወርኅ (wärkh) = maand | በዲበ (bädibä) = op | ደብር (däbr) = de berg | ምስለ (meslä) = met | መሐላ (mähäla) = een eed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 24:3–8. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat jij bloed op hen zou sprenkelen vanwege alle woorden van het verbond dat Yahweh voor altijd met hen sloot; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 24:3–8 **6:12** En dit getuigenis is over jullie geschreven, opdat jullie het alle dagen bewaren, opdat jullie op geen enkele dag enig bloed eten van wilde dieren en vogels, alle dagen van de aarde. Brontekst: ወጽሕፍት (wätshft) = en geschreven | ዛቲ (zati) = dit | ስምዕ (sem) = getuigenis | ላዕሌክሙ (lalekmu) = over jullie | ከመ (kämä) = opdat | ትዕቀብዋ (teqäbwa) = dat jullie het bewaart | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ከመ (kämä) = opdat | ኢትብልዑ (itblu) = jullie zult niet eten | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen | ኵሎ (kwlo) = alle | ደመ (dämä) = bloed | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወአዕዋፍ (wääwaf) = en vogels | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 17:10–14 en Deut. 12:23. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de man die het bloed van dieren, vee of vogels eet, met zijn nageslacht uit het land uitgeroeid zal worden; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Lev 17:10–14; Deut 12:23 **6:13** En jij, gebied de zonen van Israël geen enkel bloed te eten, opdat hun namen en hun nageslacht voor het aangezicht van Yahweh, onze Elohim, mogen zijn, alle dagen. Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en jij | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied hun | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ኢይብልዑ (iyblu) = zij zouden niet eten | ኵሎ (kwlo) = alle | ደመ (dämä) = bloed | ከመ (kämä) = opdat | የሀሉ (yähälu) = mogen zijn | ስሞሙ (semomu) = hun namen | ወዘርኦሙ (wäzäromu) = en hun nageslacht | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 17:12. Zie ook: Lev 17:12 **6:14** En voor deze wet is er geen grens van dagen, want zij is voor eeuwig. Zij zullen haar bewaren, geslacht na geslacht, opdat zij er zijn terwijl zij voor hen smeken met bloed voor het altaar, elke dag; en ’s morgens en ’s avonds zullen zij altijd voor hen verzoening doen voor het aangezicht van Yahweh, opdat zij haar bewaren en niet worden uitgeroeid. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ለዝሕግ (läzhg) = voor deze wet | ዐቅመ (äqmä) = grens van | መዋዕል (mäwal) = dagen | እስመ (esmä) = omdat | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ውእቱ (wetu) = is | ይዕቀብዎ (yeqäbwo) = zullen het bewaren | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ከመ (kämä) = opdat | ይኩኑ (yekunu) = zullen zijn | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትመሀለሉ (yetmähälälu) = smeken | በእንቲአሆሙ (bäntiähomu) = over hen | በደም (bädäm) = met bloed | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ዕለት (elät) = dag | ወዕለተ (wälätä) = en de dag van | ነግህ (nägh) = morgen | ወሰርክ (wäsärk) = en avond | ያስተስርዩ (yastäsryu) = zullen verzoening doen | በእንቲአሆሙ (bäntiähomu) = over hen | ወትረ (wäträ) = altijd | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = opdat | ይዕቀብዎ (yeqäbwo) = zullen het bewaren | ወኢይሠረዉ (wäiysäräwu) = en niet uitgeroeid worden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 17:11 en Num. 28:3–8. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) gaan vers 11–14 over de verdere ontwikkeling van het verbond onder Mozes; in vers 15 keert de tekst terug naar Noach. Zie ook: Lev 17:11; Num 28:3–8 ### Het teken van de boog **6:15** En Hij gaf Noach en zijn zonen een teken, dat er niet weer een zondvloed op de aarde zou zijn. Brontekst: ወወሀቦ (wäwähäbo) = en Hij gaf | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ወለደቂቁ (wälädäqiqu) = en aan zijn zonen | ትእምርተ (temrtä) = het teken van | ከመ (kämä) = dat | ኢይኩን (iykun) = er niet weer zou zijn | ዳግመ (dagmä) = opnieuw | አይኅ (äykh) = de zondvloed | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:12. Zie ook: Gen 9:12 **6:16** Zijn boog gaf Hij in de wolk tot een teken van het verbond van eeuwigheid. Brontekst: ቀስቶ (qästo) = Zijn boog | ወሀበ (wähäbä) = gaf | ውስተ (westä) = in | ደመና (dämäna) = wolk | ለትእምርተ (lätmrtä) = voor het teken van | ኪዳን (kidan) = verbond | ዘለዓለም (zäläaläm) = van eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:13–15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat er niet weer een zondvloed op de aarde zou zijn om haar te verdelgen, al de dagen van de aarde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 9:13–15 ### Het feest van de jaarweken **6:17** Daarom is op de tafelen van de hemel bepaald en geschreven dat zij het feest van de jaarweken zouden vieren in deze maand, eenmaal per jaar, om het verbond te vernieuwen, jaar na jaar. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሠርዐ (täsärä) = werd bepaald | ወተጽሕፈ (wätätshfä) = en is opgeschreven | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ከመ (kämä) = dat | ይኩኑ (yekunu) = zullen zijn | ገበርተ (gäbärtä) = vierders van | በዓል (bäal) = feest | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | በዝ (bäz) = in deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ምዕረ (merä) = eenmaal | ለዓመት (läamät) = per jaar | ለሐዲስ (lähädis) = om te vernieuwen | ኪዳን (kidan) = verbond | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ዓም (am) = jaar | ወዓመት (wäamät) = en jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 34:22. Voetnoot Uitleg: ጽላተ ሰማይ (‘tafelen van de hemel’): Zie 3:10. Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) wordt het wekenfeest hier alleen met het verbond met Noach verbonden; het latere jodendom verbond het met de wetgeving op de Sinaï. Zie ook: Ex 34:22 **6:18** En heel dit feest werd in de hemel gevierd van de dag van de schepping tot de dagen van Noach, zesentwintig jubeljaren en vijf jaarweken van jaren; en Noach en zijn zonen hielden het zeven jubeljaren en één jaarweek van jaren, tot de dood van Noach, en vanaf de dag van de dood van Noach verdierven zijn zonen het, tot de dagen van Abraham, en zij aten bloed. Brontekst: ወኮነት (wäkonät) = en het werd | ኵላ (kwla) = heel | ዛቲ (zati) = dit | በዓል (bäal) = feest | እንዘ (enzä) = terwijl | ትትገበር (tetgäbär) = werd gevierd | በሰማይ (bäsämay) = in de hemel | እምዕለተ (emlätä) = van de dag van | ፍጥረት (feträt) = schepping | እስከ (eskä) = tot | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ኖኅ (nokh) = Noach | ዕሥራ (esra) = twintig | ወስድስቱ (wäsdstu) = en zes | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaren | ወሱባዔ (wäsubae) = en jaarweken van | ዓመት (amät) = jaren | ኃምስተ (khamstä) = vijf | ወዐቀብዋ (wääqäbwa) = en hielden het | ኖኅ (nokh) = Noach | ወደቂቁ (wädäqiqu) = en zijn zonen | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaren | ወሱባዔ (wäsubae) = en een jaarweek van | ዓመታት (amätat) = jaren | አሐተ (ähätä) = één | እስከ (eskä) = tot | አመሞቱ (ämämotu) = de dood van | ለኖኅ (länokh) = van Noach | ወእምዕለተ (wämlätä) = en van de dag van | ሞቱ (motu) = zijn dood | ለኖኅ (länokh) = van Noach | አማስኑ (ämasnu) = verdierven | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | እሰከ (esäkä) = tot | አመ (ämä) = de dagen van | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወይበልዑ (wäybälu) = en zij aten | ደመ (dämä) = bloed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Een jubeljaar telt negenenveertig jaar. Zeven jubeljaren en één jaarweek zijn 350 jaar, de 350 jaar die Noach na de zondvloed leefde (Zie Gen. 9:28). Zesentwintig jubeljaren en vijf jaarweken zijn 1309 jaar. አማስኑ (‘zij verdierven’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘zij schaften het af’. Zie ook: Gen 9:28 **6:19** En Abraham alleen hield het, en Isaak en Jakob, zijn zonen, hielden het tot jouw dagen. Brontekst: ወአብርሃም (wääbrham) = en Abraham | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ዐቀበ (äqäbä) = hield het | ወይስሐቅ (wäyshäq) = en Isaak | ወያዕቆብ (wäyaqob) = en Jakob | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ዐቀብዋ (äqäbwa) = hielden het | እስከ (eskä) = tot | መዋዕሊከ (mäwalikä) = jouw dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de zonen van Israël het in jouw dagen vergaten, totdat jullie het opnieuw vierden op deze berg; dat staat niet in de Beta-tekst. **6:20** En jij ook, gebied de zonen van Israël dat zij dit feest bewaren in al hun geslachten, als een gebod voor hen: één dag in het jaar zullen zij hierin het feest vieren. Brontekst: ወአንተሂ (wääntähi) = en jij ook | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied hun | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወይዕቀብዋ (wäyqäbwa) = en dat zij het bewaren | ለዛቲ (läzati) = voor deze | በዓል (bäal) = feest | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ትዝምዶሙ (tezmdomu) = hun geslachten | ለትእዛዝ (lätzaz) = als gebod | ሎሙ (lomu) = hun | ዕለተ (elätä) = de dag van | አሐተ (ähätä) = één | በዓመት (bäamät) = in het jaar | በዝ (bäz) = in deze | ይግበሩ (yegbäru) = dat zij vieren | በዓለ (bäalä) = het feest van | ባቲ (bati) = daarin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **6:21** Want het is het feest van de jaarweken en het is het feest van de eerstelingen van de vrucht; dit feest is tweevoudig en van tweeërlei soort. Zoals daarover geschreven en gegraveerd is, vier het. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በዓለ (bäalä) = het feest van | ሱባዔያት (subaeyat) = jaarweken | ይእቲ (yeti) = is | ወበዓለ (wäbäalä) = en feest | ቀዳሜ (qädame) = eersteling van | ፍሬ (fere) = vrucht | ይእቲ (yeti) = is | ክልኤ (kele) = twee | ዕፅፈት (etsfät) = tweevoud | ይእቲ (yeti) = is | ወለክልኤ (wäläkle) = en van twee | ዘመድ (zämäd) = soort | ዛቲ (zati) = dit | በዓል (bäal) = feest | በከመ (bäkämä) = zoals | ጽሑፍ (tsehuf) = geschreven | ወቍሩጽ (wäqwruts) = en uitgegraveerd | በእንቲአሃ (bäntiäha) = over haar | ግብራ (gebra) = vier haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 34:22 en Num. 28:26. Voetnoot Uitleg: ክልኤ ዕፅፈት (‘tweevoudig’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt (met vraagteken) dat het feest tweevoudig is omdat het het verbond met Noach herdenkt en ook een landbouwkarakter heeft. Zie ook: Ex 34:22; Num 28:26 **6:22** Want ik heb geschreven in het boek van de eerste wet, in wat ik voor jou geschreven heb, dat jij het viert op zijn tijd, één dag in het jaar. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ጸሐፍኩ (tsähäfku) = ik schreef | ውስተ (westä) = in | መጽሐፈ (mätshäfä) = het boek van | ሕግ (heg) = de wet | ዘቀዳሚ (zäqädami) = van de eerste | ውስተ (westä) = in | ዘጸሐፍኩ (zätsähäfku) = dat ik geschreven heb | ለከ (läkä) = aan jou | ትግበራ (tegbära) = dat jij het viert | በበ (bäbä) = op elk | ጊዜሃ (gizeha) = haar tijd | ዕለተ (elätä) = de dag van | አሐተ (ähätä) = één | ለዓመት (läamät) = per jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: መጽሐፈ ሕግ ዘቀዳሚ (‘het boek van de eerste wet’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) de Pentateuch. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog ‘en ik heb jou de offers ervan uitgelegd, opdat de zonen van Israël het zouden gedenken en vieren in al hun geslachten, in deze maand, één dag in elk jaar’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De gedenkdagen **6:23** En bij de nieuwe maan van de eerste maand en bij de nieuwe maan van de vierde maand en bij de nieuwe maan van de tiende maand zijn dagen van gedachtenis, en zij zijn dagen van de tijd. Brontekst: ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኀ (wärkhä) = maand | ራብዕ (rab) = vierde | ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ዓሥር (asr) = tiende | ዕለታተ (elätatä) = dagen van | ተዝካር (täzkar) = gedachtenis | እማንቱ (emantu) = zijn zij | ወዕለታተ (wälätatä) = en dagen van | ጊዜ (gize) = de tijd van | እማንቱ (emantu) = zijn zij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: በሠርቀ ወርኅ (‘bij de nieuwe maan van de maand’): de Beta-tekst noemt drie nieuwe manen: van de eerste, de vierde en de tiende maand. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft er vier, met ook die van de zevende maand, en nog ‘in de vier delen van het jaar; dit is geschreven en bepaald als getuigenis voor altijd’. **6:24** En Noach stelde ze voor zich in als feesten voor het geslacht, tot in eeuwigheid, tot het voor hem daardoor een gedachtenis werd. Brontekst: ወኖኅ (wänokh) = en Noach | ሠርዖን (säron) = bepaalde ze | ሎቱ (lotu) = voor zich | ለበዓላት (läbäalat) = tot feesten | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ዘለዓለም (zäläaläm) = van eeuwigheid | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = dat | ኮነ (konä) = werd | ሎቱ (lotu) = voor hem | ቦቶን (boton) = daardoor | ተዝካረ (täzkarä) = gedachtenis Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **6:25** Bij de nieuwe maan van de eerste maand werd tot hem gezegd een ark te maken, en daarop werd de aarde droog, en hij opende en zag de aarde. Brontekst: በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ተብህለ (täbhlä) = werd gezegd | ሎቱ (lotu) = voor hem | ይግበር (yegbär) = te doen | ታቦተ (tabotä) = een ark | ወባቲ (wäbati) = en daarop | የብሰት (yäbsät) = werd droog | ምድር (medr) = de aarde | ወአርኀወ (wäärkhäwä) = en opende | ወርእየ (wäryä) = en zag | ምድረ (medrä) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:13. Zie ook: Gen 8:13 **6:26** En bij de nieuwe maan van de vierde maand kwamen de monden van de afgronden van de diepte beneden tot hun einde. En bij de nieuwe maan van de zevende maand werden alle monden van de afgronden van de aarde geopend, en de wateren begonnen daarin af te dalen. Brontekst: ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ራብዕ (rab) = vierde | ተፈጸመ (täfätsämä) = werd voltooid | አፈ (äfä) = de monden van | መዓምቅቲሃ (mäamqtiha) = de diepten van | ለቀላይ (läqälay) = het diepe water | ታሕቲት (tahtit) = beneden | ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ሳብዕ (sab) = zevende | ተርኅወ (tärkhwä) = werd geopend | ኵሉ (kwlu) = alle | አፈወ (äfäwä) = de monden van | መዓምቅተ (mäamqtä) = afgronden van | ምድር (medr) = de aarde | ወአኀዘ (wääkhäzä) = en begon | ማያት (mayat) = wateren | ይረድ (yeräd) = af te dalen | ውስቴቱ (westetu) = daarin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:2–3 en Henoch 89:7. Zie ook: Gen 8:2–3; Hen 89:7 **6:27** En bij de nieuwe maan van de tiende maand verschenen de toppen van de bergen, en Noach verheugde zich. Brontekst: ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኀ (wärkhä) = maand | ዓሥር (asr) = tiende | አስተርአየ (ästäräyä) = verschenen | አርእስተ (ärstä) = de hoofden van | አድባር (ädbar) = bergen | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ኖኅ (nokh) = Noach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 8:5. Zie ook: Gen 8:5 **6:28** Daarom stelde hij ze voor zich in als feesten tot gedachtenis voor altijd. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ሠርዖን (säron) = bepaalde ze | ኪያሆን (kiyahon) = ze | ሎቱ (lotu) = voor hem | ለበዓላት (läbäalat) = tot feesten | ለተዝካር (lätäzkar) = tot gedachtenis | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en zo zijn ze bepaald’; dat staat niet in de Beta-tekst. **6:29** En zij brachten ze op de tafelen van de hemel. Brontekst: ወያዐርግዎን (wäyaärgwon) = en zij brengen ze op | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat elk dertien weken had, en dat hun gedachtenis van de een naar de ander overging, van de eerste naar de tweede, van de tweede naar de derde en van de derde naar de vierde; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Het jaar van 364 dagen **6:30** En alle dagen van de geboden zullen tweeënvijftig sabbatten van dagen zijn. Brontekst: ወይከውና (wäykäwna) = en zullen zijn | ኵሎን (kwlon) = allen | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘትእዛዛት (zätzazat) = van de geboden | ኀምሳ (khämsa) = vijftig | ወክልኤ (wäkle) = en twee | ሰንበታተ (sänbätatä) = sabbatten | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ኀምሳ ወክልኤ ሰንበታተ መዋዕል (‘tweeënvijftig sabbatten van dagen’): 52 maal 7 is 364 dagen. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en zij maken het gehele jaar volledig’; dat staat niet in de Beta-tekst. **6:31** Zo is het vastgesteld en bepaald op de tafelen van de hemel. Brontekst: ከመዝ (kämäz) = zo | ተቈርዐ (täqwärä) = is vastgesteld | ወተሠርዐ (wätäsärä) = en is bepaald | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat dit gebod geen enkel jaar en van jaar tot jaar verwaarloosd mag worden; dat staat niet in de Beta-tekst. **6:32** En jij ook, gebied de zonen van Israël dat zij de jaren bewaren naar dit getal, 364 dagen, en het zal een volledig jaar zijn. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied hun | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወይዕቀቡ (wäyqäbu) = dat zij bewaren | ዓመታተ (amätatä) = jaren | በዝ (bäz) = door deze | ኆልቍ (kholqw) = getal | ሠለስተ (sälästä) = drie | ምእተ (metä) = honderd | ወስሳ (wässa) = en zestig | ወረቡዐ (wäräbuä) = en vier | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ወይከውን (wäykäwn) = en er zal zijn | ፍጹመ (fetsumä) = volledig | ዓመት (amät) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወረቡዐ (‘en vier’): letterlijk ‘en een vierde’; met Charles (Engelse vertaling uit 1917) lezen wij 364 dagen, Zie ook vers 38. Charles heeft hierna nog dat zij de tijd van de dagen en feesten niet zullen verstoren, en geen dag zullen overslaan; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Wat Israël zal vergeten **6:33** En als zij overtreden en ze niet vieren naar Zijn gebod, dan zullen zij allen hun tijden verderven, en de jaren zullen verschuiven van hieruit; en ook de tijden zullen zij verderven, en ook de jaren zullen verschuiven, en zij zullen hun orde overtreden. Brontekst: ወለእመ (wälämä) = en als | ተዐደዉ (täädäwu) = zij overtreden | ወኢገብርዎን (wäigäbrwon) = en zij niet vieren ze | በከመ (bäkämä) = zoals | ትእዛዙ (tezazu) = zijn gebod | ሎቱ (lotu) = aan Hem | አሜሃ (ämeha) = dan | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ያማስኑ (yamasnu) = zullen verderven | ጊዜያቲሆሙ (gizeyatihomu) = hun tijden | ወዓመታትኒ (wäamätatni) = en de jaren | ይትሐወሱ (yethäwäsu) = zullen verschuiven | ዘእምውስተዝ (zämwstäz) = uit deze | ወጊዜያትሂ (wägizeyathi) = en ook de tijden | ያማስኑ (yamasnu) = zullen verderven | ወዓመታትሂ (wäamätathi) = en ook de jaren | ይትሐወሱ (yethäwäsu) = zullen verschuiven | ወይትዐደዉ (wäytädäwu) = en zij zullen overtreden | ሥርዓቶሙ (seratomu) = hun orde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወጊዜያትሂ ያማስኑ ወዓመታትሂ ይትሐወሱ (‘en ook de tijden zullen zij verderven, en ook de jaren zullen verschuiven’): deze zin komt in de Beta-tekst twee keer voor. Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet de herhaling tussen haken als dubbele schrijving. Wij vertalen beide. **6:34** En alle zonen van Israël zullen het vergeten en het pad van de jaren niet vinden. Brontekst: ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ይረስዑ (yeräsu) = zullen vergeten | ወኢይረክቡ (wäiyräkbu) = en zullen niet vinden | ፍኖተ (fenotä) = het pad van | ዓመታት (amätat) = jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Henoch 82:4–6. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij de nieuwe manen, de tijden en de sabbatten zullen vergeten en dwalen in heel de orde van de jaren; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Hen 82:4–6 **6:35** Ik weet het. Brontekst: አአምር (äämr) = ik weet | አነ (änä) = ik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: አአምር አነ (‘ik weet het’): de Beta-tekst heeft alleen deze twee woorden. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft een langere tekst: ‘Want ik weet het, en van nu af zal ik het jou verkondigen; het is niet van mijn eigen vinding, want het boek ligt voor mij geschreven, en op de tafelen van de hemel is de indeling van de dagen bepaald, opdat zij de feesten van het verbond niet vergeten en niet wandelen naar de feesten van de volken, naar hun dwaling en hun onwetendheid’. **6:36** En er zullen zijn die de maan waarnemen, met het waarnemen van de maan. Brontekst: ወይከውኑ (wäykäwnu) = en er zullen zijn | እለ (elä) = die | ያስተሐይጹ (yastähäytsu) = die waarnemen | ወርኀ (wärkhä) = de maan | በሑያጼ (bähuyatse) = met het waarnemen van | ወርኅ (wärkh) = de maan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) voert de schrijver hier een polemiek tegen het bepalen van tijden en feesten naar de maan. Een maanjaar telt 354 dagen, tien dagen minder dan 364. Voetnoot Lezing: ያስተሐይጹ … በሑያጼ (‘die waarnemen … met het waarnemen van’): de woorden zijn zeldzaam en de zin is kort; wij volgen de betekenis van Charles, ‘er zullen zijn die de maan waarnemen’. Charles heeft hierna nog ‘nu verstoort zij de tijden en komt van jaar tot jaar tien dagen te vroeg’; dat staat niet in de Beta-tekst. **6:37** Daarom zullen jaren over hen komen, terwijl zij verderven, en zij zullen de dag van het getuigenis tot een gruwel maken. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ይመጽእ (yemäts) = zullen komen | ዓመታት (amätat) = jaren | ሎሙ (lomu) = voor hen | እንዘ (enzä) = terwijl | ያማስኑ (yamasnu) = zij verderven | ወይገብሩ (wäygäbru) = en zij zullen maken | ዕለተ (elätä) = de dag van | ስምዕ (sem) = getuigenis | ምንንተ (menntä) = tot een gruwel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat een onrein dag een feestdag zal worden, dat zij alle dagen zullen verwarren, het heilige met het onreine, en dat zij zullen dwalen in de maanden, sabbatten, feesten en jubeljaren; dat staat niet in de Beta-tekst. **6:38** Daarom gebied en betuig ik jou, opdat jij tegen hen getuigt; want na jouw dood zullen je kinderen verderven, zodat zij niet een jaar van alleen 364 maken. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | አነ (änä) = ik | እኤዝዘከ (eezzäkä) = gebied ik jou | ወአሰምዕ (wääsäm) = en betuig | ለከ (läkä) = aan jou | ከመ (kämä) = opdat | ታስምዕ (tasm) = dat jij getuigt | ሎሙ (lomu) = tegen hen | እስመ (esmä) = omdat | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ሞትከ (motkä) = jouw dood | ያማስኑ (yamasnu) = zullen verderven | ውሉድከ (weludkä) = je kinderen | ከመ (kämä) = zodat | ኢይግበሩ (iygbäru) = zij niet maken | ዓመተ (amätä) = het jaar van | ሠለስተ (sälästä) = drie | ምእተ (metä) = honderd | ወስሳ (wässa) = en zestig | ወረቡዐ (wäräbuä) = en vier | ባሕቲቶን (bahtiton) = alleen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij dwalen in de nieuwe manen, tijden, sabbatten en feesten, en dat zij allerlei soorten bloed met allerlei soorten vlees zullen eten; dat staat niet in de Beta-tekst. ## Jubileeën 7 _Noach en de wijn; Cham, Sem en Jafeth; Noachs geboden_ ### De wijnstokken van Noach **7:1** En in de zevende jaarweek, in het eerste jaar ervan, in dit jubeljaar, plantte Noach wijnstokken bij de berg waarop de ark rustte, wiens naam Lubar is, een van de bergen van Ararat; en hij bracht vrucht voort in het vierde jaar, en hij bewaarde zijn vrucht en plukte haar in dat jaar, in de zevende maand. Brontekst: ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ሳብዕ (sab) = zevende | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመቱ (amätu) = jaar ervan | ሎቱ (lotu) = ervan | በዝ (bäz) = in dit | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ተከለ (täkälä) = plantte | ኖኅ (nokh) = Noach | ወይነ (wäynä) = wijnstokken | ኀበ (khäbä) = waar | ደብር (däbr) = de berg | እንተ (entä) = die | ዲቤሁ (dibehu) = waarop | አዕረፈት (äräfät) = rustte | ታቦት (tabot) = de ark | ዘስሙ (zäsmu) = wiens naam | ሉባር (lubar) = Lubar | እምአድባረ (emädbarä) = van de bergen van | አራራት (ärarat) = Ararat | ወገብረ (wägäbrä) = en bracht voort | ፍሬ (fere) = vrucht | በራብዕ (bärab) = in het vierde | ዓመት (amät) = jaar | ወዐቀበ (wääqäbä) = en bewaarde | ፍሬሁ (ferehu) = zijn vrucht | ወቀሰሞ (wäqäsämo) = en plukte het | በውእቱ (bäwtu) = in dat | ዓመት (amät) = jaar | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሳብዕ (sab) = zevende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:20, Lev. 19:23–25 en Jubileeën 5:28. Zie Ararat: Ararat is Urartu, het bergland rond het Vanmeer in het oosten van het huidige Turkije. Zie ook: Gen 9:20; Jub 5:28; Lev 19:23–25 **7:2** En hij maakte daaruit wijn en deed hem in een vat, en bewaarde hem tot het vijfde jaar, tot de eerste dag, bij de nieuwe maan van de eerste maand. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | እምውስቴቱ (emwstetu) = daaruit | ወይነ (wäynä) = wijn | ወወደዩ (wäwädäyu) = en deed het | ውስተ (westä) = in | ንዋይ (neway) = een vat | ወዐቀቦ (wääqäbo) = en bewaarde hem | እስከ (eskä) = tot | ዓመት (amät) = jaar | ኃምስቱ (khamstu) = vijfde | እስከ (eskä) = tot | ዕለት (elät) = dag | ቀዳሚት (qädamit) = eerste | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ቀዳሚት (qädamit) = eerste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **7:3** En hij vierde de dag van dit feest met vreugde. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en vierde | ዕለተ (elätä) = de dag van | ዛቲ (zati) = dit | በዓል (bäal) = feest | በፍሥሐ (bäfshä) = met vreugde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Num. 29:1–6. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij een brandoffer bracht van één jonge stier, één ram, zeven schapen van een jaar en een bokje, om verzoening te doen voor zichzelf en zijn zonen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Num 29:1–6 **7:4** En hij bereidde eerst het bokje en legde van zijn bloed op het vlees van het altaar dat hij gemaakt had, en al het vet liet hij opgaan op het altaar, waar hij het brandoffer bracht, en het rund en de ram en de schapen. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en bereidde | ማሕስአ (mahsä) = het bokje | ቅድመ (qedmä) = eerst | ወአንበረ (wäänbärä) = en legde | እምነ (emnä) = van | ደሙ (dämu) = zijn bloed | ዲበ (dibä) = op | ሥጋ (sega) = vlees | ዘምሥዋዕ (zämswa) = van het altaar | ዘገብረ (zägäbrä) = dat hij gemaakt had | ወኵሎ (wäkwlo) = en al | ስብሐ (sebhä) = zijn vet | አዕረገ (ärägä) = liet opgaan | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ዘኀበ (zäkhäbä) = waar | ገብረ (gäbrä) = bracht hij | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ወላህመ (wälahmä) = en het rund | ወበሐኰ (wäbähäkwä) = en de ram | ወአባግዐ (wääbagä) = en de schapen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en hij legde al hun vlees op het altaar’; dat staat niet in de Beta-tekst. **7:5** En hij legde al hun offers, gemengd met olie, daarop, en daarna goot hij wijn in het vuur dat op het altaar was dat hij tevoren gemaakt had, en hij legde reukwerk op het altaar en liet een goede geur opgaan die welgevallig is voor Yahweh, zijn Elohim. Brontekst: ወአንበረ (wäänbärä) = en legde | ኵሎ (kwlo) = alle | መሥዋዕቶሙ (mäswatomu) = hun offers | ልዉሰ (lewusä) = gemengd | በቅብእ (bäqb) = met olie | ላዕሌሁ (lalehu) = daarop | ወእምዝ (wämz) = en daarna | ነዝኀ (näzkhä) = goot | ወይነ (wäynä) = wijn | ውስተ (westä) = in | እሳት (esat) = vuur | ዘዲበ (zädibä) = die op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | አቅደመ (äqdämä) = tevoren gemaakt | ወአንበረ (wäänbärä) = en legde | ስሒነ (sehinä) = reukwerk | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan | መዓዛ (mäaza) = geur | ሠናየ (sänayä) = goede | ዘይሠምር (zäysämr) = dat welgevallig is | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላኩ (ämlaku) = zijn Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ስሒነ (‘reukwerk’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘wierook’. **7:6** En hij verheugde zich en dronk van deze wijn, hij en zijn zonen, in vreugde. Brontekst: ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ወሰትየ (wäsätyä) = en dronk | እምዝ (emz) = van deze | ወይን (wäyn) = wijn | ውእቱ (wetu) = hij | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:21. Zie ook: Gen 9:21 **7:7** En het werd avond, en hij ging in zijn tent, en lag dronken neer en sliep, en werd ontbloot in zijn tent terwijl hij sliep. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het werd | ምሴተ (mesetä) = avond | ወቦአ (wäboä) = en kwam binnen | ውስተ (westä) = in | ሰቀላሁ (säqälahu) = zijn tent | ወሰከበ (wäsäkäbä) = en lag neer | ስኩሩ (sekuru) = dronken | ወኖመ (wänomä) = en sliep | ወተከሥተ (wätäkästä) = en werd ontbloot | በውስተ (bäwstä) = in | ሰቀላሁ (säqälahu) = zijn tent | እንዘ (enzä) = terwijl | ይነውም (yenäwm) = sliep Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:21. Zie ook: Gen 9:21 ### Noach naakt **7:8** En Cham zag Noach, zijn vader, naakt. Brontekst: ወርእዮ (wäryo) = en zag hem | ካም (kam) = Cham | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ዕራቆ (eraqo) = naakt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:22. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Cham naar buiten ging en het zijn twee broers buiten vertelde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 9:22 **7:9** En Sem nam een kleed en stond op, hij en Jafeth, en zij legden het kleed op hun schouders, en hun aangezicht was achterwaarts, en zij bedekten de schaamte van hun vader, en hun aangezicht was achterwaarts. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ሴም (sem) = Sem | ልብሰ (lebsä) = een kleed | ወተንሥአ (wätänsä) = en stond op | ውእቱ (wetu) = hij | ወያፌት (wäyafet) = en Jafeth | ወአንበሩ (wäänbäru) = en zij legden | ልብሰ (lebsä) = het kleed | ዲበ (dibä) = op | መታክፍቲሆሙ (mätakftihomu) = hun schouders | ወገጾሙ (wägätsomu) = en hun aangezicht | ድኅሪተ (dekhritä) = achterwaarts | ወከደኑ (wäkädänu) = en bedekten | ኃፍረተ (khafrätä) = de schaamte van | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ወገጾሙ (wägätsomu) = en hun aangezicht | ድኅሪተ (dekhritä) = achterwaarts Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:23. Voetnoot Lezing: ወገጾሙ ድኅሪተ (‘en hun aangezicht was achterwaarts’): deze woorden staan in de Beta-tekst twee keer. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en zij gingen achterwaarts’ en daarna één keer ‘en hun aangezicht was achterwaarts’. Wij vertalen wat er staat. Zie ook: Gen 9:23 ### De vloek over Kanaän **7:10** En Noach werd wakker uit zijn slaap en wist alles wat zijn jongste zoon hem had aangedaan, en hij vervloekte zijn zoon en zei: Vervloekt is Kanaän. Een onderworpen knecht zal hij zijn voor zijn broers. Brontekst: ወነቅሀ (wänäqhä) = en werd wakker | ኖኅ (nokh) = Noach | እምንዋሙ (emnwamu) = uit zijn slaap | ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘገብረ (zägäbrä) = wat gedaan was | ላዕሌሁ (lalehu) = hem | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ወረገሞ (wärägämo) = en hij vervloekte hem | ለወልዱ (läwäldu) = zijn zoon | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ርጉም (regum) = vervloekt | ከናአን (känaän) = Kanaän | ቅኑየ (qenuyä) = onderworpen | ገብረ (gäbrä) = knecht | ይኩን (yekun) = zij hij | ለአኃዊሁ (lääkhawihu) = voor zijn broers Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:24–25. Zie ook: Gen 9:24–25 **7:11** En hij zegende Sem en zei: Gezegend zij Yahweh, de Elohim van Sem. Brontekst: ወባረኮ (wäbaräko) = en hij zegende hem | ለሴም (läsem) = Sem | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ይትባረክ (yetbaräk) = gezegend zij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላኩ (ämlaku) = zijn Elohim | ለሴም (läsem) = van Sem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en Kanaän zal zijn knecht zijn’; in de Beta-tekst staat dat alleen in vers 12. Zie ook: Gen 9:26 **7:12** Moge Yahweh Jafeth ruimte geven, en moge Yahweh wonen in de woning van Sem, en moge Kanaän hun knecht zijn. Brontekst: ያስፍሕ (yasfh) = geve ruimte | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለያፌት (läyafet) = aan Jafeth | ወይኅድር (wäykhdr) = en wone | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ውስተ (westä) = in | ማኅደረ (makhdärä) = woning van | ሴም (sem) = Sem | ወይኩን (wäykun) = en zij | ከናአን (känaän) = Kanaän | ገብሮሙ (gäbromu) = hun knecht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:27. Voetnoot Uitleg: ገብሮሙ (‘hun knecht’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘zijn knecht’. Zie ook: Gen 9:27 **7:13** En Cham wist dat zijn vader zijn jongste zoon had vervloekt, en het mishaagde hem dat hij zijn zoon had vervloekt. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ካም (kam) = Cham | ከመ (kämä) = dat | ረገሞ (rägämo) = vervloekte hem | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ለወልዱ (läwäldu) = zijn zoon | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ወሕሡም (wähsum) = en het mishaagde | ሎቱ (lotu) = hem | እስመ (esmä) = omdat | ረገሞ (rägämo) = vervloekte hem | ለወልዱ (läwäldu) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:6. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Cham zich van zijn vader afscheidde, hij en zijn zonen met hem: Kush en Misraïm en Put en Kanaän; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:6 ### De drie steden **7:14** En ook hij bouwde voor zich een stad en noemde haar naam naar de naam van zijn vrouw: Neëlatamaoek. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | ሎቱ (lotu) = voor zich | ውእቱሂ (wetuhi) = ook hij | ሀገረ (hägärä) = een stad | ወጸውዐ (wätsäwä) = en noemde | ስማ (sema) = haar naam | በስመ (bäsmä) = in de naam | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ኔኤላተማኡክ (neelatämauk) = Neëlatamaoek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ኔኤላተማኡክ (‘Neëlatamaoek’): de stad van Cham, genoemd naar zijn vrouw. In vers 17 staat de naam anders gespeld, ናኤልታ ማኡክ. **7:15** En Jafeth zag het en werd naijverig op zijn broer. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en zag | ያፌት (yafet) = Jafeth | ወቀንአ (wäqänä) = en werd naijverig | ለእኁሁ (läkhuhu) = op zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat ook Jafeth voor zich een stad bouwde en die naar zijn vrouw Adatanesës noemde; dat staat niet in de Beta-tekst, al noemt vers 17 die stad wel. **7:16** En Sem woonde bij zijn vader Noach en bouwde een stad naast zijn vader, bij de berg, en ook hij noemde haar naam naar de naam van zijn vrouw: Sedeqatelbab. Brontekst: ወሴምሰ (wäsemsä) = en Sem | ነበረ (näbärä) = woonde | ምስለ (meslä) = met | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ኖኅ (nokh) = Noach | ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | ሀገረ (hägärä) = een stad | በእደ (bädä) = aan de hand van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ኀበ (khäbä) = waar | ደብር (däbr) = de berg | ወጸውዐ (wätsäwä) = en noemde | ስማ (sema) = haar naam | ውእቱሂ (wetuhi) = ook hij | በስመ (bäsmä) = in de naam | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ሴዴቃቴልባብ (sedeqatelbab) = Sedeqatelbab Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሴዴቃቴልባብ (‘Sedeqatelbab’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) betekent de naam ‘gerechtigheid van het hart’. በእደ አቡሁ (‘aan de hand van zijn vader’): wij vertalen ‘naast zijn vader’, zoals Charles ‘dicht bij zijn vader’. **7:17** Zie, deze drie steden liggen dicht bij de berg Lubar: Sedeqatelbab vóór het aangezicht van de berg, aan de oostkant ervan, en Neëlatamaoek aan de zuidkant, Adatanesës naar de zee toe. Brontekst: ናሁ (nahu) = zie | አህጉር (ähgur) = steden | እላንቱ (elantu) = dezen | ሠላስ (sälas) = drie | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ሉባር (lubar) = Lubar | ደብር (däbr) = de berg | ሴዴቃቴልባብ (sedeqatelbab) = Sedeqatelbab | ቅድመ (qedmä) = voor | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ደብር (däbr) = de berg | በጽባሒሁ (bätsbahihu) = aan zijn oostzijde | ወናኤልታ (wänaelta) = en Neëlata- | ማኡክ (mauk) = maoek | ገጸ (gätsä) = de kant van | ሰሜኑ (sämenu) = zijn zuiden | አዳተኔሴስ (ädatäneses) = Adatanesës | መንገለ (mängälä) = naar | ባሕር (bahr) = de zee Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 5:28. Voetnoot Uitleg: ገጸ ሰሜኑ (‘zijn zuidkant’): in Jubileeën betekent ሰሜን ‘zuiden’ en ደቡብ ‘noorden’, zoals Charles (Engelse vertaling uit 1917) het vertaalt; dat wijkt af van de gewone betekenis (ሰሜን ‘noorden’, ደቡብ ‘zuiden’, zoals in Henoch 77). Zie 8:13 en 8:22. ### De zonen van Sem en Jafeth **7:18** En dit zijn de zonen van Sem: Elam en Assur en Arpachsad. Brontekst: ወእሉ (wälu) = en dezen | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሴም (sem) = Sem | ኤላም (elam) = Elam | ወአሱር (wääsur) = en Assur | ወአርፋክስድ (wäärfaksd) = en Arpachsad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:22. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘(deze zoon werd twee jaar na de zondvloed geboren) en Lud en Aram’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:22 **7:19** De zonen van Jafeth: Gomer en Magog en Madai en Javan en Tubal, Mesech en Tiras. Dit zijn de zonen van Noach. Brontekst: ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያፌት (yafet) = Jafeth | ጎሜር (gomer) = Gomer | ወማጉግ (wämagug) = en Magog | ወማዳይ (wämaday) = en Madai | ወኢዩአያቶቤል (wäiyuäyatobel) = en Javan en Tubal | ምስክ (mesk) = Mesech | ወቲራስ (wätiras) = en Tiras | እሉ (elu) = deze | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ኖኅ (nokh) = Noach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:2. Voetnoot Uitleg: ወኢዩአያቶቤል (‘en Javan en Tubal’): in de Beta-tekst één woord; het lijkt samengesteld uit Javan en Tubal, zoals Charles (Engelse vertaling uit 1917) het weergeeft. Zie ook: Gen 10:2 ### Noachs geboden aan zijn zonen **7:20** En in het achtentwintigste jubeljaar begon Noach de zonen van zijn zonen voorschriften en geboden te geven, alles wat hij van recht wist, en hij getuigde tegen zijn zonen dat zij gerechtigheid zouden doen en de schaamte van hun vlees zouden bedekken en Hem zouden zegenen die hen geschapen heeft, en vader en moeder zouden eren, en ieder zijn naaste zouden liefhebben, en hun zielen zouden bewaren voor hoererij en onreinheid en alle onrecht. Brontekst: ወበዕሥራ (wäbäsra) = en in de twintig | ወሰማኒቱ (wäsämanitu) = en acht | ኢዮቤልዉሳት (iyobelwusat) = jubeljaren | አኀዘ (äkhäzä) = begon | ኖኅ (nokh) = Noach | የአዝዝ (yääzz) = te gebieden | ለውሉደ (läwludä) = aan de kinderen van | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ሥርዓተ (seratä) = voorschrift | ወትእዛዛተ (wätzazatä) = en geboden | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘያአምር (zäyaämr) = wat hij wist | ፍትሐ (fethä) = recht | ወአስምዐ (wääsmä) = en getuigde | ላዕለ (lalä) = tegen | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ከመ (kämä) = opdat | ይግበሩ (yegbäru) = zij zouden doen | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ይክድኑ (yekdnu) = zij zouden bedekken | ኃፍረተ (khafrätä) = de schaamte van | ሥጋሆሙ (segahomu) = hun vlees | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ይባርክዎ (yebarkwo) = zij Hem zouden zegenen | ለዘ (läzä) = Hem die | ፈጠሮሙ (fätäromu) = hen geschapen heeft | ወያክብሩ (wäyakbru) = en zouden eren | አበ (äbä) = vader | ወእመ (wämä) = en moeder | ወያፍቅሩ (wäyafqru) = en zouden liefhebben | አሐዱ (ähädu) = één | አሐዱ (ähädu) = één | ቢጾ (bitso) = zijn naaste | ወይዕቀቡ (wäyqäbu) = en zouden bewaren | ነፍሶሙ (näfsomu) = hun zielen | እምዝሙት (emzmut) = van hoererij | ወትኵስ (wätkws) = en onreinheid | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en in al | ዐመፃ (ämätsa) = onrecht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) is vanaf hier tot het einde van het hoofdstuk een fragment van het verloren Boek van Noach opgenomen. **7:21** Want om deze drie dingen kwam de zondvloed over de aarde: om de hoererij waarmee de Wachters, tegen het gebod van hun oordeel, achter de dochters van de mensen aan hoereerden en zich vrouwen namen van allen die zij uitkozen, en zij maakten een begin van onreinheid. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በእንተ (bäntä) = om | ዝንቱ (zentu) = deze | ሠለስቱ (sälästu) = drie | ኮነ (konä) = kwam | አይኅ (äykh) = de zondvloed | ላዕለ (lalä) = over | ምድር (medr) = de aarde | እስመ (esmä) = omdat | በእንተ (bäntä) = om | ዝሙት (zemut) = hoererij | ዘዘመዉ (zäzämäwu) = waarmee zij hoereerden | ትጉሃን (teguhan) = de Wachters | እምትእዛዘ (emtzazä) = tegen het gebod van | ኵነኔሆሙ (kwnänehomu) = hun oordeel | በድኅረ (bädkhrä) = achter | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ሰብእ (säb) = de mens | ወነሥኡ (wänäsu) = en zij namen | ሎሙ (lomu) = voor hen | አንስተ (änstä) = vrouwen | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | እለ (elä) = die | ኀረዩ (khäräyu) = zij uitkozen | ገብሩ (gäbru) = zij maakten | መቅድመ (mäqdmä) = een begin van | ርኵስ (rekws) = onreinheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:2 en Henoch 7:1. Voetnoot Uitleg: ሠለስቱ (‘drie’): de drie dingen zijn hoererij, onreinheid en alle onrecht, uit vers 20. Zie ook: Gen 6:2; Hen 7:1 **7:22** En zij baarden zonen, de Nafidim, en zij waren allen elkaar niet gelijk. Brontekst: ወወለዱ (wäwälädu) = en zij baarden | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ናፊዲም (nafidim) = Nafidim | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ኢይትማሰሉ (iytmasälu) = waren niet gelijk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:4. Voetnoot Uitleg: ናፊዲም (‘Nafidim’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) de Nefilim. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat zij elkaar verslonden: de reuzen doodden de Nafil, de Nafil de Eljo, de Eljo de mensen, en de ene mens de andere; dat staat niet in de Beta-tekst. Charles noemt de tekst van de zin hierboven waarschijnlijk bedorven. Zie ook: Gen 6:4 **7:23** En ieder verkocht zich om onrecht te doen en onschuldig bloed te vergieten, en de aarde werd vervuld met onrecht. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en ieder | ተሠይጠ (täsäytä) = verkocht zich | ይግበር (yegbär) = om te doen | ዐመፃ (ämätsa) = onrecht | ወከመ (wäkämä) = en om | ይክዐው (yekäw) = te vergieten | ደመ (dämä) = bloed | ንጹሐ (netsuhä) = onschuldig | ወመልአት (wämälät) = en werd vervuld | ምድር (medr) = de aarde | ዐመፃ (ämätsa) = onrecht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ንጹሐ (‘onschuldig’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘veel bloed’. **7:24** En na dezen: allen, de wilde dieren en vogels en wat zich beweegt en wat rondgaat op de aarde. Brontekst: ወእምድኅረ (wämdkhrä) = en na | እሉ (elu) = dezen | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወአዕዋፍ (wääwaf) = en vogels | ወዘይትሐወስ (wäzäythäwäs) = en van wat beweegt | ወዘያንሶሱ (wäzäyansosu) = en van wat rondgaat | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:5. Voetnoot Lezing: De zin heeft in de Beta-tekst geen werkwoord. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en daarna zondigden zij tegen de dieren en vogels en alles wat zich beweegt en gaat op de aarde; en er werd veel bloed vergoten op de aarde, en elke inbeelding en begeerte van de mensen bedacht voortdurend ijdelheid en kwaad’. Zie ook: Gen 6:5 **7:25** En Yahweh verdelgde alles van het aangezicht van de aarde vanwege hun werken en vanwege het bloed te midden van de aarde. Brontekst: ወደምሰሰ (wädämsäsä) = en Hij verdelgde | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኵሎ (kwlo) = alle | እምገጸ (emgätsä) = van het aangezicht van | ምድር (medr) = de aarde | በእንተ (bäntä) = vanwege | ምግባሮሙ (megbaromu) = hun werken | ወበእንተ (wäbäntä) = en vanwege | ደም (däm) = bloed | ማእከለ (makälä) = te midden van | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 6:7 en Gen. 7:4. Zie ook: Gen 6:7; Gen 7:4 ### Noach waarschuwt voor bloed **7:26** En wij bleven over, ik en jullie, mijn kinderen, en alles wat met ons in de ark kwam. Brontekst: ወተረፍነ (wätäräfnä) = en wij bleven over | አነ (änä) = ik | ወአንትሙ (wääntmu) = en jullie | ደቂቅየ (däqiqyä) = mijn kinderen | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ዘቦአ (zäboä) = wat binnenkwam | ምስሌነ (meslenä) = met ons | ውስተ (westä) = in | ታቦት (tabot) = de ark Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) spreekt Noach hier en tot het einde van het hoofdstuk. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog ‘en zie, ik zie jullie werken voor mij, dat jullie niet in gerechtigheid wandelen; op het pad van het verderf zijn jullie begonnen te lopen, en jullie scheiden je van elkaar en zijn naijverig op elkaar, en zo komt het dat jullie, mijn zonen, niet eendrachtig zijn, ieder met zijn broer’; dat staat niet in de Beta-tekst. **7:27** Want ik zie, en zie, de demonen zijn begonnen jullie en jullie kinderen te verleiden. Brontekst: እስመ (esmä) = want | እሬኢ (erei) = ik zie | አነ (änä) = ik | ወናሁ (wänahu) = en zie | አጋንንት (ägannt) = demonen | አስሕቶ (äshto) = te verleiden | ወጠኑ (wätänu) = zijn begonnen | ላዕሌክሙ (lalekmu) = jullie | ወላዕለ (wälalä) = en jullie | ውሉድክሙ (weludkmu) = jullie kinderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 10:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en nu vrees ik voor jullie, dat jullie na mijn dood mensenbloed zullen vergieten op de aarde, en dat ook jullie van het aangezicht van de aarde verdelgd zullen worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **7:28** Want ieder die mensenbloed vergiet en ieder die het bloed van ieder vlees eet, zullen allen van de aarde verdelgd worden. Brontekst: እስመ (esmä) = want | ኵሉ (kwlu) = ieder | ዘይክዑ (zäyku) = wie vergiet | ደመ (dämä) = bloed | ሰብእ (säb) = mens | ወኵሉ (wäkwlu) = en ieder | ዘይበልዕ (zäybäl) = wie eet | ደመ (dämä) = bloed | ዘኵሉ (zäkwlu) = van ieder | ዘሥጋ (zäsga) = vlees | ይደመሰሱ (yedämäsäsu) = zullen verdelgd worden | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እምድር (emdr) = van de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:4–6 en Lev. 7:27. Zie ook: Gen 9:4–6; Lev 7:27 **7:29** En er zal geen mens overblijven die bloed eet en die bloed vergiet op de aarde. Brontekst: ወኢይተርፍ (wäiytärf) = en er zal niet overblijven | ኵሉ (kwlu) = enig | ሰብእ (säb) = mens | ዘይበልዕ (zäybäl) = wie eet | ደመ (dämä) = bloed | ወዘይክዑ (wäzäyku) = en wie vergiet | ደመ (dämä) = bloed | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hem geen nageslacht of nakomelingen onder de hemel zullen overblijven, dat zij naar de Sjeol gaan en neerdalen naar de plaats van veroordeling, en dat zij door een gewelddadige dood in de duisternis van de diepte zullen worden weggenomen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie 22:22 en Henoch 103:7–8. Zie ook: Hen 103:7–8 **7:30** Geen bloed zal gezien worden van al het bloed op jullie, dat er is in alle dagen dat jullie enig wild dier en vee en vliegend gedierte op de aarde slachten; en doe een weldaad voor jullie ziel door te bedekken wat op het aangezicht van de aarde vergoten wordt. Brontekst: ኵሉ (kwlu) = al het | ደም (däm) = bloed | ኢያስተርኢ (iyastäri) = zal niet gezien worden | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ደም (däm) = bloed | ላዕሌክሙ (lalekmu) = over jullie | ዘውእቱ (zäwtu) = dat is | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘጠባሕክሙ (zätäbahkmu) = dat jullie slachten | ኵሎ (kwlo) = alle | አርዌ (ärwe) = wild dier | ወእንስሳ (wänssa) = en vee | ወዘይሰርር (wäzäysärr) = en wat vliegt | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወግበሩ (wägbäru) = en doe | ምጽዋተ (metswatä) = een weldaad | ላዕለ (lalä) = voor | ነፍስክሙ (näfskmu) = jullie ziel | በደፊኖቱ (bädäfinotu) = door het te bedekken | ዘይትከዐው (zäytkääw) = dat vergoten wordt | ዲበ (dibä) = op | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 17:13 en Ezech. 24:7. Voetnoot Uitleg: ምጽዋተ (‘een weldaad’): letterlijk ‘aalmoes’; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘een goed werk’. Zie ook: Lev 17:13; Ezech 24:7 **7:31** En wees niet als wie met bloed eet. Brontekst: ወኢትኩኑ (wäitkunu) = en wees niet als | ዘይበልዕ (zäybäl) = wie eet | ምስለ (meslä) = met | ደም (däm) = bloed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘maar hoed jullie dat niemand bloed voor jullie eet: bedek het bloed, want zo is mij geboden jullie en jullie kinderen te getuigen, samen met al het vlees’; dat staat niet in de Beta-tekst. **7:32** En eet de ziel niet met het vlees, opdat jullie bloed, dat van jullie zielen, niet gezocht wordt uit de hand van ieder vlees dat op de aarde vergiet. Brontekst: ወኢትብልዕዋ (wäitblwa) = en eet niet | ለነፍስ (länäfs) = de ziel | ምስለ (meslä) = met | ሥጋ (sega) = vlees | ከመ (kämä) = opdat | ኢይኩኑ (iykunu) = zij niet zijn | ዘይትኀሠሡ (zäytkhäsäsu) = gezocht worden | ደምክሙ (dämkmu) = jullie bloed | ዘነፍስክሙ (zänäfskmu) = dat van jullie zielen | እምእደ (emdä) = uit de hand van | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘሥጋ (zäsga) = van vlees | ዘይክዕው (zäykw) = dat vergiet | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:4–5. Zie ook: Gen 9:4–5 **7:33** Want de aarde wordt niet gereinigd van het bloed dat op haar is vergoten, behalve door het bloed van wie het vergoot; zo wordt de aarde gereinigd in al haar geslachten. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ምድር (medr) = de aarde | ኢትነጽሕ (itnätsh) = wordt niet gereinigd | እምነ (emnä) = van | ደም (däm) = bloed | እምዘ (emzä) = nadat | ተክዕወ (täkwä) = is uitgegoten | ላዕሌሃ (laleha) = op haar | እስመ (esmä) = omdat | በደመ (bädämä) = door het bloed van | ዘከዐዎ (zäkääwo) = wie het vergoot | ትነጽሕ (tenätsh) = wordt gereinigd | ምድር (medr) = de aarde | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ትዝምዳ (tezmda) = haar geslachten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Num. 35:33. Zie ook: Num 35:33 ### De planten en de eerstelingen **7:34** En nu, mijn kinderen, luister: doe recht en gerechtigheid, opdat jullie in gerechtigheid geplant worden op het aangezicht van heel de aarde, en jullie eer verheven wordt voor mijn Elohim, die mij gered heeft van het water van de zondvloed. Brontekst: ወይእዜሂ (wäyzehi) = en nu | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | ስምዑ (semu) = hoort | ግበሩ (gebäru) = doe | ፍትሐ (fethä) = recht | ወጽድቀ (wätsdqä) = en gerechtigheid | ከመ (kämä) = opdat | ትተከሉ (tetäkälu) = jullie geplant worden | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | ውስተ (westä) = in | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ወይትሌዐል (wäytleäl) = en verheven wordt | ክብርክሙ (kebrkmu) = jullie eer | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | ዘአድኀነኒ (zäädkhänäni) = die mij redde | እምነ (emnä) = van | ማየ (mayä) = water | አይኅ (äykh) = de zondvloed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 2 Petr. 2:5. Voetnoot Uitleg: ትተከሉ በጽድቅ (‘geplant in gerechtigheid’): een beeld voor Israël als plant van gerechtigheid, Zie Henoch 10:16. Zie ook: Hen 10:16; 2 Petr 2:5 **7:35** En zie, jullie zullen gaan en voor jullie steden bouwen en daarin allerlei gewassen planten die op de aarde zijn. Brontekst: ወናሁ (wänahu) = en zie | አንትሙ (äntmu) = jullie | ተሐውሩ (tähäwru) = zullen gaan | ወተሐንጹ (wätähäntsu) = en bouwt | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | አህጉረ (ähgurä) = steden | ወትተክሉ (wättäklu) = en jullie zullen planten | ውስቴቶን (westeton) = daarin | ኵሎ (kwlo) = allerlei | ተክለ (täklä) = planten | ዘዲበ (zädibä) = die op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en bovendien alle vruchtbomen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **7:36** Drie jaar lang zal zijn vrucht niet geplukt worden om ervan te eten, en in het vierde jaar wordt zijn vrucht geheiligd, en zij brengen eerstelingen op die welgevallig zijn voor Yahweh, de Allerhoogste, de Schepper van hemel en aarde. Brontekst: ሠለስተ (sälästä) = drie | ዓመተ (amätä) = jaar | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ፍሬሁ (ferehu) = zijn vrucht | ዘኢይትቀሠም (zäiytqäsäm) = dat niet geplukt wordt | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ለበሊዖቱ (läbäliotu) = om het te eten | ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ራብዕ (rab) = vierde | ይትቄደስ (yetqedäs) = zal geheiligd worden | ፍሬሁ (ferehu) = zijn vrucht | ወያዐርጉ (wäyaärgu) = en zij brengen op | ቀዳሜ (qädame) = eersteling van | ፍሬ (fere) = vrucht | ዘይሠጠው (zäysätäw) = dat welgevallig is | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ፈጣሬ (fätare) = de Schepper van | ሰማይ (sämay) = hemel | ወምድር (wämdr) = en aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 19:23–25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij in overvloed het eerste van de wijn en de olie als eerstelingen op het altaar van Yahweh moeten brengen, en dat wat overblijft door de dienaren van het huis van Yahweh voor het altaar gegeten moet worden; ook noemt hij de Allerhoogste ‘die hemel en aarde en alle dingen geschapen heeft’. Dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Lev 19:23–25 **7:37** En in het vijfde jaar: doe er afstand van, opdat jullie het loslaten in gerechtigheid en rechtschapenheid, en jullie zullen rechtvaardig zijn, en heel jullie aanplant zal voorspoedig zijn. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ኃምስ (khams) = vijfde | ግበሩ (gebäru) = doe | ኅድገቶ (khedgäto) = zijn loslaten | ከመ (kämä) = opdat | ትሕድግዎ (tehdgwo) = jullie het loslaten | አንትሙ (äntmu) = jullie | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | ወበርትዕ (wäbärt) = en in rechtschapenheid | ወትጸድቁ (wättsädqu) = en jullie zullen rechtvaardig zijn | ወይረትዕ (wäyrät) = en zal recht zijn | ኵሉ (kwlu) = heel | ተክልክሙ (täklkmu) = jullie aanplant Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ይረትዕ (‘zal recht zijn’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘zal voorspoedig zijn’. ### Van Henoch tot Noach **7:38** Want zo gebood Henoch, de vader van jullie vader, aan Metuselach, zijn zoon, en Metuselach aan Lemech, zijn zoon, en Lemech gebood mij alles wat zijn vaders hem geboden hadden. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ከመዝ (kämäz) = zo | አዘዘ (äzäzä) = gebood | ሄኖክ (henok) = Henoch | አቡሁ (äbuhu) = de vader | ለአቡክሙ (lääbukmu) = van jullie vader | ለማቱሳላ (lämatusala) = aan Metuselach | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወማቱሳላ (wämatusala) = en Metuselach | ለላሜክ (lälamek) = aan Lemech | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወላሜክ (wälamek) = en Lemech | አዘዘኒ (äzäzäni) = gebood mij | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘአዘዝዎ (zääzäzwo) = wat zij hem geboden | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaders Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሄኖክ አቡሁ ለአቡክሙ (‘Henoch, de vader van jullie vader’): ‘vader’ staat hier voor voorvader; Henoch is de overgrootvader van Noach. **7:39** En ook ik gebied jullie, mijn kinderen, zoals Henoch zijn zoon gebood in de eerste jubeljaren; terwijl hij nog leefde, in zijn zevende geslacht, gebood hij en getuigde hij tot zijn zoon en tot de zonen van zijn zoon tot de dag van zijn dood. Brontekst: ወአነሂ (wäänähi) = en ook ik | እኤዝዘክሙ (eezzäkmu) = gebied ik jullie | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | በከመ (bäkämä) = zoals | አዘዞ (äzäzo) = gebood hem | ሄኖክ (henok) = Henoch | ለወልዱ (läwäldu) = aan zijn zoon | በቀዳሚ (bäqädami) = in de eerste | ኢዮቤልዉሳት (iyobelwusat) = jubeljaren | እንዘ (enzä) = terwijl | ሕያው (heyaw) = levend | ውእቱ (wetu) = hij | ውስተ (westä) = in | ትዝምዱ (tezmdu) = zijn geslacht | ሳብዕ (sab) = zevende | አዘዘ (äzäzä) = gebood | ወአስምዐ (wääsmä) = en getuigde | ለውሉዱ (läwludu) = aan zijn zoon | ወለውሉደ (wäläwludä) = en de kinderen van | ውሉዱ (weludu) = kinderen | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = de dag van | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሞቱ (motu) = zijn dood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Judas 14 en Henoch 93:3. Zie ook: Hen 93:3 ## Jubileeën 8 _De verdeling van de aarde over Sem, Cham en Jafeth_ ### Arpachsad en Kainam **8:1** En in het negenentwintigste jubeljaar, in de eerste jaarweek, in het begin ervan, nam Arpachsad voor zich een vrouw, en haar naam was Rasoeëja, dochter van Susan, dochter van Elam; en zij baarde hem een zoon in het derde jaar van deze jaarweek, en hij noemde zijn naam Kainam. Brontekst: ወበዕሥራ (wäbäsra) = en in de twintig | ወተስዐቱ (wätäsätu) = en negen | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዐዔ (bäsubaäe) = in de jaarweek | ቀዳሚ (qädami) = eerste | በቀዳሚሁ (bäqädamihu) = in het begin ervan | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor zich | አርፋክስድ (ärfaksd) = Arpachsad | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ራሱእያ (rasuya) = Rasoeëja | ወለተ (wälätä) = dochter van | ሱሰን (susän) = Susan | ወለተ (wälätä) = dochter van | ኤላም (elam) = Elam | ሎቱ (lotu) = voor zich | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ሣልስ (sals) = derde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ዝንቱ (zentu) = deze | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ቃይናም (qaynam) = Kainam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:12 en Lukas 3:36. Voetnoot Uitleg: ቃይናም (‘Kainam’): deze naam staat in de Septuaginta van Gen. 11:13 en in Lukas 3:36, maar niet in de Hebreeuwse tekst (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). Voetnoot Lezing: ወለተ ሱሰን (‘dochter van Susan’): Charles zet dit tussen haken. ሎቱ ብእሲተ (‘voor zich een vrouw’) staat in de Beta-tekst twee keer; wij vertalen het één keer. Zie ook: Gen 11:12; Gen 11:13; Luc 3:36 **8:2** En de zoon groeide op, en zijn vader leerde hem het schrift, en hij ging een plaats voor zich zoeken waar hij een stad zou innemen. Brontekst: ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ወልድ (wäld) = de zoon | ወመሀሮ (wämähäro) = en onderwees hem | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | መጽሐፈ (mätshäfä) = het schrift | ወሖረ (wähorä) = en ging | ይኅሥሥ (yekhss) = te zoeken | ሎቱ (lotu) = voor zich | መካነ (mäkanä) = een plaats | ኀበ (khäbä) = waar | ይእኅዝ (yekhz) = hij zou innemen | ሎቱ (lotu) = voor zich | ሀገረ (hägärä) = een stad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het geschrift van de Wachters **8:3** En hij vond een geschrift dat de vroegeren in een rots hadden gehouwen, en hij las wat daarin stond, en schreef het over en zondigde daardoor, want daarin was het onderricht van de Wachters, waardoor zij de voortekenen van zon en maan en sterren zagen, en in alle tekenen van de hemel. Brontekst: ወረከበ (wäräkäbä) = en vond | መጽሐፈ (mätshäfä) = een geschrift | ዘቈረፁ (zäqwärätsu) = die zij gehouwen hadden | ቀደምት (qädämt) = de vroegeren | ውስተ (westä) = in | ኰኩሕ (kwäkuh) = rots | ወአንበበ (wäänbäbä) = en las | ዘውስቴታ (zäwsteta) = wat daarin is | ወአዕለዋ (wääläwa) = en schreef het over | ወረስዐ (wäräsä) = en zondigde | እምውስቴታ (emwsteta) = uit haar | ከመ (kämä) = dat | ሀሎ (hälo) = was | ውስቴታ (westeta) = daarin | ትምህርት (temhrt) = onderricht | ዘትጉሃን (zätguhan) = van de Wachters | በዘ (bäzä) = waardoor | ይሬእዩ (yereyu) = zij zien | ሰገለ (sägälä) = voortekenen | ፀሓይ (tsähay) = zon | ወወርኅ (wäwärkh) = en de maan | ወከዋክብት (wäkäwakbt) = en sterren | ወውስተ (wäwstä) = en op | ኵሉ (kwlu) = heel | ተአምረ (täämrä) = tekenen van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Henoch 8:3. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) (die Josephus, Oudheden I,2,3 aanhaalt) wijst Josephus deze wijsheid niet aan de Wachters toe, maar aan de kinderen van Seth. Zie ook: Hen 8:3 **8:4** En hij schreef het op en sprak er niet over, want hij vreesde om Noach erover te vertellen, opdat die niet toornig op hem zou zijn. Brontekst: ወጸሐፈ (wätsähäfä) = en schreef | ወኢነገረ (wäinägärä) = en sprak niet | በእንቲአሃ (bäntiäha) = over haar | እስመ (esmä) = omdat | ይፈርሆ (yefärho) = hij vreesde | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ነጊረ (nägirä) = te spreken | በእንቲአሃ (bäntiäha) = over haar | ከመ (kämä) = opdat | ኢይትመዓዕ (iytmäa) = hij niet toornig zou zijn | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | በእንቲአሃ (bäntiäha) = over haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Van Arpachsad tot Peleg **8:5** En in het dertigste jubeljaar, in de tweede jaarweek, in het eerste jaar ervan, nam hij voor zich een vrouw, en haar naam was Melka, dochter van Abedai, zoon van Jafeth. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en in | ሠላሳ (sälasa) = dertig | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ካልእ (kal) = tweede | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመቱ (amätu) = jaar ervan | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor zich | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ሜልካ (melka) = Melka | ወለተ (wälätä) = dochter van | አበዳይ (äbäday) = Abedai | ወልደ (wäldä) = zoon van | ያፌት (yafet) = Jafeth Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወለተ አበዳይ (‘dochter van Abedai’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘dochter van Madai’ (Zie Gen. 10:2). Charles heeft hierna nog ‘en in het vierde jaar baarde hij een zoon en noemde hem Selach, want hij zei: Voorwaar, ik ben gezonden’; dat staat niet in dit vers van de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:2 **8:6** En in het vierde jaar werd Selach geboren, en hij groeide op en nam voor zich een vrouw, en haar naam was Moeak, dochter van Kesed, de broer van zijn vader. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ራብዕ (rab) = vierde | ተወልደ (täwäldä) = werd geboren | ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ሳላ (sala) = Selach | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ሎቱ (lotu) = voor zich | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ሙአክ (muäk) = Moeak | ወለተ (wälätä) = dochter van | ኬሴድ (kesed) = Kesed | እኅወ (ekhwä) = de broer van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ሎቱ (lotu) = voor zich | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:24 en Gen. 11:14. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘en in het vierde jaar werd hij geboren’ tussen haken en heeft hierna nog ‘in het eenendertigste jubeljaar, in de vijfde jaarweek, in het eerste jaar ervan’; dat staat niet in de Beta-tekst. ሎቱ ብእሲተ (‘voor zich een vrouw’) staat aan het slot van het vers nog eens; wij vertalen het één keer. Zie ook: Gen 10:24; Gen 11:14 **8:7** En zij baarde hem een zoon in zijn vijfde jaar, en hij noemde zijn naam Eber. Brontekst: ወለደት (wälädät) = baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | በኃምስ (bäkhams) = in de vijfde | ዓመቱ (amätu) = jaar ervan | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ኤቤር (eber) = Eber Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:25 en Gen. 11:14–15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Eber voor zich een vrouw nam, Azurad, dochter van Nebrod, in het tweeëndertigste jubeljaar, in de zevende jaarweek, in het derde jaar ervan; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:25; Gen 11:14–15 **8:8** En in het zesde jaar baarde zij hem een zoon, en hij noemde zijn naam Peleg. Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = en in het zesde | ዓመት (amät) = jaar | ወለደት (wälädät) = baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ፋሌክ (falek) = Peleg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:25. Voetnoot Uitleg: ፋሌክ (‘Peleg’): in het Hebreeuws is dit een woordspeling, peleg betekent ‘verdeling’ (Zie Gen. 10:25). Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘want in de dagen dat hij werd geboren, begonnen de kinderen van Noach de aarde onder zich te verdelen; daarom noemde hij hem Peleg’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:25 **8:9** En zij verdeelden op slechte wijze onder elkaar en vertelden het aan Noach. Brontekst: ወተካፈሉ (wätäkafälu) = en zij verdeelden | በእኩይ (bäkuy) = op slechte wijze | በበይናቲሆሙ (bäbäynatihomu) = onder elkaar | ወነገርዎ (wänägärwo) = en zij vertelden het | ለኖኅ (länokh) = voor Noach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) wordt de geheime verdeling gevolgd door een gezaghebbende verdeling door Noach, die voor zijn nakomelingen bindend is; Kanaän valt daarbij onder het lot van Sem. Voetnoot Lezing: በእኩይ (‘op slechte wijze’): Charles vertaalt ‘in het geheim’. ### De verdeling van de aarde **8:10** En het geschiedde in het begin van het drieëndertigste jubeljaar dat zij de aarde verdeelden in drie delen, voor Sem en Cham en Jafeth, ieder naar zijn erfdeel. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በቀዳሚሁ (bäqädamihu) = in het begin | ለሠላሳ (läsälasa) = van de dertig | ወሠለስቱ (wäsälästu) = en drie | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወከፈልዋ (wäkäfälwa) = en zij verdeelden | ለምድር (lämdr) = de aarde | ሠለስተ (sälästä) = drie | መክፈልተ (mäkfältä) = delen | ለሴም (läsem) = voor Sem | ወለካም (wäläkam) = en voor Cham | ወለያፌት (wäläyafet) = en voor Jafeth | በበ (bäbä) = naar | ርስቱ (restu) = zijn erfdeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 32:8 en Gen. 10:25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘in het eerste jaar in de eerste jaarweek, toen een van ons, die gezonden was, bij hen was’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:25; Deut 32:8 **8:11** En hij riep zijn zonen, en zij kwamen tot hem, zij en hun kinderen, en hij verdeelde de aarde door loten, die zijn drie zonen in bezit zouden nemen. Brontekst: ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ደቂቆ (däqiqo) = zijn zonen | ወቀርቡ (wäqärbu) = en naderden | ኀቤሁ (khäbehu) = tot hem | እሙንቱ (emuntu) = zij | ወውሉዶሙ (wäwludomu) = en hun kinderen | ወከፈለ (wäkäfälä) = en verdeelde | ምድረ (medrä) = de aarde | በዑፃዌ (bäutsawe) = door loten | ዘይእኅዙ (zäykhzu) = die zij in bezit zouden nemen | ሠለስቲሆሙ (sälästihomu) = drie | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij hun handen uitstrekten en het geschrift uit de schoot van hun vader Noach namen; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Het lot van Sem **8:12** En het lot van Sem kwam uit in het geschrift: het midden van de aarde, dat hij zou bezitten als erfdeel voor zich en zijn zonen, voor geslachten tot in eeuwigheid. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en het kwam uit | በመጽሐፍ (bämätshäf) = in het geschrift | ዕፃሁ (etsahu) = zijn lot | ለሴም (läsem) = voor Sem | ማእከለ (makälä) = het midden van | ምድር (medr) = de aarde | ዘይእኅዝ (zäykhz) = dat hij zou bezitten | ለርስቱ (lärstu) = voor zijn erfdeel | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ዘለዓለም (zäläaläm) = van eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog een lange grensbeschrijving: van het midden van het gebergte Rafa, van de monding van de rivier Tina, westwaarts door het midden van die rivier tot het water van de afgronden waaruit zij komt en dat uitmondt in de zee Maät en in de grote zee; alles ten noorden daarvan is van Jafeth, alles ten zuiden daarvan van Sem. Dat staat niet in de Beta-tekst. **8:13** En het loopt tot het dicht bij Karas komt, dat is in de schoot van de tong, die uitziet naar het zuiden. Brontekst: ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | ካራስ (karas) = Karas | ዝውእቱ (zewtu) = dat is | ውስተ (westä) = in | ሕፅነ (hetsnä) = de schoot van | ልሳን (lesan) = tong | እንተ (entä) = die | ትኔጽር (tenetsr) = die uitziet | መንገለ (mängälä) = naar | ሰሜን (sämen) = het zuiden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሰሜን (‘zuiden’): zie de toelichting bij 7:17. ካራስ (‘Karas’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) misschien Rinokoeroera, de ‘beek van Egypte’ op de grens van Egypte en Palestina (Zie Jes. 27:12). ልሳን (‘tong’): een landtong of een baai (zo Charles). Zie ook: Jes 27:12 **8:14** En zijn deel loopt naar de grote zee en loopt recht door tot het dicht bij het westen van de tong komt, die uitziet naar het zuiden. Brontekst: ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | መክፈልቱ (mäkfältu) = zijn deel | እንተ (entä) = die | መንገለ (mängälä) = naar | ባሕር (bahr) = de zee | ዐቢይ (äbiy) = grote | ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | ርቱዐ (retuä) = recht | እስከ (eskä) = tot | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | መንገለ (mängälä) = naar | ዐረቢሃ (äräbiha) = haar westen | ለልሳን (lälsan) = van de tong | እንተ (entä) = die | ትኔጽር (tenetsr) = die uitziet | መንገለ (mängälä) = naar | ሰሜን (sämen) = het zuiden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘want deze zee heet de tong van de Egyptische Zee’ (Zie Jes. 11:15); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jes 11:15 **8:15** En het draait van daar naar het zuiden, naar de mond van de grote zee, aan de oevers van het water. Brontekst: ወትገምጽ (wätgämts) = en het draait | እምህየ (emhyä) = vandaar | መንገለ (mängälä) = naar | ሰሜን (sämen) = het zuiden | መንገለ (mängälä) = naar | አፉሃ (äfuha) = haar mond | ለባሕር (läbahr) = van de zee | ዐቢይ (äbiy) = grote | ውስተ (westä) = in | ከናፍረ (känafrä) = de oevers van | ማያት (mayat) = wateren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat het naar het westen loopt tot Afra, tot het water van de rivier Gihon, ten zuiden van de wateren van de Gihon, tot de oevers van die rivier; dat staat niet in de Beta-tekst. **8:16** En het loopt naar het oosten tot het dicht bij de hof van Eden komt, aan de zuidkant ervan, naar het zuiden. Brontekst: ወተሐውር (wätähäwr) = en het loopt | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | ኀበ (khäbä) = waar | ገነተ (gänätä) = de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | መንገለ (mängälä) = naar | ሰሜኑ (sämenu) = zijn zuiden | ለሰሜን (läsämen) = het zuiden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Voetnoot Lezing: መንገለ ሰሜኑ ለሰሜን (‘aan de zuidkant ervan, naar het zuiden’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet het tweede ‘naar het zuiden’ tussen haken als dubbele schrijving. Charles heeft hierna nog dat het ten oosten van heel het land Eden en heel het oosten naar het oosten draait, doorloopt tot het oosten van de berg Rafa en afdaalt naar de oever van de monding van de rivier Tina; dat staat niet in de Beta-tekst. **8:17** Dit deel kwam uit door het lot voor Sem en zijn zonen, om het te bezitten tot in eeuwigheid, voor zijn geslacht, tot in eeuwigheid. Brontekst: ዛቲ (zati) = deze | መክፈልት (mäkfält) = deel | ወፅአት (wätsät) = kwam uit | በዕፁ (bätsu) = door zijn lot | ለሴም (läsem) = voor Sem | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | ለእኂዞታ (läkhizota) = om het te bezitten | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ለትውልዱ (lätwldu) = voor zijn geslacht | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **8:18** En Noach verheugde zich dat dit deel uitkwam voor Sem en zijn zonen. Brontekst: ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ኖኅ (nokh) = Noach | እስመ (esmä) = omdat | ወፅአ (wätsä) = uitkwam | ዝንቱ (zentu) = dit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ለሴም (läsem) = voor Sem | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 7:11–12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Noach zich herinnerde wat hij met zijn mond in profetie had gesproken, ‘Gezegend zij Yahweh, de Elohim van Sem, en moge Yahweh wonen in de woning van Sem’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De heilige plaatsen **8:19** En hij wist dat de hof van Eden het hoogheilige is en de woonplaats van Yahweh, en de berg Sinaï het midden van de woestijn, en de berg Sion het midden van de navel van de aarde. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ከመ (kämä) = dat | ገነተ (gänätä) = de hof van | ኤዶም (edom) = Eden | ቅድስተ (qedstä) = het heilige | ቅዱሳን (qedusan) = van de heiligen | ወማኅደሩ (wämakhdäru) = en de woonplaats | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ውእቱ (wetu) = is | ወደብረ (wädäbrä) = en de berg van | ሲና (sina) = Sinaï | ማእከላ (makäla) = het midden van | ለገዳም (lägädam) = de woestijn | ወደብረ (wädäbrä) = en de berg van | ጽዮን (tseyon) = Sion | ማእከለ (makälä) = het midden van | ሕንብርታ (henbrta) = de navel van | ለምድር (lämdr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 4:26, Ezech. 38:12 en Henoch 26:1. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda. Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘deze drie zijn geschapen als heilige plaatsen tegenover elkaar’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Hen 26:1; Ezech 38:12 **8:20** En hij zegende de Elohim van de goden, die het woord van Yahweh in zijn mond had gelegd, en Yahweh tot in eeuwigheid. Brontekst: ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ለአምላከ (läämlakä) = de Elohim van | አማልክት (ämalkt) = elohim | ዘወደየ (zäwädäyä) = die legde | ውስተ (westä) = in | አፉሁ (äfuhu) = zijn mond | ንባበ (nebabä) = het woord | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወእግዚአብሔር (wägziäbher) = en Yahweh | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 10:17. Zie ook: Deut 10:17 **8:21** En hij wist dat een deel van zegen en een gezegend deel was gekomen voor Sem en zijn zonen, voor geslachten tot in eeuwigheid: heel het land Eden en heel het land van de Rode Zee en heel het land van het oosten en India en aan de Rode Zee en haar bergen, en heel het land Basan en heel het land Libanon en de eilanden van Kaftor. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ከመ (kämä) = dat | መክፈልተ (mäkfältä) = een deel van | በረከት (bäräkät) = zegen | ወቡሩክ (wäburuk) = en gezegend | በጽሐ (bätshä) = was gekomen | ለሴም (läsem) = voor Sem | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ኤዶም (edom) = Eden | ወኵላ (wäkwla) = en heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ባሕረ (bahrä) = de zee van | ኤርትራ (ertra) = de Rode Zee | ወኵላ (wäkwla) = en heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ወእንደኬ (wändäke) = en India | ወበኤርትራ (wäbäertra) = en aan de Rode Zee | ወአድባሪሁ (wäädbarihu) = en haar bergen | ወኵላ (wäkwla) = en heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ባሳ (basa) = Basan | ወኵላ (wäkwla) = en heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሊባኖስ (libanos) = de Libanon | ወደሰያተ (wädäsäyatä) = en de eilanden van | ክብቱር (kebtur) = Kaftor Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:21–31. Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Zie Basan: Basan ligt ten oosten van het meer van Galilea en de Jordaan, in het zuidwesten van het huidige Syrië en het noorden van Jordanië. Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee. Voetnoot Uitleg: ክብቱር (‘Kaftor’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt aan Kreta (met vraagteken); de oude vertalingen vereenzelvigen Kaftor met Cappadocië. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog de bergen van Senir en Amana, de bergen van Assur in het noorden, heel het land van Elam, Assur en Babel, Susan en Madai, alle bergen van Ararat en heel het gebied aan gene zijde van de zee, ‘een gezegend en uitgestrekt land, en alles wat erin is, is zeer goed’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:21–31 ### Het lot van Cham **8:22** En voor Cham kwam het tweede deel uit, naar de overkant van de Gihon, naar het zuiden, aan de rechterhand van de hof, en het loopt naar het zuiden en loopt door alle bergen van vuur. Brontekst: ወለካም (wäläkam) = en voor Cham | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ዘዳግም (zädagm) = het tweede | መንገለ (mängälä) = naar | ማዕዶተ (madotä) = de overkant van | ግዮን (geyon) = Gihon | መንገለ (mängälä) = naar | ሰሜን (sämen) = het zuiden | በየማነ (bäyämanä) = aan de rechterzijde van | ገነት (gänät) = de hof | ወየሐውር (wäyähäwr) = en het loopt | መንገለ (mängälä) = naar | ሰሜን (sämen) = het zuiden | ወየሐውር (wäyähäwr) = en het loopt | ኵሎ (kwlo) = alle | አድባረ (ädbarä) = de bergen van | እሳት (esat) = vuur Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 2:13, Henoch 18:6–9 en Henoch 24:1–3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat het naar het westen loopt tot de zee van Atel en tot de zee van Maoek, ‘waarin alles neerdaalt wat niet wordt vernietigd’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 2:13; Hen 18:6–9; Hen 24:1–3 **8:23** En het komt in het noorden, bij het uiteinde van Gadir, en het komt aan de oever van het water van de zee, in de wateren van de grote zee, tot het dicht bij de rivier Gihon komt, en het loopt langs de rivier Gihon tot het dicht aan de rechterhand van de hof van Eden komt. Brontekst: ወይመጽእ (wäymäts) = en het komt | ውስተ (westä) = in | ደቡብ (däbub) = het noorden | ውስተ (westä) = in | ጽንፈ (tsenfä) = het uiterste van | ጋዲር (gadir) = Gadir | ወይመጽእ (wäymäts) = en het komt | ውስተ (westä) = in | ከንፈረ (känfärä) = de oever van | ማየ (mayä) = water | ባሕር (bahr) = de zee | ውስተ (westä) = in | ማያተ (mayatä) = de wateren van | ባሕር (bahr) = zee | ዐቢይ (äbiy) = grote | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | ፈለገ (fälägä) = de rivier van | ግዮን (geyon) = Gihon | ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | ግዮን (geyon) = Gihon | ፈለግ (fäläg) = rivier | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | በየማነ (bäyämanä) = aan de rechterzijde van | ገነተ (gänätä) = de tuin van | ኤዶም (edom) = Eden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Eden: Eden wordt in deze uitgave vermoedelijk in het Armeense hoogland gezocht, waar de vier rivieren ontspringen. Voetnoot Uitleg: ጋዲር (‘Gadir’): Cadiz (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). **8:24** En dit is het land dat voor Cham uitkwam als deel dat hij voor altijd bezit, voor hem en zijn zonen, voor hun geslachten tot in eeuwigheid. Brontekst: ወዛቲ (wäzati) = en dit | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = die | ወፅአት (wätsät) = kwam uit | ለካም (läkam) = voor Cham | በመክፈልት (bämäkfält) = als deel | ዘይእኅዝ (zäykhz) = dat bezit | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | ለትዝምዶሙ (lätzmdomu) = voor hun geslachten | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het lot van Jafeth **8:25** En voor Jafeth kwam het derde deel uit, aan de overkant van de rivier Tina, naar de noordkant van de uitmonding van haar wateren, en het loopt naar het noordoosten, door heel het gebied van Gog en alle oostelijke streken ervan. Brontekst: ወለያፌት (wäläyafet) = en voor Jafeth | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ሣልስ (sals) = derde | ማዕዶተ (madotä) = aan de overkant van | ጢና (tina) = Tina | ፈለግ (fäläg) = de rivier | መንገለ (mängälä) = naar | ደቡባቲሁ (däbubatihu) = zijn noordkant | ለሙፃአ (lämutsaä) = van de uitmonding | ማያቲሁ (mayatihu) = zijn wateren | ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ደቡብ (däbub) = het noorden | ኵሎ (kwlo) = alle | ደወለ (däwälä) = het gebied van | ጎግ (gog) = Gog | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ጽባሓቲሆሙ (tsebahatihomu) = hun oostelijke streken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ezech. 38:2. Voetnoot Uitleg: ጢና (‘Tina’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) de rivier Tanaïs, de Don. Zie ook: Ezech 38:2 **8:26** En het loopt naar het noorden, naar het noorden, en het loopt naar de bergen van Kelt, naar het noorden, en naar de zee van Maoek, en het komt naar de oostkant van Gadir tot aan de oever van het water van de zee. Brontekst: ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | መንገለ (mängälä) = naar | ደቡብ (däbub) = het noorden | ለደቡብ (lädäbub) = het noorden | ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | መንገለ (mängälä) = naar | አድባረ (ädbarä) = de bergen van | ቄልጥ (qelt) = Kelt | መንገለ (mängälä) = naar | ደቡብ (däbub) = het noorden | ወመንገለ (wämängälä) = en naar | ባሕረ (bahrä) = de zee van | ማኡቅ (mauq) = Maoek | ወይመጽእ (wäymäts) = en komt | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሑ (tsebahu) = aan de oostkant | ለጋዲር (lägadir) = van Gadir | እስከ (eskä) = tot | መንገለ (mängälä) = naar | እደ (edä) = de hand van | ማየ (mayä) = water | ባሕር (bahr) = zee Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **8:27** En het loopt tot het dicht bij het westen van Fara komt. Brontekst: ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | መንገለ (mängälä) = naar | ዐረበ (äräbä) = het westen van | ፋራ (fara) = Fara Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat het teruggaat naar Afirag en naar het oosten loopt tot de wateren van de zee Maät; dat staat niet in de Beta-tekst. **8:28** En het loopt langs de oever van de rivier Tina naar het noordoosten, tot het dicht bij het uiteinde van haar wateren komt, naar de berg Rafa, en het draait eromheen naar het noorden. Brontekst: ወየሐውር (wäyähäwr) = en gaat | መንገለ (mängälä) = naar | እደ (edä) = de hand van | ጢና (tina) = Tina | ፈለግ (fäläg) = rivier | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሐ (tsebahä) = het oosten | ደቡብ (däbub) = het noorden | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | እስከ (eskä) = tot | ጽንፈ (tsenfä) = het einde van | ማያቲሁ (mayatihu) = zijn wateren | መንገለ (mängälä) = naar | ደብረ (däbrä) = de berg | ራፋ (rafa) = Rafa | ወየአውዳ (wäyääwda) = en het draait eromheen | ለደቡብ (lädäbub) = het noorden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **8:29** Dit is het land dat uitkwam voor Jafeth en zijn zonen als delen van zijn erfdeel, dat hij zou bezitten, voor hem en zijn zonen, voor hun geslachten tot in eeuwigheid. Brontekst: ዛቲ (zati) = dit | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = die | ወፅአት (wätsät) = kwam uit | ለያፌት (läyafet) = aan Jafeth | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | በመክፈልተ (bämäkfältä) = als delen | ርስቱ (restu) = zijn erfdeel | ዘይእኅዝ (zäykhz) = dat bezit | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | ለትዝምዶሙ (lätzmdomu) = voor hun geslachten | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘vijf grote eilanden en een groot land in het noorden’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Koud, heet en gematigd **8:30** Maar het is koud, en het land van Cham is heet, en het land van Sem is niet heet en niet koud, want het is gemengd uit koude en hitte. Brontekst: ወባሕቱ (wäbahtu) = maar | ቍሩር (qwrur) = koud | ይእቲ (yeti) = is | ወምድረ (wämdrä) = en het land van | ካም (kam) = Cham | መርቄ (märqe) = heet | ይእቲ (yeti) = is | ወምድረ (wämdrä) = en het land van | ሴምሰ (semsä) = Sem | ኢመርቄ (imärqe) = niet heet | ወኢደደክ (wäidädäk) = en niet koud | እስመ (esmä) = omdat | ቱስሕት (tusht) = gemengd | ይእቲ (yeti) = is | በቍር (bäqwr) = uit koude | ወበሞቅ (wäbämoq) = en hitte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 9 _De delen van de zonen van Noach_ ### Het erfdeel van Cham **9:1** En Cham verdeelde onder zijn zonen, en het eerste deel kwam uit voor Kush, naar het oosten, en ten westen ervan voor Misraïm, en ten westen daarvan voor Put. Brontekst: ወከፈለ (wäkäfälä) = en verdeelde | ካም (kam) = Cham | ማእከለ (makälä) = tussen | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወወፅአ (wäwätsä) = en het kwam uit | ቀዳሚ (qädami) = eerste | መክፈልት (mäkfält) = deel | ለኵስ (läkws) = voor Kush | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ወዐረቢሁ (wääräbihu) = en ten westen ervan | ለሜጽሬም (lämetsrem) = voor Misraïm | ወዐረቢሁ (wääräbihu) = en ten westen ervan | ሎቱ (lotu) = ervan | ለፉድ (läfud) = voor Put Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:6. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en ten westen daarvan, aan de zee, voor Kanaän’; dat staat niet in de Beta-tekst. Voor het deel van Kanaän Zie 10:28–29. Zie ook: Gen 10:6 ### Het erfdeel van Sem **9:2** En ook Sem verdeelde onder zijn zonen, en het eerste deel kwam uit voor Elam en zijn zonen, ten oosten van de rivier de Tigris, tot het dicht bij het oosten komt, heel het land India en aan de Rode Zee langs haar oever, en de wateren van Dedan en alle bergen van Zembri en Ela en heel het land Susan en alles wat aan de kant van Farnak ligt tot de Rode Zee en tot de rivier Tina. Brontekst: ወሴምኒ (wäsemni) = en ook Sem | ከፈለ (käfälä) = verdeelde | ውእቱሂ (wetuhi) = ook hij | ማእከለ (makälä) = tussen | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወወፅአ (wäwätsä) = en het kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ለኤላም (läelam) = voor Elam | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሑ (tsebahu) = aan de oostkant | ለጢግሪስ (lätigris) = van de Tigris | ፈለግ (fäläg) = rivier | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሐ (tsebahä) = het oosten | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | እንደኬ (endäke) = India | ወበኤርትራ (wäbäertra) = en aan de Rode Zee | በእዴሁ (bädehu) = langs zijn oever | ወማያተ (wämayatä) = en de wateren | ዴዳን (dedan) = Dedan | ወኵሉ (wäkwlu) = en alle | አድባር (ädbar) = bergen | ዘምብሪ (zämbri) = van Zembri | ወኤላ (wäela) = en Ela | ወኵሉ (wäkwlu) = en alle | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሱሳን (susan) = Susan | ወኵሉ (wäkwlu) = en alle | ዘበእደ (zäbädä) = wat aan de kant van | ፈርናክ (färnak) = Farnak | እስከ (eskä) = tot | ባሕረ (bahrä) = de zee van | ኤርትራ (ertra) = Erythra (de Rode Zee) | ወእስከ (wäskä) = en tot | ጢና (tina) = Tina | ፈለግ (fäläg) = rivier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:22. Zie Tigris: De Tigris ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Irak naar de Perzische Golf. Voetnoot Uitleg: ዘምብሪ (‘van Zembri’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) leest de naam als Mebri. ፈርናክ (‘Farnak’): volgens Charles misschien Pharnacia aan de kust van Pontus. Zie ook: Gen 10:22 **9:3** En voor Assur kwam het tweede deel uit: heel het land Assur en Nineve en Sinear en Sak, tot dicht bij India, en het stijgt en loopt langs de rivier. Brontekst: ወለአሱርኒ (wälääsurni) = en voor Assur | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ካልእ (kal) = tweede | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | አሱር (äsur) = Assur | ወነነዌ (wänänäwe) = en Nineve | ወሲናአር (wäsinaär) = en Sinear | ወሰክ (wäsäk) = en Sak | እስከ (eskä) = tot | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | እንደኬ (endäke) = India | ወየዐርግ (wäyäärg) = en het stijgt | ወደፋ (wädäfa) = en loopt langs | ፈለግ (fäläg) = rivier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:11. Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak. Zie Nineve: Nineve lag aan de Tigris, bij het huidige Mosul in Irak. Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. Voetnoot Lezing: ወሰክ (‘en Sak’): een naam die wij niet kunnen thuisbrengen; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hem niet. ወደፋ (‘en loopt langs’): een zeldzaam woord; wij volgen Charles' ‘skirteth’. Zie ook: Gen 10:11 **9:4** En voor Arpachsad kwam het derde deel uit: heel het land dat tot het gebied van de Chaldeeën behoort, ten oosten van de Eufraat, dat dicht bij de Rode Zee ligt, en alle wateren van de woestijn tot dicht bij de tong van de zee die uitziet naar Egypte, heel het land Libanon en Senir en Amana tot dicht bij de Eufraat. Brontekst: ወለአርፋክስድ (wäläärfaksd) = en voor Arpachsad | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ሣልስ (sals) = derde | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ዘደወለ (zädäwälä) = dat tot het gebied van | ከላዴዎን (käladewon) = de Chaldeeën | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሑ (tsebahu) = aan de oostkant | ለኤውፍራጢስ (läewfratis) = van de Eufraat | ዘቅሩብ (zäqrub) = dat dicht bij | ለባሕረ (läbahrä) = ligt aan de zee van | ኤርትራ (ertra) = Erythra (de Rode Zee) | ወኵሉ (wäkwlu) = en alle | ማያተ (mayatä) = de wateren van | ገዳም (gädam) = woestijn | እስከ (eskä) = tot | ቅሩብ (qerub) = dicht | ውስተ (westä) = in | ልሳነ (lesanä) = de tong van | ባሕር (bahr) = zee | እንተ (entä) = die | ትኔጽር (tenetsr) = die uitziet | መንገለ (mängälä) = naar | ግብጽ (gebts) = Egypte | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሊባኖስ (libanos) = de Libanon | ወሳኒር (wäsanir) = en Senir | ወአማና (wäämana) = en Amana | እስከ (eskä) = tot | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ኤውፍራጢስ (ewfratis) = Eufraat Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:22 en 8:21. Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee. Zie ook: Gen 8:21; Gen 10:22 **9:5** En voor Aram kwam het vierde deel uit: heel het land Mesopotamië tussen de Tigris en de Eufraat, ten noorden van de Chaldeeën, tot dicht bij de berg Assur en het land Arara. Brontekst: ወለአራም (wälääram) = en voor Aram | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ራብዕ (rab) = vierde | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሜስጴጦምያ (mespetomya) = Mesopotamië | ማእከለ (makälä) = tussen | ጢግሮስ (tigros) = Tigris | ወኤፍራጢስ (wäefratis) = en Eufraat | መንገለ (mängälä) = naar | ደቡበ (däbubä) = het noorden van | ከለዳውያን (kälädawyan) = de Chaldeeën | እስከ (eskä) = tot | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ደብረ (däbrä) = de berg | አሱር (äsur) = Assur | ወምድረ (wämdrä) = en het land | አራራ (ärara) = Arara Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:22. Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Zie Tigris: De Tigris ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Irak naar de Perzische Golf. Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf. Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak. Voetnoot Uitleg: ደቡበ (‘het noorden van’): Zie de toelichting bij 7:17. ምድረ አራራ (‘het land Arara’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) leest Ararat, Zie 8:21. ለአራም (‘voor Aram’): volgens Charles zijn dit de Syriërs. Zie ook: Gen 10:22 **9:6** En voor Lud kwam het vijfde deel uit: de berg Assur en alles wat van hem is, tot het de grote zee nadert, en het nadert het oosten van Assur, zijn broer. Brontekst: ወለሉድ (wälälud) = en voor Lud | ውፅአ (wetsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ኃምስ (khams) = vijfde | ደብረ (däbrä) = de berg | አሱር (äsur) = Assur | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ዘዚአሁ (zäziähu) = wat van hem is | እስከ (eskä) = tot | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | ባሕረ (bahrä) = de zee | ዐቢየ (äbiyä) = grote | ወይቀርብ (wäyqärb) = en het nadert | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | አሱር (äsur) = Assur | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:22. Zie Assur: Assur is een stad en een gebied aan de Tigris, in het noorden van het huidige Irak. Voetnoot Uitleg: Volgens Josephus zijn de nakomelingen van Lud de Lydiërs (zo Charles, Engelse vertaling uit 1917). Zie ook: Gen 10:22 ### Het erfdeel van Jafeth **9:7** En ook Jafeth verdeelde het land als erfdeel onder zijn zonen. Brontekst: ወያፌት (wäyafet) = en Jafeth | ውእቱሂ (wetuhi) = ook hij | ከፈለ (käfälä) = verdeelde | ምድረ (medrä) = het land | ለርስት (lärst) = als erfdeel | ማእከለ (makälä) = tussen | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:2–5. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) beschrijft Josephus (Oudheden I,6,1) het deel van Jafeth uitvoerig. Zie ook: Gen 10:2–5 **9:8** En het eerste deel kwam uit voor Gomer, naar het oosten vanaf de noordkant tot de rivier Tina. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en het kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ለጎሜር (lägomer) = voor Gomer | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | እምገጸ (emgätsä) = van het aangezicht van | ደቡብ (däbub) = het noorden | እስከ (eskä) = tot | ጢና (tina) = Tina | ፈለግ (fäläg) = rivier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en in het noorden kwam voor Magog uit alle binnendelen van het noorden tot de zee Maät’; dat staat niet in de Beta-tekst, zodat Magog hier geen eigen deel heeft. **9:9** En voor Madai kwam een deel uit, dat hij zou bezitten ten westen van zijn beide broers, tot de eilanden en tot de randen van de eilanden. Brontekst: ወለማዳይ (wälämaday) = en voor Madai | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ከመ (kämä) = dat | የአኃዝ (yääkhaz) = hij zou bezitten | እምዐረብ (emäräb) = ten westen van | ለክልኤሆሙ (läklehomu) = van zijn twee | አኃዊሁ (äkhawihu) = zijn broers | እስከ (eskä) = tot | ደሰያት (däsäyat) = eilanden | ወእስከ (wäskä) = en tot | ጽነፊሆን (tsenäfihon) = hun randen | ለደሰያት (lädäsäyat) = van de eilanden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ደሰያት (‘eilanden’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt aan de eilanden in het westen, waaronder misschien Groot-Brittannië en Ierland. **9:10** En voor Javan kwam het vierde deel uit: elk eiland en de eilanden aan de kant van Lud. Brontekst: ወለኢዮእዋን (wäläiyowan) = en voor Javan | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ራብዕ (rab) = vierde | ኵሉ (kwlu) = elk | ደሴት (däset) = eiland | ወደሰያት (wädäsäyat) = en de eilanden | ዘመንገለ (zämängälä) = die aan de kant van | እደ (edä) = de zijde van | ሉድ (lud) = Lud Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ኢዮእዋን (‘Javan’): eigenlijk Ionië (Zie Jes. 66:19; Ezech. 27:13); in Daniël het Grieks-Macedonische rijk. Hier gaat het volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) om alle eilanden voor de kust van Klein-Azië. Zie ook: Jes 66:19; Ezech 27:13 **9:11** En voor Tubal kwam het vijfde deel uit: in het midden van de tong die dicht komt bij de zijde van het deel van Lud, tot de tweede tong, en de overkant van de tweede tong tot de derde tong. Brontekst: ወለቶቤልሂ (wälätobelhi) = en voor Tubal | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ኃምስ (khams) = vijfde | ማእከለ (makälä) = tussen | ልሳን (lesan) = de tong | እንተ (entä) = die | ትቀርብ (teqärb) = die dichtbij komt | መንገለ (mängälä) = naar | እደ (edä) = de zijde van | መክፈልተ (mäkfältä) = delen | ሉድ (lud) = Lud | እስከ (eskä) = tot | ልሳን (lesan) = de tong | ካልእት (kalt) = tweede | ወማዕዶታ (wämadota) = en de overkant van | ለልሳን (lälsan) = van de tong | ካልእት (kalt) = tweede | ውስተ (westä) = in | ልሳን (lesan) = tong | ሣልስት (salst) = derde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) loopt het deel van Tubal blijkbaar van Thracië tot Italië; de drie tongen zijn misschien Thracië, Griekenland en Italië. **9:12** En voor Mesech kwam het zesde deel uit: heel de overkant van de derde tong tot het dicht bij het oosten van Gadir komt. Brontekst: ወለስምክ (wäläsmk) = en voor Mesech | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ሳድስ (sads) = zesde | ወኵሉ (wäkwlu) = en heel | ማዕዶተ (madotä) = de overkant van | ልሳን (lesan) = tong | ዘሣልስት (zäsalst) = van de derde | እስከ (eskä) = tot | ይቀርብ (yeqärb) = nadert | ጽባሒሁ (tsebahihu) = zijn oosten | ለጋዲር (lägadir) = van Gadir Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ጋዲር (‘Gadir’): Cadiz. Het deel van Mesech is volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) waarschijnlijk Italië. **9:13** En voor Tiras kwam het zevende deel uit: vier grote eilanden in het midden van de zee, die dicht komen bij de delen van Cham. Brontekst: ወለቲራስ (wälätiras) = en voor Tiras | ወፅአ (wätsä) = kwam uit | መክፈልት (mäkfält) = deel | ሳብዕ (sab) = zevende | አርባዕቱ (ärbatu) = vier | ደሰያት (däsäyat) = eilanden | ዐበይት (äbäyt) = grote | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ባሕር (bahr) = zee | እለ (elä) = die | ይቀርባ (yeqärba) = zij komen dichtbij | ለመክፈልተ (lämäkfältä) = aan de delen van | ካም (kam) = Cham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 8:29. Voetnoot Uitleg: ቲራስ (‘Tiras’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) zijn de nakomelingen misschien de Tyrseniërs, een tak van de Pelasgen. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog tussen haken ‘en de eilanden van Kamaturi kwamen door het lot uit voor de zonen van Arpachsad als zijn erfdeel’; Charles houdt dat voor een invoeging, en het staat niet in de Beta-tekst. ### De eed van de zonen van Noach **9:14** En zo verdeelden de zonen van Noach voor hun zonen, in het bijzijn van Noach, hun vader. Brontekst: ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | ከፈሉ (käfälu) = zij verdeelden | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ኖኅ (nokh) = Noach | ለደቂቆሙ (lädäqiqomu) = hun kinderen | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ኖኅ (nokh) = Noach | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij hen allen door een eed bond en een vloek uitsprak over ieder die het deel dat hem niet door het lot was toegevallen zou willen innemen; dat staat niet in de Beta-tekst. **9:15** En zij zeiden allen: Het zij zo, het zij zo, voor hen en voor hun zonen tot in eeuwigheid, in hun geslachten, tot de dag van het oordeel, waarop Yahweh, de Elohim, hen zal oordelen met het zwaard en met vuur om al het kwaad van onreinheid van hun dwalingen, waarmee zij de aarde hebben vervuld: overtreding en onreinheid en hoererij en zonde. Brontekst: ወይቤሉ (wäybelu) = en zij zeiden | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ለይኩን (läykun) = het zij zo | ወለይኩን (wäläykun) = het zij zo | ሎሙ (lomu) = voor hen | ወለውሉዶሙ (wäläwludomu) = en voor hun zonen | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | በትዝምዶሙ (bätzmdomu) = in hun geslachten | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = de dag van | ዕለተ (elätä) = de dag van | ደይን (däyn) = oordeel | በዘ (bäzä) = waardoor | ይኴንኖሙ (yekwennomu) = hen zal oordelen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim | በሰይፍ (bäsäyf) = door het zwaard | ወበእሳት (wäbäsat) = en in vuur | በእንተ (bäntä) = over | ኵሉ (kwlu) = heel | እከይ (ekäy) = kwaad | ዘርኵስ (zärkws) = van onreinheid | ዘጌጋዮሙ (zägegayomu) = van hun dwalingen | ዘመልእዋ (zämälwa) = waarmee zij haar vervulden | ለምድር (lämdr) = de aarde | አበሳ (äbäsa) = overtreding | ወርኵሰ (wärkwsä) = en onreinheid | ወዝሙተ (wäzmutä) = en hoererij | ወኃጢአተ (wäkhatiätä) = en zonde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:32. Zie ook: Gen 10:32 ## Jubileeën 10 _De demonen, Noachs geneeskunst en de toren van Babel_ ### De demonen verleiden de zonen van Noach **10:1** En in de derde jaarweek van dit jubeljaar begonnen de onreine demonen de zonen van Noach te verleiden, hen dwaas te maken en te gronde te richten. Brontekst: ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | ዘኢዮቤልዉ (zäiyobelwu) = van het jubeljaar | ዝንቱ (zentu) = dit | አኀዙ (äkhäzu) = begonnen | አጋንንት (ägannt) = demonen | ርኩሳን (rekusan) = onreine | ያስሕትዎሙ (yashtwomu) = verleidden hen | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de zonen van | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ኖኅ (nokh) = Noach | ወያዕብድዎሙ (wäyabdwomu) = en maakten hen dwaas | ወያሕጕልዎሙ (wäyahgwlwomu) = en richtten hen te gronde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: አጋንንት (‘demonen’): Zie Henoch 15:8–12 voor de geesten die uit de reuzen voortkwamen. Zie ook: Hen 15:8–12 **10:2** En de zonen van Noach kwamen bij Noach, hun vader, en vertelden hem over de demonen die de zonen van zijn zonen verleidden, blind maakten en doodden. Brontekst: ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ኖኅ (nokh) = Noach | ኀበ (khäbä) = tot | ኖኅ (nokh) = Noach | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ወነገርዎ (wänägärwo) = en vertelden hem | በእንተ (bäntä) = over | አጋንንት (ägannt) = demonen | እለ (elä) = die | ያስሕቱ (yashtu) = verleidden | ወይጼልሉ (wäytsellu) = en blind maakten | ወይቀትሉ (wäyqätlu) = en doodden | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **10:3** En hij bad voor het aangezicht van Yahweh, zijn Elohim, en zei: Elohim van de geesten die in alle vlees zijn, U hebt barmhartigheid aan mij bewezen en U hebt mij en mijn zonen gered van het water van de zondvloed, en U hebt mij niet laten omkomen zoals U gedaan hebt met de zonen van het verderf. Want groot is Uw genade over mij en groot is Uw barmhartigheid over mijn ziel. Brontekst: ወጸለየ (wätsäläyä) = en bad | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላኩ (ämlaku) = zijn Elohim | ወይቤ (wäybe) = en zei | አምላከ (ämlakä) = Elohim van | መናፍስት (mänafst) = de geesten | ዘውስተ (zäwstä) = die in | ኵሉ (kwlu) = alle | ዘሥጋ (zäsga) = vlees | ዘገበርከ (zägäbärkä) = die U gedaan hebt | ምስሌየ (mesleyä) = met mij | ምሕረተ (mehrätä) = barmhartigheid | ወአድኀንከኒ (wäädkhänkäni) = en U hebt mij gered | ወውሉድየሂ (wäwludyähi) = en mijn zonen | እምነ (emnä) = van | ማየ (mayä) = water | አይኅ (äykh) = de zondvloed | ወኢገበርከኒ (wäigäbärkäni) = en U hebt mij niet gedaan | ከመ (kämä) = zodat | እኅለቅ (ekhläq) = ik zou omkomen | ከመ (kämä) = zoals | ገበርከ (gäbärkä) = U gedaan hebt | ለውሉደ (läwludä) = aan de zonen van | ሐጉል (hägul) = het verderf | እስመ (esmä) = want | ዐቢይ (äbiy) = groot | ሣህልከ (sahlkä) = Uw genade | ላዕሌየ (laleyä) = over mij | ወዐብየት (wääbyät) = en groot is | ምሕረትከ (mehrätkä) = Uw barmhartigheid | ላዕለ (lalä) = over | ነፍስየ (näfsyä) = mijn ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 7:7 en 9:8–17 voor Noachs redding. ሐጉል (‘verderf’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘de zonen van het verderf’. Zie ook: Gen 7:7; Gen 9:8 **10:4** En U, zegen mij en mijn zonen, zodat wij groeien en talrijk worden en de aarde vervullen. Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en U | ባርከኒ (barkäni) = zegen mij | ኪያየ (kiyayä) = mij | ወውሉድየ (wäwludyä) = en mijn zonen | ንልሀቅ (nelhäq) = zodat wij groeien | ወንብዛኅ (wänbzakh) = en talrijk worden | ወንምልኣ (wänmla) = en vervullen | ለምድር (lämdr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **10:5** En U weet hoe Uw Wachters, de vaders van deze geesten, in mijn dagen gedaan hebben. Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en U | ታአምር (taämr) = U weet | ዘከመ (zäkämä) = hoe | ገብሩ (gäbru) = deden | ትጉሃኒከ (teguhanikä) = Uw Wachters | አበዊሆሙ (äbäwihomu) = hun vaders | ለእሉ (lälu) = van deze | መንፈስ (mänfäs) = geesten | በመዋዕልየ (bämäwalyä) = in mijn dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ትጉሃን (‘Wachters’): Zie Henoch 6:1–8 en Jubileeën 5:1–2. Zie ook: Hen 6:1–8; Jub 5:1–2 **10:6** En laat hen niet heersen over de geest van de levenden, want U alleen kent hun oordeel. En laat hen geen macht hebben over de zonen van de rechtvaardigen, van nu af en tot in eeuwigheid. Brontekst: ወኢይመብሉ (wäiymäblu) = en laat hen niet heersen | በመንፈሰ (bämänfäsä) = over de geest van | ሕያዋን (heyawan) = de levenden | እስመ (esmä) = omdat | አንተ (äntä) = U | ባሕቲትከ (bahtitkä) = U alleen | ታአምር (taämr) = U weet | ኵነኔሆሙ (kwnänehomu) = hun oordeel | ወኢይትባውሑ (wäiytbawhu) = en laat hen geen macht hebben | ላዕለ (lalä) = over | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ጻድቃን (tsadqan) = de rechtvaardigen | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **10:7** En onze Elohim zei tot ons dat wij hen allen moesten binden. Brontekst: ወይቤለነ (wäybelänä) = en zei tot ons | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | ከመ (kämä) = dat | ንእስር (nesr) = dat wij zouden binden | ኵሎ (kwlo) = alle Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Mastema en het tiende deel **10:8** En Mastema, de engel van de geesten, kwam en zei: Yahweh, Schepper, laat er enkelen van hen voor mij overblijven, en laat hen naar mijn stem horen en alles doen wat ik hun zeg. Want als er niet enkelen van hen voor mij overblijven, kan ik de macht van mijn wil niet uitoefenen over de zonen van de mensen. Brontekst: ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | መልአከ (mäläkä) = de engel van | መናፍስት (mänafst) = de geesten | መስቴማ (mästema) = Mastema | ወይቤ (wäybe) = en zei | እግዚአኦ (egziäo) = Yahweh | ፈጣሪ (fätari) = Schepper | አትርፍ (ätrf) = laat overblijven | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | ቅድሜየ (qedmeyä) = voor mij | ወይስምዑ (wäysmu) = en laat hen horen | ቃልየ (qalyä) = mijn stem | ወይግበሩ (wäygbäru) = en laat hen doen | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘእቤሎሙ (zäbelomu) = wat ik hun zeg | እስመ (esmä) = omdat | እመ (emä) = als | ኢተርፉ (itärfu) = niet overblijven | ሊተ (litä) = voor mij | እምውስቴቶሙ (emwstetomu) = uit hun midden | ኢይክል (iykl) = kan ik niet | ገቢረ (gäbirä) = uit te oefenen | ስልጣነ (seltanä) = de macht van | ፈቃድየ (fäqadyä) = mijn wil | ውስተ (westä) = op | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: መስቴማ (‘Mastema’): volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) hangt de naam samen met het Hebreeuwse woord voor ‘vijandig zijn’, zoals Satan ‘tegenstander’ betekent. Zie Hos. 9:7–8 voor het Hebreeuwse woord. In 10:11 staat Satan; Charles houdt beiden voor dezelfde. Zie ook: Hos 9:7–8 **10:9** En Hij zei: **„Laat een tiende deel van hen voor hem overblijven, en laat de negen delen neerdalen naar de plaats van het oordeel.”** Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | ይትረፉ (yeträfu) = laat overblijven | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor hem | ዐሥራቶሙ (äsratomu) = een tiende van hen | ወተስዓተ (wätäsatä) = en negen | መክፈልተ (mäkfältä) = delen | ያውርድ (yawrd) = laat neerdalen | ውስተ (westä) = in | መካነ (mäkanä) = de plaats van | ደይን (däyn) = het oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier slechts een tiende deel vrij mag werken tot de dag van het oordeel, terwijl in Henoch 15–16 alle demonen vrij mogen werken. ### Noach leert de geneesmiddelen **10:10** En tot één van ons zei Hij dat wij Noach al hun geneesmiddelen moesten leren, want Hij wist dat zij niet in rechtschapenheid zouden wandelen en niet in gerechtigheid zouden strijden. Brontekst: ወለአሐዱ (wäläähädu) = en tot een | እምኔነ (emnenä) = van ons | ይቤ (yebe) = zei Hij | ከመ (kämä) = dat | ንምሀሮ (nemhäro) = dat wij hem zouden onderwijzen | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ኵሎ (kwlo) = alle | ፈውሶሙ (fäwsomu) = hun geneesmiddelen | እስመ (esmä) = want | ያአምር (yaämr) = Hij wist | ከመ (kämä) = dat | አኮ (äko) = niet | በርትዕ (bärt) = in rechtschapenheid | ዘየሐውሩ (zäyähäwru) = dat zij wandelen | ወአኮ (wääko) = en niet | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | ዘይትባአሱ (zäytbaäsu) = dat zij strijden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt hier aan de engel Rafaël; Zie Tobit 3:17 en 12:14–15. Hij verwijst voor de hele tekst ook naar het Hebreeuwse Boek van Noach. **10:11** En wij deden overeenkomstig al Zijn woorden. Alle boze, kwaadaardige geesten bonden wij op de plaats van het oordeel, en een tiende deel van hen lieten wij over, opdat zij op de aarde zouden oordelen voor het aangezicht van Satan. Brontekst: ወገበርነ (wägäbärnä) = en wij deden | በከመ (bäkämä) = zoals | ኵሉ (kwlu) = heel | ቃሉ (qalu) = zijn woorden | ወኵሎ (wäkwlo) = en alle | እኩያነ (ekuyanä) = boze | እለ (elä) = die | ይጸውጉ (yetsäwgu) = die ... (onzeker) | አሰርነ (äsärnä) = wij bonden | ውስተ (westä) = in | መካነ (mäkanä) = de plaats van | ደይን (däyn) = het oordeel | ወዐሥራቶሙ (wääsratomu) = en een tiende van hen | አትረፍነ (äträfnä) = wij lieten over | ከመ (kämä) = opdat | ይኰንኑ (yekwännu) = zij zouden oordelen | ቅድመ (qedmä) = voor | ሰይጣን (säytan) = Satan | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ይጸውጉ: dit woord is ons onzeker; wij volgen Charles' (Engelse vertaling uit 1917) ‘alle boze, kwaadaardige’ en laat het zelf onvertaald. **10:12** En de genezing van hun ziekten, met hun verleidingen, vertelden wij alles aan Noach, opdat hij zou genezen met de planten van de aarde. Brontekst: ወፈውሰ (wäfäwsä) = en de genezing van | ደዌሆሙ (däwehomu) = hun ziekten | ኵሎ (kwlo) = alle | ነገርናሁ (nägärnahu) = wij vertelden hem | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ምስለ (meslä) = met | አስሕቶቶሙ (äshtotomu) = hun verleidingen | ከመ (kämä) = opdat | ይፈውስ (yefäws) = hij zou genezen | በዕፀ (bätsä) = met de planten van | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **10:13** En Noach schreef alles op in een boek, zoals wij hem onderwezen hadden, naar elke soort van genezing. En de boze geesten werden van de zonen van Noach afgehouden. Brontekst: ወጸሐፈ (wätsähäfä) = en schreef | ኖኅ (nokh) = Noach | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘከመ (zäkämä) = zoals | መሀርናሁ (mähärnahu) = wij hem onderwezen | በመጽሐፍ (bämätshäf) = in het boek | በኵሉ (bäkwlu) = naar elk | ትዝምደ (tezmdä) = soort van | ፈውስ (fäws) = genezing | ወተዐፅዉ (wätäätswu) = en werden afgehouden | መናፍስት (mänafst) = de geesten | እኩያን (ekuyan) = boze | እምድኅሬሆሙ (emdkhrehomu) = van hen | ለውሉደ (läwludä) = van de zonen van | ኖኅ (nokh) = Noach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 21:10 voor een verwijzing naar Noachs geschriften. Zie ook: Jub 21:10 **10:14** En hij gaf alle boeken die hij geschreven had aan Sem, zijn oudste zoon, want hij had hem zeer lief boven al zijn zonen. Brontekst: ወወሀበ (wäwähäbä) = en gaf | ኵሎ (kwlo) = alle | መጻሕፍተ (mätsahftä) = de boeken van | ዘጸሐፈ (zätsähäfä) = die hij geschreven had | ለሴም (läsem) = voor Sem | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ዘይልህቅ (zäylhq) = die de oudste is | እስመ (esmä) = omdat | ኪያሁ (kiyahu) = hem | ያፈቅር (yafäqr) = hij liefhad | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De dood van Noach **10:15** En Noach ontsliep met zijn vaders en werd begraven op de berg Lubar, in het land Ararat. Brontekst: ወኖመ (wänomä) = en hij sliep | ኖኅ (nokh) = Noach | ምስለ (meslä) = met | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaders | ወተቀብረ (wätäqäbrä) = en werd begraven | ውስተ (westä) = in | ሉባር (lubar) = Lubar | ደብር (däbr) = de berg | በምድረ (bämdrä) = in het land van | አራራት (ärarat) = Ararat Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 5:28 en Gen. 9:29. Zie Ararat: Ararat is Urartu, het bergland rond het Vanmeer in het oosten van het huidige Turkije. Zie ook: Gen 9:29; Jub 5:28 **10:16** 950 jaar bracht hij door in zijn leven: negentien jubeljaren en twee jaarweken. Brontekst: ተስዓተ (täsatä) = negen | ምእተ (metä) = honderd | ወኀምሳ (wäkhämsa) = en vijftig | ዓመተ (amätä) = jaar | ፈጸመ (fätsämä) = voltooide | በሕይወቱ (bähywätu) = in zijn leven | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ወተስዓተ (wätäsatä) = en negen | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaren | ወክልኤ (wäkle) = en twee | ሱባዔ (subae) = jaarweken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Beta heeft ‘950 jaar’ en ‘negentien jubeljaren en twee jaarweken’; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft daar nog ‘en vijf jaar’ bij. Negentien jubeljaren van 49 jaar en twee jaarweken van 7 jaar zijn 945 jaar; de vijf jaar ontbreken in de Beta-tekst. **10:17** Hij overtrof in leven op de aarde de zonen van de mensen vanwege zijn gerechtigheid, waarin hij volmaakt was, behalve Henoch. Brontekst: ዘአፈድፈደ (zääfädfädä) = die overtrof | ሐዪወ (häyiwä) = in leven | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | እምውሉደ (emwludä) = boven de zonen van | ሰብእ (säb) = mensen | በእንተ (bäntä) = vanwege | ጽድቁ (tsedqu) = zijn gerechtigheid | ዘባቲ (zäbati) = waarin | ፍጹም (fetsum) = volmaakt | በጽድቁ (bätsdqu) = in zijn gerechtigheid | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ኤኖክ (enok) = Henoch Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Henoch's ambt als getuigenis voor de geslachten van de wereld was bestemd; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Jubileeën 4:24. Zie ook: Jub 4:24 ### De geboorte van Reü en de toren van Babel **10:18** En in het drieëndertigste jubeljaar, in het eerste jaar van de tweede jaarweek, nam Peleg een vrouw, die Lomna heette, de dochter van Sinaor, en zij baarde hem in het vierde jaar van deze jaarweek een zoon, en hij noemde zijn naam Reü, want hij zei: Zie, de kinderen van de mensen zijn boos geworden door het plan om voor zich een stad en een toren te bouwen in het land Sinear. Brontekst: ወበሠላሳ (wäbäsälasa) = en in de dertig | ወሠለስቱ (wäsälästu) = en drie | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በዓመት (bäamät) = in het jaar | አሐዱ (ähädu) = eerste | በዝ (bäz) = in deze | ካልእ (kal) = tweede | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor zich | ፋሌክ (falek) = Peleg | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እንተ (entä) = die | ስማ (sema) = haar naam | ሎምና (lomna) = Lomna | ወለተ (wälätä) = dochter van | ሲናኦር (sinaor) = Sinaor | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ራብዕ (rab) = vierde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ዝንቱ (zentu) = dit | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ራግው (ragw) = Reü | እስመ (esmä) = omdat | ይቤ (yebe) = zei | ናሁ (nahu) = zie | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ኮኑ (konu) = zijn geworden | እኩያነ (ekuyanä) = boze | ለምክረ (lämkrä) = door het plan van | ፁግ (tsug) = (kwaad) | ከመ (kämä) = dat; als | ይሕንጹ (yehntsu) = bouwen | ሎሙ (lomu) = voor hen | ሀገረ (hägärä) = een stad | ወማኅፈደ (wämakhfädä) = en een toren | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሰኖኦር (sänoor) = Sinear Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:1–9 en 10:25. Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. Voetnoot Uitleg: ራግው (‘Reü’): in het Hebreeuws is er een woordspel tussen Reü en het woord voor ‘kwaad’. ሎምና (‘Lomna’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft Lômnā. ፁግ (‘plan’): een onzeker woord; wij volgen Charles' ‘wicked purpose’. Zie ook: Gen 10:25; Gen 11:1–9 **10:19** Want zij trokken weg uit het land Ararat naar het oosten, naar Sinear, omdat zij in zijn dagen de stad en de toren bouwden, terwijl zij zeiden: Laten wij daardoor opstijgen in de hemel. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ፈለሱ (fäläsu) = zij trokken weg | እምድረ (emdrä) = uit het land | አራራት (ärarat) = Ararat | መንገለ (mängälä) = naar | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ውስተ (westä) = in | ሰናኦር (sänaor) = Sinear | እስመ (esmä) = omdat | በመዋዕሊሁ (bämäwalihu) = in zijn dagen | ሐነጽዎ (hänätswo) = zij bouwden het | ለሀገር (lähägär) = de stad | ወለማኅፈድ (wälämakhfäd) = en de toren | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብሉ (yeblu) = zeggen | ንዕርግ (nerg) = laat ons opstijgen | ቦቱ (botu) = daardoor | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:2–4. Zie Ararat: Ararat is Urartu, het bergland rond het Vanmeer in het oosten van het huidige Turkije. Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. Zie ook: Gen 11:2–4 **10:20** En zij begonnen te bouwen, en in de vierde jaarweek bakten zij bakstenen in vuur, en de bakstenen werden hun als steen, en de leem waarmee zij bepleisterden was asfalt, dat uit de zee komt en uit de bronnen van de wateren in het land Sinear. Brontekst: ወአኀዙ (wääkhäzu) = en zij begonnen | ይሕንጹ (yehntsu) = bouwen | ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde | ወፈጡ (wäfätu) = en zij bakten | በእሳት (bäsat) = in vuur | ወኮኖሙ (wäkonomu) = en werden hun | ግንፋል (genfal) = bakstenen | ከመ (kämä) = als | እብን (ebn) = steen | ወፅቡር (wätsbur) = en de leem | በዘ (bäzä) = waarmee | ይመርዩ (yemäryu) = zij bepleisterden | ቦቱ (botu) = daarmee | አስፋሊጦስ (äsfalitos) = asfalt | ዘይወፅእ (zäywäts) = dat uitkomt | እምነ (emnä) = uit | ባሕር (bahr) = de zee | ወእምአንቅዕተ (wämänqtä) = en uit de bronnen van | ማያት (mayat) = wateren | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ሰናኦር (sänaor) = Sinear Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:3. Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. Zie ook: Gen 11:3 **10:21** En zij bouwden eraan 43 jaar. Zij bouwden met volledige bakstenen: dertien daarin, en een derde van één voor de hoogte. 5433 el en twee handbreedten steeg zijn hoogte. Brontekst: ወሐነጽዎ (wähänätswo) = en zij bouwden het | አርብዓ (ärba) = veertig | ዓመተ (amätä) = jaar | ወሠለስተ (wäsälästä) = en drie | ዓመተ (amätä) = jaar | ሀለዉ (häläwu) = zij waren | የሐንጽዎ (yähäntswo) = zij bouwden het | ግንፋለ (genfalä) = bakstenen | ፍጹመ (fetsumä) = volledig | ሠለስተ (sälästä) = drie | ወዐሠርተ (wääsärtä) = en tien | ውስቴቱ (westetu) = daarin | ወሣልስተ (wäsalstä) = en een derde | አሐቲ (ähäti) = één | ለኑኁ (länukhu) = voor zijn hoogte | ኀምሳ (khämsa) = vijftig | ምእት (met) = honderd | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier | ምእት (met) = honderd | ወሠላሳ (wäsälasa) = en dertig | ወሠላስ (wäsälas) = en drie | በእመት (bämät) = in el | ዐርገ (ärgä) = steeg | ኑኁ (nukhu) = zijn hoogte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Een el is ongeveer 45 cm en een handbreedte ongeveer 7,5 cm; 5433 el is dus ongeveer 2,4 kilometer. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘de breedte was 203 stenen en de hoogte van een steen was een derde; zijn hoogte was 5433 el en 2 handbreedten, en (de ene muur) dertien stadiën en (de andere) dertig stadiën’. De Beta-tekst heeft ‘dertien’ waar Charles ‘203’ heeft en mist de stadiën; wij volgen Beta, en de zin is daar niet helemaal helder. Het getal 5433 el komt in beide overeen. **10:22** En Yahweh, onze Elohim, zei tot ons: **„Zie, één volk, en het is begonnen te doen. En nu zal niets hun ontbreken.”** Brontekst: ወይቤለነ (wäybelänä) = en zei tot ons | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | ለነ (länä) = tot ons | ናሁ (nahu) = zie | ሕዝብ (hezb) = het volk | አሐዱ (ähädu) = één | ወወጠነ (wäwätänä) = en het begon | ይግበር (yegbär) = te doen | ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ኢየሐልቅ (iyähälq) = zal niet ontbreken | እምኔሆሙ (emnehomu) = aan hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:6–7. Zie ook: Gen 11:6–7 **10:23** En Yahweh daalde neer, en wij daalden met Hem neer om de stad en de toren te zien die de kinderen van de mensen gebouwd hadden. Brontekst: ወወረደ (wäwärädä) = en daalde neer | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወወረድነ (wäwärädnä) = en wij daalden neer | ምስሌሁ (meslehu) = met Hem | ንርአይ (neräy) = om te zien | ሀገረ (hägärä) = de stad | ወማኅፈደ (wämakhfädä) = en de toren | ዘሐነጹ (zähänätsu) = die zij gebouwd hadden | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:5. Zie ook: Gen 11:5 **10:24** En Hij verwarde de klank van al hun tongen, en de een hoorde de klank van de ander niet meer, en zij hielden op met het bouwen van de stad en de toren. Brontekst: ወሦጠ (wäsotä) = en Hij verwarde | ኵሎ (kwlo) = alle | ቃለ (qalä) = klank van | ልሳናቲሆሙ (lesanatihomu) = hun tongen | ወኢሰምዐ (wäisämä) = en hij hoorde niet | እንከ (enkä) = meer | አሐዱ (ähädu) = één | ቃለ (qalä) = klank van | ካልኡ (kalu) = de ander | ወአንተጉ (wääntägu) = en zij hielden op | እንከ (enkä) = meer | ሐኒጸ (hänitsä) = te bouwen | ሀገር (hägär) = de stad | ወማኅፈድ (wämakhfäd) = en de toren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:7–8. Zie ook: Gen 11:7–8 **10:25** Daarom werd heel het land Sinear Babel genoemd, omdat Elohim daar de tongen van de zonen van de mensen verwarde. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሰምየት (täsämyät) = werd genoemd | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሰናኦር (sänaor) = Sinear | ባቤል (babel) = Babel | እስመ (esmä) = omdat | በህየ (bähyä) = daar | ሦጠ (sotä) = verwarde | አምላክ (ämlak) = Elohim | ኵሎ (kwlo) = alle | ልሳናቲሆሙ (lesanatihomu) = hun tongen | ለውሉደ (läwludä) = van de zonen van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:9. Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad. Zie ook: Gen 11:9 **10:26** En Yahweh zond een wind tegen de toren en wierp hem op de aarde. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en zond | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ነፋሰ (näfasä) = een wind | ውስተ (westä) = tegen | ማኅፈደ (makhfädä) = de toren | ወገፍትኦ (wägäfto) = en wierp hem | ውስተ (westä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:8–9. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en zie, het stond tussen Assur en Babylon in het land Sinear, en zij noemden zijn naam Omverwerping’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 11:8–9 **10:27** In de vierde jaarweek, in het eerste jaar, aan het begin ervan, in het vierendertigste jubeljaar, werden zij verstrooid uit het land Sinear. Brontekst: በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde | በአሐዱ (bäähädu) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | በቅድመ (bäqdmä) = aan het begin | ዚአሁ (ziähu) = ervan | ዘሠላሳ (zäsälasa) = van het dertig | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ተዘርዉ (täzärwu) = werden verstrooid | እምድረ (emdrä) = uit het land | ሰናኦር (sänaor) = Sinear Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. ### Kanaän neemt het land van de Libanon **10:28** En Cham en zijn zonen gingen naar het land dat hem als bezit was toegevallen in zijn deel, in het land van het noorden. Brontekst: ወሖሩ (wähoru) = en zij gingen | ካም (kam) = Cham | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = dat | እኅዝት (ekhzt) = in bezit | ሎቱ (lotu) = hem | ዘረከበ (zäräkäbä) = dat hij ontving | በመክፈልቱ (bämäkfältu) = in zijn deel | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ደቡብ (däbub) = het noorden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ደቡብ (‘noorden’): Zie de toelichting bij 7:17. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Noord-Afrika is bedoeld. **10:29** En Kanaän zag het land van de Libanon, tot aan de beek van Egypte, dat het zeer goed was. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en zag | ከናአን (känaän) = Kanaän | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሊባኖስ (libanos) = de Libanon | እስከ (eskä) = tot | ሙሐዘ (muhäzä) = de beek van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ከመ (kämä) = dat | ሠናይት (sänayt) = goed | ይእቲ (yeti) = is | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:6 en 10:15–19. Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Kanaän niet naar het land van zijn erfdeel ging, naar het westen, naar de zee; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 10:6; Gen 10:15 **10:30** En Cham, zijn vader, en Kush en Misraïm, zijn broers, zeiden tot hem: Je hebt gewoond in een land dat niet het jouwe is en dat niet door het lot voor ons is uitgekomen. Doe het niet zo. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeiden tot hem | ካም (kam) = Cham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወኵስ (wäkws) = en Kush | ወመጽሬም (wämätsrem) = en Misraïm | አኃዊሁ (äkhawihu) = zijn broers | እስመ (esmä) = omdat | ኀደርከ (khädärkä) = je hebt gewoond | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = die | ኢኮነት (ikonät) = was niet | እንቲአከ (entiäkä) = het jouwe | ወኢወፅአ (wäiwätsä) = en niet uitgekomen | ለነ (länä) = voor ons | በዕፀው (bätsäw) = door het lot | ኢትግበር (itgbär) = doe niet | ከመዝ (kämäz) = zo Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de dreigtaal dat hij en zijn zonen in het land zouden vallen en vervloekt zijn door opstand; dat staat niet in de Beta-tekst. **10:31** Woon niet in de woonplaats van Sem. Brontekst: ኢትኅድር (itkhdr) = woon niet | ውስተ (westä) = in | ማኅደረ (makhdärä) = de woonplaats van | ሴም (sem) = Sem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **10:32** Vervloekt ben je, en vervloekt zul je zijn boven alle zonen van Noach, met de vloek waarmee wij ons door een eed gebonden hebben voor het aangezicht van de heilige Rechter en voor het aangezicht van Noach, onze vader. Brontekst: ርጉም (regum) = vervloekt | አንተ (äntä) = jij | ወርጉመ (wärgumä) = en vervloekt | ትከውን (tekäwn) = zal zijn | እምኵሎሙ (emkwlomu) = boven allen | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ኖኅ (nokh) = Noach | በመርገም (bämärgäm) = met een vloek | እንተ (entä) = die | ተሠራዕነ (täsäranä) = wij ons hebben gebonden | በመሐላ (bämähäla) = door een eed | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor Hem | ለመኰንን (lämäkwänn) = de rechter | ቅዱስ (qedus) = heilige | ወበቅድመ (wäbäqdmä) = en voor het aangezicht van | ኖኅ (nokh) = Noach | አቡነ (äbunä) = onze vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 9:14–15 voor de eed van de zonen van Noach. Zie ook: Jub 9:14–15 **10:33** En hij luisterde niet naar hen en woonde in het land van de Libanon, van Hamat tot de ingang van Egypte, hij en zijn zonen, tot op deze dag. Brontekst: ወኢሰምዖሙ (wäisämomu) = en hij luisterde niet naar hen | ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሊባኖስ (libanos) = de Libanon | እምኤማት (ememat) = van Hamat | እስከ (eskä) = tot | ምብዋአ (mebwaä) = de ingang van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ውእቱ (wetu) = hij | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Num. 13:21 voor Hamat als noordgrens. Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie ook: Num 13:21 **10:34** En daarom werd dat land Kanaän genoemd. Brontekst: ወበእንተዝ (wäbäntäz) = en daarom | ተሰምየት (täsämyät) = werd genoemd | ይእቲ (yeti) = dat | ምድር (medr) = de aarde | ምድረ (medrä) = de aarde van | ከናአን (känaän) = Kanaän Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. ### Madai in Medië **10:35** En Jafeth en zijn zonen gingen naar de zee en woonden in het land van hun deel. En Madai zag het land aan de zee, en het beviel hem niet, en hij smeekte Elam, Assur en Arpachsad, de broer van zijn vrouw, om een deel, en hij woonde in het land Medië, dicht bij de broer van zijn vrouw, tot op deze dag. Brontekst: ወያፌትሰ (wäyafetsä) = en Jafeth | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ሖሩ (horu) = gingen | መንገለ (mängälä) = naar | ባሕር (bahr) = zee | ወኀደሩ (wäkhädäru) = en woonden | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | መክፈልቶሙ (mäkfältomu) = hun deel | ወርእየ (wäryä) = en zag | ማዳይ (maday) = Madai | ምድረ (medrä) = de aarde van | ባሕር (bahr) = zee | ወኢአደመቶ (wäiädämäto) = en het beviel hem niet | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = in zijn ogen | ወአስተብቍዐ (wäästäbqwä) = en hij smeekte | እምኀበ (emkhäbä) = van | ኤላም (elam) = Elam | ወአሱር (wääsur) = en Assur | ወአርፋክስድ (wäärfaksd) = en Arpachsad | እምኀበ (emkhäbä) = van | እኀወ (ekhäwä) = de broer van | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሜድቂን (medqin) = Medikin | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ኀበ (khäbä) = waar | እኅወ (ekhwä) = de broer van | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:2. Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran. Zie Medië: Madai (Medië) lag in het noordwesten van het huidige Iran. Voetnoot Lezing: ሜድቂን (‘Medikin’): Beta; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft Medië. Zie 10:36. Zie ook: Gen 10:2 **10:36** En hij noemde zijn woonplaats en de woonplaats van de zonen van Medië naar de naam van Madai, hun vader. Brontekst: ወሰመየ (wäsämäyä) = en noemde | ምንባሪሁ (menbarihu) = zijn woonplaats | ወምንባረ (wämnbarä) = en de woonplaats van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሜዲቂን (mediqin) = Medikin | በስመ (bäsmä) = in de naam | ማዳይ (maday) = Madai | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 10:2. Zie Medië: Madai (Medië) lag in het noordwesten van het huidige Iran. Zie ook: Gen 10:2 ## Jubileeën 11 _Serug, Terach en de jonge Abram_ ### De geboorte van Serug **11:1** En in het vijfendertigste jubeljaar, in de derde jaarweek, in het eerste jaar ervan, nam Reü een vrouw, en haar naam was Ora, de dochter van Ur, de zoon van Kesed. En zij baarde hem een zoon, en hij noemde zijn naam Serug, in het zevende jaar van deze jaarweek. Brontekst: ወበሠላሳ (wäbäsälasa) = en in de dertig | ወኃምስቱ (wäkhamstu) = en vijf | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | በአሐዱ (bäähädu) = in één | ዓመቱ (amätu) = zijn jaar | ሎቱ (lotu) = voor hem | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ራግው (ragw) = Reü | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | አራ (ära) = Ora | ወለተ (wälätä) = dochter van | ኡር (ur) = Ur | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ኬሴድ (kesed) = Kesed | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ሴሩግ (serug) = Serug | በሳብዕ (bäsab) = in de zevende | ሱባዔሁ (subaehu) = jaarweek | ለዝ (läz) = voor deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:20–23. Zie ook: Gen 11:20–23 ### Strijd en afgoderij **11:2** En in dit jubeljaar begonnen de zonen van Noach met elkaar te strijden, om gevangen te nemen en te doden, om mensenbloed op de aarde te vergieten, om bloed te eten, om sterke steden, muren en torens te bouwen, om zich als man boven het volk te verheffen en om het begin van koninkrijken te stichten. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en in deze | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወጠኑ (wätänu) = begonnen | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ኖኅ (nokh) = Noach | ይትቃተሉ (yetqatälu) = zij bevochten elkaar | ለፄውዎ (lätsewwo) = om gevangen te nemen | ወለቀቲል (wäläqätil) = en om te doden | አሐዱ (ähädu) = één | አሐዱ (ähädu) = één | እኅዋሁ (ekhwahu) = elkaar | ወለክዒወ (wäläkiwä) = en om te vergieten | ደመ (dämä) = bloed | ሰብእ (säb) = mensen | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወለበሊዐ (wäläbäliä) = en om te eten | ደም (däm) = bloed | ወለሐኒጸ (wälähänitsä) = en om te bouwen | አህጉር (ähgur) = steden | ጽኑዓት (tsenuat) = sterke | ወጥቅም (wätqm) = en muren | ወማኅፈድ (wämakhfäd) = en de toren | ወለተልዕሎ (wälätällo) = en om zich te verheffen | ብእሲ (besi) = een man | ላዕለ (lalä) = tegen | ሕዝብ (hezb) = het volk | ወለሰዪመ (wäläsäyimä) = en om aan te stellen | መቅድመ (mäqdmä) = het begin van | መንግሥት (mängst) = koninkrijken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat in 11:2–6 het bederf van de mensheid aan de tijd van Serug wordt toegeschreven, en dat de passage afkeurend staat tegenover koningschap. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat zij steden namen en mannelijke en vrouwelijke slaven verkochten, en dat zij wapens kregen en hun zonen de oorlog leerden; dat staat niet in de Beta-tekst. **11:3** En Ud, de zoon van Kesed, bouwde de stad Ara van de Chaldeeën, en hij noemde haar naam naar zijn eigen naam en naar de naam van zijn vader. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | ኡድ (ud) = Ud | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ኬሴድ (kesed) = Kesed | ሀገረ (hägärä) = de stad | አራሃ (äraha) = Ara | እንተ (entä) = die | ከልዴዎን (käldewon) = van de Chaldeeën | ወሰመየ (wäsämäyä) = en noemde | ስማ (sema) = haar naam | በስመ (bäsmä) = in de naam | ዚአሁ (ziähu) = ervan | ወበስመ (wäbäsmä) = en naar de naam van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:28. Voetnoot Uitleg: ኡድ (‘Ud’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) leest ‘Ur’ en merkt op dat de plaatsnaam Ur der Chaldeeën hier tot de naam van twee personen is gemaakt, naar wie de stad genoemd wordt. Zie ook: Gen 11:28 **11:4** En zij maakten voor zich gegoten beelden, en ieder boog zich voor het afgodsbeeld, het gegoten beeld dat hij voor zichzelf gemaakt had. Brontekst: ወገብሩ (wägäbru) = en zij deden | ሎሙ (lomu) = voor hen | ስብከዋተ (sebkäwatä) = gegoten beelden | ወይሰግድ (wäysägd) = en boog zich | አሐዱ (ähädu) = één | ለጣዖት (lätaot) = voor het afgodsbeeld | ዘገብረ (zägäbrä) = dat hij gemaakt had | ለርእሱ (lärsu) = voor zichzelf | ስብኮ (sebko) = gegoten beeld Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij gesneden beelden en onreine afbeeldingen maakten en dat boze geesten hen hielpen en verleidden tot overtreding en onreinheid; dat staat niet in de Beta-tekst. **11:5** En de vorst Mastema zette zich in voor al dit werk, en hij zond door de hand van de geesten die onder zijn hand gegeven waren, om alle overtreding en zonde en alle schuld te doen, om te verderven en te vernietigen en bloed te vergieten op de aarde. Brontekst: ወመኰንን (wämäkwänn) = en de vorst | ወስቴማ (wästema) = Mastema | ይኄይል (yekheyl) = spande zich in | ለግብረ (lägbrä) = het werk van | ዝንቱ (zentu) = dit | ኵሉ (kwlu) = heel | ወይፌኑ (wäyfenu) = en hij zond | በእደ (bädä) = door de hand van | መናፍስት (mänafst) = de geesten | ለእለ (lälä) = van hen die | ተውህቡ (täwhbu) = waren gegeven | ታሕተ (tahtä) = onder | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ኵሉ (kwlu) = heel | ጌጋይ (gegay) = schuld | ወኃጢአት (wäkhatiät) = en zonde | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | አበሳ (äbäsa) = zonde | ለአማስኖ (läämasno) = om te verderven | ወለአሕጕሎ (wäläähgwlo) = en om te vernietigen | ወለክዒወ (wäläkiwä) = en om te vergieten | ደም (däm) = bloed | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie 10:8–11 voor Mastema. **11:6** Daarom werd de naam van Serug Seruk genoemd, omdat allen zich keerden om alle zonde te doen. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተጸውዐ (tätsäwä) = werd genoemd | ስሙ (semu) = zijn naam | ለሴሩክ (läseruk) = van Seruk | ሴሩክ (seruk) = Seruk | እስመ (esmä) = omdat | ተመይጠ (tämäytä) = keerde zich | ኵሉ (kwlu) = heel | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ኵሉ (kwlu) = heel | ኃጢአት (khatiät) = zonde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሴሩክ (‘Seruk’): de naam wordt hier verklaard uit het keren van allen tot de zonde. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft Serug. **11:7** En hij groeide op en nam zijn woning in Ur van de Chaldeeën, dicht bij de vader van de moeder van zijn vrouw, en hij diende afgoden. Brontekst: ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ውስተ (westä) = in | ኡር (ur) = Ur | ዘከላዴዎን (zäkäladewon) = van de Chaldeeën | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | አበ (äbä) = de vader van | እመ (emä) = de moeder van | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወኮነ (wäkonä) = en hij | ያመልክ (yamälk) = diende | ጣዖተ (taotä) = afgoden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:28. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij in het zesendertigste jubeljaar, in de vijfde jaarweek, in het eerste jaar, een vrouw nam, Melka, de dochter van Kabor, de dochter van de broer van zijn vader; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 11:28 **11:8** En zij baarde hem Nachor in het eerste jaar van deze jaarweek. En hij groeide op en nam zijn woning in Ur van de Chaldeeën, en zijn vader onderwees hem in de onderzoekingen van de Chaldeeën, om te waarzeggen en te voorspellen naar de tekenen van de hemel. Brontekst: ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ናኮርሃ (nakorha) = Nachor | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ቀዳሚሁ (qädamihu) = eerste | ለዝ (läz) = voor deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ውስተ (westä) = in | ኡር (ur) = Ur | ውስተ (westä) = in | ዘእለ (zälä) = van | ኡር (ur) = Ur | ከለዳዊያን (kälädawiyan) = Chaldeeën | ወመሀሮ (wämähäro) = en onderwees hem | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ኁሣሤሆሙ (khusasehomu) = hun onderzoekingen | ለከለዳዊያን (läkälädawiyan) = aan de Chaldeeën | ለተማርዮ (lätämaryo) = om te waarzeggen | ወለተሰግሎ (wälätäsäglo) = en om te voorspellen | በተአምረ (bätäämrä) = naar de tekenen van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:24–26. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Voetnoot Uitleg: ለተማርዮ (‘om te waarzeggen’): Zie Deut. 18:10 voor het verbod van waarzeggerij. Zie ook: Gen 11:24–26; Deut 18:10 **11:9** En in het zevenendertigste jubeljaar, in de zesde jaarweek, in het eerste jaar ervan, nam hij een vrouw, en haar naam was Jiska, de dochter van Nestag, een Chaldeeër. Brontekst: ወበሠላሳ (wäbäsälasa) = en in de dertig | ወሰብዓቱ (wäsäbatu) = en zeven | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሳድስ (sads) = zesde | በአሐዱ (bäähädu) = in één | ዓመቱ (amätu) = zijn jaar | ሎቱ (lotu) = voor hem | ነሥአ (näsä) = nam | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ኢያስካ (iyaska) = Jiska | ወለተ (wälätä) = dochter van | ኔስታግ (nestag) = Nestag | ዘከለዳዊያን (zäkälädawiyan) = van de Chaldeeën Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Jiska (Iska) in Gen. 11:29 de dochter van Haran is. Zie ook: Gen 11:29 **11:10** En zij baarde hem Terach in het zevende jaar van deze jaarweek. Brontekst: ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ታራሃ (taraha) = Terach | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ሳብዕ (sab) = zevende | ለዝ (läz) = voor deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:24. Zie ook: Gen 11:24 ### Mastema en de raven **11:11** En de vorst Mastema zond raven en vogels om het zaad te eten dat in het land gezaaid werd, om het land te verderven. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en hij zond | መኰንን (mäkwänn) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | ቋዓተ (qwaatä) = raven | ወአዕዋፈ (wääwafä) = en vogels | ከመ (kämä) = dat; als | ይብልዑ (yeblu) = dat zij eten | ዘርአ (zärä) = zaad | ዘይዘራእ (zäyzära) = dat gezaaid wordt | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ወለአማስኖ (wäläämasno) = en om te verderven | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: መኰንን (‘de vorst’): de Beta-tekst heeft hier het woord voor ‘rechter’, hier als titel van Mastema; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘prins’. **11:12** Daarom riep hij zijn naam Terach. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ጽውዐ (tsewä) = riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ታራ (tara) = Terach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ታራ (‘Terach’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) ziet in de naam een woordspeling in het Hebreeuws, maar de verklaring is onzeker. **11:13** En de jaren begonnen onvruchtbaar te zijn vanwege de vogels, en zij aten alle vrucht van de bomen. Met grote kracht konden zij slechts weinig van alle vrucht van het land redden in hun dagen. Brontekst: ወአኀዙ (wääkhäzu) = en zij begonnen | ዓመታት (amätat) = jaren | ይዕበሩ (yebäru) = onvruchtbaar te zijn | እምቅድመ (emqdmä) = van voor | ገጾሙ (gätsomu) = hun aangezichten | ለአዕዋፍ (lääwaf) = van de vogels | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ፍሬ (fere) = vrucht | ዕፅ (ets) = bomen | ይበልዑ (yebälu) = aten | እምአእዋም (emäwam) = van de bomen | በኃይል (bäkhayl) = met kracht | ዐቢይ (äbiy) = grote | እመ (emä) = als | ክህሉ (kehlu) = zij konden | አድኅኖ (ädkhno) = redden | ኅዳጠ (khedatä) = weinig | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ፍሬ (fere) = vrucht | ምድር (medr) = de aarde | በመዋዕሊሆሙ (bämäwalihomu) = in hun dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **11:14** En in dit negenendertigste jubeljaar, in de tweede jaarweek, in het eerste jaar. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en in dit | ሠላሳ (sälasa) = dertig | ወተስዓቱ (wätäsatu) = en negen | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ካልእ (kal) = tweede | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Terach een vrouw nam, Edna, de dochter van Abram, de dochter van de zuster van zijn vader; dat staat niet in de Beta-tekst. **11:15** En in het zevende jaar van deze jaarweek baarde zij hem een zoon. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ሳብዕ (sab) = zevende | ለዝ (läz) = voor deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወለደት (wälädät) = baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat hij de zoon Abram noemde naar zijn grootvader van moederskant, die gestorven was voordat zijn dochter een zoon had ontvangen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 11:26 ### Abram erkent de dwaling **11:16** En het kind begon de dwaling van de aarde te begrijpen, dat allen achter gesneden beelden en achter onreinheid aan dwaalden. Brontekst: ወአኀዘ (wääkhäzä) = en hij begon | ሕፃን (hetsan) = het kind | ያእምር (yamr) = begreep | ስሕተተ (sehtätä) = de dwaling van | ምድር (medr) = de aarde | ከመ (kämä) = dat; als | ኵሉ (kwlu) = heel | ይስሕት (yesht) = dwaalde | በድኅሬሆሙ (bädkhrehomu) = achter hen aan | ለግልፎ (läglfo) = gesneden beelden | ወድኅረ (wädkhrä) = en achter | ርኵስ (rekws) = onreinheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zijn vader hem schrijven leerde, dat hij twee jaarweken oud was en zich van zijn vader afzonderde om niet met hem afgoden te dienen; dat staat niet in de Beta-tekst. **11:17** En hij begon te bidden tot de Schepper van alles, dat Hij hem zou redden van de dwaling van de kinderen van de mensen. Brontekst: ወአኀዝ (wääkhäz) = en hij begon | ይጸሊ (yetsäli) = te bidden | ኀበ (khäbä) = tot | ፈጣሬ (fätare) = de Schepper van | ኵሉ (kwlu) = heel | ከመ (kämä) = dat; als | ያድኅኖ (yadkhno) = dat hij zou redden | እምስሕተተ (emshtätä) = van de dwaling van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zijn deel niet in dwaling zou vallen na onreinheid en laagheid; dat staat niet in de Beta-tekst. **11:18** En de tijd kwam om te zaaien in het land. Brontekst: ወበጽሐ (wäbätshä) = en het bereikte | ጊዜ (gize) = de tijd van | ዘርእ (zär) = zaad | ለዘሪእ (läzäri) = om te zaaien | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat zij allen samen uittrokken om hun zaad tegen de raven te beschermen en dat Abram een jongen van veertien jaar was; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Abram en de raven **11:19** En een wolk van raven kwam om het zaad te eten. En Abram rende hun tegemoet, voordat zij neerstreken, en riep over hen, voordat zij op de aarde neerstreken om het zaad te eten, en zei: Daal niet neer! Keer terug naar de plaats waar jullie vandaan gekomen zijn! En zij keerden terug. Brontekst: ወደመና (wädämäna) = en een wolk van | ቋዓት (qwaat) = raven | መጽኡ (mätsu) = kwamen | ከመ (kämä) = dat; als | ይብልዑ (yeblu) = dat zij eten | ዘርአ (zärä) = zaad | ወአብራም (wääbram) = en Abram | ይረውጽ (yeräwts) = rende | አንፃሪሆሙ (äntsarihomu) = hen tegemoet | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይንበሩ (yenbäru) = zij neerstreken | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ወይኬልሕ (wäykelh) = en riep | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይንበሩ (yenbäru) = zij neerstreken | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ለበሊዐ (läbäliä) = om te eten | ዘርእ (zär) = zaad | ወይብል (wäybl) = en zei | ኢትረዱ (iträdu) = daal niet neer | ግብኡ (gebu) = keer terug | ውስተ (westä) = in | መካን (mäkan) = plaats | ኀበ (khäbä) = waar | ወፃእክሙ (wätsakmu) = waar jullie uitgingen | ወተመይጡ (wätämäytu) = en zij keerden terug Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **11:20** En hij deed die dag de wolk van raven zeventig keer terugkeren, en van alle raven bleef er op alle akkers waar Abram was niet één over. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en hij deed | በይእቲ (bäyti) = in dat | ዕለት (elät) = dag | ለደመና (lädämäna) = de wolk van | ቋዓት (qwaat) = raven | ሰብዓ (säba) = zeventig | ወኢነበረ (wäinäbärä) = en er bleef niet | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ቋዓት (qwaat) = raven | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ገራውህ (gärawh) = akkers | ኀበ (khäbä) = waar | ሀሎ (hälo) = was | አብራም (äbram) = Abram | ህየ (heyä) = daar | ወኢአሐዱ (wäiähädu) = en niet één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ገራውህ (‘akkers’): het woord is ons vrij zeker uit de samenhang; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘het hele land’. **11:21** En allen die met hem waren op alle akkers zagen hem roepen, en alle raven keerden terug. Brontekst: ወይሬእይዎ (wäyreywo) = en zij zagen hem | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ገራውህ (gärawh) = akkers | እንዘ (enzä) = terwijl | ይኬልሕ (yekelh) = riep | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ቋዓት (qwaat) = raven | ተመይጡ (tämäytu) = keerden terug Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **11:22** En in dat jaar kwamen allen die zaaiden tot hem, en hij ging met hen mee totdat de tijd van het zaaien ten einde liep, en zij zaaiden hun land. Brontekst: ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ኀቤሁ (khäbehu) = tot hem | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ዝንቱ (zentu) = dit | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ይዘርኡ (yezäru) = zaaiden | ወሀሎ (wähälo) = en hij was | የሐውር (yähäwr) = ging | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = totdat | የሐልቅ (yähälq) = ten einde loopt | ጊዜ (gize) = de tijd van | ዘርእ (zär) = zaad | ወዘርኡ (wäzäru) = en zij zaaiden | ምድሮሙ (medromu) = hun land Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De zaaiploeg **11:23** En in het eerste jaar van de vijfde jaarweek leerde Abram degenen die werktuigen voor ossen maakten, de houtwerkers, en zij maakten een werktuig boven op de ploeg, tegenover het raamwerk, om het zaad daarop te leggen, en het zaad zou daaruit in de schaar van de ploeg neerdalen en in de aarde verborgen worden, en zij vreesden de raven niet meer. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | አሐዱ (ähädu) = één | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ኃምስ (khams) = vijfde | መሀረ (mähärä) = leerde | አብራም (äbram) = Abram | ለእለ (lälä) = van hen die | ይገብሩ (yegäbru) = maakten | ንዋየ (newayä) = werktuigen van | አልህምት (älhmt) = ossen | ለኬነተ (läkenätä) = voor de vervaardigers van | ዕፅ (ets) = hout | ወገብሩ (wägäbru) = en zij deden | ንዋየ (newayä) = werktuigen van | በመልዕልተ (bämälltä) = boven | ምድር (medr) = de aarde | በአንጻረ (bääntsarä) = tegenover | ድጕር (degwr) = het raamwerk van | ዕርፍ (erf) = de ploeg | ከመ (kämä) = opdat | ያንብር (yanbr) = opdat hij legt | ላዕሌሁ (lalehu) = daarop | ዘርአ (zärä) = zaad | ወይወርድ (wäywärd) = en zou neerdalen | እምውስቴቱ (emwstetu) = daaruit | ዘርእ (zär) = zaad | ውስተ (westä) = in | ከተማ (kätäma) = de schaar van | ዕርፍ (erf) = de ploeg | ወይትኀባእ (wäytkhäba) = en zou verborgen worden | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ወኢይፈርሁ (wäiyfärhu) = en zij vreesden niet | እንከ (enkä) = meer | እምገጸ (emgätsä) = van het aangezicht van | ቋዓት (qwaat) = raven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) beschrijft dit als een verbeterde zaaimethode, een zaaitrechter aan de ploeg; hij merkt op dat de rabbijnse overlevering de ploeg aan Noach toeschrijft. Voetnoot Lezing: ከተማ (‘schaar’): het woord betekent gewoonlijk ‘stad’; wij volgen hier de samenhang en Charles' ‘share of the plough’. **11:24** En zij deden zo op alle ploegen, en zij zaaiden, en zij maakten heel het land zoals Abram hun geboden had, en zij vreesden de vogels niet meer. Brontekst: ወገብሩ (wägäbru) = en zij deden | ከመዝ (kämäz) = zo | ላዕለ (lalä) = op | ኵሉ (kwlu) = heel | ድጕረ (degwrä) = het raamwerk van | ዕርፍ (erf) = de ploeg | መልዕልተ (mälltä) = daarboven | ምድር (medr) = de aarde | ወዘርኡ (wäzäru) = en zij zaaiden | ወገብሩ (wägäbru) = en zij deden | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ዘከመ (zäkämä) = zoals | አዘዞሙ (äzäzomu) = gebood hen | አብራም (äbram) = Abram | ወኢይፈርሁ (wäiyfärhu) = en zij vreesden niet | እንከ (enkä) = meer | እምአዕዋፍ (emäwaf) = voor de vogels Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 12 _Abram verlaat de afgoden en wordt geroepen_ ### Abram tegen de afgoderij van zijn vader **12:1** En het geschiedde in de zesde jaarweek, in het zevende jaar ervan, dat Abram tot Terach, zijn vader, zei: Vader! En hij zei: Zie, hier ben ik, mijn zoon. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በኡባዔ (bäubae) = in de jaarweek | ሳድስ (sads) = zesde | ዓመቱ (amätu) = zijn jaar | ሎቱ (lotu) = voor hem | ይቤ (yebe) = zei | አብራም (äbram) = Abram | ለታራ (lätara) = tot Terach | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | አባ (äba) = vader | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ነየ (näyä) = zie | አነ (änä) = ik | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) ziet in 12:1–14 een vroege vorm van de overlevering van Abrams verzet tegen de afgoderij; Zie ook de Apocalyps van Abraham 1–8. Voetnoot Lezing: በኡባዔ (‘in de jaarweek’): een schrijffout in de Beta-tekst voor በሱባዔ. **12:2** En hij zei: Welke hulp en welk voordeel hebben wij van deze afgoden, die je dient en waarvoor je buigt? Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ምንተ (mentä) = wat | ረድኤተ (rädetä) = hulp | ወተድላ (wätädla) = en voordeel | ለነ (länä) = voor ons | እምእሉ (emlu) = van deze | ጣዖት (taot) = afgoden | ዘአንተ (zääntä) = die jij | ታመልክ (tamälk) = die je dient | ወትሰግድ (wätsägd) = en voor wie je buigt | ቅድሜሆሙ (qedmehomu) = voor hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **12:3** Want er is geen geest in hen, want zij zijn stom, en zij zijn een dwaling van het hart. Dien hen niet. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | አልቦ (älbo) = er is niet | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ምንተኒ (mentäni) = iets | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | እስመ (esmä) = omdat | ስግመት (segmät) = stomme | እሙንቱ (emuntu) = zij | ወስሕተተ (wäshtätä) = en een dwaling van | ልብ (leb) = hart | እሙንቱ (emuntu) = zij | ኢታምልክዎሙ (itamlkwomu) = dien hen niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ps. 135:17 voor afgoden zonder adem in hun mond. Voetnoot Lezing: ስግመት (‘stom’): het woord is ons onzeker; wij volgen Charles' (Engelse vertaling uit 1917) ‘dumb forms’. Zie ook: Ps 135:17 **12:4** Dien de Elohim van de hemel, die de regen doet neerdalen. Brontekst: አምልኩ (ämlku) = dien | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ሰማይ (sämay) = hemel | ዘያወርድ (zäyawärd) = die doet neerdalen | ዝናመ (zenamä) = regen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jer. 14:22 voor Yahweh die de regen geeft. Voetnoot Aanvullend: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Hij alles op aarde doet, alles door Zijn woord geschapen heeft en dat al het leven van voor Zijn aangezicht komt; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ps. 33:6. Zie ook: Ps 33:6; Jer 14:22 **12:5** Waarom dienen jullie hen die geen geest in zich hebben? Want zij zijn het werk van handen, en op jullie schouders dragen jullie hen, en jullie hebben geen hulp van hen, behalve grote schande voor wie hen maken, en een dwaling van het hart voor wie hen dienen. Dien hen niet. Brontekst: ለምንት (lämnt) = waarom | አንትሙ (äntmu) = jullie | ታመልኩ (tamälku) = dienen jullie | እለ (elä) = die | አልቦሙ (älbomu) = zij hebben niet | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | እስመ (esmä) = omdat | ግብረ (gebrä) = het werk van | እደው (edäw) = handen | እሙንቱ (emuntu) = zij | ወዲበ (wädibä) = en op | መታክፍቲክሙ (mätakftikmu) = jullie schouders | አንትሙ (äntmu) = jullie | ትጸውርዎሙ (tetsäwrwomu) = jullie dragen hen | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | ረጽኤተ (rätsetä) = hulp | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ኀሳር (khäsar) = schande | ዐቢይ (äbiy) = grote | ለእለ (lälä) = van hen die | ይገብርዎሙ (yegäbrwomu) = die hen maken | ወስሕተተ (wäshtätä) = en een dwaling van | ልብ (leb) = hart | ለእለ (lälä) = van hen die | ያመልክዎሙ (yamälkwomu) = dienen hen | ኢታምልክዎሙ (itamlkwomu) = dien hen niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 46:7 en Jer. 10:3–5 voor de afgoden die men moet dragen. Zie ook: Jes 46:7; Jer 10:3–5 **12:6** En hij zei tot hem: Ook ik weet het, mijn zoon, maar wat moet ik doen met een volk dat mij geboden heeft voor hen te dienen? Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en hij zei tot hem | አነሂ (änähi) = ook ik | አአምር (äämr) = ik weet | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ምንተ (mentä) = wat | እሬሲ (eresi) = zal ik doen | ለሕዝብ (lähzb) = met een volk | እለ (elä) = die | አዘዙኒ (äzäzuni) = geboden mij | እትለአክ (etlääk) = dat ik zou dienen | ቅድሜሆሙ (qedmehomu) = voor hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **12:7** En als ik hun de waarheid vertel, zullen zij mij doden, want hun zielen kleven aan hen, dat zij hen dienen en hen prijzen. Brontekst: ወእመ (wämä) = en of | ነገርክዎሙ (nägärkwomu) = ik hun vertel | ጽድቀ (tsedqä) = de waarheid | ይቀትሉኒ (yeqätluni) = zij zullen mij doden | እስመ (esmä) = omdat | ተለወት (täläwät) = kleeft | ነፍሶሙ (näfsomu) = de zielen | ኀቤሆሙ (khäbehomu) = tot hen | ከመ (kämä) = dat | ያምልክዎሙ (yamlkwomu) = dat zij hen dienen | ወይሰብሕዎሙ (wäysäbhwomu) = en hen prijzen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘Zwijg, mijn zoon, opdat zij je niet doden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **12:8** En hij sprak deze woorden tot zijn twee broers, en zij werden boos op hem, en hij zweeg. Brontekst: ወነገረ (wänägärä) = en hij sprak | ዘንተ (zäntä) = dit | ነገረ (nägärä) = woorden | ለክልኤ (läkle) = aan twee | አኃዊሁ (äkhawihu) = zijn broers | ወተምዕዑ (wätämu) = en zij werden boos | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ወአርመመ (wäärmämä) = en hij zweeg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Abram, Haran en Nachor nemen vrouwen **12:9** En in het veertigste jubeljaar, in de tweede jaarweek, in het zevende jaar ervan, nam Abram een vrouw, en haar naam was Sarai, de dochter van zijn vader, en zij werd hem tot vrouw. Brontekst: ወበአርብዓ (wäbäärba) = en in de veertig | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ካልእ (kal) = tweede | በሳብዕ (bäsab) = in de zevende | ዓመቱ (amätu) = zijn jaar | ሎቱ (lotu) = voor hem | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | አብራም (äbram) = Abram | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ሶራ (sora) = Sarai | ወለተ (wälätä) = dochter van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወኮነቶ (wäkonäto) = en zij werd | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:29 en 20:12. Voetnoot Uitleg: ሶራ (‘Sarai’): Zie Gen. 20:12; Sara is hier de dochter van Abrams vader, dus zijn halfzuster. Zie ook: Gen 11:29; Gen 20:12 **12:10** En Haran, zijn broer, nam een vrouw in het derde jaar van de derde jaarweek, en zij baarde hem een zoon in het zevende jaar van deze jaarweek, en hij noemde zijn naam Lot. Brontekst: ወአራን (wääran) = en Haran | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ሣልስ (sals) = derde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ሣልስ (sals) = derde | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ሳብዕ (sab) = zevende | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ዝንቱ (zentu) = dit | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ሎጥ (lot) = Lot Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:27–28. Zie ook: Gen 11:27–28 **12:11** En Nachor, zijn broer, nam ook een vrouw. Brontekst: ወናኮርኒ (wänakorni) = en ook Nachor | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:29. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de vrouw van Nachor volgens Gen. 11:29 Milka heet. Zie ook: Gen 11:29 ### De brand in het afgodshuis **12:12** En in het zestigste jaar van het leven van Abram, dat is de vierde jaarweek. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ዘስሳ (zässa) = zestigste | ዘሕይወተ (zähywätä) = van het leven van | አብራም (äbram) = Abram | ውእቱ (wetu) = dat is | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Abram in de vierde jaarweek, in het vierde jaar, bij nacht opstond en het huis van de afgoden in brand stak, met alles wat erin was, zonder dat iemand het wist; dat staat niet in de Beta-tekst, al volgt vers 13 daar wel op. **12:13** En zij stonden bij nacht op en wilden hun goden redden uit het midden van het vuur. Brontekst: ወተንሥኡ (wätänsu) = en zij stonden op | ሌሊተ (lelitä) = bij nacht | ወፈቀዱ (wäfäqädu) = en wilden | ያድኅኑ (yadkhnu) = dat zij zouden redden | አማልክቲሆሙ (ämalktihomu) = hun goden | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | እሳት (esat) = vuur Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:28. Zie ook: Gen 11:28 **12:14** En Haran haastte zich om hen te redden, en het vuur laaide op over hem, en hij werd in het vuur verbrand en stierf in Ur van de Chaldeeën, voor het aangezicht van Terach, zijn vader, en zij begroeven hem in Ur van de Chaldeeën. Brontekst: ወሰረረ (wäsärärä) = en haastte zich | አራን (äran) = Haran | ከመ (kämä) = om | ያድኅኖሙ (yadkhnomu) = om hen te redden | ወነደደ (wänädädä) = en laaide op | እሳት (esat) = vuur | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ወውዕየ (wäwyä) = en hij werd verbrand | በእሳት (bäsat) = in het vuur | ወሞተ (wämotä) = en hij stierf | በኤኑር (bäenur) = in Ur | ዘከላዴዎን (zäkäladewon) = van de Chaldeeën | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ታራ (tara) = Terach | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወቀበርዎ (wäqäbärwo) = en zij begroeven hem | በኤኑር (bäenur) = in Ur | ዘከላዴዎን (zäkäladewon) = van de Chaldeeën Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:28. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat in de Apocalyps van Abraham 8 het vuur uit de hemel komt en het huis verbrandt. Voetnoot Lezing: በኤኑር (‘in Ur’): de Beta-tekst heeft hier een Aramese vorm van de naam; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft Ur. Zie ook: Gen 11:28 ### Terach vertrekt naar Haran **12:15** En Terach ging uit Ur van de Chaldeeën, hij en zijn zonen, om te komen in het land van de Libanon en in het land Kanaän, en hij woonde in Haran. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en ging uit | ታራ (tara) = Terach | እምነ (emnä) = van | ኡር (ur) = Ur | ዘከለዳዊያን (zäkälädawiyan) = van de Chaldeeën | ውእቱ (wetu) = hij | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ከመ (kämä) = om | ይምጽኡ (yemtsu) = te komen | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ሊባኖስ (libanos) = de Libanon | ወውስተ (wäwstä) = en op | ምድረ (medrä) = de aarde van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወኀደረ (wäkhädärä) = en hij woonde | ውስተ (westä) = in | ካራን (karan) = Haran Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:31. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Zie Libanon: Libanon is het bergland ten noorden van het land van Israël, langs de oostkust van de Middellandse Zee. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Abram twee jaarweken bij Terach in Haran woonde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 11:31 ### Abrams nachtwake en gebed **12:16** En in de zesde jaarweek, in het vijfde jaar ervan, zat Abram in de nacht van de nieuwe maan van de zevende maand op om de sterren waar te nemen van de avond tot de morgen, om te zien wat de aard van het jaar zou zijn met de regens. En hij was alleen, en hij zat en nam waar. Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = en in de zesde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ኃምሱ (khamsu) = vijfde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ነበረ (näbärä) = hij zat | አብራም (äbram) = Abram | በሌሊት (bälelit) = in de nacht | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ሳብዕ (sab) = zevende | ከመ (kämä) = om | ያበይን (yabäyn) = om waar te nemen | ከዋክብተ (käwakbtä) = sterren | እምሰርክ (emsärk) = van de avond | እስከ (eskä) = tot | ነግህ (nägh) = morgen | ከመ (kämä) = om | ይርአይ (yeräy) = te zien | ምንተ (mentä) = wat | ግብረ (gebrä) = de aard van | ዓመት (amät) = het jaar | በዝናማት (bäznamat) = met de regens | ወሀሎ (wähälo) = en hij was | ውእቱ (wetu) = hij | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ይነብር (yenäbr) = zat | ወያቤይን (wäyabeyn) = en nam waar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:32. Zie ook: Gen 11:32 **12:17** En een woord kwam in zijn hart, en hij zei: Alle tekenen van de sterren en de tekenen van de maan en van de zon zijn allen door de hand van Yahweh. Brontekst: ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | ውስተ (westä) = in | ልቡ (lebu) = zijn hart | ቃል (qal) = een woord | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ኵሉ (kwlu) = alle | ተአምረ (täämrä) = tekenen van | ከዋክብት (käwakbt) = sterren | ወተአምሪሃ (wätäämriha) = en haar tekens | ለወርኅ (läwärkh) = de maan | ወለፀሐይ (wälätsähäy) = en de zon | ኵሉ (kwlu) = alles | በእደ (bädä) = door de hand van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ps. 19:2–7 voor de sterren en de maan en de zon. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘Waarom zoek ik ze uit?’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ps 19:3–8 **12:18** Als Hij wil, laat Hij regenen in de morgen en in de avond, en als Hij wil, laat Hij niet regenen, en alles is in Zijn hand. Brontekst: ለእመ (lämä) = als | ፈቀደ (fäqädä) = Hij wil | ያዘንም (yazänm) = laat Hij regenen | ነግህ (nägh) = in de morgen | ወሰርክ (wäsärk) = en in de avond | ወእመ (wämä) = en als | ፈቀደ (fäqädä) = Hij wil | ኢያወርድ (iyawärd) = laat Hij niet regenen | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ውስተ (westä) = in | እዴሁ (edehu) = Zijn hand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **12:19** En hij bad in deze nacht en zei: Mijn Elohim, mijn Elohim, Elohim, de Allerhoogste, U alleen bent mijn Elohim, en U hebt alles geschapen, en het werk van Uw handen, alles wat geworden is en bestaat. En U en Uw heerschappij heb ik gekozen. Brontekst: ወጸለየ (wätsäläyä) = en bad | በዛቲ (bäzati) = in deze | ሌሊት (lelit) = nacht | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | አንተ (äntä) = U | ባሕቲትከ (bahtitkä) = U alleen | ሊተ (litä) = voor mij | አምላክ (ämlak) = Elohim | ወአንተ (wääntä) = en U | ኵሎ (kwlo) = alle | ፈጠርከ (fätärkä) = U hebt geschapen | ወግብረ (wägbrä) = en de werken van | እደዊከ (edäwikä) = Uw handen | ኵሉ (kwlu) = heel | ኮነ (konä) = is geworden | ወሀለወ (wähäläwä) = en bestaat | ወኪያከ (wäkiyakä) = en U | ወመለኮትከ (wämäläkotkä) = en Uw heerschappij | ኀረይኩ (khäräyku) = heb ik gekozen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:1. Voetnoot Uitleg: ልዑል (‘de Allerhoogste’): Zie Gen. 14:18–20. Zie ook: Gen 12:1; Gen 14:18–20 **12:20** Red mij uit de hand van de boze geesten die heersen in de gedachten van het hart van de mensen, en laat hen mij niet verleiden van U vandaan, mijn Elohim. En U zult mij en mijn nageslacht vaststellen voor altijd. Brontekst: አድኅነኒ (ädkhnäni) = red mij | እምእደ (emdä) = uit de hand van | መናፍስት (mänafst) = de geesten | እኩያን (ekuyan) = de kwaden | እለ (elä) = die | ይሴለጡ (yeselätu) = die heersen | ውስተ (westä) = in | ኅሊና (khelina) = de gedachten van | ልበ (lebä) = het hart van | ሰብእ (säb) = mensen | ወኢያስሕቱኑ (wäiyashtunu) = en laat hen mij niet verleiden | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = van achter U vandaan | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | ወትረስየኒ (wäträsyäni) = en maak mij | ኪያየ (kiyayä) = mij | ወዘርእየ (wäzäryä) = en mijn nageslacht | አንተ (äntä) = U | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘opdat wij niet dwalen van nu af en tot in eeuwigheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. **12:21** En hij zei: Zal ik terugkeren naar Ur van de Chaldeeën, zij die mijn aangezicht zoeken, dat ik naar hen terugkeer? Of zal ik hier blijven, op deze plaats? Laat de rechte weg voor U gelukken door de hand van Uw dienaar, dat hij die doe, en laat hem niet gaan in de dwaling van mijn hart, mijn Elohim. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | እመ (emä) = als | እገብእሁ (egäbhu) = ik terugkeer naar | ውስተ (westä) = in | ኡር (ur) = Ur | ዘከለዳዊያን (zäkälädawiyan) = van de Chaldeeën | እለ (elä) = die | እሙንቱ (emuntu) = zij | የኀሥሡ (yäkhässu) = die zoeken | ገጽየ (gätsyä) = mijn aangezicht | ከመ (kämä) = dat; als | እግባእ (egba) = ik terugkeer | ኀቤሆሙ (khäbehomu) = tot hen | ወሚመ (wämimä) = of | እንበር (enbär) = zal ik blijven | ዝየ (zeyä) = hier | በዝ (bäz) = op deze | መካን (mäkan) = plaats | ፍኖተ (fenotä) = de weg | ርቱዐ (retuä) = recht | ቅድሜከ (qedmekä) = voor U | ኪያሃ (kiyaha) = die | ሰርሕ (särh) = laat gelukken | በእደ (bädä) = door de hand van | ገብርከ (gäbrkä) = Uw dienaar | ይግበር (yegbär) = dat hij doe | ወኢይሖር (wäiyhor) = en laat hem niet gaan | በስሕተተ (bäshtätä) = in de dwaling van | ልብየ (lebyä) = mijn hart | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. ### De roep van Yahweh **12:22** En toen hij geëindigd had met spreken, sprak Hij tot hem: Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en hij | ሶበ (sobä) = toen | ፈጸመ (fätsämä) = voltooide | ተናግሮ (tänagro) = met spreken | ወጸዕዮ (wätsäyo) = en sprak tot hem (onzeker) Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:1. Voetnoot Lezing: ወጸዕዮ (‘en sprak tot hem’): het woord is ons onzeker. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier ‘En zie, het woord van Yahweh werd door mij tot hem gezonden: Maak je op uit je land, uit je geslacht en uit het huis van je vader, naar een land dat ik je zal tonen, en ik zal je tot een groot en talrijk volk maken’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 12:1 **12:23** **„En Ik zal je zegenen en je naam groot maken, en je zult gezegend zijn op de aarde.** Brontekst: ወእባርከከ (wäbarkäkä) = en Ik zal je zegenen | ወአዐቢ (wäääbi) = en Ik zal groot maken | ስመከ (semäkä) = je naam | ወትከውን (wätkäwn) = en je zult zijn | ቡሩከ (burukä) = gezegend | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:2–3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en in jou zullen alle geslachten van de aarde gezegend worden, en ik zal wie je zegenen zegenen en wie je vervloeken vervloeken’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 12:2–3 **12:24** **En Ik zal voor jou en voor je zoon en voor de zoon van je zoon en voor al je nageslacht Elohim zijn. Vrees niet; van nu af en tot alle geslachten van de aarde ben Ik je Elohim.”** Brontekst: ወእከውነከ (wäkäwnäkä) = en Ik zal je zijn | ለከ (läkä) = voor jou | ወለወልድከ (wäläwäldkä) = en voor je zoon | ወለወልደ (wäläwäldä) = en voor de zoon van | ወልድከ (wäldkä) = je zoon | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ኢትፍራህ (itfrah) = vrees niet | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ኵሉ (kwlu) = heel | ትዝምደ (tezmdä) = de geslachten van | ምድር (medr) = de aarde | አነ (änä) = Ik | አምላክከ (ämlakkä) = je Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:7. Zie ook: Gen 17:7 ### De heilige taal wordt hersteld **12:25** En Yahweh Elohim zei tot mij: **„Open zijn mond en zijn oren, opdat hij hoort en spreekt met zijn tong, in de taal die geopenbaard is; want zij had opgehouden uit de mond van alle kinderen van de mensen sinds de dag van de val.”** Brontekst: ወይቤለኒ (wäybeläni) = en zei tot mij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim | ፍታሕ (fetah) = open | አፉሁ (äfuhu) = zijn mond | ወእዘኒሁ (wäzänihu) = en zijn oren | ይስማዕ (yesma) = opdat hij hoort | ወይንብብ (wäynbb) = en spreekt | በልሳኑ (bälsanu) = met zijn tong | በልሳን (bälsan) = in de taal | እንተ (entä) = die | ታስተርኢ (tastäri) = die geopenbaard is | እስመ (esmä) = omdat | አዕረፈ (äräfä) = had opgehouden | እምአፈ (emäfä) = uit de mond van | ኵሉ (kwlu) = heel | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | እምዕለተ (emlätä) = sinds de dag van | ድቀት (deqät) = de val Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de heilige taal, het Hebreeuws, sinds de ineenstorting van Babel verloren was; volgens een andere overlevering behield alleen Eber haar, omdat hij niet aan de toren meebouwde. **12:26** En ik opende zijn mond en zijn oren en zijn lippen, en ik begon met hem te spreken in het Hebreeuws, in de taal van de schepping. Brontekst: ወፈታሕኩ (wäfätahku) = en ik opende | አፉሁ (äfuhu) = zijn mond | ወእዘኒሁ (wäzänihu) = en zijn oren | ወከናፍሪሁ (wäkänafrihu) = en zijn lippen | ወአኀዝኩ (wääkhäzku) = en ik begon | እትናገር (etnagär) = te spreken | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ዕብራይስጥ (ebrayst) = Hebreeuws | በልሳነ (bälsanä) = in de taal van | ፍጥረት (feträt) = de schepping Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 10:22–25 voor de verwarring van de talen. Zie ook: Jub 10:22–25 **12:27** En hij nam de boeken van zijn vaders, en dat waren geschriften in het Hebreeuws, en hij schreef ze over en begon ze van toen af te bestuderen, en ik maakte hem bekend alles wat hij niet kon begrijpen. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | መጻሕፍተ (mätsahftä) = de boeken van | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaders | ወጽሑፋት (wätshufat) = en geschreven | እማንቱ (emantu) = dit waren | ዕብራይስጥ (ebrayst) = Hebreeuws | ወደገሞን (wädägämon) = en hij schreef ze over | ወአኀዘ (wääkhäzä) = en hij begon | ይትመሀሮን (yetmähäron) = om ze te bestuderen | እምአሜሃ (emämeha) = van toen af | ወአነ (wäänä) = en ik | አየድዖ (äyädo) = ik maakte hem bekend | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘይሰአኖ (zäysääno) = wat hij niet kon begrijpen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij ze in de zes regenmaanden bestudeerde, dat wil zeggen de winter; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Abram wil naar Kanaän **12:28** In het zevende jaar van de zesde jaarweek sprak hij met zijn vader en maakte hem bekend dat hij uit Haran zou gaan om naar het land Kanaän te gaan, om het te zien en naar hem terug te keren. Brontekst: በዓመት (bäamät) = in het jaar | ሳብዕ (sab) = zevende | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ሳድስ (sads) = zesde | ወተናገረ (wätänagärä) = en sprak | ምስለ (meslä) = met | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወአይድዖ (wääydo) = en hij maakte hem bekend | ከመ (kämä) = dat | የሐውር (yähäwr) = hij zou gaan | ውእቱ (wetu) = hij | እምካራን (emkaran) = uit Haran | ለሐዊረ (lähäwirä) = om te gaan | ምድረ (medrä) = de aarde van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ይርአያ (yeräya) = om het te zien | ወይግባእ (wäygba) = en terug te keren | ኀቤሁ (khäbehu) = naar hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:1–4. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie ook: Gen 12:1–4 **12:29** En Terach, zijn vader, zei tot hem: Ga in vrede. Moge de Elohim van de eeuwigheid je pad recht maken, en moge Yahweh met je zijn en je beschermen tegen alle kwaad. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ታራ (tara) = Terach | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ሖር (hor) = ga | በሰላም (bäsälam) = in vrede | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ዓለም (aläm) = de eeuwigheid | ያርትዕ (yart) = moge recht maken | ፍኖተከ (fenotäkä) = je pad | ወእግዚአብሔር (wägziäbher) = en Yahweh | ምስሌከ (meslekä) = met je | ወይትማኅፀንከ (wäytmakhtsänkä) = en moge je beschermen | እምኩሉ (emkulu) = voor alle | እኩይ (ekuy) = het kwaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft in het vervolg nog: ‘en schenke je genade, barmhartigheid en gunst bij wie je zien, en laat niemand van de kinderen van de mensen macht over je hebben om je kwaad te doen; ga in vrede’; dat staat niet in de Beta-tekst. **12:30** En als je een land ziet dat aangenaam is voor je ogen om erin te wonen, kom dan en neem mij tot je, en neem Lot met je mee, de zoon van Haran, je broer, als zoon voor jou. Yahweh zij met je. Brontekst: ወእመ (wämä) = en als | ርኢከ (reikä) = je ziet | ምድረ (medrä) = de aarde van | አዳም (ädam) = aangenaam | ለአዕይንቲከ (lääyntikä) = voor je ogen | ለኀዲር (läkhädir) = om te wonen | ውስቴታ (westeta) = daarin | ነዓ (näa) = kom | ወንሥአኒ (wänsäni) = en neem mij | ኀቤከ (khäbekä) = tot je | ወንሥኦ (wänso) = en neem | ለሎጥ (lälot) = Lot | ምስሌከ (meslekä) = met je | ወልደ (wäldä) = de zoon van | አራን (äran) = Haran | እኁከ (ekhukä) = je broer | ለከ (läkä) = aan jou | ለወልድ (läwäld) = als zoon | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌከ (meslekä) = met je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: አዳም (‘aangenaam’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘pleasant’. **12:31** En Nachor, je broer, laat hem bij mij tot je in vrede terugkeert, en wij zullen allen samen met je gaan. Brontekst: ወናኮርሃ (wänakorha) = en Nachor | እኅዋከ (ekhwakä) = je broer | ኅድግ (khedg) = laat | ኀቤየ (khäbeyä) = bij mij | እስከ (eskä) = tot | ትገብእ (tegäb) = je terugkeert | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ወነሐውር (wänähäwr) = en wij zullen gaan | ኵልነ (kwlnä) = wij allen | ኅቡረ (kheburä) = samen | ምስሌከ (meslekä) = met je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 13 _Abram in Kanaän en Egypte; Kedorlaomer en de tienden_ ### Abram trekt naar Kanaän **13:1** En Abram trok uit Haran en nam Sarai, zijn vrouw. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | አብራም (äbram) = Abram | እምካራን (emkaran) = uit Haran | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ሶራይሃ (sorayha) = Sarai | ብእሲቶ (besito) = zijn vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:5. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Abram ook Lot, de zoon van zijn broer, meenam naar het land Kanaän, kwam in ‘Assur’ (een bedorven naam, waarschijnlijk Kanaän) en naar Sichem trok en bij een hoge eik woonde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 12:5 **13:2** En hij zag, en zie, het land was zeer aangenaam, van de ingang van Hamat tot waar de hoge eik staat. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en hij zag | ወናሁ (wänahu) = en zie | ምድር (medr) = het land | አዳም (ädam) = aangenaam | ጥቀ (teqä) = zeer | እምብዋአ (embwaä) = van de ingang van | ኤማት (emat) = Hamat | እስከ (eskä) = tot | ኀበ (khäbä) = tot waar | ድርስ (ders) = de eik | ነዋኅ (näwakh) = hoge Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:6 en Num. 13:21. Zie Hamat: Hamat (Hama) ligt aan de Orontes, in het huidige Syrië. Voetnoot Uitleg: ድርስ (‘eik’): voor de ‘hoge eik’ heeft de Hebreeuwse tekst de eik van More; Zie Gen. 12:6. Zie ook: Gen 12:6; Num 13:21 **13:3** En Yahweh zei tot hem: **„Aan jou en aan je nageslacht zal Ik dit land geven.”** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | እሁብ (ehub) = zal Ik geven | ዛተ (zatä) = deze | ምድረ (medrä) = land Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:7. Zie ook: Gen 12:7 **13:4** En hij bouwde daar een altaar en liet daarop een brandoffer opgaan voor Yahweh, die hem verschenen was. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | በህየ (bähyä) = daar | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan | ዲቤሁ (dibehu) = daarop | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh | ዘአስተርአዮ (zäästäräyo) = die hem verschenen was Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **13:5** En hij trok vandaar op naar de berg Betel, die aan de westkant ligt, met Ai aan de oostkant, en hij sloeg daar zijn tent op. Brontekst: ወአንሥአ (wäänsä) = en hij trok op | እምህየ (emhyä) = vandaar | ውስተ (westä) = naar | ደብረ (däbrä) = de berg | ቤቴል (betel) = Betel | ዘመንገለ (zämängälä) = die aan de kant van | ባሕር (bahr) = de zee ligt | ወአጌ (wääge) = en Ai | መንገለ (mängälä) = aan de kant van | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ወተከለ (wätäkälä) = en sloeg op | ደብተራሁ (däbtärahu) = zijn tent | ህየ (heyä) = daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:8. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier een leemte voor ‘ten oosten van Betel’, en voegt ‘met’ toe. Zie ook: Gen 12:8 **13:6** En hij zag, en zie, het land was wijd en zeer goed, en alles groeide erop: wijnstokken, vijgenbomen en granaatappelbomen, eiken, steeneiken en terebinten, olijfbomen, ceders, cipressen en wierookbomen, en alle bomen van het veld, en er was water op de bergen. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en hij zag | ወናሁ (wänahu) = en zie | ምድር (medr) = de aarde | ጽፍሕት (tsefht) = wijd | ወኄርት (wäkhert) = en goed | ጥቀ (teqä) = zeer | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ይሠርፅ (yesärts) = groeide | ላዕሌሃ (laleha) = op haar | አውያን (äwyan) = wijnstokken | ወበለስ (wäbäläs) = en vijgenbomen | ወሮማን (wäroman) = en granaatappelbomen | ዕፅ (ets) = bomen van | ባላን (balan) = eiken | ወድርስ (wädrs) = en steeneiken | ወጤሬቤንቶስ (wäterebentos) = en terebinten | ወዕፀወ (wätsäwä) = en bomen van | ዘይት (zäyt) = de olijf | ወቄድሮስ (wäqedros) = en ceders | ወቄጲሪሶስ (wäqepirisos) = en cipressen | ወሊባኖስ (wälibanos) = en wierookbomen | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ዕፀወ (etsäwä) = bomen van | ገዳም (gädam) = het veld | ወማይ (wämay) = en water | ዲበ (dibä) = op | አድባር (ädbar) = bergen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ሊባኖስ (‘wierookbomen’): het woord kan ook ‘Libanon’ betekenen; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘dadelpalmen’. Wij volgen de gewone betekenis ‘wierook’. **13:7** En hij zegende Yahweh, die hem had uitgeleid uit Ur van de Chaldeeën en hem in dit gebergte gebracht had. Brontekst: ወባረኮ (wäbaräko) = en hij zegende | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | ዘአውፅኦ (zääwtso) = die hem had uitgeleid | እምነ (emnä) = van | ኡር (ur) = Ur | ዘከለዳዊያን (zäkälädawiyan) = van de Chaldeeën | ወአምጽኦ (wäämtso) = en hem gebracht had | ውስተዝ (westäz) = in dit | ደብር (däbr) = het gebergte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 11:31 en 12:1. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Zie ook: Gen 11:31; Gen 12:1 ### Het altaar op het gebergte **13:8** En het geschiedde in het eerste jaar van de zevende jaarweek, bij de nieuwe maan van de eerste maand, dat hij een altaar bouwde op dit gebergte en riep in de naam van Yahweh: U bent mijn Elohim, de Elohim van de eeuwigheid. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በአሐዱ (bäähädu) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሳብዕ (sab) = zevende | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | በዘ (bäzä) = die | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ሐነጸ (hänätsä) = hij bouwde | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | በዝ (bäz) = op dit | ደብር (däbr) = gebergte | ወጸውዖ (wätsäwo) = en hij riep | በስመ (bäsmä) = in de naam | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አንተ (äntä) = U | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | አምላከ (ämlakä) = Elohim van | ዘለዓለም (zäläaläm) = de eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:8. Zie ook: Gen 12:8 **13:9** En hij liet op het altaar een brandoffer opgaan voor Yahweh, opdat Hij met hem zou zijn en hem al de dagen van zijn leven niet zou verlaten. Brontekst: ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh | ከመ (kämä) = opdat | የሀሉ (yähälu) = Hij zou zijn | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወኢይኅድጎ (wäiykhdgo) = en hem niet zou verlaten | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen van | ሕይወቱ (heywätu) = zijn leven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Hebron en Egypte **13:10** En hij trok vandaar op en ging naar het zuiden, en hij kwam tot Hebron. En Hebron werd toen gebouwd. En hij woonde daar twee jaar, en hij ging naar het land van het zuiden, totdat Lot binnenkwam. Brontekst: ወአንሥአ (wäänsä) = en hij trok op | እምህየ (emhyä) = vandaar | ወሖረ (wähorä) = en ging | መንገለ (mängälä) = naar | ደቡብ (däbub) = het zuiden | ወበጽሐ (wäbätshä) = en hij kwam | እስከ (eskä) = tot | ኬብሮን (kebron) = Hebron | ወኬብሮን (wäkebron) = en Hebron | አሜሃ (ämeha) = toen | ተሐንጸት (tähäntsät) = werd gebouwd | ወነበረ (wänäbärä) = en hij woonde | ህየ (heyä) = daar | ዓመተ (amätä) = jaar | ክልኤተ (keletä) = twee | ወሖረ (wähorä) = en ging | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = de aarde van | ደቡብ (däbub) = het zuiden | እስከ (eskä) = tot | ቦአ (boä) = kwam binnen | ሎጥ (lot) = Lot Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:9–10 en 13:18. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: ደቡብ (‘zuiden’): hier betekent het ‘zuiden’ (het Zuidland, Zie Gen. 12:9), anders dan in 7:17 en 8:13. Voetnoot Lezing: ቦአ ሎጥ (‘Lot binnenkwam’): de tekst lijkt bedorven; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘tot Bealoth’ (Zie Joz. 15:24) en daarna ‘en er was een hongersnood in het land’. Zie ook: Gen 12:9–10; Gen 13:18; Joz 15:24 **13:11** En Abram ging naar Egypte in het derde jaar van de jaarweek, en hij woonde vijf jaar in Egypte, voordat zijn vrouw werd weggenomen. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | አብራም (äbram) = Abram | ግብጽ (gebts) = Egypte | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ኀምስተ (khämstä) = vijf | ዓመተ (amätä) = jaar | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ትትሀየድ (tethäyäd) = zij werd weggenomen | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:10. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie ook: Gen 12:10 **13:12** En Tanis in Egypte werd toen gebouwd, zeven jaar na Hebron. Brontekst: ወጠናይስ (wätänays) = en Tanis | ዘግብጽ (zägbts) = van Egypte | አሜሃ (ämeha) = toen | ተሐብጸት (tähäbtsät) = werd gebouwd | በሰብዓቱ (bäsäbatu) = zeven | ክረምት (kerämt) = jaren | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ኬብሮን (kebron) = Hebron Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Num. 13:22. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: ጠናይስ (‘Tanis’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit Soän is. Zie ook: Num 13:22 **13:13** En het geschiedde toen de farao Sarai wegnam, de vrouw van Abram, dat Yahweh de farao en zijn huis met een grote plaag sloeg vanwege Sarai, de vrouw van Abram. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | አመ (ämä) = toen | ሄዶ (hedo) = wegnam | ፈርዖን (färon) = de farao | ሶራይ (soray) = Sarai | ብእሲቶ (besito) = de vrouw | ለአብራም (lääbram) = van Abram | ቀሠፈ (qäsäfä) = plaagde | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ፈርዖንሃ (färonha) = de farao | ወቤቶ (wäbeto) = en zijn huis | በመቅሠፍት (bämäqsäft) = met een plaag | ዐቢይ (äbiy) = grote | በእንተ (bäntä) = vanwege | ሶራይ (soray) = Sarai | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ለአብራም (lääbram) = aan Abram Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:15–17. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Gen. 12:18 hier niet wordt overgenomen. Zie ook: Gen 12:15–17; Gen 12:18 **13:14** En Abram was zeer rijk aan bezit: aan schapen, runderen, ezels, paarden, kamelen, dienaren en dienaressen, aan zilver en goud, in overvloed. Brontekst: ወአብራም (wääbram) = en Abram | ክቡር (kebur) = rijk | በጥሪት (bätrit) = in bezit | ጥቀ (teqä) = zeer | በአባግዕ (bääbag) = in schapen | ወበአልህምት (wäbäälhmt) = en in runderen | ወበአእዱግ (wäbäädug) = en in ezels | ወበአፍራስ (wäbääfras) = en in paarden | ወበአግማል (wäbäägmal) = en in kamelen | ወበአግብርት (wäbäägbrt) = en in dienaren | ወበአእማት (wäbäämat) = en in dienaressen | ወበብሩር (wäbäbrur) = en in zilver | ወበወርቅ (wäbäwärq) = en in goud | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat ook Lot, de zoon van zijn broer, rijk was; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 13:2 **13:15** En de farao gaf Sarai, de vrouw van Abram, terug en liet hem uit het land Egypte vertrekken, en hij ging naar de plaats waar hij eerder zijn tent had opgeslagen, naar de plaats van het altaar, met Ai ten oosten van Betel en de zee in het westen. En hij zegende Yahweh, zijn Elohim, die hem in vrede teruggebracht had. Brontekst: ወአግብአ (wäägbä) = en gaf terug | ፈርዖን (färon) = de farao | ሶራይሃ (sorayha) = Sarai | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | አብራም (äbram) = Abram | ወአፍለሶ (wääfläso) = en liet hem vertrekken | እምድረ (emdrä) = uit het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወሖረ (wähorä) = en ging | ውስተ (westä) = in | መካን (mäkan) = plaats | ኀበ (khäbä) = waar | ተከለ (täkälä) = plantte | ደብተራሁ (däbtärahu) = zijn tent | እንተ (entä) = die | ቀዲሙ (qädimu) = eerder | ውስተ (westä) = in | መካነ (mäkanä) = de plaats van | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | አጌ (äge) = Ai | እምጽባሐ (emtsbahä) = ten oosten van | ቤቴል (betel) = Betel | ወባሕር (wäbahr) = en het westen | ወባሪኮ (wäbariko) = en hij zegende | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | አምላኩ (ämlaku) = zijn Elohim | ዘሜጦ (zämeto) = die hem teruggebracht had | በሰላም (bäsälam) = in vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:3–4. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 13:3–4 ### Terugkeer naar Betel **13:16** En het geschiedde in dit eenenveertigste jubeljaar, in het derde jaar van de eerste jaarweek, dat hij naar deze plaats terugkeerde en daarop een brandoffer liet opgaan en riep in de naam van Yahweh, Elohim, de Allerhoogste, mijn Elohim, voor eeuwig en altoos. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በዝ (bäz) = in dit | አርብዓ (ärba) = veertig | ወአሐዱ (wäähädu) = en één | ኢዮቤልዎን (iyobelwon) = jubeljaar | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ዓም (am) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ገብአ (gäbä) = keerde terug | ውስተ (westä) = in | ዝመካን (zemäkan) = deze plaats | ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan | በዲቤሁ (bädibehu) = daarop | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | በስመ (bäsmä) = in de naam | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | ለዓለመ (läalämä) = voor eeuwig en | ዓለም (aläm) = de eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:4. Zie ook: Gen 13:4 ### Lot scheidt zich van Abram **13:17** En in het vierde jaar van deze jaarweek scheidde Lot zich van hem, en Lot woonde in Sodom, en de mensen van Sodom waren zeer zondig. Brontekst: ወበራብዕ (wäbärab) = en in de vierde | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van dit | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ተፈልጠ (täfältä) = is gescheiden | ሎጥ (lot) = Lot | እምኔሁ (emnehu) = van hem | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ሎጥ (lot) = Lot | ውስተ (westä) = in | ሰዶም (sädom) = Sodom | ወሰብአ (wäsäbä) = en de mensen van | ሰዶም (sädom) = Sodom | ኃጥኣን (khatan) = de zondaars | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:11–13. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Zie ook: Gen 13:11–13 **13:18** En het bedroefde hem in zijn hart, omdat de zoon van zijn broer zich van hem gescheiden had, want hij had geen kinderen. Brontekst: ወአከዮ (wääkäyo) = en het bedroefde hem | በልቡ (bälbu) = in zijn hart | እስመ (esmä) = omdat | ተፈልጠ (täfältä) = is gescheiden | ወልደ (wäldä) = de zoon van | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | እምኔሁ (emnehu) = van hem | እስመ (esmä) = omdat | አልቦ (älbo) = hij had niet | ውሉደ (weludä) = kinderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Aanvullend: Zie Gen. 13:14–17. Zie ook: Gen 13:14–17 **13:19** In dat jaar, toen Lot gevangen genomen werd, Brontekst: በውእቱ (bäwtu) = in die | ዓመት (amät) = jaar | አመ (ämä) = toen | ተፄወወ (tätsewäwä) = werd gevangen genomen | ሎጥ (lot) = Lot Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘zei Yahweh tot Abram, nadat Lot zich van hem had gescheiden, in het vierde jaar van deze week: Sla je ogen op van de plaats waar je woont, naar het noorden, het zuiden, het westen en het oosten’; dat staat niet in de Beta-tekst, zodat het citaat in 13:20–21 daar zonder inleiding volgt. **13:20** **„want heel het land dat je ziet, zal Ik aan jou en aan je nageslacht geven tot in eeuwigheid.** Brontekst: እስመ (esmä) = want | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | እንተ (entä) = die | ትሬኢ (terei) = je ziet | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | እመሁባ (emähuba) = zal Ik haar geven | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en ik zal je nageslacht maken als het zand van de zee; als iemand het stof van de aarde kan tellen, zal ook je nageslacht geteld worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 13:16. Zie ook: Gen 13:15; Gen 13:16 **13:21** **Sta op en wandel door zijn lengte en zijn breedte en zie alles, want aan je nageslacht zal Ik het geven.”** Brontekst: ተንሥእ (täns) = sta op | ወአንሶሱ (wäänsosu) = en wandel | ውስተ (westä) = in | ኑኃ (nukha) = haar lengte | ወርሕባ (wärhba) = en haar breedte | ወርኢ (wäri) = en zie | ኵሎ (kwlo) = alles | እስመ (esmä) = want | ለዘርእከ (läzärkä) = aan je nageslacht | እሁባ (ehuba) = zal Ik haar geven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Abram naar Hebron ging en daar woonde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 13:17–18. Zie ook: Gen 13:17–18 ### Kedorlaomer en de gevangenneming van Lot **13:22** En in dit jaar kwamen Kedorlaomer, koning van Elam, Amrafel, koning van Sinear, Arioch, koning van Ellasar, en Tergal, koning van de volken, en zij doodden de koning van Gomorra, en de koning van Sodom vluchtte. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en in dit | ዓመት (amät) = jaar | መጽአ (mätsä) = kwam | ከደለጎሞር (kädälägomor) = Kedorlaomer | ንጉሠ (negusä) = koning van | ኤላም (elam) = Elam | አመርፋል (ämärfal) = Amrafel | ንጉሠ (negusä) = koning van | ሲናአር (sinaär) = Sinear | ወአሪአክ (wääriäk) = en Arioch | ንጉሠ (negusä) = koning van | ሴለሳር (seläsar) = Ellasar | ወቴርጋል (wätergal) = en Tergal | ንጉሠ (negusä) = koning van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ወቀተልዎ (wäqätälwo) = en zij doodden | ለንጉሠ (längusä) = de koning van | ጎሞር (gomor) = Gomorra | ወጐየ (wägwäyä) = en vluchtte | ንጉሠ (negusä) = koning van | ሰዶም (sädom) = Sodom Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:1–10. Zie Elam: Elam lag ten oosten van de Tigris, in het zuidwesten van het huidige Iran. Zie Sinear: Sinear is het land Sumer en Akkad, tussen de Eufraat en de Tigris in het zuiden van Mesopotamië. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Voetnoot Uitleg: ቴርጋል (‘Tergal’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de Hebreeuwse tekst Tidal heeft; hij vergelijkt het Griekse Θαργαλ. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat velen vielen door wonden in het dal Siddim bij de Zoutzee; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 14:3 en 14:10. Zie ook: Gen 14:1–10; Gen 14:3; Gen 14:10 **13:23** En zij namen Sodom, Adma en Zeboïm gevangen, en zij namen ook Lot gevangen, de zoon van de broer van Abram, met al zijn bezit, en zij trokken tot Dan. Brontekst: ወፄወዉ (wätsewäwu) = en zij namen gevangen | ሰዶምሃ (sädomha) = Sodom | ወአዳማሃ (wäädamaha) = en Adma | ወሴቦኤም (wäseboem) = en Zeboïm | ወፄወውዎ (wätsewäwwo) = en zij namen gevangen | ለሎጥኒ (lälotni) = ook Lot | ወልደ (wäldä) = de zoon van | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ለአብራም (lääbram) = aan Abram | ሰኵሎ (säkwlo) = met al | ጥሪቶ (terito) = zijn bezit | ወሖረ (wähorä) = en ging | እስከ (eskä) = tot | ዳን (dan) = Dan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:11–14. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Zie Dan: Dan lag in het uiterste noorden van het land, bij een bron van de Jordaan (Tel Dan). Zie ook: Gen 14:11–14 **13:24** En er kwam iemand die ontkomen was, en hij vertelde Abram dat de zoon van zijn broer gevangen genomen was. Brontekst: ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | ዘድኅነ (zädkhnä) = die ontkomen was | ወነገሮ (wänägäro) = en vertelde hem | ለአብራም (lääbram) = aan Abram | ከመ (kämä) = dat | ተፄወወ (tätsewäwä) = werd gevangen genomen | ወልደ (wäldä) = de zoon van | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:13–14. Zie ook: Gen 14:13–14 ### De tienden **13:25** En hij rustte de geborenen van zijn huis uit. [En Abram ging en doodde Kedorlaomer, en hij keerde terug en gaf tienden van alles, en gaf het aan Melchisedek.] Brontekst: ወአስተረሰየ (wäästäräsäyä) = en hij rustte uit | ልደ (ledä) = de geborenen van | ቤቱ (betu) = zijn huis | [ወሖረ ([wähorä) = en ging | አብራም (äbram) = Abram | ወቀተሎ (wäqätälo) = en hij doodde hem | ለከደለጎሞር (läkädälägomor) = Kedorlaomer | ወየመይጠ (wäyämäytä) = en keerde terug | ወዐሠረ (wääsärä) = en hij gaf een tiende | ዐሥራተ (äsratä) = tienden | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ወወሀቦ (wäwähäbo) = en hij gaf het | ለመልከ (lämälkä) = aan Melchi- | ጼዴቅ (tsedeq) = -zedek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ወአስተረሰየ (‘en hij rustte uit’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘armed’ en wijst op de Targum van Onkelos bij Gen. 14:14. Charles vermoedt een leemte aan het begin van dit vers, die de achtervolging en Melchisedek behelsde; Zie Gen. 14:15–20. Voetnoot Lezing: De Beta-tekst zet ‘En Abram ging … Melchisedek’ tussen vierkante haken. Charles heeft in plaats daarvan een leemte en daarna ‘voor Abram en voor zijn nageslacht een tiende van de eerstelingen voor Yahweh’, en dat Yahweh het voor eeuwig als instelling bepaalde voor de priesters die voor Hem dienen. Zie ook: Gen 14:14; Gen 14:15–20 **13:26** En voor deze wet is er geen bepaling van dagen, want voor de generaties in eeuwigheid heeft Hij ingesteld dat zij tienden zouden geven aan Yahweh van alles: van het zaad, van de wijn, van de olie, van de runderen en van de schapen. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en er is niet | ለዝ (läz) = voor deze | ሕግ (heg) = wet | ወሰነ (wäsänä) = en de bepaling van | መዋዕል (mäwal) = dagen | እስመ (esmä) = omdat | ትውልድ (tewld) = de generaties van | ዘለዓለም (zäläaläm) = in eeuwigheid | ሠርዖ (säro) = heeft Hij ingesteld | ከመ (kämä) = dat | የሀቡ (yähäbu) = zij zouden geven | ዓሥራተ (asratä) = tienden | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = aan Yahweh | እምዘርእ (emzär) = van het zaad | ወእምወይን (wämwäyn) = en van de wijn | ወእምቅብእ (wämqb) = en van de olie | ወእምአልህምት (wämälhmt) = en van de runderen | ወእምአባግዕ (wämäbag) = en van de schapen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 32:15 voor de tienden en de Levitische priesters. Zie ook: Jub 32:15 **13:27** En Hij gaf het aan Zijn priesters, om te eten en te drinken met vreugde voor Zijn aangezicht. Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en Hij | ወሀበ (wähäbä) = gaf het | ለካህናቲሁ (läkahnatihu) = aan Zijn priesters | ለበሊዕ (läbäli) = om te eten | ወለሰቲይ (wäläsätiy) = en om te drinken | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor Zijn aangezicht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De koning van Sodom **13:28** En de koning van Sodom kwam tot hem en boog zich voor hem en zei: Onze heer Abram, geef ons de zielen die je gered hebt, maar de buit zij van jou. Brontekst: ወበጽሐ (wäbätshä) = en kwam | ኀቤሁ (khäbehu) = tot hem | ንጉሠ (negusä) = koning van | ሰዶም (sädom) = Sodom | ወሰገደ (wäsägädä) = en boog zich | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor hem | ወይቤ (wäybe) = en zei | እግዚእነ (egzinä) = onze heer | አብራም (äbram) = Abram | ጸግወነ (tsägwänä) = geef ons | ነፍሰ (näfsä) = de zielen | እለ (elä) = die | ባለሕከ (balähkä) = je gered hebt | ወምህርካሁሰ (wämhrkahusä) = maar de buit | ይኩንከ (yekunkä) = zij van jou Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:21. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Zie ook: Gen 14:21 **13:29** En Abram zei tot hem: Ik hef mijn handen op tot Elohim, de Allerhoogste: van een draad tot een sandaalriem zal ik niets nemen van alles wat van jou is, opdat je niet zegt: Ik heb Abram rijk gemaakt. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | አብራም (äbram) = Abram | ሎቱ (lotu) = tot hem | አነሥእ (änäs) = ik hef op | እደዊየ (edäwiyä) = mijn handen | ኀበ (khäbä) = tot | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | እምፈትል (emfätl) = van een draad | እስከ (eskä) = tot | ቶታነ (totanä) = een schoenriem | አሣእን (äsan) = van een sandaal | እመ (emä) = indien | እነሥእ (enäs) = ik neem | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዘዚአከ (zäziäkä) = van het jouwe | ከመ (kämä) = opdat | ኢትኩን (itkun) = je niet | በሃሌ (bähale) = zegt | አነ (änä) = ik | አብዐልክዎ (äbälkwo) = ik rijk gemaakt heb | ለአብራም (lääbram) = aan Abram Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:22–24. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘behalve wat de jongemannen gegeten hebben en het deel van de mannen die met mij gingen: Aner, Eskol en Mamre; dezen zullen hun deel nemen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 14:24. Zie ook: Gen 14:22–24; Gen 14:24 ## Jubileeën 14 _Het verbond met Abram en de geboorte van Ismaël_ ### Het woord van Yahweh in een droom **14:1** En na dit alles, in het vierde jaar van deze jaarweek, bij de nieuwe maan van de derde maand, kwam het woord van Yahweh tot Abram in een droom, zeggend: **„Vrees niet, Abram. Ik ben je verdediger, en je loon zal zeer groot zijn.”** Brontekst: ወእምድኅረ (wämdkhrä) = en na | ዝነገር (zenägär) = dit alles | በራብዕ (bärab) = in het vierde | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van dit | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ሣልስ (sals) = derde | ወርኅ (wärkh) = maand | ኮነ (konä) = kwam | ቃለ (qalä) = het woord van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኀበ (khäbä) = tot | አብራም (äbram) = Abram | በሕልም (bählm) = in een droom | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ኢትፍራህ (itfrah) = wees niet bang | አብራም (äbram) = Abram | አነ (änä) = Ik | ውእቱ (wetu) = ben | ቃውምከ (qawmkä) = je verdediger | ወዐስብከ (wääsbkä) = en je loon | ይፈደፍድ (yefädäfd) = zal overvloedig zijn | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:1. Zie ook: Gen 15:1 **14:2** En hij zei: Yahweh, Yahweh, wat zult U mij geven? Ik ga immers kinderloos heen, en de zoon van Masek, mijn dienares, is Eliëzer van Damascus; hij zal mij beërven. Maar mij hebt U geen nageslacht gegeven: geef mij nageslacht. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | እግዚኦ (egzio) = Yahweh | እግዚኦ (egzio) = Yahweh | ምንተ (mentä) = wat | ትሁበኒ (tehubäni) = zult U mij geven | ወአንሰ (wäänsä) = en ik | አሐውር (ähäwr) = ga heen | ዘእንበለ (zänbälä) = zonder | ውሉድ (welud) = kinderen | ወወልደ (wäwäldä) = en de zoon van | ማሴቅ (maseq) = Masek | አመትየ (ämätyä) = mijn dienares | ውእቱ (wetu) = is | ደማስቆስ (dämasqos) = Damascus | ኤሌኤዜር (eleezer) = Eliëzer | ውእቱ (wetu) = hij | ይወርሰኒ (yewärsäni) = zal mij beërven | ወሊተ (wälitä) = en mij | ኢወሀብከኒ (iwähäbkäni) = hebt U niet gegeven | ዘርአ (zärä) = nageslacht | ሀበኒ (häbäni) = geef mij | ዘርአ (zärä) = nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:2–3. Zie Damascus: Damascus ligt aan de voet van het Antilibanon, in het huidige Syrië. Voetnoot Uitleg: ማሴቅ (‘Masek’): in Gen. 15:2 staat בֶן־מֶשֶׁק (ben-Meshek), een moeilijke uitdrukking. Jubileeën maakt van Masek de naam van Abrams dienares, en van Eliëzer haar zoon. Zie ook: Gen 15:2–3 **14:3** En Hij zei tot hem: **„Deze zal je niet beërven, maar wie uit je schoot voortkomt, die zal je beërven.”** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en Hij zei tot hem | ኢይወርሰከዝ (iywärsäkäz) = deze zal je niet beërven | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ዘይወፅእ (zäywäts) = wie uitgaat | እምከርሥከ (emkärskä) = uit je schoot | ውእቱ (wetu) = die | ይወርሰከ (yewärsäkä) = zal je beërven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:4. Zie ook: Gen 15:4 **14:4** En hij leidde hem naar buiten, en Hij zei tot hem: **„Kijk naar de hemel en tel de sterren, als je ze kunt tellen.”** Brontekst: ወአውፅኦ (wääwtso) = en hij leidde hem naar buiten | አፍአ (äfä) = buiten | ወይቤሎ (wäybelo) = en Hij zei tot hem | ነጽር (nätsr) = kijk | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = hemel | ወኆልቍ (wäkholqw) = en tel | ከዋክብተ (käwakbtä) = sterren | እመ (emä) = als | ትክል (tekl) = je kunt | ኆልቆቶሙ (kholqotomu) = hen tellen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:5. Zie ook: Gen 15:5 **14:5** En hij keek naar de hemel en zag de sterren, en Hij zei tot hem: **„Zo zal je nageslacht zijn.”** Brontekst: ወነጸረ (wänätsärä) = en hij keek | ሰማየ (sämayä) = de hemel | ወርእየ (wäryä) = en hij zag | ከዋክብተ (käwakbtä) = sterren | ወይቤሎ (wäybelo) = en Hij zei tot hem | ከመዝ (kämäz) = zo | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **14:6** En hij geloofde Yahweh, en het werd hem toegerekend als gerechtigheid. Brontekst: ወአምኖ (wäämno) = en hij geloofde | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | ወተኆለቆ (wätäkholäqo) = en het werd hem toegerekend | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:6. Voetnoot Aanvullend: Zie Rom. 4:3 en Jak. 2:23. Zie ook: Gen 15:6; Jak 2:23; Rom 4:3 **14:7** En Hij zei tot hem: **„Ik ben Yahweh, die jou heb uitgeleid uit Ur van de Chaldeeën om je het land van de Kanaänieten te geven, om het voor altijd te bezitten, en om voor jou en voor je nageslacht na jou Elohim te zijn.”** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en Hij zei tot hem | አነ (änä) = Ik | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘአውፃእኩከ (zääwtsakukä) = die jou heb uitgeleid | እምነ (emnä) = van | ኡር (ur) = Ur | ዘከለዳዊያን (zäkälädawiyan) = van de Chaldeeën | ከመ (kämä) = om | አሀብከ (ähäbkä) = jou te geven | ምድረ (medrä) = het land van | ከነናዊያን (känänawiyan) = Kanaänieten | ለእኂዝ (läkhiz) = om te bezitten | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ወለከዊነ (wäläkäwinä) = en om te zijn | ለከ (läkä) = voor jou | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en voor je nageslacht | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = na jou Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:7 en 11:31. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 12:22–24 voor de roeping uit Ur. Zie ook: Gen 11:31; Gen 15:7; Jub 12:22–24 **14:8** En hij zei: Yahweh, Yahweh, waaraan zal ik weten dat ik het zal beërven? Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | እግዚኦ (egzio) = o Yahweh | እግዚኦ (egzio) = o Yahweh | በምንት (bämnt) = waaraan | አአምር (äämr) = zal ik weten | ከመ (kämä) = dat | እወርስ (ewärs) = ik zal beërven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:8. Zie ook: Gen 15:8 ### Het offer van de dieren **14:9** En Hij zei tot hem: **„Neem voor Mij een vaars van drie jaar, een bok van drie jaar, een schaap van drie jaar, een tortelduif en een duif.”** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en Hij zei tot hem | ንሣእ (nesa) = neem | ሊተ (litä) = voor Mij | ጠዕዋ (täwa) = een vaars | ዘሠለስቱ (zäsälästu) = van drie | ዓመት (amät) = jaar | ወጠሌ (wätäle) = en een bok | ዘሠለስቱ (zäsälästu) = van drie | ዓመት (amät) = jaar | ወበግዐ (wäbägä) = en een schaap | ዘሠለስቱ (zäsälästu) = van drie | ዓመት (amät) = jaar | ወመንጤተ (wämäntetä) = en een tortelduif | ወርግበ (wärgbä) = en een duif Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:9. Zie ook: Gen 15:9 **14:10** En hij nam dit alles in het midden van de maand, en hij zat bij de eik van Mamre, die dicht bij Hebron is. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en hij nam | ዘንተ (zäntä) = dit | ኵሎ (kwlo) = alle | በመንፈቀ (bämänfäqä) = in het midden van | ወርኅ (wärkh) = de maand | ወውእቱ (wäwtu) = en hij | ይነብር (yenäbr) = zat | ኀበ (khäbä) = bij | ድራይ (deray) = de eik van | ዘማምሪ (zämamri) = Mamre | እንተ (entä) = die | ይእቲ (yeti) = is | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ኬብሮን (kebron) = Hebron Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:18. Zie Mamre: Mamre en de grot van Machpela liggen bij Hebron, in het bergland van Juda. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 13:18 **14:11** En hij bouwde daar een altaar en slachtte dit alles, en hij goot hun bloed op het altaar, en hij sneed hen doormidden en legde de stukken tegenover elkaar, maar de vogels sneed hij niet door. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | ህየ (heyä) = daar | ወዘብሐ (wäzäbhä) = en hij slachtte | ዘንተ (zäntä) = dit | ኵሎ (kwlo) = alle | ወከዐወ (wäkääwä) = en hij goot | ደሞሙ (dämomu) = hun bloed | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወነፈቆሙ (wänäfäqomu) = en hij sneed hen doormidden | እማእከል (emakäl) = uit het midden | ወአንበሮሙ (wäänbäromu) = en hij legde hen | አንጸራቲሆሙ (äntsäratihomu) = tegenover elkaar | በበ (bäbä) = ieder | ገጾሙ (gätsomu) = voor hun aangezicht | ወአዕዋፍሰ (wääwafsä) = maar de vogels | ኢነተፈ (inätäfä) = sneed hij niet door Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:10. Zie ook: Gen 15:10 **14:12** En de vogels daalden neer op de stukken, en Abram weerde hen, en hij liet niet toe dat de vogels ze aanraakten. Brontekst: ወይወርዱ (wäywärdu) = en daalden neer | አዕዋፍ (äwaf) = vogels | ዲበ (dibä) = op | ስፍሕ (sefh) = de stukken | ወይከልኦሙ (wäykälomu) = en hij weerde hen | አብራም (äbram) = Abram | ወኢየኀድግ (wäiyäkhädg) = en hij liet niet toe | አዕዋፍ (äwaf) = vogels | ይልክፍዎን (yelkfwon) = dat zij ze zouden aanraken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:11. Zie ook: Gen 15:11 ### Het vuur tussen de stukken **14:13** En het geschiedde toen de zon onderging, dat een ontzetting op Abram viel, en zie, een grote verschrikking van duisternis viel op hem. En er werd tot Abram gezegd: **„Weet zeker dat je nageslacht een vreemdeling zal zijn in een vreemd land, en zij zullen hen dienstbaar maken en kwellen, 400 jaar.** Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ሶበ (sobä) = toen | ዕርበተ (erbätä) = de ondergang van | ፀሐይ (tsähäy) = de zon | ድንጋፄ (dengatse) = een ontzetting | ወድቀ (wädqä) = viel | ላዕለ (lalä) = op | አብራም (äbram) = Abram | ወናሁ (wänahu) = en zie | ግርማ (germa) = een verschrikking van | ዐቢይ (äbiy) = grote | ጽልመት (tselmät) = duisternis | ወድቀ (wädqä) = viel | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ወተብህለ (wätäbhlä) = en er werd gezegd | ለአብራም (lääbram) = aan Abram | አእምሮ (ämro) = ten zeerste | አእምር (ämr) = weet | ከመ (kämä) = dat | ፈላሴ (fälase) = een vreemdeling | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = een land | ነኪር (näkir) = dat vreemd is | ወይቀንይዎሙ (wäyqänywomu) = en zij zullen hen dienstbaar maken | ወያሐምምዎሙ (wäyahämmwomu) = en hen kwellen | አርባዕተ (ärbatä) = vier | ምእተ (metä) = honderd | ዓመተ (amätä) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:12–13. Voetnoot Uitleg: Gen. 15:13 heeft 400 jaar, Ex. 12:40 heeft 430 jaar. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de overlevering het getal van Ex. 12:40 laat beginnen bij de tijd van de aartsvaders in Kanaän, en dat Jubileeën de tijd rekent vanaf de geboorte van Isaak. Voetnoot Lezing: ተብህለ (‘er werd gezegd’): de spreker is niet genoemd; wij volgen de samenhang van Gen. 15:13 en heb hem als spreken van Yahweh behandeld. Zie ook: Gen 15:12–13; Gen 15:13; Ex 12:40 **14:14** **En ook over het volk dat zij zullen dienen zal Ik oordelen.** Brontekst: ወለሕዝብኒ (wälähzbni) = en ook het volk | እለ (elä) = dat | ይትቀነዩ (yetqänäyu) = zij zullen dienen | አነ (änä) = Ik | እፈትሕ (efäth) = zal oordelen | ሎሙ (lomu) = over hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:14. Zie ook: Gen 15:14 **14:15** **En jij zult in vrede naar je vaderen gaan en begraven worden in een goede ouderdom.** Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en jij | ተሐውር (tähäwr) = je zult gaan | ኀበ (khäbä) = naar | አበዊከ (äbäwikä) = je vaderen | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ወትትቀበር (wättqäbär) = en je zult begraven worden | በርስእ (bärs) = in ouderdom | ሠናይ (sänay) = goede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:15. Zie ook: Gen 15:15 **14:16** **En in de vierde generatie zullen zij hierheen terugkeren, want de zonde van de Amorieten is tot nu toe niet vervuld.”** Brontekst: ወበትውልድ (wäbätwld) = en in de generatie | ራብዕ (rab) = vierde | ይትመየጡ (yetmäyätu) = zullen zij terugkeren | ዝየ (zeyä) = hierheen | እስመ (esmä) = omdat | ኢተፈጸመ (itäfätsämä) = is niet vervuld | ኃጢአቶሙ (khatiätomu) = de zonde | ለአሞሬዎን (läämorewon) = van de Amorieten | እስከ (eskä) = tot | ይእዜ (yeze) = nu Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:16. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat een geslacht hier honderd jaar is: Isaak werd geboren toen Abraham honderd was (Gen. 21:5). Zie ook: Gen 15:16; Gen 21:5 **14:17** En hij ontwaakte uit de slaap en stond op, en de zon was ondergegaan, en er was een vlam, en zie, een oven rookte, en een vuurvlam ging voorbij tussen de stukken. Brontekst: ወነቅህ (wänäqh) = en hij ontwaakte | እምንዋም (emnwam) = uit de slaap | ወተንሥአ (wätänsä) = en stond op | ወፀሐይ (wätsähäy) = en de zon | ዐረበ (äräbä) = was ondergegaan | ወነድ (wänäd) = en een vlam | ኮነ (konä) = was | ወናሁ (wänahu) = en zie | እቶን (eton) = een oven | ይጠይስ (yetäys) = rookte | ወነበልባለ (wänäbälbalä) = en een vlam van | እሳት (esat) = vuur | ኀለፈ (khäläfä) = ging voorbij | ማእከለ (makälä) = tussen | ስፋሔ (sefahe) = de stukken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:17. Zie ook: Gen 15:17 ### Het verbond over het land **14:18** En op die dag sloot Yahweh een verbond met Abram, zeggend: **„Aan je nageslacht zal Ik dit land geven, van de rivier van Egypte tot de grote rivier, de rivier de Eufraat: aan de Kenieten, de Kenizzieten, de Kadmonieten, de Perizzieten, de Refaïeten, de Fakorieten en de Chiwwieten.”** Brontekst: ወበይእቲ (wäbäyti) = en op die | ዕለት (elät) = dag | ተካየደ (täkayädä) = sloot | ኪዳነ (kidanä) = een verbond | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስለ (meslä) = met | አብራም (äbram) = Abram | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ለዘርእከ (läzärkä) = aan je nageslacht | እሁብ (ehub) = zal Ik geven | ዛተ (zatä) = dit | ምድረ (medrä) = land | እምፈለገ (emfälägä) = van de rivier | ግብጽ (gebts) = Egypte | እስከ (eskä) = tot | ፈለገ (fälägä) = de rivier van | ዐቢይ (äbiy) = grote | ፈለገ (fälägä) = de rivier van | ኤውፍራጢስ (ewfratis) = Eufraat | ለቄኔውስ (läqenews) = aan de Kenieten | ወለቄኔዜውስ (wäläqenezews) = en de Kenizzieten | ወለቅድሞኔውስ (wäläqdmonews) = en de Kadmonieten | ወለፌሬዜውስ (wäläferezews) = en de Perizzieten | ወለረፌእያን (wäläräfeyan) = en de Refaïeten | ወለፈከሬውስ (wäläfäkärews) = en de Fakorieten | ወለኤዌውስ (wäläewews) = en de Chiwwieten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:18–21. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Eufraat: De Eufraat ontspringt in het hoogland van Turkije en stroomt door Syrië en Irak naar de Perzische Golf. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de Chiwwieten, Amorieten, Kanaänieten, Girgasieten en Jebusieten; in de Beta-tekst eindigt de lijst bij de Chiwwieten. ወለፈከሬውስ (‘en de Fakorieten’): deze naam ontbreekt in de Hebreeuwse tekst (zo Charles). ወለኤዌውስ (‘en de Chiwwieten’): staat in Gen. 15:20 volgens de Septuaginta en de Samaritaanse tekst; de Masoretische, Syrische en Latijnse tekst laten hem weg. Zie ook: Gen 15:18–21; Gen 15:20 **14:19** En de dag ging voorbij, en hij liet opgaan. Brontekst: ወኀለፈ (wäkhäläfä) = en de dag ging voorbij | ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier ‘en Abram bracht de stukken, de vogels, hun graanoffers en hun plengoffers, en het vuur verteerde ze’; in de Beta-tekst staat alleen ‘en hij liet opgaan’. **14:20** En in deze nacht sloten wij een verbond met Abram, zoals het verbond dat wij in deze maand met Noach sloten. Brontekst: ወበዛቲ (wäbäzati) = en in deze | ሌሊት (lelit) = nacht | ተካየድነ (täkayädnä) = sloten wij | ኪዳነ (kidanä) = een verbond | ምስለ (meslä) = met | አብራም (äbram) = Abram | በከመ (bäkämä) = zoals | ኪዳን (kidan) = het verbond | ዘተካየድነ (zätäkayädnä) = dat wij sloten | በዛቲ (bäzati) = in deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ምስለ (meslä) = met | ኖኅ (nokh) = Noach Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 6:17–19 voor het verbond met Noach in de derde maand. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Abram voor zich het feest en de instelling voor altijd vernieuwde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jub 6:17–19 **14:21** En Abram verheugde zich en maakte dit alles bekend aan Sarai, zijn vrouw. Brontekst: ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | አብራም (äbram) = Abram | ወአይድዐ (wääydä) = en hij maakte bekend | ዘንተ (zäntä) = dit | ኵሎ (kwlo) = alles | ለሰራይ (läsäray) = aan Sarai | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij geloofde dat hij nageslacht zou hebben, maar dat zij niet baarde; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Sarai en Hagar **14:22** En Sarai raadde Abram, haar man, aan en zei tot hem: Ga binnen bij Hagar, mijn Egyptische dienares, misschien zal ik door haar nageslacht voor je opbouwen. Brontekst: ወአምከረቶ (wäämkäräto) = en zij raadde hem aan | ሰራይ (säray) = Sarai | ለአብራም (lääbram) = aan Abram | ምታ (meta) = haar man | ወትቤሎ (wätbelo) = en zei tot hem | ባእ (ba) = ga binnen | ኀበ (khäbä) = bij | አጋር (ägar) = Hagar | ልእክትየ (lektyä) = mijn dienares | ግብጻዊት (gebtsawit) = Egyptische | እመቦ (emäbo) = misschien | ከመ (kämä) = opdat | አሐንጽ (ähänts) = ik opbouw | ለከ (läkä) = aan jou | እምኔሃ (emneha) = daarvan | ዘርአ (zärä) = nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 16:1–2. Zie ook: Gen 16:1–2 **14:23** En Abram luisterde naar de stem van Sarai, zijn vrouw, en zei tot haar: Doe het. Brontekst: ወስምዐ (wäsmä) = en luisterde naar | አብራም (äbram) = Abram | ቃለ (qalä) = de stem van | ሰራይ (säray) = Sarai | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ግበሪ (gebäri) = doe het Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 16:2–3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Sarai Hagar, haar Egyptische dienares, nam en haar aan Abram, haar man, gaf tot vrouw; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 16:2–3 **14:24** En hij ging bij haar binnen, en zij werd zwanger en baarde een zoon. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en ging binnen | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ወልደ (wäldä) = een zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 16:4 en 16:16. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij zijn naam Ismaël noemde, in het vijfde jaar van deze jaarweek, het zesentachtigste jaar van Abrams leven; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 16:4; Gen 16:16 ## Jubileeën 15 _Het verbond van de besnijdenis_ ### Het feest van de eerstelingen **15:1** En in het vijfde jaar van de jaarweek, de vierde van dit jubeljaar, in de derde maand, in het midden van de maand, vierde Abram het feest van de eerstelingen van de oogst van het zaad van de tarwe. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ኃምስ (khams) = vijfde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ዘራብዑ (zärabu) = de vierde | ለኢዮቤልውን (läiyobelwn) = van dit jubeljaar | ዝንቱ (zentu) = dit | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሣልስ (sals) = derde | በመንፈቀ (bämänfäqä) = in het midden van | ወርኅ (wärkh) = de maand | ገብረ (gäbrä) = vierde | አብራም (äbram) = Abram | በዓለ (bäalä) = het feest van | ቀዳሜ (qädame) = de eerstelingen van | ማእረረ (marärä) = de oogst | ዘዘርአ (zäzärä) = van het zaad | ሥርናይ (sernay) = tarwe Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 23:15–21. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het feest van de weken hier op de vijftiende van de derde maand valt, terwijl de Farizeeën het op de zesde vierden, en dat de offers hier van Lev. 23:18–20 afwijken. Zie ook: Lev 23:15–21; Lev 23:18–20 **15:2** En hij liet een nieuw offer opgaan op het altaar, de eerstelingen van het graan, voor Yahweh. Brontekst: ወአዕረገ (wäärägä) = en hij liet opgaan | መሥዋዕተ (mäswatä) = een offer | ሐዲስ (hädis) = nieuw | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ቀዳሜ (qädame) = de eerstelingen van | እክል (ekl) = graan | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Yahweh verschijnt aan Abram **15:3** En Yahweh verscheen hem, en Yahweh zei tot Abram: **„Ik ben Elohim Shaddai. Wees Mij welgevallig en wees volkomen.** Brontekst: ወአስተርአዮ (wäästäräyo) = en verscheen hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብራም (lääbram) = aan Abram | አነ (änä) = Ik | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ሰዳይ (säday) = Shaddai | ወአሥምር (wääsmr) = en behaag | በቅድሜየ (bäqdmeyä) = voor Mij | ወኩን (wäkun) = en wees | ፍጹመ (fetsumä) = volledig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:1. Voetnoot Uitleg: ሰዳይ (‘Shaddai’): Zie Gen. 17:1, ‘El Shaddai’. Zie ook: Gen 17:1 **15:4** **En Ik zal Mijn verbond geven tussen Mij en jou, en Ik zal je zeer groot maken.”** Brontekst: ወእሁብ (wähub) = en Ik zal geven | ኪዳንየ (kidanyä) = Mijn verbond | ማእከሌየ (makäleyä) = Mij | ወማእከሌከ (wämakälekä) = en tussen jou | ወአልህቀከ (wäälhqäkä) = en Ik zal je groot maken | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **15:5** En Abram viel op zijn gezicht, en Yahweh sprak tot hem en zei: Brontekst: ወወድቀ (wäwädqä) = en viel | አብራም (äbram) = Abram | በገጹ (bägätsu) = op zijn gezicht | ወተናገሮ (wätänagäro) = en sprak tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወይቤ (wäybe) = en Hij zei Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:3. Zie ook: Gen 17:3 ### Abram wordt Abraham **15:6** **„Zie, Mijn instelling is met jou, en Ik zal je maken tot een vader van vele volken.** Brontekst: ናሁ (nahu) = zie | ሥርዓትየ (seratyä) = Mijn instelling | ምስሌከ (meslekä) = met jou | ወእሬስየከ (wäresyäkä) = en Ik zal je maken | አበ (äbä) = vader | ለብዙኃን (läbzukhan) = van velen | አሕዛብ (ähzab) = de volken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:4. Zie ook: Gen 17:4 **15:7** **En je naam zal niet meer Abram genoemd worden; je naam zal van nu af en tot in eeuwigheid Abraham zijn, want tot een vader van vele volken heb Ik je gesteld.** Brontekst: ወኢይጼዋዕ (wäiytsewa) = en niet zal genoemd worden | እንከ (enkä) = meer | ስምከ (semkä) = je naam | አብራም (äbram) = Abram | ወይኩን (wäykun) = maar zal zijn | ስምከ (semkä) = je naam | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | አብርሃም (äbrham) = Abraham | እስመ (esmä) = omdat | አበ (äbä) = vader | ብዙኃን (bezukhan) = velen | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ሤምኩከ (semkukä) = heb Ik je gesteld Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:5. Voetnoot Aanvullend: Zie Neh. 9:7. Zie ook: Gen 17:5; Neh 9:7 **15:8** **En Ik zal je zeer groot maken.** Brontekst: ወአዐብየከ (wäääbyäkä) = en Ik zal je groot maken | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **15:9** **En Ik zal Mijn verbond geven tussen Mij en jou en tussen je nageslacht na jou, in hun geslachten, en tot een eeuwige instelling, opdat Ik Elohim voor je zal zijn en voor je nageslacht na jou.** Brontekst: ወእሁብ (wähub) = en Ik zal geven | ኪዳንየ (kidanyä) = Mijn verbond | ማእከሌየ (makäleyä) = Mij | ወማእከሌከ (wämakälekä) = en tussen jou | ወማእከለ (wämakälä) = en tussen | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = na jou | በትዝምዶሙ (bätzmdomu) = in hun geslachten | ወለሥርዓት (wäläsrat) = en tot een instelling | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ከመ (kämä) = opdat | እኩንከ (ekunkä) = Ik je zal zijn | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = na jou Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:7. Zie ook: Gen 17:7 **15:10** **[En Ik zal aan jou en aan je nageslacht na jou geven] het land waarin je als vreemdeling verbleef, het land Kanaän, dat je tot in eeuwigheid zult bezitten, en Ik zal hun Elohim zijn.”** Brontekst: [ወእሁብ ([wähub) = en Ik zal geven | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | እምድኅሬከ] (emdkhrekä]) = na jou | ምድረ (medrä) = het land | ኀበ (khäbä) = waarin | ፈለስከ (fäläskä) = je als vreemdeling verbleef | ምድረ (medrä) = het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ዘትኴንን (zätkwenn) = dat je zult bezitten | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ወእከውኖሙ (wäkäwnomu) = en Ik zal hun zijn | አምላከ (ämlakä) = Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:8. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Lezing: De Beta-tekst zet ‘En Ik zal aan jou en aan je nageslacht na jou geven’ tussen vierkante haken. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat deze woorden door homoioteleuton verloren waren en uit Gen. 17:8 zijn aangevuld. Zie ook: Gen 17:8 ### De besnijdenis **15:11** En Yahweh zei tot Abraham: **„En jij, bewaar Mijn verbond, jij en je nageslacht na jou: laat al jullie mannen besneden worden, en laat jullie voorhuid besneden worden, en het zal een teken van Mijn eeuwige instelling zijn tussen Mij en jullie.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ኪዳንየ (kidanyä) = Mijn verbond | ዕቀብ (eqäb) = bewaar | አንተ (äntä) = jij | ወዘርእከ (wäzärkä) = en je nageslacht | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = na jou | ተከሰቡ (täkäsäbu) = laat besneden worden | ኵሎ (kwlo) = alle | ሮስክሙ (roskmu) = jullie mannelijken | ወተከሰቡ (wätäkäsäbu) = en laat besneden worden | ቍልፈተክሙ (qwlfätäkmu) = jullie voorhuid | ወይከውን (wäykäwn) = en het zal zijn | ትእምርተ (temrtä) = een teken van | ሥርዓትየ (seratyä) = Mijn instelling | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ማእከሌየ (makäleyä) = Mij | ወማእከሌክሙ (wämakälekmu) = en tussen jullie Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:9–11. Voetnoot Uitleg: ሮስክሙ (‘jullie mannen’): het woord ሮስ gebruikt de Beta-tekst voor ‘man’; Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘every male’. Zie ook: Gen 17:9–11 **15:12** **En een kind zullen jullie op de achtste dag besnijden, ieder mannelijk kind in jullie geslachten, de huisgeborene.** Brontekst: ወለወልድ (wäläwäld) = en een kind | አመ (ämä) = op | ሳምንት (samnt) = de achtste | ዕለት (elät) = dag | ትከስብዎ (tekäsbwo) = jullie zullen besnijden | ኵሎ (kwlo) = alle | ሮሰ (rosä) = mannelijke | በትዝምድክሙ (bätzmdkmu) = in jullie geslachten | ወልደ (wäldä) = de geborene van | ቤት (bet) = het huis Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:12 en Lev. 12:3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘of wie je met geld van een vreemdeling hebt gekocht, wie je hebt verworven die niet van je nageslacht is’; dat staat niet in de Beta-tekst. Charles merkt op dat de Hebreeuwse tekst ‘een kind van acht dagen’ heeft en dat de lezing hier mogelijk opzettelijk is gewijzigd. Zie ook: Gen 17:12; Lev 12:3 **15:13** **De geborene van je huis zal zeker besneden worden, en wie je met goud gekocht hebt, zullen besneden worden.** Brontekst: ክስበተ (kesbätä) = besnijdenis | ይትከሰብ (yetkäsäb) = zal besneden worden | ልደ (ledä) = de geborenen van | ቤትከ (betkä) = je huis | ወዘበወርቅ (wäzäbäwärq) = en wie met goud | ተሣየጥከ (täsayätkä) = je gekocht hebt | ይትከሰቡ (yetkäsäbu) = zullen besneden worden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en Mijn verbond zal in jullie vlees zijn tot een eeuwige instelling’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 17:13 **15:14** **En wie niet besneden is, die niet besneden is in het vlees van zijn voorhuid op de achtste dag, die ziel zal uitgeroeid worden uit haar volk, want hij heeft Mijn verbond gebroken.”** Brontekst: ወዘኢኮነ (wäzäikonä) = en wie niet | ክሱበ (kesubä) = besneden | ሮስ (ros) = man | ዘኢተከስበ (zäitäkäsbä) = die niet besneden is | ሥጋ (sega) = het vlees van | ቍልፈቱ (qwlfätu) = zijn voorhuid | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ሳምንት (samnt) = de achtste | ትሤሮ (tesero) = zal uitgeroeid worden | ይእቲ (yeti) = die | ነፍስ (näfs) = ziel | እምዘመዳ (emzämäda) = uit haar volksgenoten | እስመ (esmä) = want | ኪዳንየ (kidanyä) = Mijn verbond | ነሠተ (näsätä) = hij heeft gebroken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:14. Zie ook: Gen 17:14 ### Sarai wordt Sara **15:15** En Yahweh zei tot Abraham: **„Sarai, je vrouw: haar naam zal niet meer Sarai genoemd worden, want Sara is haar naam.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ሶራ (sora) = Sarai | ብእሲትከ (besitkä) = je vrouw | ኢትጸዋዕ (ittsäwa) = zal niet genoemd worden | እንከ (enkä) = meer | ስማ (sema) = haar naam | ሶራ (sora) = Sarai | እስመ (esmä) = maar | ሳራ (sara) = Sara | ስማ (sema) = haar naam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:15. Zie ook: Gen 17:15 **15:16** **En Ik zal haar zegenen, en Ik zal je uit haar een zoon geven, en Ik zal hem zegenen, en hij zal een volk worden, en koningen van volken zullen uit hem voortkomen.”** Brontekst: ወእባርካ (wäbarka) = en Ik zal haar zegenen | ወእሁበከ (wähubäkä) = en Ik zal je geven | እምኔሃ (emneha) = uit haar | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወእባርኮ (wäbarko) = en Ik zal hem zegenen | ወይከውን (wäykäwn) = en hij zal worden | ሕዝበ (hezbä) = tot een volk | ወነገሥተ (wänägästä) = en koningen van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | እምኔሁ (emnehu) = uit hem | ይከውኑ (yekäwnu) = zullen voortkomen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:16. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘Ik zal hem zegenen’ ook in Gen. 17:16 staat volgens de Septuaginta, de Samaritaanse, de Syrische en de Latijnse tekst; de Masoretische tekst heeft daar ‘haar’. Zie ook: Gen 17:16 ### Abrahams vraag over Ismaël **15:17** En Abraham viel op zijn gezicht en verheugde zich, en zei in zijn hart: Zal een zoon geboren worden bij iemand die 100 jaar oud is, en zal Sara, die 90 jaar oud is, baren? Brontekst: ወወድቀ (wäwädqä) = en viel | አብርሃም (äbrham) = Abraham | በገጹ (bägätsu) = op zijn gezicht | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ወይቤ (wäybe) = en zei | በልቡ (bälbu) = in zijn hart | እመ (emä) = als | ለዘ (läzä) = voor iemand die | ምእትኑ (metnu) = honderd | ዓመቱ (amätu) = jaar oud is | ይትወለድ (yetwäläd) = geboren worden | ወልድ (wäld) = een zoon | ወሳራሂ (wäsarahi) = en Sara | እንተ (entä) = die | ተስዓ (täsa) = negentig | ዓመታ (amäta) = jaar oud is | ትወልድ (tewäld) = baren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:17. Zie ook: Gen 17:17 **15:18** En Abraham zei tot Yahweh: Och, dat Ismaël mocht leven voor Uw aangezicht. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | መፍትው (mäftw) = och | ይሕየው (yehyäw) = moge leven | ይስማዔል (yesmael) = Ismaël | ቅድሜከ (qedmekä) = voor U Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:18. Zie ook: Gen 17:18 **15:19** En Yahweh zei: **„Ja.** Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኦሆ (oho) = ja Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:19. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier ‘Ja, en Sara zal je ook een zoon baren, en je zult zijn naam Isaak noemen’; in de Beta-tekst staat alleen ‘Ja’, en de naam Isaak volgt in vers 21. Zie ook: Gen 17:19 **15:20** **En wat Ismaël betreft, Ik heb je gehoord; en zie, Ik zal hem zegenen en hem groot maken en hem zeer vermenigvuldigen.** Brontekst: ወበእንተ (wäbäntä) = en wat betreft | ይስማዔልሂ (yesmaelhi) = ook Ismaël | ሰማዕኩከ (sämakukä) = heb Ik je gehoord | ወናሁ (wänahu) = en zie | እባርኮ (ebarko) = zal Ik hem zegenen | ወአልህቆ (wäälhqo) = en Ik zal hem groot maken | ወአበዝኆ (wääbäzkho) = en Ik zal hem vermenigvuldigen | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:20. Zie ook: Gen 17:20 **15:21** **En Mijn verbond zal Ik bevestigen met Isaak, die Sara je zal baren in deze dagen, in het volgende jaar.”** Brontekst: ወኪዳንየ (wäkidanyä) = en Mijn verbond | አቀውም (äqäwm) = zal Ik bevestigen | ምስለ (meslä) = met | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ዘትውልድ (zätwld) = die zal baren | ለከ (läkä) = voor jou | ሳራ (sara) = Sara | በዝ (bäz) = in dit | መዋዕል (mäwal) = dagen | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ካልእ (kal) = volgende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:21. Zie ook: Gen 17:21 **15:22** En toen Hij geëindigd had met hem te spreken, steeg Yahweh op, van boven Abraham. Brontekst: ወፈጺሞ (wäfätsimo) = en toen Hij geëindigd had | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትናገር (yetnagär) = te spreken | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወዐርገ (wäärgä) = steeg op | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | እመልዕልተ (emälltä) = van boven | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:22. Zie ook: Gen 17:22 ### Abraham wordt besneden **15:23** En Abraham deed zoals Yahweh tot hem gezegd had, en hij nam Ismaël, zijn zoon, en al de geborenen van zijn huis, en allen die met goud gekocht waren, alle mannen in zijn huis, en hij besneed het vlees van hun voorhuid. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en deed | አብርሃም (äbrham) = Abraham | በከመ (bäkämä) = zoals | ይቤሎ (yebelo) = had gezegd | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ይስማዔልሃ (yesmaelha) = Ismaël | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ወኵሎ (wäkwlo) = en al | ልደ (ledä) = de geborenen van | ቤቱ (betu) = zijn huis | ወዘሂ (wäzähi) = en wie ook | በወርቅ (bäwärq) = met goud | ተሣየጠ (täsayätä) = gekocht was | ኵሎ (kwlo) = alle | ሮሰ (rosä) = mannelijke | ዘውስተ (zäwstä) = die in | ቤቱ (betu) = zijn huis | ወከሰበ (wäkäsäbä) = en besneed | ሥጋ (sega) = het vlees van | ምክሳቦሙ (meksabomu) = hun voorhuid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:23. Zie ook: Gen 17:23 **15:24** En op het tijdstip van deze dag werd Abraham besneden, [de geborenen van zijn huis] en de mensen van zijn huis, en allen die met goud gekocht waren, en ook van de kinderen van de vreemden werden met hem besneden. Brontekst: ወበጊዜ (wäbägize) = en op het tijdstip van | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | ተከስበ (täkäsbä) = werd besneden | አብርሃም (äbrham) = Abraham | [ወልደ ([wäldä) = de geborenen van | ቤቱ] (betu]) = zijn huis | ወሰብአ (wäsäbä) = en de mensen van | ቤቱ (betu) = zijn huis | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | እለ (elä) = die | በወርቅ (bäwärq) = met goud | ተሣየጠ (täsayätä) = gekocht was | ወእምውሉደ (wämwludä) = en van de kinderen van | ነኪራንኒ (näkiranni) = ook vreemden | ተከስቡ (täkäsbu) = werden besneden | ምስሌሁ (meslehu) = met hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:24–27. Voetnoot Lezing: De Beta-tekst zet ‘de geborenen van zijn huis’ tussen vierkante haken. Zie ook: Gen 17:24–27 **15:25** En deze wet is voor alle generaties in eeuwigheid, en er is geen besnijdenis van dagen. Brontekst: ወዝሕግ (wäzhg) = en deze wet | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ትውልድ (tewld) = generatie | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ክስበተ (kesbätä) = besnijdenis | መዋዕል (mäwal) = van dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en geen weglating van één dag uit de acht dagen, want het is een eeuwige instelling, ingesteld en geschreven op de hemelse tafelen’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Wie niet besneden is **15:26** En ieder die geboren wordt en niet besneden is in het vlees tot de achtste dag, behoort niet tot de kinderen van de instelling die Yahweh met Abraham sloot, want hij is van de kinderen van het verderf. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en ieder | ዘትውልደ (zätwldä) = die geboren wordt | ዘኢተከስበ (zäitäkäsbä) = die niet besneden is | ሥጋ (sega) = het vlees van | ነፍስቱ (näfstu) = zijn ziel | እስከ (eskä) = tot | ሰሙን (sämun) = achtste | ዕለት (elät) = dag | ኢኮነ (ikonä) = behoort niet | እምውሉደ (emwludä) = uit de kinderen van | ሥርዓት (serat) = de instelling | ዘትካየደ (zätkayädä) = dat gesloten werd | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | እስመ (esmä) = omdat | እምነ (emnä) = van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሙስና (musna) = het verderf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ነፍስቱ (‘zijn ziel’): het woord staat in de Beta-tekst bij ‘vlees’; Charles (Engelse vertaling uit 1917) laat het weg. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat er geen teken op hem is dat hij van Yahweh is, maar dat hij bestemd is om vernietigd en gedood en uit de aarde uitgeroeid te worden, omdat hij het verbond van Yahweh onze Elohim heeft gebroken; dat staat niet in de Beta-tekst. **15:27** Want zij allen zijn engelen van het aangezicht. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | መላእክተ (mälaktä) = de engelen van | ገጽ (gäts) = het aangezicht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) zijn de engelen van het aangezicht en de engelen van de heiliging besneden geschapen. Voetnoot Lezing: Charles heeft: ‘Want alle engelen van het aangezicht en alle engelen van de heiliging zijn zo geschapen vanaf de dag van hun schepping, en voor de engelen van het aangezicht en van de heiliging heeft Hij Israël geheiligd, opdat zij met Hem en met Zijn heilige engelen zouden zijn’; in de Beta-tekst staat alleen ‘Want zij allen zijn engelen van het aangezicht’. Zie Jubileeën 2:18–21. Zie ook: Jub 2:18–21 **15:28** En jij, gebied de zonen van Israël dat zij dit teken van het verbond bewaren voor hun geslachten, tot een eeuwige instelling, en zij zullen niet uit het land uitgeroeid worden. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | አዝዝ (äzz) = gebied | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወይዕቀቡ (wäyqäbu) = dat zij bewaren | ትእምርተዝ (temrtäz) = dit teken van | ኪዳን (kidan) = verbond | ለትውልዶሙ (lätwldomu) = voor hun geslachten | ለሥርዓት (läsrat) = tot een instelling | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ወኢይሠረው (wäiysäräw) = en zij zullen niet uitgeroeid worden | እምነ (emnä) = van | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:10. Zie ook: Gen 17:10 **15:29** Want het gebod is voor het verbond ingesteld, opdat zij het voor altijd bewaren. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ትእዛዝ (tezaz) = gebod | ተሠርዐ (täsärä) = is ingesteld | ለኪዳን (läkidan) = van het verbond | ከመ (kämä) = opdat | ይዕቀብዎ (yeqäbwo) = zij het bewaren | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **15:30** Want Ismaël en zijn zonen en zijn broers en Ezau liet Yahweh niet tot Zich naderen, en Hij koos hen niet uit, hoewel zij van de kinderen van Abraham zijn, want Hij kende hen; en Israël koos Hij uit, dat zij Zijn volk zouden zijn. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ይስማዔልሃ (yesmaelha) = Ismaël | ወውሉዶ (wäwludo) = en zijn zonen | ወአኃዊሁ (wääkhawihu) = en zijn broers | ወዔሳውሃ (wäesawha) = en Ezau | ኢያቅረቦ (iyaqräbo) = liet Hij niet naderen | ኀቤሁ (khäbehu) = tot Zich | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወኢኀረየ (wäikhäräyä) = en Hij koos hen niet | ቦሙ (bomu) = hen | እስመ (esmä) = omdat | እምውሉደ (emwludä) = uit de kinderen van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | እሙንቱ (emuntu) = zijn zij | እስመ (esmä) = omdat | አእመሮሙ (ämäromu) = Hij kende hen | ወእስራኤልሃ (wäsraelha) = en Israël | ኀረየ (khäräyä) = koos Hij | ይኩንዎ (yekunwo) = dat zij Zijn zouden zijn | ሕዝበ (hezbä) = een volk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Mal. 1:2–3 voor Jakob en Ezau. Zie ook: Mal 1:2–3 **15:31** En Hij heiligde hem en verzamelde hem uit alle kinderen van de mensen. Brontekst: ወቀደሶ (wäqädäso) = en Hij heiligde hem | ወአስተጋብአ (wäästägabä) = en verzamelde hem | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat er vele volken en vele naties zijn en dat zij allen van Hem zijn, en dat Hij over allen geesten heeft aangesteld om hen van Hem af te leiden; dat staat niet in de Beta-tekst. **15:32** En over Israël stelde Hij geen engel en geen geest aan. Brontekst: ወዲበ (wädibä) = maar over | እስራኤልሰ (esraelsä) = maar over Israël | ኢያስለጠ (iyaslätä) = stelde Hij niet aan | ወኢመነሂ (wäimänähi) = en niemand | መልአከ (mäläkä) = engel | ወመንፈሰ (wämänfäsä) = of geest Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) verwijst naar Deut. 32:8–9 in de Septuaginta en naar Dan. 10:13 en 12:1, waar Michaël de vorst van Israël is. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat Hij alleen hun heerser is en hen zal bewaren en van de hand van Zijn engelen en geesten en van alle machten zal terugvragen, opdat Hij hen bewaart en zegent en zij Zijn zijn en Hij de hunne is van nu af voor eeuwig; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Deut 32:8–9; Dan 10:13; Dan 12:1 ### De afval van Israël **15:33** En nu maak ik je bekend dat de zonen van Israël in deze instelling ontrouw zullen zijn en hun zonen niet zullen besnijden naar heel deze wet, want in het vlees van hun besnijdenis zullen zij nalatig zijn bij de besnijdenis van hun zonen, en alle kinderen van Beliar zullen hun zonen laten zonder besnijdenis, zoals zij geboren zijn. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | አነ (änä) = ik | እዜንወከ (ezenwäkä) = maak ik je bekend | ከመ (kämä) = dat | በዛቲ (bäzati) = in deze | ሥርዓት (serat) = instelling | ይሔስዉ (yeheswu) = zullen ontrouw zijn | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወኢይከስቡ (wäiykäsbu) = en zij zullen niet besnijden | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | በከመ (bäkämä) = naar | ኵሉ (kwlu) = heel | ዝሕግ (zehg) = deze wet | እስመ (esmä) = omdat | እምሥጋ (emsga) = in het vlees van | ክስበቶሙ (kesbätomu) = hun besnijdenis | ይከውኑ (yekäwnu) = zij zullen | መትርፋነ (mätrfanä) = nalatend | ውስተ (westä) = van | ክስበተ (kesbätä) = besnijdenis | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ቤልአር (belär) = Beliar | የኀድጉ (yäkhädgu) = zullen laten | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | ዘእንበለ (zänbälä) = zonder | ክስበት (kesbät) = besnijdenis | በከመ (bäkämä) = zoals | ተወልዱ (täwäldu) = zijn geboren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ቤልአር (‘Beliar’): Zie Jubileeën 1:20. Zie ook: Jub 1:20 **15:34** En er zal grote toorn zijn over de zonen van Israël vanwege Yahweh, want zij verlieten Zijn verbond en weken af van Zijn woord en tartten en lasterden, omdat zij de instelling van dit teken niet deden. Brontekst: ወትከውን (wätkäwn) = en er zal zijn | መዓት (mäat) = toorn | ላዕለ (lalä) = over | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ዐባይ (äbay) = grote | እምኀበ (emkhäbä) = vanwege | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | እስመ (esmä) = omdat | ኀደጉ (khädägu) = verlieten | ኪዳኖ (kidano) = Zijn verbond | ወእምቃሉ (wämqalu) = en van Zijn woord | ተግኅሡ (tägkhsu) = weken af | ወወሐኩ (wäwähäku) = en tartten | ወፀረፉ (wätsäräfu) = en lasterden | በከመ (bäkämä) = omdat | ኢገብሩ (igäbru) = zij niet deden | ሥርዓቶ (serato) = Zijn instelling | ለዝ (läz) = dit | ትእምርተ (temrtä) = het teken van Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij hun leden hebben behandeld als de heidenen, zodat zij van de aarde verwijderd en uitgeroeid worden, en dat er voor hen geen vergeving of kwijtschelding meer zal zijn voor alle zonde van deze eeuwige dwaling; dat staat niet in de Beta-tekst. ## Jubileeën 16 _Isaaks geboorte, Sodom en het feest van de hutten_ ### De engelen bij Abraham **16:1** En bij de nieuwe maan van de vierde maand verschenen wij aan Abraham bij de eik van Mamre, en wij spraken met hem, en wij maakten hem bekend dat hem een zoon zou worden gegeven uit Sara, zijn vrouw. Brontekst: ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ራብዕ (rab) = vierde | አስተርአይናሁ (ästäräynahu) = wij verschenen aan hem | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | በኀበ (bäkhäbä) = bij | ድርስ (ders) = de eik | ዘማምሪም (zämamrim) = van Mamre | ወተናገርነ (wätänagärnä) = en wij spraken | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወንሕነ (wänhnä) = en wij | አይዳዕናሁ (äydanahu) = maakten wij hem bekend | ከመ (kämä) = dat | ይትወሀቦ (yetwähäbo) = zou gegeven worden | ወልድ (wäld) = een zoon | እምሳራ (emsara) = uit Sara | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 18:1 en 18:10. Zie Mamre: Mamre en de grot van Machpela liggen bij Hebron, in het bergland van Juda. Zie ook: Gen 18:1; Gen 18:10 **16:2** En Sara lachte, omdat zij had gehoord dat wij dit woord met Abraham spraken. Brontekst: ወሰሐቀት (wäsähäqät) = en zij lachte | ሳራ (sara) = Sara | እስመ (esmä) = omdat | ሰምዐት (sämät) = zij had gehoord | ከመ (kämä) = dat | ተናገርነ (tänagärnä) = wij spraken | ዘንተ (zäntä) = dit | ቃለ (qalä) = dit woord | ምስለ (meslä) = met | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 18:12–15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat wij haar vermaanden, dat zij bang werd en ontkende dat zij om de woorden had gelachen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 18:12–15 **16:3** En wij vertelden haar de naam van haar zoon, zoals vastgesteld en geschreven is op de tafelen van de hemel: Isaak. Brontekst: ወነገርናሃ (wänägärnaha) = en wij vertelden haar | ስሞ (semo) = de naam | ለወልዳ (läwälda) = van haar zoon | በከመ (bäkämä) = zoals | ሥሩዕ (seru) = vastgesteld | ወጽሑፍ (wätshuf) = en geschreven | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:19. Zie ook: Gen 17:19 **16:4** En toen wij op het tijdstip, het uur, bij haar terugkeerden, was zij zwanger van een zoon. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en toen | ገባእነ (gäbanä) = wij keerden terug | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | በጊዜ (bägize) = op het tijdstip | ሰዓት (säat) = het uur | ወይእቲኒ (wäytini) = en zij ook | ፀንሰት (tsänsät) = werd zwanger | ወልደ (wäldä) = een zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 18:10. Zie ook: Gen 18:10 ### Het oordeel over Sodom **16:5** En in deze maand voerde Yahweh Zijn oordeel uit over Sodom en Gomorra en Zeboïm en over het hele gebied van de Jordaan, en Hij verbrandde hen met vuur en zwavel en vernietigde hen tot op deze dag. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en in deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ገብረ (gäbrä) = voerde uit | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኵነኔሆሙ (kwnänehomu) = hun oordeel | ለሰዶም (läsädom) = over Sodom | ወለገሞራ (wälägämora) = en Gomorra | ወሶቦኤም (wäsoboem) = en Zeboïm | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | አድያመ (ädyamä) = het gebied van | ዮርዳኖስ (yordanos) = de Jordaan | ወአውዓዮሙ (wääwayomu) = en Hij verbrandde hen | በእሳት (bäsat) = met vuur | ወበተይ (wäbätäy) = en met zwavel | ወአጥፍኦሙ (wäätfomu) = en Hij vernietigde hen | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 19:24–25. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘zoals ik jou al hun werken heb bekendgemaakt, dat zij zeer slecht en zondig zijn en zich verontreinigen en in hun vlees hoererij bedrijven en onreinheid op de aarde werken’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 19:24–25 **16:6** En zo zal Yahweh oordeel uitvoeren op de plaatsen waar zij doen zoals de onreinheid van Sodom, zoals het oordeel over Sodom. Brontekst: ወከማሁ (wäkämahu) = en zo | ይገብር (yegäbr) = voert uit | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኵነኔ (kwnäne) = het oordeel | በመካናት (bämäkanat) = op plaatsen | በውእደ (bäwdä) = waar | ይገብሩ (yegäbru) = zij doen | በከመ (bäkämä) = zoals | ይኵሶሙ (yekwsomu) = de onreinheid van | ለሰዶም (läsädom) = over Sodom | ከመ (kämä) = als | ኵነኔሃ (kwnäneha) = het oordeel over | ለሰዶም (läsädom) = over Sodom Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Voetnoot Uitleg: Zie Judas 7 voor het oordeel over Sodom als voorbeeld. **16:7** En Lot redden wij, want Yahweh had aan Abraham gedacht, en Hij leidde hem uit het midden van de verwoesting. Brontekst: ወለሎጥ (wälälot) = en Lot | ናድኅኖ (nadkhno) = redden wij | እስመ (esmä) = omdat | ተዘከሮ (täzäkäro) = gedacht had | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ወአውፅኦ (wääwtso) = en Hij leidde hem uit | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | ግፍታኤ (geftae) = de verwoesting Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 19:29. Zie ook: Gen 19:29 **16:8** En hij en zijn dochters deden een zonde op de aarde, zoals op de aarde niet was geweest sinds de dagen van Adam tot dat tijdstip, want een man lag bij zijn dochter. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en deed | ውእቱኒ (wetuni) = hij ook | ወአዋልዲሁኒ (wääwaldihuni) = en zijn dochters ook | ኀጢአተ (khätiätä) = een zonde | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ዘኢኮነ (zäikonä) = die niet was | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | እመዋዕለ (emäwalä) = sinds de dagen van | አዳም (ädam) = Adam | እስከ (eskä) = tot | አሜሁ (ämehu) = dat tijdstip | እስመ (esmä) = omdat | ሰከበ (säkäbä) = lag | ብእሲ (besi) = de man | ምስለ (meslä) = met | ወለቱ (wälätu) = zijn dochter Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 19:30–38. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘zijn dochters’; de Beta-tekst heeft ‘zijn dochter’ (ወለቱ). Zie ook: Gen 19:30–38 **16:9** En zie, het werd bevolen en gegrift tegen heel zijn nageslacht op de tafelen van de hemel, dat Hij hen zou uitroeien en wegdoen, en dat Hij hun oordeel zou uitvoeren zoals het oordeel over Sodom, en dat Hij voor Zich geen enkel nageslacht van de mens op de aarde zou overlaten op de dag van het oordeel. Brontekst: ወናሁ (wänahu) = en zie | ተአዘዘ (tääzäzä) = is bevolen | ወተቈርፀ (wätäqwärtsä) = en gegrift | ላዕለ (lalä) = over | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘርኡ (zäru) = zijn nageslacht | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ከመ (kämä) = dat | ያእትቶሙ (yattomu) = hen uit te roeien | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይሠርዎሙ (yesärwomu) = dat Hij hen zou uitroeien | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይግበር (yegbär) = Hij zou uitvoeren | ኵነኔሆሙ (kwnänehomu) = hun oordeel | በከመ (bäkämä) = zoals | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ሰዶም (sädom) = Sodom | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢያትርፍ (iyatrf) = niet zou overlaten | ሎቱ (lotu) = voor Zich | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘርአ (zärä) = nageslacht | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ዘሰብእ (zäsäb) = van de mens | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ደይን (däyn) = de veroordeling Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 3:10 voor de hemelse tafelen. Zie ook: Jub 3:10 ### Abraham bij de Put van de Eed **16:10** En in deze maand verhuisde Abraham van Hebron, en hij ging en nam zijn woning tussen Kades en Sur, in de bergen van Gerar. Brontekst: ወአዝንቱ (wääzntu) = en in deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ግዕዘ (gezä) = verhuisde | አብርሃም (äbrham) = Abraham | እምነ (emnä) = van | ኬብሮን (kebron) = Hebron | ወሖረ (wähorä) = en ging | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ማእከለ (makälä) = tussen | ቃዴስ (qades) = Kades | ወሱር (wäsur) = en Sur | ውስተ (westä) = in | አድባረ (ädbarä) = de bergen van | ጌራሮን (geraron) = Gerar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 20:1. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Zie Kades: Kades (Kades-Barnea) ligt in het noorden van de Sinaïwoestijn, ten zuiden van de Negev. Zie Gerar: Gerar lag in het zuidwesten van het land, ten westen van Beër-Sjeba, in de buurt van Gaza. Zie ook: Gen 20:1 **16:11** En in het midden van de vijfde maand verhuisde hij vandaar en nam zijn woning bij de Put van de Eed. Brontekst: ወበመንፈቀ (wäbämänfäqä) = en in het midden van | ወርኅ (wärkh) = de maand | ኃምስ (khams) = vijfde | ግዕዘ (gezä) = trok weg | እምህየ (emhyä) = vandaar | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ኀበ (khäbä) = bij | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de bron van | መሐላ (mähäla) = de eed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:31. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: ዐዘቅተ መሐላ (‘de Put van de Eed’): Beër-Sjeba; Zie Gen. 21:31. Zie ook: Gen 21:31 **16:12** En in het midden van de zesde maand bezocht Yahweh Sara en deed haar zoals Hij gesproken had. Brontekst: ወበመንፈቀ (wäbämänfäqä) = en in het midden van | ወርኅ (wärkh) = de maand | ሳድስ (sads) = zesde | ሐወጸ (häwätsä) = bezocht | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለሳራ (läsara) = aan Sara | ወገብረ (wägäbrä) = en deed | ላቲ (lati) = haar | በከመ (bäkämä) = zoals | ይቤ (yebe) = Hij gesproken had Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:1. Zie ook: Gen 21:1 ### Isaak wordt geboren **16:13** En zij werd zwanger en baarde een zoon in de derde maand, in het midden van de maand, in de dagen waarvan Yahweh tot Abraham gesproken had, op het feest van de eerste oogst. Isaak werd geboren. Brontekst: ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ወልደ (wäldä) = een zoon | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሣልስ (sals) = derde | ወበመንፈቀ (wäbämänfäqä) = en in het midden van | ወርኅ (wärkh) = de maand | በመዋዕል (bämäwal) = in de dagen | ዘይቤሎ (zäybelo) = waarvan Hij tot | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | በበዓለ (bäbäalä) = op het feest van | ቀዳሚ (qädami) = het eerste | ማእረር (marär) = oogst | ተወልደ (täwäldä) = werd geboren | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:2–3. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het feest van de eerste oogst de vijftiende van de derde maand is, dat wil zeggen het pinksterfeest; Zie Jubileeën 15:1. Zie ook: Gen 21:2–3; Jub 15:1 **16:14** En Abraham besneed zijn zoon, een kind van acht dagen; hij was de eerste die besneden werd volgens het verbond dat voor altijd is ingesteld. Brontekst: ወከሰቦ (wäkäsäbo) = en besneed hem | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወልደ (wäldä) = een kind van | መዋዕል (mäwal) = dagen | ሰሙን (sämun) = achtste | ውእቱ (wetu) = hij | ቀዳሚ (qädami) = als eerste | ተከስበ (täkäsbä) = besneden werd | በከመ (bäkämä) = zoals | ኪዳን (kidan) = het verbond | እንተ (entä) = die | ተሠርዐት (täsärät) = werd ingesteld | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:4 en 17:12. Zie ook: Gen 17:12; Gen 21:4 ### De belofte aan Abraham **16:15** En in het zesde jaar van de vierde jaarweek kwamen wij naar Abraham, bij de Put van de Eed, en wij verschenen hem, zoals wij tot Sara hadden gezegd dat wij bij haar zouden terugkeren, en zij was zwanger van een zoon. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ሳድስ (sads) = zesde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ራብዕ (rab) = vierde | መጻእነ (mätsanä) = wij kwamen | ኀበ (khäbä) = bij | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ኀበ (khäbä) = bij | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de bron van | መሐላ (mähäla) = een eed | ወአስተርአይናሁ (wäästäräynahu) = en wij verschenen hem | በከመ (bäkämä) = zoals | ንቤላ (nebela) = wij zeiden tot haar | ለሳራ (läsara) = aan Sara | ከመ (kämä) = dat | ንግባእ (negba) = wij zouden terugkeren | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወይእቲሂ (wäytihi) = en zij | ፀንሰት (tsänsät) = werd zwanger | ወልደ (wäldä) = een zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet de woorden vanaf ‘zoals wij tot Sara hadden gezegd’ tot en met ‘Sara zwanger voor ons’ (vers 16) tussen haken en beschouwt ze als een onjuiste glosse; de Beta-tekst heeft ze zonder haken. **16:16** En wij keerden terug in de zevende maand en vonden Sara zwanger voor ons, en wij zegenden haar, en wij maakten haar bekend alles wat hem bevolen was: dat hij niet zou sterven voordat hij zes zonen zou verwekken en zou zien voordat hij zou sterven. Brontekst: ወተመየጥነ (wätämäyätnä) = en wij keerden terug | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሳብዕ (sab) = zevende | ወረከብናሃ (wäräkäbnaha) = en wij vonden haar | ለሳራ (läsara) = Sara | ፅንስተ (tsenstä) = zwanger | ቅድሜነ (qedmenä) = voor ons | ወባረክናሃ (wäbaräknaha) = en wij zegenden haar | ወዜነውናሃ (wäzenäwnaha) = en wij maakten haar bekend | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘተአዘዘ (zätääzäzä) = wat bevolen was | ሎቱ (lotu) = over hem | ከመ (kämä) = dat | ኢይመውት (iymäwt) = hij zou niet sterven | ዓዲ (adi) = nog | እስከ (eskä) = totdat | ይወልድ (yewäld) = hij zou verwekken | ስድስተ (sedstä) = zes | ውሉደ (weludä) = zonen | ወይሬኢ (wäyrei) = en zou zien | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይሙት (yemut) = hij zou sterven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:1–2. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de zes zonen die Keturah zou baren bedoeld zijn. Zie ook: Gen 25:1–2 **16:17** En al het nageslacht van zijn zonen zal volken zijn, en met de volken geteld worden. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en al | ዘርአ (zärä) = het nageslacht van | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | አሕዛበ (ähzabä) = volken | ይከውኑ (yekäwnu) = zullen zijn | ወምስለ (wämslä) = en met | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ይትኌለቁ (yetkhweläqu) = zij worden geteld Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft in vers 16 nog ‘maar in Isaak zal zijn naam en nageslacht genoemd worden’ en hier nog ‘maar uit de zonen van Isaak zal er één een heilig nageslacht worden en niet onder de volken geteld worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 21:12 **16:18** Want het zal het deel van de Allerhoogste zijn, en in het bezit van Elohim viel al zijn nageslacht, opdat het voor Yahweh een volk zou zijn tot een eigendom uit alle volken, en opdat het een koninkrijk en een priesterschap en een heilig volk zou zijn. Brontekst: እስመ (esmä) = want | ለመክፈልተ (lämäkfältä) = tot het deel van | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ወውስተ (wäwstä) = en tot | ዘይመልክ (zäymälk) = het bezit van | አምላክ (ämlak) = Elohim | ወረደ (wärädä) = viel | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘርኡ (zäru) = zijn nageslacht | ከመ (kämä) = opdat | ይኩን (yekun) = hij zou zijn | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh | ሕዝበ (hezbä) = een volk | ትርሲት (tersit) = tot een eigendom | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ሕዝብ (hezb) = het volk | ወከመ (wäkämä) = en opdat | ይኩን (yekun) = hij zou zijn | መንግሥተ (mängstä) = een koninkrijk | ወክህነተ (wäkhnätä) = en een priesterschap | ወሕዝበ (wähzbä) = en een volk | ቅዱሰ (qedusä) = heilig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 19:5–6. Voetnoot Uitleg: ትርሲት (‘tot een eigendom’): Zie Deut. 7:6. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de Hebreeuwse tekst van Ex. 19:6 ‘een koninkrijk van priesters’ heeft, en dat Openb. 1:6 en 5:10 met de tekst hier overeenstemmen. Voetnoot Aanvullend: Zie Deut. 7:6 en Openb. 1:6. Zie ook: Ex 19:5–6; Ex 19:6; Deut 7:6; Openb 1:6; Openb 5:10 **16:19** En wij gingen onze weg, en wij maakten Sara bekend alles wat wij hem verteld hadden, en zij verheugden zich beiden met zeer grote vreugde. Brontekst: ወሖርነ (wähornä) = en wij gingen | ፍኖተነ (fenotänä) = onze weg | ወዜነውናሃ (wäzenäwnaha) = en wij maakten haar bekend | ለሳራ (läsara) = aan Sara | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘነገርናሁ (zänägärnahu) = wat wij hem verteld hadden | ወተፈሥሑ (wätäfäshu) = en zij verheugden zich | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ፍሥሐ (feshä) = met vreugde | ዐቢየ (äbiyä) = grote | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het feest van de hutten **16:20** En hij bouwde daar een altaar voor Yahweh, die hem gered had en die hem deed verheugen in het land van zijn vreemdelingschap. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en hij bouwde | ህየ (heyä) = daar | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh | ዘባልሖ (zäbalho) = die hem gered had | ወለዘያስተፈሥሖ (wäläzäyastäfäsho) = en die hem deed verheugen | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ፍልሰቱ (felsätu) = zijn vreemdelingschap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 23:34. Zie ook: Lev 23:34 **16:21** En hij bouwde hutten voor zich en voor zijn dienaren op dit feest, en hij was de eerste die het feest van de hutten vierde op de aarde. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en hij bouwde | ምጽላላተ (metslalatä) = hutten | ሎቱ (lotu) = voor zich | ወለአግብርቲሁ (wäläägbrtihu) = en voor zijn dienaren | በዛቲ (bäzati) = op dit | በዓል (bäal) = feest | ወውእቱ (wäwtu) = en hij | መቅድመ (mäqdmä) = als eerste | ገብረ (gäbrä) = vierde | በዓለ (bäalä) = het feest van | መጸላት (mätsälat) = van de hutten | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit verslag van het loofhuttenfeest bijzondere kenmerken heeft. **16:22** En in deze zeven dagen bracht hij elke dag op het altaar een brandoffer voor Yahweh: twee stieren, twee rammen, zeven schapen en één jonge bok als zondoffer, opdat hij daarmee verzoening zou doen voor zichzelf en voor zijn nageslacht. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en in deze | ሰቡዕ (säbu) = zeven | መዋዕል (mäwal) = dagen | ሀሎ (hälo) = hij | ይቄርብ (yeqerb) = bracht hij | ኵሎ (kwlo) = elke | ዕለተ (elätä) = de dag van | በበ (bäbä) = bij | ዕለት (elät) = dag | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | አልህምተ (älhmtä) = stieren | ክልኤተ (keletä) = twee | ወአብሐኰ (wääbhäkwä) = en rammen | ክልኤተ (keletä) = twee | አባግዐ (äbagä) = schapen | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | መሐስአ (mähäsä) = bok | ጠሊ (täli) = jonge | አሐደ (ähädä) = één | በእንተ (bäntä) = als | ኃጢአት (khatiät) = zondeoffer | ከመ (kämä) = opdat | ያስተስሪ (yastäsri) = hij verzoening zou doen | ቦቱ (botu) = daarmee | በእንቲአሁ (bäntiähu) = voor zichzelf | ወበእንተ (wäbäntä) = en voor | ዘርኡ (zäru) = zijn nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Num. 29:13–32. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat volgens Num. 29:13–32 de eerste dag dertien stieren geofferd worden, en elke volgende dag één minder. Zie ook: Num 29:13–32 **16:23** En als vredeoffer zeven rammen, zeven bokken, zeven schapen en zeven jonge bokken, en ook hun graanoffers en hun plengoffers, en al hun vet liet hij in rook opgaan. Brontekst: ወለመሥዋዕተ (wälämäswatä) = en als offer van | መድኃኒት (mädkhanit) = heil | አብሐኰ (äbhäkwä) = rammen | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ወመሐስአ (wämähäsä) = en bokken | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ወአባግዐ (wääbagä) = en schapen | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ወደቤላተ (wädäbelatä) = en jonge bokken | ሰብዓተ (säbatä) = zeven | ወመሥዋዕቶሙሂ (wämäswatomuhi) = en ook hun graanoffers | ወሞጻሕቶሙሂ (wämotsahtomuhi) = en hun plengoffers | ላዕለ (lalä) = op | ኵሉ (kwlu) = al | ሥብሖሙ (sebhomu) = hun vet | የዐጥን (yäätn) = liet hij in rook opgaan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie 2 Kron. 29:21. Zie ook: 2 Kron 29:21 **16:24** En 's morgens en 's avonds liet hij welriekende stoffen in rook opgaan: reukwerk en galbanum en het sap van de wierookboom en nardus en mirre en specerij en kostus, deze zeven. Dit alles bracht hij, gestampt, in gelijke delen verdeeld, gemengd, zuiver. Brontekst: ወበጽባሕ (wäbätsbah) = en 's morgens | ወሰርክሂ (wäsärkhi) = en 's avonds | የዐጥን (yäätn) = hij liet in rook opgaan | አፈወ (äfäwä) = welriekende stoffen van | ስኂን (sekhin) = reukwerk | ወቅንአተ (wäqnätä) = en galbanum | ወማየ (wämayä) = en het sap van | ልብን (lebn) = de wierookboom | ወናርዶስ (wänardos) = en nardus | ወከርቤ (wäkärbe) = en mirre | ወሰንብልተ (wäsänbltä) = en specerij | ወቍስጠ (wäqwstä) = en kostus | ሰብዓቲሆሙ (säbatihomu) = zeven daarvan | ዘንተ (zäntä) = dit | ኵሎ (kwlo) = alle | ይቄርብ (yeqerb) = bracht hij | ወጉአ (wäguä) = gestampt | ዕሩየ (eruyä) = in gelijke delen | ተዐርዮ (tääryo) = verdeeld | ድሙረ (demurä) = gemengd | ንጹሐ (netsuhä) = zuiver Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 30:34. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) geeft de reeks als wierook, galbanum, stacte, nardus, mirre, specerij en kostus; de eerste drie Ge'ez-woorden zijn ons onzeker, wij volgen zijn volgorde. Zie ook: Ex 30:34 **16:25** En hij vierde dit feest zeven dagen, terwijl hij zich verheugde met heel zijn hart en met heel zijn ziel, hij en allen die in zijn huis waren; en er was bij hem geen vreemdeling, noch iemand die niet besneden was. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en hij vierde | ዘንተ (zäntä) = dit | በዓለ (bäalä) = het feest van | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትፌሠሕ (yetfesäh) = hij zich verheugde | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቡ (lebu) = zijn hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ነፍሱ (näfsu) = zijn ziel | ውእቱ (wetu) = hij | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en allen | እለ (elä) = die | ቤቱ (betu) = in zijn huis | ወአልቦ (wäälbo) = en er was niet | መነሂ (mänähi) = ook maar iemand | ነኪረ (näkirä) = een vreemdeling | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወኵሉ (wäkwlu) = noch iemand | ዘኢኮነ (zäikonä) = die niet | ክሱበ (kesubä) = besneden was Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **16:26** En hij zegende zijn Schepper, die hem in zijn geslacht geschapen had, want naar Zijn welbehagen schiep Hij hem, want Hij wist en doorzag dat uit hem de plant van gerechtigheid zou zijn voor het geslacht van eeuwigheid, en uit hem een heilig nageslacht, opdat het zou zijn zoals Hij die alles gemaakt heeft. Brontekst: ወባረኮ (wäbaräko) = en hij zegende | ለፈጣሪሁ (läfätarihu) = zijn Schepper | ዘፈጠሮ (zäfätäro) = die hem geschapen had | በትዝምዱ (bätzmdu) = in zijn geslacht | እስመ (esmä) = omdat | ለሥምረቱ (läsmrätu) = naar Zijn welbehagen | ፈጠሮ (fätäro) = schiep hem | እስመ (esmä) = omdat | አእመረ (ämärä) = Hij wist | ወጠየቀ (wätäyäqä) = en doorzag | ከመ (kämä) = dat | እምኔሁ (emnehu) = uit hem | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ተክለ (täklä) = de plant van | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ዘለዓለም (zäläaläm) = van eeuwigheid | ወእምኔሁ (wämnehu) = en uit hem | ዘርእ (zär) = een nageslacht | ቅዱስ (qedus) = heilig | ከመ (kämä) = opdat | ይኩን (yekun) = het geschiedt | ከማሁ (kämahu) = zoals Hij | ለዘ (läzä) = voor Hem die | ገብረ (gäbrä) = Hij maakte | ኵሎ (kwlo) = alles Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Henoch 10:16 en 93:5 voor de ‘plant van gerechtigheid’. Zie ook: Hen 10:16; Hen 93:5 **16:27** En hij zegende en verheugde zich, en hij noemde de naam van dit feest het feest van Yahweh, een aangename vreugde voor Elohim, de Allerhoogste. Brontekst: ወባረከ (wäbaräkä) = en zegende | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስማ (sema) = de naam | ለዛቲ (läzati) = van dit | በዓል (bäal) = feest | በዓለ (bäalä) = het feest van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ፍሥሓ (fesha) = vreugde | ስጥወተ (setwätä) = aangename | ለአምላክ (läämlak) = voor Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **16:28** En wij zegenden hem voor altijd, en heel zijn nageslacht na hem, in alle geslachten van de aarde, omdat hij dit feest op zijn tijd vierde, naar het getuigenis van de tafelen van de hemel. Brontekst: ወባረክናሁ (wäbaräknahu) = en wij zegenden hem | ለዓለም (läaläm) = voor eeuwig | ወኵሎ (wäkwlo) = en heel | ዘርአ (zärä) = zijn nageslacht | ዘእምድኅሬሁ (zämdkhrehu) = na hem | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ትውልደ (tewldä) = de geslachten van | ምድር (medr) = de aarde | እስወ (eswä) = omdat | ገብረ (gäbrä) = hij vierde | ዘንተ (zäntä) = dit | በዓለ (bäalä) = het feest van | በጊዜሃ (bägizeha) = op zijn tijd | በከመ (bäkämä) = zoals | ስምዐ (semä) = het getuigenis van | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De wet voor Israël **16:29** Daarom is op de tafelen van de hemel voor Israël ingesteld dat zij zeven dagen lang het feest van de hutten vieren in vreugde, in de zevende maand, aanvaard voor het aangezicht van Yahweh, een eeuwige wet in hun geslachten, jaar na jaar. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሠርዐ (täsärä) = is ingesteld | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ላዕለ (lalä) = voor | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ይኩኑ (yekunu) = zij zouden zijn | ገባርያነ (gäbaryanä) = vierders | በዓለ (bäalä) = het feest van | መጸለት (mätsälät) = van de hutten | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሳብዕ (sab) = zevende | ዘይትወከፍ (zäytwäkäf) = dat aanvaard wordt | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ሕገ (hegä) = een wet | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | በትውልዶሙ (bätwldomu) = in hun geslachten | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ዓመት (amät) = jaar | ወዓመታት (wäamätat) = en jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 23:41. Zie ook: Lev 23:41 **16:30** En er is voor dit geen bepaling van dagen, want voor altijd is het voor Israël ingesteld dat zij het vieren en in hutten wonen en kransen op hun hoofden zetten en takken van loof nemen en wilgen uit de beek. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ለዝንቱ (läzntu) = voor dit | ወሰነ (wäsänä) = bepaling van | መዋዕል (mäwal) = dagen | እስመ (esmä) = want | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ውእቱ (wetu) = het | ሥሩዕ (seru) = ingesteld | ላዕለ (lalä) = voor | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ይግበርዋ (yegbärwa) = zij moeten het vieren | ወይንበሩ (wäynbäru) = en zij moeten wonen | ወስተ (wästä) = in | ምጽላል (metslal) = hut | ወከመ (wäkämä) = en dat | ያንብሩ (yanbru) = zij zetten | አክሊላተ (äklilatä) = kransen | ዲበ (dibä) = op | ርእሶሙ (resomu) = hun hoofden | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይንሥኡ (yensu) = zij nemen | ዐጽቀ (ätsqä) = takken van | ቈጽል (qwätsl) = loof | ወኲሐ (wäkwihä) = en wilgen | እሙሐዝ (emuhäz) = uit de beek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 23:40. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het dragen van kransen bij het loofhuttenfeest niet in de overlevering bekend is; Zie Wijsheid 2:7–8. Zie ook: Lev 23:40 **16:31** En Abraham nam palmtakken en de vrucht van mooie bomen, en elke dag ging hij rond het altaar met de takken, zevenmaal per dag in de morgen, en hij loofde en dankte zijn Elohim voor alles in vreugde. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ልበ (lebä) = takken van | ፀበርት (tsäbärt) = palmen | ወፍሬ (wäfre) = en de vrucht van | ዕፅ (ets) = bomen | ሠናይ (sänay) = mooie | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en elke | ዕለት (elät) = dag | እምዕለት (emlät) = van de dag | ሀሎ (hälo) = hij was | እንዘ (enzä) = terwijl | የአውድ (yääwd) = rondgaand om | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | በአዕፁቅ (bäätsuq) = met takken | ስብዕ (seb) = zevenmaal | ለዕለት (lälät) = per dag | በጽባሕ (bätsbah) = in de morgen | ይጼብሕ (yetsebh) = loofde | ወይገኒ (wäygäni) = en dankte | ለአምላኩ (läämlaku) = aan zijn Elohim | ኵሎ (kwlo) = voor alles | ዘበፍሥሓ (zäbäfsha) = in vreugde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat volgens latere Joodse overlevering alleen op de zevende dag zevenmaal om het altaar werd gegaan. ## Jubileeën 17 _Hagar en Ismaël weggezonden; Mastema vraagt om Abrahams beproeving_ ### Isaak wordt gespeend **17:1** En in het eerste jaar van de vijfde jaarweek werd Isaak gespeend, in dit jubeljaar, en Abraham gaf een groot banket in de derde maand, op de dag dat zijn zoon Isaak gespeend werd. Brontekst: ወበአሐዱ (wäbäähädu) = en in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ኃምስ (khams) = vijfde | ኀደገ (khädägä) = liet | ጥበ (tebä) = de borst | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | በዝንቱ (bäzntu) = in deze | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ግዝአ (gezä) = een banket | ዐቢየ (äbiyä) = groot | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሣልስ (sals) = derde | በዕለተ (bälätä) = op de dag | ኀድገ (khädgä) = liet los | ጥበ (tebä) = de borst | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ደስሐቅ (däshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:8. Zie ook: Gen 21:8 **17:2** En Ismaël, de zoon van Hagar, de Egyptische, was voor het gezicht van Abraham, zijn vader, op zijn plaats, en Abraham verheugde zich en zegende Yahweh, want hij zag zijn zonen en stierf niet zonder kinderen. Brontekst: ወይስማዔል (wäysmael) = en Ismaël | ወልዳ (wälda) = zoon | ለአጋር (läägar) = van Hagar | ግብጻዊት (gebtsawit) = de Egyptische | በቅድመ (bäqdmä) = voor | ገጹ (gätsu) = het gezicht van | ለአብርሃም (lääbrham) = Abraham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | በመካኑ (bämäkanu) = op zijn plaats | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | እስመ (esmä) = omdat | ርእየ (reyä) = hij zag | ሎቱ (lotu) = voor zich | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ወኢሞተ (wäimotä) = en niet stierf | ዘእንበለ (zänbälä) = zonder | ውሉድ (welud) = kinderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:9. Zie ook: Gen 21:9 **17:3** En hij herinnerde zich het woord dat Hij tot hem gesproken had op de dag dat Lot zich van hem scheidde. Brontekst: ወተዘከረ (wätäzäkärä) = en hij herinnerde zich | ቃሎ (qalo) = het woord | ዘተናገሮ (zätänagäro) = dat Hij tot hem gesproken had | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ተፈልጠ (täfältä) = zich scheidde | ሎጥ (lot) = Lot | እምኔሁ (emnehu) = van hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:14–17 en Jubileeën 13:19–21. Zie ook: Gen 13:14–17; Jub 13:19–21 ### Sara en Ismaël **17:4** En Sara zag Ismaël spelen en dansen, terwijl Abraham zich met grote vreugde verheugde, en zij werd jaloers op Ismaël. Brontekst: ወርእየቶ (wäryäto) = en zag | ለይስማዔል (läysmael) = Ismaël | ሳራ (sara) = Sara | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትዋነይ (yetwanäy) = spelen | ወይዘፍን (wäyzäfn) = en dansen | ወአብርሃምኒ (wääbrhamni) = en Abraham ook | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትፌሣሕ (yetfesah) = zich verheugde | ፍሥሓ (fesha) = met vreugde | ዐቢየ (äbiyä) = grote | ወቀንአት (wäqänät) = en zij werd jaloers op | ለይስማዔል (läysmael) = Ismaël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:9. Voetnoot Uitleg: ወይዘፍን (‘en dansen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt dat dit bedorven is voor ‘met Isaak’, zoals in de Septuaginta en de Latijnse tekst van Gen. 21:9. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog de woorden van Sara tot Abraham: ‘Zend deze slavin en haar zoon weg, want de zoon van deze slavin zal niet samen met mijn zoon Isaak erven’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 21:9 **17:5** En dat woord bedroefde Abraham, vanwege zijn slavin en vanwege zijn zoon, om hen van zich weg te sturen. Brontekst: ወማሕዝን (wämahzn) = en het was bedroevend | ቃሉ (qalu) = het woord | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንተ (äyntä) = de ogen van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | በእንተ (bäntä) = over | አመቱ (ämätu) = zijn slavin | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ከመ (kämä) = om | ይስድዶሙ (yesddomu) = hen weg te sturen | እምኀቤሁ (emkhäbehu) = van hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 21:11. Zie ook: Gen 21:11 **17:6** En Yahweh zei tot Abraham: **„Wees niet bedroefd vanwege het kind en vanwege de slavin. Luister naar alles wat Sara tot je zegt, en doe het, want in Isaak zal voor jou naam en nageslacht genoemd worden.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en Yahweh zei tot | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ኢይኩን (iykun) = laat niet zijn | ሐዘን (häzän) = droefheid | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲከ (äyntikä) = je ogen | በእንተ (bäntä) = over | ሕፃን (hetsan) = het kind | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ወለት (wälät) = de slavin | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘትቤለከ (zätbeläkä) = wat zij tot je zegt | ሳራ (sara) = Sara | ስማዕ (sema) = luister naar | ንባባ (nebaba) = haar woorden | ወግበር (wägbär) = en doe | እስመ (esmä) = omdat | በይስሐቅ (bäyshäq) = in Isaak | ይጼዋዕ (yetsewa) = zal genoemd worden | ለከ (läkä) = jouw | ስም (sem) = naam | ወዘርእ (wäzär) = en nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:12. Zie ook: Gen 21:12 **17:7** **Maar wat haar zoon betreft, die van deze slavin: Ik zal hem tot een groot volk maken, want hij is uit je nageslacht.”** Brontekst: ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ወልዳስ (wäldas) = wat haar zoon betreft | ለዛ (läza) = van deze | ወለት (wälät) = slavin | ውስተ (westä) = tot | ዐቢይ (äbiy) = groot | ሕዝብ (hezb) = het volk | እሬስዮ (eresyo) = zal Ik hem maken | እስመ (esmä) = want | እምዘርእከ (emzärkä) = van je nageslacht | ውእቱ (wetu) = hij is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:13. Voetnoot Uitleg: ዐቢይ (‘groot’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘groot’ ook in Gen. 21:13 staat volgens de Septuaginta, de Samaritaanse, de Syrische en de Latijnse tekst, maar niet in de Masoretische tekst. Zie ook: Gen 21:13 ### Hagar en Ismaël weggezonden **17:8** En Abraham stond 's morgens vroeg op en nam brood en een waterzak met water en legde het op de schouder van Hagar en op het kind, en hij zond haar weg. Brontekst: ወጌሠ (wägesä) = en stond vroeg op | አብርሃም (äbrham) = Abraham | በነግህ (bänägh) = in de morgen | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ሐባውዘ (häbawzä) = brood | ወዝቀ (wäzqä) = en een waterzak | ማይ (may) = met water | ወአስከማ (wääskäma) = en legde het op de schouder van | ለአጋር (läägar) = Hagar | ወለሕፃን (wälähtsan) = en op het kind | ወፈነዋ (wäfänäwa) = en hij zond haar weg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:14. Zie ook: Gen 21:14 **17:9** En zij ging en zwierf in de woestijn van Beër-Sjeba, en het water uit de waterzak was op, en het kind kreeg dorst en kon niet meer gaan, en viel neer. Brontekst: ወሖረት (wähorät) = en zij ging | ወታንጌጊ (wätangegi) = en zij zwierf | በገዳመ (bägädamä) = in de woestijn van | ቤርሳቦ (bersabo) = Beër-Sjeba | ወተፈጸመ (wätäfätsämä) = en het was op | ማይ (may) = het water | እምዝቅ (emzq) = uit de waterzak | ወጸምአ (wätsämä) = en dorstte | ሕፃን (hetsan) = het kind | ወስእነ (wäsnä) = en hij kon niet | ሐዊረ (häwirä) = te gaan | ወወድቀ (wäwädqä) = en viel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:14–15 en Gen. 21:31. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Zie ook: Gen 21:14–15; Gen 21:31 **17:10** En zijn moeder nam hem en ging en wierp hem neer onder een olijfboom, en zij ging en bleef tegenover hem op de afstand van een boogschot, want zij zei: Laat mij de dood van mijn kind niet zien. En zittend huilde zij. Brontekst: ወነሥአቶ (wänäsäto) = en nam hem | እሙ (emu) = zijn moeder | ወሐዊራ (wähäwira) = en gaande | ገደፈቶ (gädäfäto) = wierp hem neer | ታሕተ (tahtä) = onder | አሐቲ (ähäti) = een | ኤልያስ (elyas) = olijfboom | ወሖረት (wähorät) = en ging | ወነበረት (wänäbärät) = en bleef | አንጻሮ (äntsaro) = tegenover hem | መጠነ (mätänä) = op de afstand van | አሐቲ (ähäti) = een | ምንዳፍ (mendaf) = een boogschot | እስመ (esmä) = omdat | ትቤ (tebe) = zei zij | ኢይርአይ (iyräy) = laat mij niet zien | ሞቶ (moto) = de dood van | ለሕፃንየ (lähtsanyä) = mijn kind | ወነቢራ (wänäbira) = en terwijl zij zat | በከየት (bäkäyät) = weende zij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:15–16. Voetnoot Uitleg: ኤልያስ (‘olijfboom’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘olive tree’ en merkt op dat de Septuaginta (Gen. 21:15) ‘onder een den’ heeft en de Hebreeuwse tekst ‘onder een van de struiken’. Zie ook: Gen 21:15–16 ### De engel bij Hagar **17:11** En een engel van Elohim, een van de heiligen, zei tot haar: Waarom huil je, Hagar? Sta op, neem het kind en houd hem vast met je hand, want Yahweh heeft je stem gehoord en het kind gezien. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | መልአክ (mäläk) = een engel van | አምላክ (ämlak) = Elohim | አሐዱ (ähädu) = een | እምቅዱሳን (emqdusan) = van de heiligen | ምንተ (mentä) = wat | ትበክዪ (tebäkyi) = huil je | አንቲ (änti) = jij | አጋር (ägar) = Hagar | ተንሢአኪ (tänsiäki) = sta op | ንሥእዮ (nesyo) = neem hem | ለሕፃን (lähtsan) = het kind | ወአኀዝዮ (wääkhäzyo) = en houd hem vast | በእዴኪ (bädeki) = met je hand | እስመ (esmä) = omdat | ሰምዐ (sämä) = hoorde | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ቃለኪ (qaläki) = je stem | ወርእዮ (wäryo) = en Hij heeft gezien | ለሕፃን (lähtsan) = het kind Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:17–18. Zie ook: Gen 21:17–18 **17:12** En zij opende haar ogen en zag een put van water, en zij ging en vulde haar waterzak met water en gaf haar kind te drinken. Brontekst: ወከሠተት (wäkäsätät) = en zij opende | አዕይንቲሃ (äyntiha) = haar ogen | ወርእየት (wäryät) = en zag | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de bron van | ማይ (may) = water | ወሖረት (wähorät) = en ging | ወመልአት (wämälät) = en zij vulde | ዝቃ (zeqa) = haar waterzak | ማየ (mayä) = water | ወአስተየት (wäästäyät) = en gaf te drinken | ሕፃና (hetsana) = haar kind Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:19. Voetnoot Uitleg: ዐዘቅተ ማይ (‘een put van water’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘a well of water’. Zie ook: Gen 21:19 **17:13** En het kind groeide en werd een boogschutter, en Yahweh was met hem, en zijn moeder nam voor hem een vrouw van de dochters van Egypte. Brontekst: ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ሕፃን (hetsan) = kind | ወኮነ (wäkonä) = en werd | ነዳፌ (nädafe) = een boogschutter | ወሀሎ (wähälo) = en was | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወነሥአት (wänäsät) = en nam | ሎሙ (lomu) = voor hem | እሙ (emu) = zijn moeder | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምአዋልደ (emäwaldä) = van de dochters van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:20–21. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie ook: Gen 21:20–21 **17:14** En zij baarde hem een zoon, en hij noemde zijn naam Nebajot, want zij zei: Yahweh is mij nabij, toen ik Hem aanriep. Brontekst: ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ናቤዎት (nabewot) = Nebajot | እስመ (esmä) = omdat | ትቤ (tebe) = zei zij | ቅሩብ (qerub) = nabij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ሊተ (litä) = mij | ሶበ (sobä) = toen | ጸዋዕክዎ (tsäwakwo) = ik Hem aanriep Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:13. Voetnoot Uitleg: ናቤዎት (‘Nebajot’): de naam wordt hier verklaard uit het ‘nabij’ van Yahweh. Zie ook: Gen 25:13 ### Mastema voor Elohim **17:15** En het geschiedde in de zevende jaarweek, in het eerste jaar, in de eerste maand van dit jubeljaar, op de twaalfde van deze maand, dat er stemmen in de hemel waren over Abraham. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሳብዕ (sab) = zevende | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ቀዳሚ (qädami) = eerste | በዝ (bäz) = in dit | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | አመ (ämä) = op | ዐሡሩ (äsuru) = tien en | ወሰኑዩ (wäsänuyu) = twee | ለዝ (läz) = voor deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ኮነ (konä) = waren | ቃላት (qalat) = de stemmen | በሰማያት (bäsämayat) = in de hemel | በእንተ (bäntä) = over | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:1. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Isaak volgens de tijdrekening van dit boek drieëntwintig jaar oud is als hij geofferd wordt; volgens de Seder Olam zevenendertig. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog ‘dat hij trouw was in alles wat Hij hem zei, en dat hij Yahweh liefhad en in elke benauwdheid trouw was’; dat staat niet in de Beta-tekst. Voetnoot Aanvullend: Zie Job 1:6–12. Zie ook: Gen 22:1; Job 1:6–12 **17:16** En de vorst Mastema kwam en zei voor het aangezicht van Elohim: Zie, Abraham heeft Isaak, zijn zoon, lief en verheugt zich in hem boven alles. Brontekst: ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | መኰንን (mäkwänn) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | ወይቤ (wäybe) = en zei | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor | ለአምላክ (läämlak) = Elohim | ናሁ (nahu) = zie | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ያፈቅሮ (yafäqro) = heeft lief | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወያስተአድሞ (wäyastäädmo) = en verlustigt zich in | ኪያሁ (kiyahu) = hem | እምኵሉ (emkwlu) = boven alles Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat in Gen. 22:1 Elohim zelf Abraham beproeft; hier is dat Mastema. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat hij zei: ‘beveel hem hem als brandoffer op het altaar te offeren, en U zult zien of hij dit gebod doet, en U zult weten of hij trouw is in alles waarmee U hem beproeft’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 22:1 **17:17** En Yahweh wist dat Abraham trouw was in alle benauwdheid die Hij hem zei, want Hij had hem beproefd door zijn land en met hongersnood, en Hij had hem beproefd met de rijkdom van koningen. Brontekst: ወእግዚአብሔር (wägziäbher) = en Yahweh | ያአምር (yaämr) = wist | ከመ (kämä) = dat | መሃይምን (mähaymn) = trouw was | አብርሃም (äbrham) = Abraham | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምንዳቤ (mendabe) = benauwdheid | ዘይቤሎ (zäybelo) = die Hij hem zei | እስመ (esmä) = want | አመክሮ (ämäkro) = Hij had hem beproefd | በምድሩ (bämdru) = door zijn land | ወበዐባር (wäbääbar) = en met hongersnood | ወአመከሮ (wäämäkäro) = en Hij beproefde hem | በብዕለ (bäblä) = met de rijkdom van | ነገሥት (nägäst) = koningen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier zeven van de traditionele tien beproevingen van Abraham worden genoemd. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat Hij hem opnieuw beproefd had door zijn vrouw toen zij van hem werd weggenomen, en met de besnijdenis, en door Ismaël en Hagar, zijn slavin, toen hij hen wegzond; dat staat niet in de Beta-tekst. **17:18** En in alles waarmee Hij hem beproefde werd hij trouw bevonden, en zijn ziel was niet ongeduldig, en hij was niet traag om het te doen, want hij was trouw en een liefhebber van Yahweh. Brontekst: ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | በዘአመከሮ (bäzäämäkäro) = waarmee Hij hem beproefde | ተረክበ (täräkbä) = werd bevonden | ምእመነ (memänä) = trouw | ወኢተአንተለ (wäitääntälä) = en hij was niet ongeduldig | ነፍሱ (näfsu) = zijn ziel | ወኢጐንደየ (wäigwändäyä) = en hij was niet traag | ገቢሮቶ (gäbiroto) = het doen ervan | እስመ (esmä) = omdat | ምእመን (memän) = trouw | ወመፍቀሬ (wämäfqäre) = en een liefhebber van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 18 _De offerande van Isaak_ ### Het bevel aan Abraham **18:1** En Yahweh zei tot hem: **„Abraham, Abraham!”** En hij zei: Zie, hier ben ik. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ነየ (näyä) = zie | አነ (änä) = hier ben ik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:1. Zie ook: Gen 22:1 **18:2** En Hij zei tot hem: **„Neem je zoon, je geliefde, die je liefhebt, Isaak, en ga naar het hoge land en laat hem opgaan op een van de bergen die Ik je zal tonen.”** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en Hij zei | ንሥእ (nes) = neem | ወልደከ (wäldäkä) = je zoon | ፍቁረከ (fequräkä) = je geliefde | ዘታፈቅር (zätafäqr) = die je liefhebt | ይስሐቅሃ (yeshäqha) = Isaak | ወሖር (wähor) = en ga | ውስተ (westä) = naar | ምደር (medär) = het land | ልዕልት (lelt) = hoog | ወአዕርጎ (wäärgo) = en laat hem opgaan | ውስተ (westä) = op | አሐዱ (ähädu) = een | እምአድባር (emädbar) = van de bergen | ዘአነ (zäänä) = die Ik | አየድዐከ (äyädäkä) = je zal tonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:2. Voetnoot Uitleg: ፍቁረከ (‘je geliefde’) en ምደር ልዕልት (‘het hoge land’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de Septuaginta (Gen. 22:2) ‘geliefde’ en ‘het hoge land’ heeft; de Masoretische tekst heeft ‘enige’ en ‘het land Moria’. Zie ook: Gen 22:2 ### De tocht naar de berg **18:3** En hij stond 's morgens op en laadde zijn ezel op, en hij nam twee van zijn dienaren met zich mee en Isaak, zijn zoon, en hij kloofde het hout van het brandoffer en ging naar de plaats, op de derde dag. Brontekst: ወአሌለየ (wääleläyä) = en hij stond op | በነገህ (bänägäh) = in de morgen | ወጸዐነ (wätsäänä) = en laadde op | አድግቶ (ädgto) = zijn ezel | ወክልኤተ (wäkletä) = en twee | ደቆ (däqo) = zijn dienaren | ነሥአ (näsä) = nam | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወይስሐቅሃ (wäyshäqha) = en Isaak | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ወዕፀወ (wätsäwä) = en het hout van | መሥዋዕት (mäswat) = brandoffer | ሠፀረ (sätsärä) = kliefde hij | ወሖረ (wähorä) = en ging | ወስተ (wästä) = naar | መካን (mäkan) = de plaats | በሠሉስ (bäsälus) = op de derde | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:3–4. Zie ook: Gen 22:3–4 **18:4** En hij kwam bij een put van water, en hij zei tot zijn dienaren: Blijf hier bij de ezel, en ik en het kind zullen gaan, en nadat wij aanbeden hebben, zullen wij bij jullie terugkeren. Brontekst: ወበጽሐ (wäbätshä) = en hij kwam | እስከ (eskä) = tot | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de bron van | ማይ (may) = water | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ለደቁ (lädäqu) = tot zijn dienaren | ንበሩ (nebäru) = blijf | ዝየ (zeyä) = hier | ምስለ (meslä) = met | አድግት (ädgt) = de ezel | ወአነ (wäänä) = en ik | ወሕፃን (wähtsan) = en het kind | ነሐውር (nähäwr) = zullen gaan | ወሰጊደነ (wäsägidänä) = en nadat wij aanbeden hebben | ንገብእ (negäb) = zullen wij terugkeren | ኀቤክሙ (khäbekmu) = bij jullie Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:5. Zie ook: Gen 22:5 **18:5** En hij nam het hout van het brandoffer en legde het op de schouder van Isaak, zijn zoon, en hij nam in zijn hand vuur en een mes. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ዕፀ (etsä) = het hout van | መሥዋዕት (mäswat) = brandoffer | ወአስከሞ (wääskämo) = en legde op zijn schouder | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወነሥአ (wänäsä) = en hij nam | በእዴሁ (bädehu) = in zijn hand | እሳተ (esatä) = vuur | ወመጥባሕተ (wämätbahtä) = en een mes Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:6. Zie ook: Gen 22:6 **18:6** En Isaak zei tot zijn vader: Vader! Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | አባ (äba) = vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:7. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog Abrahams antwoord ‘Zie, hier ben ik, mijn zoon’ en Isaaks vraag: ‘Zie het vuur en het mes en het hout, maar waar is het schaap voor het brandoffer, vader?’; in de Beta-tekst staat alleen ‘Vader’. Zie ook: Gen 22:7 **18:7** En hij zei: Yahweh zal Zich een schaap voor het brandoffer voorzien, mijn zoon. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ያሬኢ (yarei) = zal voorzien | ሎቱ (lotu) = voor Zich | በግዐ (bägä) = een schaap | ለጽንሓሕ (lätsnhah) = voor het brandoffer | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:8. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘Elohim zal Zich een schaap voor een brandoffer voorzien, mijn zoon’, en hierna nog dat hij de plaats van de berg van Elohim naderde; dat laatste staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 22:8 ### Isaak gebonden **18:8** En hij bouwde een altaar en legde het hout op het altaar, en hij bond Isaak, zijn zoon, en legde hem op het hout dat boven op het altaar was, en strekte zijn hand uit om het mes te nemen om Isaak, zijn zoon, te slachten. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | ወአንበረ (wäänbärä) = en legde | ዕፀወ (etsäwä) = het hout | ዲበ (dibä) = op | መሥዋዕት (mäswat) = het altaar | ወአሰረ (wääsärä) = en bond | ይስሐቅሃ (yeshäqha) = Isaak | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ወአንበሮ (wäänbäro) = en legde hem | ዲበ (dibä) = op | ዕፀው (etsäw) = het hout | ዘመልዕልተ (zämälltä) = dat boven op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወሰፍሐ (wäsäfhä) = en hij strekte uit | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ይንሥእ (yens) = om te nemen | መጥባሕተ (mätbahtä) = het mes | ከመ (kämä) = om | ይዝብሖ (yezbho) = hem te slachten | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:9. Zie ook: Gen 22:9 ### Mastema beschaamd **18:9** En ik stond voor Hem en voor de vorst Mastema, en Yahweh zei: **„Zeg hem dat hij zijn hand niet op het kind legt en dat hij hem niets doet, want Ik heb leren kennen dat hij Yahweh vreest.”** Brontekst: ወአነ (wäänä) = en ik | ቆምኩ (qomku) = stond | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor Hem | ወቅድመ (wäqdmä) = en voor | መኰንነ (mäkwännä) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | ወይቤ (wäybe) = en zei | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በሎ (bälo) = zeg hem | ኢያውርድ (iyawrd) = dat hij niet legge | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ላዕለ (lalä) = op | ሕፃን (hetsan) = kind | ወኢይግበር (wäiygbär) = en dat hij niet doe | ምንተኒ (mentäni) = iets | ላዕሌሁ (lalehu) = hem | እስመ (esmä) = omdat | አእመርኩ (ämärku) = heb Ik leren kennen | ከመ (kämä) = dat | ፈራሄ (färahe) = een vrezer van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ውእቱ (wetu) = is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:12. Voetnoot Uitleg: መስቴማ (‘Mastema’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de naam hier de hele klasse van de boze geesten aanduidt, elders hun vorst. Zie ook: Gen 22:12 **18:10** En ik riep hem uit de hemel en zei tot hem: Abraham! En hij schrok en zei: Zie, hier ben ik. Brontekst: ጸዋዕክዎ (tsäwakwo) = ik riep hem | እምሰማይ (emsämay) = uit de hemel | ወእቤሎ (wäbelo) = en ik zei tot hem | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወደንገፀ (wädängätsä) = en hij schrok | ወይቤ (wäybe) = en zei | ነየ (näyä) = zie | አነ (änä) = hier ben ik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **18:11** En ik zei tot hem: Steek je hand niet uit tegen het kind en doe hem niets, want nu heb ik geleerd dat je Yahweh vreest, en je hebt je zoon, je eerstgeborene, niet voor mij gespaard. Brontekst: ወእቤሎ (wäbelo) = en ik zei tot hem | ኢትፈኑ (itfänu) = steek niet uit | እዴከ (edekä) = je hand | ዲበ (dibä) = tegen | ሕፃን (hetsan) = kind | ወኢትግበረ (wäitgbärä) = en doe niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ዲቤሁ (dibehu) = hem | እስመ (esmä) = omdat | ይእዜ (yeze) = nu | አእመርኩ (ämärku) = heb ik leren kennen | ከመ (kämä) = dat | ፈራሄ (färahe) = een vrezer van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አንተ (äntä) = U | ወኢመሐከ (wäimähäkä) = en niet gespaard hebt | ወልደከ (wäldäkä) = je zoon | በኵረከ (bäkwräkä) = je eerstgeborene | እምኔየ (emneyä) = voor mij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:12. Zie ook: Gen 22:12 **18:12** En de vorst Mastema werd beschaamd. En Abraham sloeg zijn ogen op en zag, en zie, een ram, gevangen bij zijn horens, en Abraham ging en nam de ram en liet hem opgaan als brandoffer in plaats van zijn zoon. Brontekst: ወተኀፍረ (wätäkhäfrä) = en werd beschaamd | መኰንነ (mäkwännä) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | ወአንሥአ (wäänsä) = en hij hief op | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ወርእየ (wäryä) = en hij zag | ወናሁ (wänahu) = en zie | አሐዱ (ähädu) = één | በሐኵ (bähäkw) = een ram | እኁዝ (ekhuz) = gevangen | ወይመጽእ (wäymäts) = en hij kwam | በአቅርንቲሁ (bääqrntihu) = bij zijn horens | ወሖረ (wähorä) = en ging | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወነሥኦ (wänäso) = en nam hem | ለበሐኵ (läbähäkw) = de ram | ወአዕረጎ (wäärägo) = en liet hem opgaan | ለጽንሓሕ (lätsnhah) = voor het brandoffer | ህየንተ (heyäntä) = in plaats van | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:13. Voetnoot Lezing: በአቅርንቲሁ (‘bij zijn horens’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt dat hier ‘in een struikgewas’ ontbreekt, zoals in Gen. 22:13. Zie ook: Gen 22:13 **18:13** En Abraham noemde die plaats: Yahweh heeft gezien, zodat gezegd wordt: Yahweh heeft gezien. Dat is de berg Sion. Brontekst: ወጸውዖ (wätsäwo) = en noemde | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ለውእቱ (läwtu) = die | መካን (mäkan) = plaats | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ርእየ (reyä) = heeft gezien | ከመ (kämä) = zodat | ይትበሀል (yetbähäl) = er gezegd wordt | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ርእየ (reyä) = zien | ውእቱ (wetu) = dat is | ደብሩ (däbru) = de berg van | ለጽዮን (lätsyon) = Sion Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:14 en 2 Kron. 3:1. Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda. Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de Syrische en de Latijnse tekst in Gen. 22:14 ‘zal zien’ of ‘ziet’ hebben, en de Masoretische tekst ‘er zal gezien worden’. Zie ook: Gen 22:14; 2 Kron 3:1 ### De eed van Yahweh **18:14** En Yahweh riep Abraham bij zijn naam voor de tweede keer uit de hemel, zoals Hij ons liet verschijnen om tot hem te spreken in de naam van Yahweh. Brontekst: ወጸውዖ (wätsäwo) = en riep | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | በስሙ (bäsmu) = bij zijn naam | ዳግመ (dagmä) = voor de tweede keer | እምሰማይ (emsämay) = uit de hemel | በከመ (bäkämä) = zoals | አስተርአይነ (ästäräynä) = Hij ons liet verschijnen | ከመ (kämä) = om | ንትናገሮ (netnagäro) = tot hem te spreken | በስመ (bäsmä) = in de naam | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:15. Zie ook: Gen 22:15 **18:15** En Hij zei: **„Bij Mijzelf heb Ik gezworen, spreekt Yahweh, omdat je deze zaak gedaan hebt en je zoon, je eerstgeborene, die je liefhad, niet voor Mij gespaard hebt,** Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en Hij zei | በርእስየ (bärsyä) = bij Mijzelf | መሐልኩ (mähälku) = heb Ik gezworen | ይቤ (yebe) = spreekt | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | እስመ (esmä) = omdat | ገበርከ (gäbärkä) = je gedaan hebt | ዘንተ (zäntä) = dit | ቃለ (qalä) = woorden | ወኢመሐከ (wäimähäkä) = en niet gespaard hebt | ወልደከ (wäldäkä) = je zoon | በኵረከ (bäkwräkä) = je eerstgeborene | እምኔየ (emneyä) = voor Mij | ዘአፍቀርከ (zääfqärkä) = die je liefhad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:16. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de Masoretische tekst van Gen. 22:16 ‘je enige’ heeft. Zie ook: Gen 22:16 **18:16** **dat in je nageslacht alle volken van de aarde gezegend zullen worden, omdat je naar Mijn stem hebt gehoord.”** Brontekst: ወይትባረኩ (wäytbaräku) = dat gezegend zullen worden | በዘርእከ (bäzärkä) = in je nageslacht | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | አሕዛበ (ähzabä) = volken van | ምድር (medr) = de aarde | ህየንተ (heyäntä) = omdat | ዘሰማዕከ (zäsämakä) = je hebt gehoord | ቃለ (qalä) = naar de stem | ዚአየ (ziäyä) = Mijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier voor ‘in je nageslacht’ nog dat Hij hem rijkelijk zal zegenen en zijn nageslacht zal vermenigvuldigen als de sterren van de hemel en als het zand aan de oever van de zee, dat zijn nageslacht de steden van zijn vijanden zal beërven, en eindigt de redevoering met ‘Ga in vrede’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 22:18 ### Terugkeer naar Beër-Sjeba **18:17** En Abraham ging naar zijn dienaren, en zij stonden op en gingen samen naar Beër-Sjeba. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ኀበ (khäbä) = naar | ደቁ (däqu) = zijn dienaren | ወተንሥኡ (wätänsu) = en zij stonden op | ወሖሩ (wähoru) = en gingen | ቤርሳቤ (bersabe) = naar Beër-Sjeba | ኅቡረ (kheburä) = samen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 22:19. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Zie ook: Gen 22:19 **18:18** En hij vierde dit feest elk jaar zeven dagen in vreugde, en hij noemde het het feest van Yahweh, naar de zeven dagen waarin hij ging en in vrede terugkeerde. Brontekst: ወይገብር (wäygäbr) = en hij vierde | ዛተ (zatä) = dit | በዓለ (bäalä) = het feest van | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ዓመታት (amätat) = jaren | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | ዕለተ (elätä) = dagen | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde | ወሰመያ (wäsämäya) = en noemde het | በዓለ (bäalä) = het feest van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በከመ (bäkämä) = naar | ሰቡዕ (säbu) = de zeven | ዕለት (elät) = dagen | እለ (elä) = waarin | ሖረ (horä) = hij ging | ወተመይጠ (wätämäytä) = en terugkeerde | በሰላም (bäsälam) = in vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 23:34. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 16:20–31 voor het feest van de hutten. Zie ook: Jub 16:20–31; Lev 23:34 **18:19** En zo is het ingesteld en geschreven op de tafelen van de hemel voor Israël en voor zijn nageslacht, om dit feest zeven dagen in vreugde te vieren. Brontekst: ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | ሥሩዕ (seru) = is ingesteld | ውእቱ (wetu) = dat | ወጽሑፍ (wätshuf) = en geschreven | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | በእንተ (bäntä) = over | እስራኤል (esrael) = Israël | ወዲበ (wädibä) = en over | ዘርኡ (zäru) = zijn nageslacht | ለገቢረ (lägäbirä) = om te vieren | ዛቲ (zati) = dit | በዓል (bäal) = feest | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | ዕለተ (elätä) = dagen | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde | በዓል (bäal) = feest Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 23:41. Zie ook: Lev 23:41 ## Jubileeën 19 _De dood van Sara en de geboorte van Jakob en Ezau_ ### De dood van Sara **19:1** En in het eerste jaar van de eerste jaarweek van het tweeënveertigste jubeljaar keerde Abraham terug en nam zijn woning tegenover Hebron, dat is Kirjat-Arba, twee jaarweken van jaren. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | አሐዱ (ähädu) = één | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በዘ (bäzä) = waardoor | አርብዓ (ärba) = veertig | ወክልኤቱ (wäkletu) = en twee | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ተመይጠ (tämäytä) = keerde zich | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | አንጸረ (äntsärä) = tegenover | ኬብሮን (kebron) = Hebron | ዛቲ (zati) = deze | ይእቲ (yeti) = dat is | ቀሪያታርባቅ (qäriyatarbaq) = Kirjat-Arba | ክልኤ (kele) = twee | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዓመት (amät) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:2. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 23:2 **19:2** En in het eerste jaar van de derde jaarweek van dit jubeljaar waren de dagen van het leven van Sara voltooid, en zij stierf in Hebron. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ሣልስ (sals) = derde | ዘዝ (zäz) = van dit | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ተፈጸመ (täfätsämä) = was voltooid | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወተ (heywätä) = leven | ሳራ (sara) = Sara | ወሞተት (wämotät) = en zij stierf | በኬብሮን (bäkebron) = in Hebron Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:1–2. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 23:1–2 **19:3** En Abraham ging om haar te bewenen en haar te begraven. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ከመ (kämä) = om | ይብኪያ (yebkiya) = om haar te beweenen | ወይቅብራ (wäyqbra) = en om haar te begraven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘en wij beproefden hem [om te zien] of zijn geest geduldig was en hij niet verontwaardigd was in de woorden van zijn mond; en hij werd hierin geduldig bevonden en werd niet verontrust’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 23:2 **19:4** Want met geduld van geest sprak hij met de kinderen van Chet, opdat zij hem een plaats zouden geven om zijn dode daarin te begraven. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በትዕግሥተ (bätgstä) = met geduld van | መንፈስ (mänfäs) = geest | ተናገረ (tänagärä) = sprak | ምስለ (meslä) = met | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ኬጥ (ket) = Chet | ከመ (kämä) = opdat | የሀብዎ (yähäbwo) = dat zij hem zouden geven | መካነ (mäkanä) = een plaats | ከመ (kämä) = om | ይቅበር (yeqbär) = hij zou begraven | በድኖ (bädno) = zijn dode | ውስቴቱ (westetu) = daarin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:3–4. Zie ook: Gen 23:3–4 **19:5** En Yahweh gaf hem genade voor het aangezicht van allen die hem zagen. Brontekst: ወእግዚአብሔር (wägziäbher) = en Yahweh | ወሀቦ (wähäbo) = heeft hem gegeven | ሞገሰ (mogäsä) = genade | ሎቱ (lotu) = voor hem | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ይሬእይዎ (yereywo) = zij zien hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:6–16. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat hij de zonen van Chet zachtmoedig smeekte en dat zij hem het land van de dubbele spelonk tegenover Mamre, dat is Hebron, gaven voor vierhonderd stukken zilver; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 23:6–16 **19:6** En zij smeekten hem: Wij geven het je om niet. Maar hij nam het niet om niet uit hun handen, want hij gaf de prijs van de plaats, het zilver, volledig. Brontekst: ወእሙንቱሂ (wämuntuhi) = en zij | ያስተበቍዕዎ (yastäbäqwwo) = smeekten hem | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብሉ (yeblu) = zeggen | ነሀብከ (nähäbkä) = wij geven je | በከ (bäkä) = vergeefs | ወኢነሥአ (wäinäsä) = en hij nam niet | እምእዴሆሙ (emdehomu) = uit hun handen | በከ (bäkä) = vergeefs | እስመ (esmä) = omdat | ወሀበ (wähäbä) = heeft gegeven | ሤጦ (seto) = de prijs | ለመካን (lämäkan) = van de plaats | ብሩረ (berurä) = zilver | ፍጹመ (fetsumä) = volledig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:11–16. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat hij zich tweemaal voor hen neerboog en daarna zijn dode in de dubbele spelonk begroef; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 23:11–16 **19:7** En alle dagen van het leven van Sara waren 127 jaar, dat zijn twee jubeljaren en vier jaarweken en één jaar; dit zijn de dagen van de jaren van het leven van Sara. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ኵሉ (kwlu) = heel | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወታ (heywäta) = haar leven | ለሳራ (läsara) = aan Sara | ምእት (met) = honderd | ወዕሥራ (wäsra) = en twintig | ወሰብዐቱ (wäsäbätu) = en zeven | እሉ (elu) = deze | ዝክልኤ (zekle) = deze twee | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወዓመት (wäamät) = en jaar | አሐዱ (ähädu) = één | ዝንቱ (zentu) = dit | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ዓመታተ (amätatä) = jaren | ሕይወታ (heywäta) = haar leven | ለሳራ (läsara) = aan Sara Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:1. Voetnoot Uitleg: Honderd zevenentwintig jaar is twee jubeljaren (2 × 49), vier jaarweken (4 × 7) en één jaar. Zie ook: Gen 23:1 **19:8** En dit is de tiende beproeving waarmee Abraham beproefd werd, en hij werd trouw bevonden, geduldig van geest. Brontekst: ወዝመከራ (wäzmäkära) = en deze beproeving | ዓሥር (asr) = tien | በዘ (bäzä) = waardoor | ተመከረ (tämäkärä) = werd beproefd | ቦቱ (botu) = daaraan | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወተረክበ (wätäräkbä) = en werd bevonden | ምእመነ (memänä) = trouw | ዕጉሠ (egusä) = geduldig | መንፈስ (mänfäs) = geest Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Dit is de tiende beproeving van Abraham; zie Jubileeën 17:17. Zie ook: Jub 17:17 **19:9** En hij sprak geen woord over de belofte van het land, dat Yahweh gezegd had dat Hij het hem en zijn nageslacht na hem zou geven. Brontekst: ወኢይቤ (wäiybe) = en hij zei niet | ቃለ (qalä) = woorden | በእንተ (bäntä) = over | ንባብ (nebab) = een woord | ዘምድር (zämdr) = over het land | ዘይቤ (zäybe) = dat gezegd had | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | የሀባ (yähäba) = zou geven | ኪያሃ (kiyaha) = haar | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወለዘርኡ (wäläzäru) = en aan zijn nageslacht | እምድኅሬሁ (emdkhrehu) = na hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:3–20. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Abraham trouw bevonden werd en op de hemelse tafelen werd opgetekend als de vriend van Elohim; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Jes. 41:8 en Jak. 2:23. Zie ook: Gen 23:3–20; Jes 41:8; Jak 2:23 ### Rebekka en Ketura **19:10** En in het vierde jaar daarvan nam hij een vrouw voor Isaak, zijn zoon, en haar naam was Rebekka, de dochter van Betuël, de zoon van Nachor, de broer van Abraham, de zuster van Laban; en Betuël, die de Betuëlieten verwekte, was de zoon van Milka, de vrouw van Nachor, de broer van Abraham. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ራብዕ (rab) = vierde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ነሥአ (näsä) = nam | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ወለተ (wälätä) = dochter van | ባቱኤል (batuel) = Betuël | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ናኮር (nakor) = Nachor | እኅወ (ekhwä) = de broer van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | እኅተ (ekhtä) = zuster van | ላባ (laba) = Laban | ወባቱኤል (wäbatuel) = en Betuël | ወለዶሙ (wälädomu) = die verwekte | ለባቱኤላዊያን (läbatuelawiyan) = de Betuëlieten | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ሜልከ (melkä) = Melka | ዘብእሲተ (zäbsitä) = van de vrouw van | ናኮር (nakor) = Nachor | እኅወ (ekhwä) = de broer van | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 24:15 en 25:20. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet de woorden ‘de dochter van Betuël, de zoon van Nachor, de broer van Abraham’ tussen haken als dubbele overlevering. De Beta-tekst heeft ze en heeft bovendien ወለዶሙ ለባቱኤላዊያን (‘die de Betuëlieten verwekte’), dat Charles niet heeft; de vertaling volgt de Beta-tekst. Zie ook: Gen 24:15; Gen 25:20 **19:11** En Abraham nam voor zich een derde vrouw, en haar naam was Ketura, uit de huisgeborenen van zijn huis, in de dagen waarin Hagar gestorven was, vóór Sara. Brontekst: ወአብርሃም (wääbrham) = en Abraham | ነሥአ (näsä) = nam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ሣልስተ (salstä) = een derde | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ኬጡራ (ketura) = Ketura | እምነ (emnä) = van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ልደ (ledä) = de geborenen van | ቤቱ (betu) = zijn huis | አመ (ämä) = in de dagen van | ሞተት (motät) = stierf | አጋር (ägar) = Hagar | እምቅድመ (emqdmä) = van voor | ሳራ (sara) = Sara Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:1. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat dit verklaart waarom Abraham Hagar niet terugnam. Voetnoot Lezing: ውሉደ ልደ ቤቱ (‘kinderen, geborenen van zijn huis’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘uit de dochters van zijn huisknechten’. Zie ook: Gen 25:1 **19:12** En zij baarde hem zes zonen: Zimran, Joksjan, Medan, Midian, Jisjbak en Sjuach, in de twee jaarweken van jaren. Brontekst: ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ስድስተ (sedstä) = zes | ዘንበሪሃ (zänbäriha) = Zimran | ወያክስንሃ (wäyaksnha) = en Joksjan | ወማዳይሃ (wämadayha) = en Medan | ወማዳንሃ (wämadanha) = en Midian | ወኢያዝቦቅሃ (wäiyazboqha) = en Jisjbak | ወሴሂያሃ (wäsehiyaha) = en Sjuach | በክልኤ (bäkle) = in twee | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዓመት (amät) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:2. Voetnoot Lezing: ዘንበሪ (‘Zenbari’) is in Charles (Engelse vertaling uit 1917) Zimram; de vertaling volgt Gen. 25:2 (Zimran). Zie ook: Gen 25:2 ### Jakob en Ezau **19:13** En in de zesde jaarweek, in het tweede jaar daarvan, baarde Rebekka aan Isaak twee zonen, Jakob en Ezau. En Jakob was volmaakt en oprecht, en Ezau was een woest man, een man van het veld en harig; en Jakob woonde in tenten. Brontekst: ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ሳድስ (sads) = zesde | በካልእ (bäkal) = in de tweede | ዓመቱ (amätu) = zijn jaar | ወለደት (wälädät) = baarde | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ክልኤ (kele) = twee | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ወዔሳውሃ (wäesawha) = en Ezau | ወያዕቆብሰ (wäyaqobsä) = en Jakob | ፍጹም (fetsum) = vol | ወራትዕ (wärat) = en oprecht | ወዔሳው (wäesaw) = en Ezau | ውእቱ (wetu) = dat | ብእሲ (besi) = een man | ድሩክ (deruk) = woest | ወሐቃላዊ (wähäqalawi) = en een man van het veld | ወጸጓር (wätsägwar) = en harig | ወያዕቆብ (wäyaqob) = en Jakob | የኀድር (yäkhädr) = woont | ውስተ (westä) = in | ምጽላላት (metslalat) = tenten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:24–27. Zie ook: Gen 25:24–27 **19:14** En de jongens groeiden op, en Jakob leerde het schrift, maar Ezau leerde het niet, want hij was een man van het veld en een jager, en hij leerde de oorlog, en al zijn werk was woest. Brontekst: ወልህቁ (wälhqu) = en groeiden | ወራዙት (wärazut) = en jongelingen | ወተምህረ (wätämhrä) = en leerde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | መጽሐፈ (mätshäfä) = het boek van | ወዔሳውሰ (wäesawsä) = maar Ezau | ኢተምህረ (itämhrä) = leerde niet | እስመ (esmä) = omdat | ብእሲ (besi) = een man | ሐቃላዊ (häqalawi) = een man van het veld | ውእቱ (wetu) = dat | ወነዓዊ (wänäawi) = en een jager | ወተምህረ (wätämhrä) = en leerde | ፀብአ (tsäbä) = oorlog | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ግብሩ (gebru) = zijn werk | ድሩክ (deruk) = woest Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:27. Voetnoot Lezing: መጽሐፈ (‘het boek van’) heeft in de Beta-tekst geen vervolg; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘om te schrijven’. De vertaling volgt Charles: ‘het schrift’. Zie ook: Gen 25:27 **19:15** En Abraham had Jakob lief, en Isaak had Ezau lief. Brontekst: ወያፈቅር (wäyafäqr) = en liefhad | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወይስሐቅ (wäyshäq) = en Isaak | ዔሳውሃ (esawha) = Ezau Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:28. Zie ook: Gen 25:28 **19:16** En Abraham zag de werken van Ezau en wist dat in Jakob zijn naam en nageslacht genoemd zou worden. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en hun aanblik | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ግብሮ (gebro) = Zijn werk | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ከመ (kämä) = dat; als | በያዕቆብ (bäyaqob) = in Jakob | ይጼዋዕ (yetsewa) = zal genoemd worden | ሎቱ (lotu) = voor hem | ስም (sem) = de naam | ወዘርእ (wäzär) = en nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Abraham Rebekka riep en haar opdracht gaf over Jakob, omdat hij wist dat ook zij Jakob veel meer liefhad dan Ezau; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 21:12 ### Abraham zegent Jakob **19:17** En hij zei tot haar: Mijn dochter, bewaak mijn zoon Jakob, want hij zal in mijn plaats zijn op de aarde en tot zegen te midden van de kinderen van de mensen en tot roem voor het hele nageslacht van Sem. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en hij zei tot haar | ወለትየ (wälätyä) = mijn dochter | ዕቀቢ (eqäbi) = bewaak | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | እስመ (esmä) = omdat | ውእቱ (wetu) = dat | ይከውን (yekäwn) = zal zijn | ህየንቴየ (heyänteyä) = in mijn plaats | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወለበረከት (wäläbäräkät) = en voor zegen | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | ዘርአ (zärä) = nageslacht | ሴም (sem) = Sem | ለትምክሕት (lätmkht) = tot een roem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **19:18** Want ik weet dat Yahweh hem zal kiezen tot een volk, een eigendom voor Zich, boven allen die op het aangezicht van de aarde zijn. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | አአምር (äämr) = ik weet | ከመ (kämä) = dat; als | ኪያሁ (kiyahu) = hem | የኀሪ (yäkhäri) = zal kiezen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ሎቱ (lotu) = voor hem | ለሕዝብ (lähzb) = tot een volk | ቃውም (qawm) = tot een eigendom | እምኵሎሙ (emkwlomu) = boven allen | እለ (elä) = die | ዲበ (dibä) = op | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 7:6. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Jakob de stamvader van het uitverkoren volk zou zijn; zie Jubileeën 2:20. Zie ook: Jub 2:20; Deut 7:6 **19:19** En zie, Isaak, mijn zoon, heeft Ezau meer lief dan Jakob, maar ik zie dat je Jakob liefhebt naar gerechtigheid. Brontekst: ወናሁ (wänahu) = en zie | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያፈቅሮ (yafäqro) = hij liefheeft | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | እምነ (emnä) = van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወአነ (wäänä) = en ik | እሬእየኪ (ereyäki) = ik zie je | መፍቀሪተ (mäfqäritä) = liefhebbende | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: መፍቀሪተ ጽድቅ (letterlijk ‘liefhebster van gerechtigheid’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘dat je Jakob waarlijk liefhebt’. **19:20** Zorg nog beter voor hem, en laat je ogen in liefde op hem zijn. Brontekst: ወስኪ (wäski) = en je zorg | ዓዲ (adi) = nog | አሠንዮ (äsänyo) = maak mooier | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ወይኩና (wäykuna) = en laten zijn | አዕይንቲኪ (äyntiki) = je ogen | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ለፍቁር (läfqur) = liefdevol Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘want hij zal een zegen voor ons zijn op de aarde van nu af tot alle geslachten’; dat staat niet in de Beta-tekst. **19:21** Laat je handen sterk zijn en je hart zich verheugen in je zoon Jakob. Brontekst: ይጽንዓ (yetsna) = laten sterk zijn | እደዊኪ (edäwiki) = je handen | ወትትፈሣሕ (wättfäsah) = en laat zich verheugen | ልብኪ (lebki) = je hart | በወልድኪ (bäwäldki) = in je zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘want ik heb hem ver boven al mijn zonen liefgehad. Hij zal gezegend zijn voor eeuwig en zijn nageslacht zal de hele aarde vervullen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **19:22** Als een mens het zand van de aarde kan tellen, zo zal ook zijn nageslacht geteld worden. Brontekst: እመ (emä) = als | ይክል (yekl) = kan | ሰብእ (säb) = mensen | ኆልቆ (kholqo) = tellen | ኆፃ (khotsa) = zand | ምድር (medr) = de aarde | ከማሁ (kämahu) = zo | ይትኌለቁ (yetkhweläqu) = worden geteld | ዘርኡሂ (zäruhi) = ook zijn nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:16 en Jubileeën 13:20. Zie ook: Gen 13:16; Jub 13:20 **19:23** En alle zegeningen waarmee Yahweh mij en mijn nageslacht gezegend heeft, zullen voor Jakob en voor zijn nageslacht zijn, alle dagen. Brontekst: ወኵሎን (wäkwlon) = en alle | በረከት (bäräkät) = zegen | እለ (elä) = die | ባረከኒ (baräkäni) = mij gezegend heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኪያየ (kiyayä) = mij | ወዘርእየ (wäzäryä) = en mijn nageslacht | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወለዘርኡ (wäläzäru) = en aan zijn nageslacht | ይኩን (yekun) = zij | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **19:24** En in zijn nageslacht zal mijn naam gezegend worden, en de naam van mijn vaderen Sem, Noach, Henoch, Mahalalël, Enosh, Seth en Adam. Brontekst: ወበዘርኡ (wäbäzäru) = en in zijn nageslacht | ይትባረክ (yetbaräk) = gezegend zij | ስምየ (semyä) = mijn naam | ወስመ (wäsmä) = en de naam van | አበዊየ (äbäwiyä) = mijn vaderen | ሴም (sem) = Sem | ወኖኅ (wänokh) = en Noach | ወሄኖክ (wähenok) = en Henoch | ወመላልኤል (wämälalel) = en Mahalalël | ወሄኖስ (wähenos) = en Enosh | ወሴት (wäset) = en Seth | ወአዳም (wäädam) = en Adam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Metuselach in de reeks ontbreekt en dat Adam onder de heiligen wordt gerekend. **19:25** En zij zullen zijn om de hemel te grondvesten en de aarde te bevestigen en alle lichten die aan het uitspansel zijn te vernieuwen. Brontekst: ወእሙንቱ (wämuntu) = en zij | ይኩኑ (yekunu) = zullen zijn | ለሣርሮ (läsarro) = om te grondvesten | ሰማይ (sämay) = hemel | ወለአጽንዖ (wäläätsno) = en om te bevestigen | ምድር (medr) = de aarde | ወለሐድሶ (wälähädso) = en om te vernieuwen | ኵሉ (kwlu) = heel | ብርሃናት (berhanat) = de lichten | ዘዲበ (zädibä) = die op | ምጽናዓት (metsnaat) = het uitspansel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **19:26** En hij riep Jakob voor de ogen van Rebekka, zijn moeder, en kuste hem en zegende hem en zei: Brontekst: ወጸውዖ (wätsäwo) = en riep hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሃ (äyntiha) = haar ogen | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder | ወሰዐሞ (wäsäämo) = en kuste hem | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ወይቤ (wäybe) = en hij zei Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **19:27** Mijn zoon Jakob, geliefde, die mijn ziel liefheeft, moge Elohim je zegenen vanuit de hoogte van het uitspansel, en moge Hij je alle zegeningen geven waarmee Hij Adam, Henoch, Noach en Sem gezegend heeft, en alles wat Hij tot mij sprak. Brontekst: ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ፍቁር (fequr) = geliefde | ዘአፍቀረት (zääfqärät) = die liefheeft | ነፍስየ (näfsyä) = mijn ziel | ይባርከ (yebarkä) = moge zegenen | አምላክ (ämlak) = Elohim | እመልዕልተ (emälltä) = uit de hoogte van | ምጽናዓት (metsnaat) = het uitspansel | ወየሀብከ (wäyähäbkä) = en geve je | ኵሎን (kwlon) = allen | በረከታተ (bäräkätatä) = zegeningen | እለ (elä) = die | ባረኮ (baräko) = Hij hem gezegend heeft | ለአዳም (läädam) = Adam | ወሄኖክሃ (wähenokha) = en Henoch | ወኖኅሃ (wänokhha) = en Noach | ወሴምሃ (wäsemha) = en Sem | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘመጠነ (zämätänä) = alles wat | ተናገረኒ (tänagäräni) = Hij tot mij sprak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘en alles wat Hij beloofd heeft mij te geven, moge Hij vasthouden aan jou en aan je nageslacht voor eeuwig, naar de dagen van de hemel boven de aarde’; dat staat niet in de Beta-tekst. **19:28** En de geesten van Mastema mogen niet over je heersen en niet over je nageslacht, om je te verwijderen van Yahweh, die je Elohim is, van nu af en tot in eeuwigheid. Brontekst: ወኢይመብሉ (wäiymäblu) = en laat hen niet heersen | ላዕሌከ (lalekä) = over jou | ወላዕለ (wälalä) = en over | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | መናፍስተ (mänafstä) = geesten | መስቴማ (mästema) = Mastema | ከመ (kämä) = dat; als | ያርኅቁከ (yarkhqukä) = zij zouden je verwijderen | እምድኅረ (emdkhrä) = na | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘውእቱ (zäwtu) = die was | አምላክከ (ämlakkä) = je Elohim | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 10:8 voor Mastema. Zie ook: Jub 10:8 **19:29** Moge Yahweh Elohim je tot vader zijn, en jij een eerstgeboren zoon, en voor het volk, alle dagen. Brontekst: ወይኩንከ (wäykunkä) = en zij je zij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim | አበ (äbä) = vader | ወአንተሂ (wääntähi) = en jij ook | ወልደ (wäldä) = de zoon van | በኵረ (bäkwrä) = eerstgeboren | ወለሕዝብ (wälähzb) = en voor het volk | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) eindigt met: ‘Ga in vrede, mijn zoon’; dat staat niet in de Beta-tekst. **19:30** En zij gingen beiden samen uit van bij Abraham. Brontekst: ወወፅኡ (wäwätsu) = en gingen uit | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ኅቡረ (kheburä) = samen | እምኀበ (emkhäbä) = vanwaar | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **19:31** En Rebekka had Jakob lief met heel haar hart en met heel haar ziel, veel meer dan Ezau; en Isaak had Ezau zeer lief, meer dan Jakob. Brontekst: ወአፍቀረቶ (wääfqäräto) = en liefhad hem | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልባ (leba) = haar hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | መንፈሳ (mänfäsa) = haar geest | ብዙኀ (bezukhä) = veel | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | እምነ (emnä) = van | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወይስሐቅ (wäyshäq) = en Isaak | ያፈቅሮ (yafäqro) = hij liefheeft | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | እምያዕቆብ (emyaqob) = dan Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:28. Zie ook: Gen 25:28 ## Jubileeën 20 _Abrahams laatste woorden aan zijn kinderen_ ### Abraham roept zijn nageslacht **20:1** En in het tweeënveertigste jubeljaar, in het eerste jaar van de zevende jaarweek, riep Abraham Ismaël en zijn twaalf zonen, en Isaak en zijn twee zonen, en de zes zonen van Ketura en hun kinderen. Brontekst: ወበአርብዓ (wäbäärba) = en in de veertig | ወክልኤቱ (wäkletu) = en twee | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ሳብዕ (sab) = zevende | ጸውዐ (tsäwä) = riep | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ይስማዔልሃ (yesmaelha) = Ismaël | ወዐሠርተ (wääsärtä) = en tien | ወክልኤተ (wäkletä) = en twee | ደቂቆ (däqiqo) = zijn zonen | ወይስሐቅሃ (wäyshäqha) = en Isaak | ወክልኤሆሙ (wäklehomu) = en hun twee | ደቂቆ (däqiqo) = zijn zonen | ወስድስተ (wäsdstä) = en zes | ደቂቀ (däqiqä) = de kinderen van | ኬጡራ (ketura) = Ketura | ወውሉዶሙ (wäwludomu) = en hun kinderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:13–15. Voetnoot Lezing: ሳብዕ (‘zevende’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) vermoedt dat hier ‘zesde’ bedoeld is. Zie ook: Gen 25:13–15 **20:2** En hij gebood hun dat zij de weg van Yahweh in acht zouden nemen; dat zij gerechtigheid zouden doen en ieder zijn naaste zouden liefhebben; en dat zij zo zouden zijn onder alle mensen, dat zij ieder zo tegenover hen zouden wandelen om recht en gerechtigheid te doen op de aarde. Brontekst: ወአዘዞሙ (wääzäzomu) = en hij gebood hun | ከመ (kämä) = dat | ይዕቀቡ (yeqäbu) = dat zij bewaren | ፍኖተ (fenotä) = de weg | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = dat | ይግበሩ (yegbäru) = dat zij doen | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ወያፍቅር (wäyafqr) = en lief zou hebben | አሐዱ (ähädu) = één | አሐዱ (ähädu) = één | ቢጾ (bitso) = zijn naaste | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይኩኑ (yekunu) = zullen zijn | ከማሁ (kämahu) = zo | በውስተ (bäwstä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ፀብእ (tsäb) = strijd | ከመ (kämä) = dat | ይሖሩ (yehoru) = zij zouden wandelen | ዲበ (dibä) = op | አሐዱ (ähädu) = één | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ወለገቢረ (wälägäbirä) = en om te doen | ፍትሕ (feth) = oordeel | ወጽድቅ (wätsdq) = en gerechtigheid | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ፀብእ (‘strijd’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘onder alle mensen’, wat ሰብእ zou veronderstellen; de vertaling volgt Charles. **20:3** Dat zij hun zonen zouden besnijden overeenkomstig het verbond dat Hij met hen gesloten had, en dat zij niet naar rechts of naar links zouden afwijken van alle wegen die Yahweh ons geboden heeft; en dat wij ons zouden hoeden voor alle hoererij en onreinheid, en dat wij alle onreinheid en hoererij uit ons midden zouden verlaten. Brontekst: ከመ (kämä) = dat; als | ይክስቡ (yeksbu) = zij zouden besnijden | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | በኪዳን (bäkidan) = overeenkomstig het verbond | እንተ (entä) = die | ተካየደ (täkayädä) = sloot | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢይትዐደዉ (iytädäwu) = zij zouden niet afwijken | የማነ (yämanä) = naar rechts | ወፀጋመ (wätsägamä) = en naar links | እምኵሎን (emkwlon) = van alle | ፍናዌ (fenawe) = wegen | ዘአዘዘነ (zääzäzänä) = die ons geboden heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወከመ (wäkämä) = en dat | ንትዐቀብ (netäqäb) = wij ons zouden hoeden | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዝሙት (zemut) = hoererij | ወርኵስ (wärkws) = en onreinheid | ወከመ (wäkämä) = en dat | ንኅድግ (nekhdg) = wij zouden verlaten | እማእከሌነ (emakälenä) = uit ons midden | ኵሎ (kwlo) = alle | ርኵሰ (rekwsä) = onreinheid | ወዝሙተ (wäzmutä) = en hoererij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 17:10–14. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat de besnijdenis hier ook geldt voor de nakomelingen van Ismaël en Ketura, en dat de nakomelingen van Ezau niet genoemd worden. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet de slotwoorden ‘en dat wij alle onreinheid en hoererij uit ons midden zouden verlaten’ tussen haken als dubbele overlevering; de Beta-tekst heeft ze. Zie ook: Gen 17:10–14 **20:4** En als een vrouw onder jullie ontucht pleegt, of een meisje, verbrand haar met vuur; en laat hen geen ontucht met haar plegen naar hun ogen en hun hart; en dat zij zich geen vrouw zouden nemen uit de dochters van Kanaän, want het nageslacht van Kanaän zal uit het land worden uitgeroeid. Brontekst: ወእመ (wämä) = en of | ዘመወት (zämäwät) = ontucht pleegt | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | ኵላ (kwla) = heel | ብእሲት (besit) = een vrouw | ወእመኒ (wämäni) = en indien | ወለት (wälät) = een meisje | አውዕይዋ (äwywa) = verbrand haar | በእሳት (bäsat) = van vuur | ወኢይዘምዋ (wäiyzämwa) = en laat hen geen ontucht met haar plegen | ድኅረ (dekhrä) = daarna | አዕይንቲሆን (äyntihon) = hun ogen | ወልቦንሂ (wälbonhi) = en hun hart | ከመ (kämä) = dat | ይንሥኡ (yensu) = zij nemen | ሎሙ (lomu) = voor hen | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነ (emnä) = van | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän | እስመ (esmä) = omdat | ይሤሮ (yesero) = zal worden uitgeroeid | ዘርአ (zärä) = nageslacht | ከናአን (känaän) = Kanaän | እምድር (emdr) = van de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 21:9 en 20:10. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat volgens de Wet alleen de overspelige dochter van een priester met vuur verbrand werd; anderen werden gestenigd. Voetnoot Lezing: ከመ ይንሥኡ (‘dat zij nemen’) heeft in de Beta-tekst geen ontkenning; de vertaling volgt Charles (Engelse vertaling uit 1917) (‘dat zij niet nemen’), zoals de samenhang eist. Zie ook: Lev 20:10; Lev 21:9 **20:5** En hij vertelde hun van het oordeel over de reuzen en het oordeel over Sodom, hoe zij veroordeeld zijn om hun boosheid, om hoererij en onreinheid en verderf onder elkaar; zij zijn gestorven in ontucht. Brontekst: ወነገሮሙ (wänägäromu) = en hij vertelde hun | ኵነኔሆሙ (kwnänehomu) = hun oordeel | ለረዐይት (lärääyt) = van de reuzen | ወኵነኔ (wäkwnäne) = en het oordeel van | ሰዶም (sädom) = Sodom | ከመ (kämä) = dat | ተኰነኑ (täkwänänu) = zijn veroordeeld | በእንተ (bäntä) = over | እከዮሙ (ekäyomu) = hun kwaad | በእንተ (bäntä) = over | ዝሙት (zemut) = hoererij | ወርኵስ (wärkws) = en onreinheid | ወሙስና (wämusna) = en verderf | በበይናቲሆሙ (bäbäynatihomu) = onder elkaar | በዝሙት (bäzmut) = door ontucht | ሞቱ (motu) = gestorven zijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 5:1–11, 7:21 en 16:5–6. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Zie ook: Jub 5:1–11; Jub 7:21; Jub 16:5 ### Waarschuwing tegen hoererij en afgoderij **20:6** En jullie, hoed jullie voor alle hoererij en onreinheid en voor elke bezoedeling van zonde, opdat jullie onze naam niet tot een vloek maken en heel jullie leven tot spot en al jullie zonen tot verderf door het zwaard, en jullie vervloekt worden als Sodom en al jullie overblijfsel als de kinderen van Gomorra. Brontekst: ወአንትሙኒ (wääntmuni) = en jullie | ተዐቀቡ (tääqäbu) = hoedt jullie | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዝሙት (zemut) = hoererij | ወርኵስ (wärkws) = en onreinheid | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en in al | ግማኔ (gemane) = bezoedeling | ኀጢአት (khätiät) = zonde | ከመ (kämä) = opdat | ኢተሀቡ (itähäbu) = geef niet | ስመነ (semänä) = onze naam | ለመርገም (lämärgäm) = tot vervloeking | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ሕይወተክሙ (heywätäkmu) = jullie leven | ለትምክሕት (lätmkht) = tot een roem | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ውሉደክሙ (weludäkmu) = jullie zonen | ለሙስና (lämusna) = tot verderf | በሰይፍ (bäsäyf) = door het zwaard | ወትከውኑ (wätkäwnu) = en jullie zullen worden | ርጉማነ (regumanä) = vervloekten | ከመ (kämä) = als | ሰዶም (sädom) = Sodom | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ተረፍክሙ (täräfkmu) = jullie overblijfsel | ከመ (kämä) = als | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ገሞራ (gämora) = Gomorra Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Voetnoot Lezing: ለትምክሕት (‘tot roem’) past niet bij de samenhang; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘tot spot’ (letterlijk ‘een gesis’). De vertaling volgt Charles. Zie Jes. 65:15 en Jer. 29:18. Zie ook: Jes 65:15; Jer 29:18 **20:7** Ik betuig jullie, mijn kinderen: heb de Elohim van de hemel lief en houd vast aan al Zijn geboden, en ga niet achter hun afgodsbeelden en achter hun onreinheden aan. Brontekst: አነ (änä) = ik | አሰምዕ (äsäm) = ik getuig | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | አፍቅርዎ (äfqrwo) = heb Hem lief | ለአምላከ (läämlakä) = de Elohim van | ሰማይ (sämay) = hemel | ወተፀመዱ (wätätsämädu) = en houd vast aan | ኵሎ (kwlo) = alle | ትእዛዞ (tezazo) = Zijn geboden | ወኢትሖሩ (wäithoru) = en ga niet | ድኅረ (dekhrä) = daarna | ጣዖቶሙ (taotomu) = hun afgodsbeelden | ወድኅረ (wädkhrä) = en achter | ርኵሶሙ (rekwsomu) = hun onreinheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **20:8** En maak voor jullie geen gegoten goden en gesneden beelden, want zij zijn ijdel. Brontekst: ወአማልክተ (wäämalktä) = en goden | ስብኮ (sebko) = gegoten | ኢትግበሩ (itgbäru) = maakt niet | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | ወግልፈዋተ (wäglfäwatä) = en gesneden beelden | እስመ (esmä) = omdat | ከንቱ (käntu) = ijdel | ውእቱ (wetu) = dat Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 27:15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘er is geen geest in hen; want zij zijn het werk van (mensen)handen, en allen die op hen vertrouwen, vertrouwen op niets. Dien hen niet en aanbid hen niet’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Deut 27:15 **20:9** Maar dien de Elohim, de Allerhoogste, en buig voor Hem neer, altijd, en verwacht Zijn aangezicht te allen tijde, en doe gerechtigheid en waarheid voor Zijn aangezicht, opdat Hij behagen in jullie heeft en jullie Zijn barmhartigheid geeft en voor jullie regen laat neerdalen, morgen en avond. Brontekst: አላ (äla) = maar | አምልኩ (ämlku) = dien | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ልዑለ (leulä) = hoge | ወስግዱ (wäsgdu) = en buig neer | ሎቱ (lotu) = voor Hem | ወትረ (wäträ) = altijd | ወተሰፈዉ (wätäsäfäwu) = en heb hoop | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ዚአሁ (ziähu) = Zijn | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ጊዜ (gize) = de tijd van | ወግብሩ (wägbru) = en doe | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ወርትዐ (wärtä) = en waarheid | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor Hem | ከመ (kämä) = opdat | ይፍተው (yeftäw) = Hij behagen heeft | ላዕሌክሙ (lalekmu) = over jullie | ወየሀብክሙ (wäyähäbkmu) = en Hij geeft jullie | ምሕረቶ (mehräto) = Zijn barmhartigheid | ወያውርድ (wäyawrd) = en Hij laat neerdalen | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | ዝናመ (zenamä) = regen | ነግህ (nägh) = morgen | ወሰርክ (wäsärk) = en avond Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 23:25 en Jubileeën 12:4, 18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Hij al hun werken op de aarde zal zegenen, hun brood en hun water, de vrucht van hun schoot en van hun land, de kudden van hun vee en de kudden van hun schapen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jub 12:4; Ex 23:25 **20:10** En jullie zullen tot een zegen zijn op de aarde, en alle volken van de aarde zullen jullie begeren. Brontekst: ወትከውን (wätkäwn) = en jullie zullen zijn | ለበረከት (läbäräkät) = tot zegen | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወይፈትዉክሙ (wäyfätwukmu) = en zullen jullie begeren | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | አሕዛበ (ähzabä) = volken | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 12:2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en zegent uw zonen in mijn naam, opdat zij gezegend worden zoals ik’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 12:2 ### De zonen van Ismaël en Ketura vertrekken **20:11** En hij gaf aan Ismaël en aan zijn zonen en aan de zonen van Ketura geschenken en zond hen weg van Isaak, zijn zoon; en alles gaf hij aan Isaak, zijn zoon. Brontekst: ወወሀቦ (wäwähäbo) = en Hij gaf | ለይስማዔል (läysmael) = Ismaël | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | ወለውሉደ (wäläwludä) = en de kinderen van | ኬጡራ (ketura) = Ketura | ሀብተ (häbtä) = geschenken | ወፈነዎሙ (wäfänäwomu) = en zond hen weg | እምይስሐቅ (emyshäq) = van Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ወሀቦ (wähäbo) = en hij gaf | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:5–6. Zie ook: Gen 25:5–6 **20:12** En Ismaël en zijn zonen en de zonen van Ketura en hun kinderen gingen samen en woonden van Paran tot de ingang van Babylon, in heel het land dat naar het oosten ligt, tegenover de woestijn. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | ይስማዔል (yesmael) = Ismaël | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ኬጡራ (ketura) = Ketura | ወውሉዶሙ (wäwludomu) = en hun kinderen | ኅቡረ (kheburä) = samen | ወኀደሩ (wäkhädäru) = en zij woonden | እምፋርሞን (emfarmon) = van Paran | እስከ (eskä) = tot | ምብዋአ (mebwaä) = de ingang van | ባቢሎን (babilon) = Babylon | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = die | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | አንጻረ (äntsarä) = tegenover | ገዳም (gädam) = de woestijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:6 en 25:18. Zie Paran: De woestijn van Paran ligt in het midden van het schiereiland Sinaï en in de Negev. Zie Babel: Babel (Babylon) lag aan de Eufraat, ongeveer 85 km ten zuiden van het huidige Bagdad. Voetnoot Lezing: ፋርሞን (‘Farmon’) is bij Charles (Engelse vertaling uit 1917) Paran; de vertaling volgt Charles. Zie ook: Gen 25:6; Gen 25:18 **20:13** En zij verbonden zich met elkaar, en hun naam werd genoemd: Arabieren en Ismaëlieten. Brontekst: ወተደመሩ (wätädämäru) = en zij verbonden zich | እሉ (elu) = deze | ምስለ (meslä) = met | እሉ (elu) = deze | ወተጸውዐ (wätätsäwä) = en werd genoemd | ስሞሙ (semomu) = hun naam | ዐረብ (äräb) = Arabieren | ወእስማዔላዊያን (wäsmaelawiyan) = en Ismaëlieten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 21 _Abrahams laatste woorden aan Isaak_ ### Abraham roept Isaak **21:1** En in het zesde jaar van de zevende jaarweek van dit jubeljaar riep Abraham Isaak, zijn zoon, en gebood hem, zeggend: Ik ben oud geworden en ik weet de dag van mijn dood niet, want ik ben verzadigd van mijn dagen. Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = en op de zesde | ዓመት (amät) = jaar | ዘሳብዕ (zäsab) = van de zevende | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዘዝንቱ (zäzntu) = van deze | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ጸውዐ (tsäwä) = riep | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ይስሐቅሃ (yeshäqha) = Isaak | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ወአዘዞ (wääzäzo) = en hij gebood hem | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | አነ (änä) = ik | ረሳእኩ (räsaku) = ik ben oud geworden | ወኢያአምር (wäiyaämr) = en ik weet niet | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሞትየ (motyä) = mijn dood | እስመ (esmä) = omdat | ጸገብኩ (tsägäbku) = ik ben verzadigd | መዋዕልየ (mäwalyä) = van mijn dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:8 en 27:2. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat deze woorden in Gen. 27:2 door Isaak worden gesproken. De rest van dit hoofdstuk bevat Abrahams voorschriften aan Isaak over de offers; Test. Levi 9 heeft er een kortere parallel van. Zie ook: Gen 25:8; Gen 27:2 **21:2** En zie, ik ben 175 jaar, en in al de dagen van mijn leven heb ik aan Yahweh gedacht en met heel mijn hart gezocht om Zijn welbehagen te doen en rechtschapen te wandelen op al Zijn wegen. Brontekst: ወናሁ (wänahu) = en zie | አነ (änä) = ik | ወልደ (wäldä) = een zoon van | ምእት (met) = honderd | ወሰብዓ (wäsäba) = en zeventig | ወኀምስቱ (wäkhämstu) = en vijf | ዓመት (amät) = jaar | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወትየ (heywätyä) = mijn leven | ሀሎኩ (häloku) = ik was | እንዘ (enzä) = terwijl | እዜከሮ (ezekäro) = ik gedacht heb aan | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | አኀሥሥ (äkhäss) = ik zocht | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልብየ (lebyä) = mijn hart | ከመ (kämä) = opdat | እግበር (egbär) = ik zou doen | ፈቃዳቲሁ (fäqadatihu) = zijn welbehagen | ወከመ (wäkämä) = en dat | አርትዕ (ärt) = ik zou rechtschapen | ሐዊረ (häwirä) = gaan | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ፍናዊሁ (fenawihu) = zijn wegen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:7. Zie ook: Gen 25:7 **21:3** Mijn ziel haatte de afgoden, opdat ik in acht zou nemen te doen wat Hem behaagt die mij geschapen heeft. Brontekst: ጣዖተ (taotä) = afgoden | ጸልአት (tsälät) = haatte | ነፍስየ (näfsyä) = mijn ziel | ከመ (kämä) = opdat | እትዓቀብ (etaqäb) = ik zou in acht nemen | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ፈቃዱ (fäqadu) = zijn welbehagen | ለዘ (läzä) = aan wie | ፈጠረኒ (fätäräni) = mij geschapen heeft Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier: ‘Mijn ziel haatte de afgoden, (en ik heb hen die hen dienden veracht, en ik heb mijn hart en geest gegeven) opdat ik zou onderhouden te doen wat Hem behaagt die mij geschapen heeft’; de woorden tussen haken heeft hij uit het Latijn aangevuld, ze staan niet in de Beta-tekst. ### De heilige en rechtvaardige Elohim **21:4** Want Elohim is levend en heilig en trouw, en rechtvaardig boven allen, en bij Hem is geen aanzien des persoons en geen aanneming van geschenken; want Elohim is rechtvaardig en voert het oordeel uit over allen die Zijn geboden overtreden en Zijn verbond verwerpen. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | አምላክ (ämlak) = Elohim | ሕያው (heyaw) = levend | ውእቱ (wetu) = dat | ወቅዱስ (wäqdus) = en heilig | ውእቱ (wetu) = dat | ወምእመን (wämmän) = en trouw | ወጻድቅ (wätsadq) = en rechtvaardig | ውእቱ (wetu) = dat | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | በኀቤሁ (bäkhäbehu) = bij Hem | ነሢአ (näsiä) = het aannemen van | ገጽ (gäts) = aanzien | ወነሢአ (wänäsiä) = en het aannemen van | ሕልያን (helyan) = geschenken | እስመ (esmä) = omdat | አምላክ (ämlak) = Elohim | ጻድቅ (tsadq) = rechtvaardig | ውስቱ (westu) = dat is | ወገባሬ (wägäbare) = en een uitvoerder van | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ውእቱ (wetu) = dat | እምኵሎሙ (emkwlomu) = boven allen | እለ (elä) = die | ይትዐደዉ (yetädäwu) = overtreden | ትእዛዞ (tezazo) = Zijn geboden | ወለእለ (wälälä) = en voor hen die | ይሜንኑ (yemennu) = zij verwerpen | ኪዳኖ (kidano) = Zijn verbond Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 10:17. Zie ook: Deut 10:17 **21:5** En jij, mijn zoon, bewaar Zijn geboden en Zijn voorschriften en Zijn oordelen, en ga niet achter de onreinen aan, noch achter de gesneden beelden, noch achter de gegoten beelden. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ዕቀብ (eqäb) = bewaar | ትእዛዞ (tezazo) = Zijn geboden | ወሥርዓቶ (wäsrato) = en Zijn voorschriften | ወኵነኔሁ (wäkwnänehu) = en Zijn oordelen | ወኢትሖር (wäithor) = en ga niet | ድኅሬሆሙ (dekhrehomu) = na hen | ለርኩሳን (lärkusan) = van de onreinen | ወድኅሬሆሙ (wädkhrehomu) = en achter hen | ለግልፎ (läglfo) = van het gesneden beeld | ወድኅሬሆሙ (wädkhrehomu) = en achter hen | ለስብኮ (läsbko) = van het gegoten beeld Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Regels voor het offer **21:6** En eet geen enkel bloed van wilde dieren en vee, noch van enige vogel die in de hemel vliegt. Brontekst: ወኢትብላዕ (wäitbla) = en eet niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ደመ (dämä) = bloed | ዘአርዌ (zäärwe) = van het wild | ወእንስሳ (wänssa) = en vee | ወዘኵሉ (wäzäkwlu) = en van elke | ዖፍ (of) = vogel | ዘይሰርር (zäysärr) = wat vliegt | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 9:4 en Lev. 17:10–14; zie Jubileeën 7:28. Zie ook: Gen 9:4; Jub 7:28; Lev 17:10–14 **21:7** En als je een vredeoffer slacht, slacht het dan als een welriekend offer dat aangenaam is, en giet hun bloed uit op het altaar, en al zijn vet laat je opgaan op het altaar met meelbloem en een graanoffer, gekneed met olie, met zijn plengoffer; laat het alles samen opgaan op het altaar, een goede geur voor het aangezicht van Yahweh. Brontekst: ወለእመ (wälämä) = en als | ኀረድከ (khärädkä) = je slacht | ኅርድ (kherd) = slacht | ለጽንሐሐ (lätsnhähä) = als welriekend | ሰላም (sälam) = vrede | ዘይሰጠው (zäysätäw) = dat aangenaam is | ኅርድዎ (kherdwo) = slacht het | ወደሞሙ (wädämomu) = en hun bloed | ትክዕዉ (tekwu) = giet uit | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ስብሐ (sebhä) = zijn vet | ጽንሐሕ (tsenhäh) = welriekend | ታዐርግ (taärg) = laat opgaan | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ምስለ (meslä) = met | ስንዳሌ (sendale) = meelbloem | ወመሥዋዕተ (wämäswatä) = en een offer van | ልዉስ (lewus) = gekneed | በቅብእ (bäqb) = met olie | ምስለ (meslä) = met | ሞጻሕቱ (motsahtu) = zijn plengoffer | ታዐርጎ (taärgo) = laat het opgaan | ኵሎ (kwlo) = alle | ኅቡረ (kheburä) = samen | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ጽንሐሐ (tsenhähä) = welriekende | መዓዛ (mäaza) = geur | ሠናይ (sänay) = mooi | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 3:1–5 en 2:4. Zie ook: Lev 2:4; Lev 3:1–5 **21:8** Zoals het vet van een vredeoffer leg je het op het vuur dat op het altaar is, zoals het vet dat op de buik is en al het vet dat op de ingewanden is en de twee nieren en al het vet dat erover is, en over de lendenen; en de lever, afgezonderd met de nieren. Brontekst: በከመ (bäkämä) = zoals | ስብሐ (sebhä) = zijn vet | መሥዋዕተ (mäswatä) = een offer van | መድኃኒት (mädkhanit) = heil | ታነብር (tanäbr) = leg | ዲበ (dibä) = op | እሳት (esat) = vuur | ዘዲበ (zädibä) = die op | መሥዋዕት (mäswat) = brandoffer | በከመ (bäkämä) = zoals | ስብሕ (sebh) = heerlijk | ዘዲበ (zädibä) = die op | ከርሥ (kärs) = de buik | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ስብሐ (sebhä) = zijn vet | ዘዲበ (zädibä) = die op | ንዋየ (newayä) = de ingewanden van | ውስጥ (west) = het binnenste | ወክልኤ (wäkle) = en twee | ኵልያተ (kwlyatä) = nieren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ስብሐ (sebhä) = zijn vet | ዘዲቤሆሙ (zädibehomu) = die over hen was | ወዘዲበ (wäzädibä) = en over | መናቅዕ (mänaq) = lendenen | ወከብድ (wäkäbd) = en de lever | ምስለ (meslä) = met | ኵልያት (kwlyat) = nieren | ጥብሉለ (teblulä) = afgezonderd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 3:3–10. Voetnoot Lezing: ጥብሉለ (‘afgezonderd’): de betekenis van dit woord is onzeker. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘en de lever zult u wegnemen, samen met de nieren’. Zie ook: Lev 3:3–10 **21:9** En laat dit alles opgaan als een goede geur die aangenaam is voor het aangezicht van Yahweh, met zijn offer en met zijn plengoffer, als een goede geur, het brood van het welriekende offer voor Yahweh. Brontekst: ወታዐርግ (wätaärg) = en laat opgaan | ዘንተ (zäntä) = dit | ኵሎ (kwlo) = alle | ለመዓዛ (lämäaza) = tot een geur | ሠናይ (sänay) = mooi | ዘይሰጠው (zäysätäw) = dat aangenaam is | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስለ (meslä) = met | መሥዋዕቱ (mäswatu) = zijn offer | ወምስለ (wämslä) = en met | ሞጻሕቱ (motsahtu) = zijn plengoffer | ከመዓዛ (kämäaza) = als geur | ሠናይ (sänay) = mooi | ኅብስተ (khebstä) = brood | ጽንሐሕ (tsenhäh) = welriekend | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 3:9–11. Zie ook: Lev 3:9–11 **21:10** En eet zijn vlees op die dag en op de tweede, en laat de zon niet over hem ondergaan op de tweede dag, tot het gegeten is, en laat niets overblijven voor de derde dag, want het wordt niet aanvaard, want het is niet uitgekozen, en het wordt niet meer gegeten. Brontekst: ወሥጋሁ (wäsgahu) = en zijn vlees | ብላዕ (bela) = eet | በይእቲ (bäyti) = in dat | ዕለት (elät) = dag | ወበሳኒታ (wäbäsanita) = en op de tweede | ወኢይዕረብ (wäiyräb) = en laat niet ondergaan | ላዕሌሁ (lalehu) = erover | ፀሐይ (tsähäy) = de zon | ዘአመ (zäämä) = op de | ሳኒታ (sanita) = de tweede | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይትበላዕ (yetbäla) = het gegeten wordt | ወኢይትርፍ (wäiytrf) = en laat niet overblijven | ለዕለት (lälät) = van de dag | ሣልስት (salst) = derde | እስመ (esmä) = omdat | ኢይሠጠዎ (iysätäwo) = het wordt niet aanvaard | እስመ (esmä) = omdat | ኢኮነ (ikonä) = het is niet | ኅሩየ (kheruyä) = uitgekozen | ወኢይትበሀል (wäiytbähäl) = en het wordt niet gegeten | እንከ (enkä) = meer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 7:15–18. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat zulke regels in de bekende boeken van Henoch en de fragmenten van een Noach-boek niet te vinden zijn. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘want het is niet aanvaard’ tussen haken als dubbele overlevering, en heeft hierna nog: ‘en allen die ervan eten zullen zonde op zich laden; want zo heb ik het geschreven gevonden in de boeken van mijn voorvaderen, en in de woorden van Henoch, en in de woorden van Noach’; dat laatste staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Lev 7:15–18 **21:11** Op al je altaren leg je zout, en het verbond van het zout mag niet ontbreken op al je altaren voor het aangezicht van Yahweh. Brontekst: ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምሥዋዓቲከ (meswaatikä) = je altaren | ትደይ (tedäy) = leg | ፄወ (tsewä) = zout | ወኢይጸራዕ (wäiytsära) = en laat niet ontbreken | ኪዳነ (kidanä) = verbond | ፄው (tsew) = zout | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምስዋዓቲከ (meswaatikä) = je altaren | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 2:13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘op al je offergaven leg je zout’; de Beta-tekst heeft ምሥዋዓት (‘altaren’). Zie ook: Lev 2:13 ### Het hout voor het altaar **21:12** En hoed je voor het hout van het offer, dat je geen hout op het altaar brengt buiten dit: cipres, dafran, sagad, satirobilon, pitin, ceder, burati, tanak, olijfhout, mirsine, laurier, kedar die arbat heet, en balsem. Brontekst: ወተዐቀብ (wätääqäb) = en hoed je | በዕፀወ (bätsäwä) = met het hout van | መሥዋዕት (mäswat) = brandoffer | ከመ (kämä) = opdat | ኢታብእ (itab) = breng niet | ዕፀወ (etsäwä) = met bomen | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ዘንተ (zäntä) = dit | ክመ (kemä) = buiten | ቄጳርሶን (qeparson) = cipres | ወዴፍራን (wädefran) = en Dafran | ወሶጋድ (wäsogad) = en Sagad | ወሰጠሮቢሎን (wäsätärobilon) = en Satirobilon | ወጲጢን (wäpitin) = en Pitin | ወቄድሮን (wäqedron) = en ceder | ወቡራቲ (wäburati) = en Burati | ወታናክ (wätanak) = en Tanak | ወዕፀ (wätsä) = en het hout van | ዘይት (zäyt) = olijf | ምርስኔ (mersne) = Mirsine | ወድፍን (wädfn) = en laurier | ወቄዳር (wäqedar) = en Kedar | ዘስሙ (zäsmu) = dat heet | አርባት (ärbat) = Arbat | ወቤስም (wäbesm) = en balsem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt de lijst als: cipres, dafran, sagad, den, spar, ceder, jeneverstruik (savin), palm, olijf, mirre, laurier, citroen, jeneverbes en balsem, veertien soorten; dafran is volgens hem waarschijnlijk een soort spar. In Test. Levi 9:12 staan er twaalf. Hier staan de woorden zoals de Beta-tekst ze heeft. **21:13** En van deze houtsoorten leg je onder het offer op het altaar, beproefd naar hun aanblik; en leg geen gespleten of donker hout, maar hard hout, en hard hout zonder enig gebrek, gaaf, een nieuwe loot; en leg geen oud hout, want zijn geur is verdwenen, want er is geen geur meer in, zoals eerst. Brontekst: ወእምእሉ (wämlu) = en van deze | ዕፀው (etsäw) = de bomen | አንብር (änbr) = leg | መትሕተ (mäthtä) = onder | ጽንሐሕ (tsenhäh) = welriekend | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ምኩረ (mekurä) = beproefd | ርእዮሙ (reyomu) = hun aanblik | ወኢታንብር (wäitanbr) = en leg niet | ኵሎ (kwlo) = alle | ዕፀ (etsä) = boom van | ንቁዐ (nequä) = gespleten | ወሬዋ (wärewa) = en donker | ዕፀወ (etsäwä) = met bomen | ጽኑዓነ (tsenuanä) = harde | ወጽኑዐ (wätsnuä) = en hard | ዘአልቦ (zäälbo) = dat geen | ምንተኒ (mentäni) = iets | ነውረ (näwrä) = gebrek | ፍጹመ (fetsumä) = gaaf | ወሐደስተ (wähädästä) = en een nieuwe | ተክለ (täklä) = loot | ወኢታንብር (wäitanbr) = en leg niet | ዕፀ (etsä) = boom van | ብሉየ (beluyä) = oud | እስመ (esmä) = omdat | ወፅአ (wätsä) = is uitgegaan | መዓዛሁ (mäazahu) = zijn geur | እስመ (esmä) = omdat | እንከ (enkä) = dan | አልቦ (älbo) = er was niet | መዓዛ (mäaza) = geur | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ከመ (kämä) = zoals | ቀዳማዊ (qädamawi) = eerste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat de Misjna (Tamid 2:3) alle houtsoorten toestaat behalve olijf en wijnstok. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘want zijn geur is verdwenen’ tussen haken als dubbele overlevering; de Beta-tekst heeft het. **21:14** Behalve deze houtsoorten is er geen ander dat je erop legt. Brontekst: ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | እሉ (elu) = deze | ዕፀው (etsäw) = de bomen | አልቦ (älbo) = is er niet | ዘታነብር (zätanäbr) = dat je legt | ባዕደ (badä) = een ander Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog: ‘want de geur is vervlogen, en de reuk van zijn geur stijgt niet op naar de hemel’; dat staat niet in de Beta-tekst. **21:15** Neem dit gebod in acht en doe het, mijn zoon, opdat je rechtschapen bent in al je werk. Brontekst: ዑቅ (uq) = neem in acht | ዛትእዛዘ (zatzazä) = dit gebod | ወግበራ (wägbära) = en doe het | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ከመ (kämä) = opdat | ታርትዕ (tart) = je rechtschapen bent | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ግብርከ (gebrkä) = je werk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Reinheid en bloed **21:16** En wees te allen tijde rein in je lichaam en was je met water voordat je gaat om het op te dragen op het altaar, en was je handen en je voeten voordat je nadert tot het offer; wanneer je het opdragen voltooid hebt, keer terug en was je handen en je voeten. Brontekst: ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ጊዜ (gize) = de tijd van | ኩን (kun) = wees | ንጹሐ (netsuhä) = rein | በሥጋከ (bäsgakä) = in je lichaam | ወኅዕብ (wäkhb) = en was je | በማይ (bämay) = met water | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ትሖር (tehor) = je gaat | ለአዕርጎ (läärgo) = om het op te dragen | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወኅፅብ (wäkhtsb) = en was | እዴከ (edekä) = je handen | ወእግረከ (wägräkä) = en je voeten | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ትቅረብ (teqräb) = je nadert | ውስተ (westä) = in | መሥዋዕት (mäswat) = brandoffer | ሶበ (sobä) = wanneer | ፈጸምከ (fätsämkä) = je voltooid hebt | አዕርጎ (ärgo) = het opdragen | ግባእ (geba) = keer terug | ወተኀፀብ (wätäkhätsäb) = en was je | እደዊከ (edäwikä) = je handen | ወእገሪከ (wägärikä) = en je voeten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 30:19–21. Zie ook: Ex 30:19–21 **21:17** En er zal geen bloed op jullie verschijnen en niet op jullie kleren. Hoed je, mijn zoon, voor het bloed, hoed je zeer; bedek het met aarde. Brontekst: ወኢያስተርኢ (wäiyastäri) = en zal niet verschijnen | በዲቤክሙ (bädibekmu) = op jullie | ኵሉ (kwlu) = heel | ደም (däm) = bloed | ወውስተ (wäwstä) = en op | አልባሲክሙ (älbasikmu) = jullie kleren | ተዐቀብ (tääqäb) = hoed je | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | በደም (bädäm) = met bloed | ተዐቀብ (tääqäb) = hoed je | ጥቀ (teqä) = zeer | ድፍኖ (defno) = bedek het met | ምድረ (medrä) = aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 17:13. Zie ook: Lev 17:13 **21:18** En eet geen bloed meer, want het bloed is de ziel; eet geen enkel bloed. Brontekst: ወኢትብልዑ (wäitblu) = en eet niet | እንከ (enkä) = meer | ደመ (dämä) = bloed | እስመ (esmä) = omdat | ደም (däm) = bloed | ነፍስ (näfs) = ziel | ይእቲ (yeti) = dat is | ወኢትብላዕ (wäitbla) = en eet niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ደመ (dämä) = bloed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lev. 17:14 en Deut. 12:23. Zie ook: Lev 17:14; Deut 12:23 **21:19** En neem geen geschenken voor het bloed van een mens, opdat het niet zonder oordeel vergoten wordt, want het is het bloed dat vergoten wordt dat de aarde doet zondigen, en de aarde kan niet gereinigd worden van het bloed van een mens, behalve door het bloed van wie het vergoten heeft. Brontekst: ወኢትንሣእ (wäitnsa) = en neem niet | ሕልያነ (helyanä) = geschenken | ዲበ (dibä) = op | ኵሉ (kwlu) = heel | ደመ (dämä) = bloed | ሰብእ (säb) = een mens | ከመ (kämä) = opdat | ኢይትከዐው (iytkääw) = het wordt niet vergoten | በከ (bäkä) = zonder reden | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | እስመ (esmä) = omdat | ደም (däm) = bloed | ውእቱ (wetu) = dat | ዘይትከዐው (zäytkääw) = dat vergoten wordt | ያኀጥኣ (yakhäta) = doet zondigen | ለምድር (lämdr) = de aarde | ወደም (wädäm) = en het bloed | ኢትክል (itkl) = kan niet | ነጺሐ (nätsihä) = gereinigd worden | እምደመ (emdämä) = van het bloed van | ሰብእ (säb) = mensen | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | በደመ (bädämä) = in het bloed van | ዘከዐዎ (zäkääwo) = wie het vergoot Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Num. 35:33 en Jubileeën 7:33. Zie ook: Jub 7:33; Num 35:33 **21:20** En neem geen geschenken en gaven voor het bloed van een mens: bloed voor bloed, opdat je aanvaard wordt voor het aangezicht van Elohim, de Allerhoogste. Brontekst: ወኢትንሣእ (wäitnsa) = en neem niet | ሕልያነ (helyanä) = geschenken | ወአምኃ (wäämkha) = en gaven | በደመ (bädämä) = in het bloed van | ሰብእ (säb) = mensen | ደመ (dämä) = bloed | በደም (bädäm) = met bloed | ወይሠጠው (wäysätäw) = en je zult aanvaard worden | ቅድመ (qedmä) = voor | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want Hij is de beschermer van de goeden, en opdat je behoed wordt voor alle kwaad en Hij je redt van elke soort dood’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Hoed je voor de werken van de mensen **21:21** Ik zie, mijn zoon, dat al het werk van de kinderen van de mensen zonde is en boosheid, en al hun werk is onreinheid, gruwel en bezoedeling. Brontekst: እሬኢ (erei) = zie | አነ (änä) = ik | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ኵሎ (kwlo) = alle | ግብረ (gebrä) = het werk van | እጓለ (egwalä) = de kinderen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | ከመ (kämä) = is als | ኃጢአት (khatiät) = zonde | ወእከይ (wäkäy) = en boosheid | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ግብሮሙ (gebromu) = hun werk | ርኵስ (rekws) = onreinheid | ወምናኔ (wämnane) = en gruwel | ወግማኔ (wägmane) = en bezoedeling Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en er is geen gerechtigheid bij hen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **21:22** Hoed je, ga niet op hun wegen en betreed hun sporen niet, en dwaal niet de dwaling tot de dood voor het aangezicht van Elohim, de Allerhoogste. Brontekst: ተዐቀብ (tääqäb) = hoed je | ኢትሖር (ithor) = ga niet | ውስተ (westä) = in | ፍኖቶሙ (fenotomu) = hun wegen | ወለከይደ (wäläkäydä) = en het betreden | አሰሮሙ (äsäromu) = hun sporen | ወኢትስሐት (wäitshät) = en dwaal niet | ስሕተተ (sehtätä) = de dwaling van | ለሞት (lämot) = tot de dood | ቅድመ (qedmä) = voor | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 33:18 voor de zonde tot de dood. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘Anders zal Hij je overgeven in de handen van je overtreding en je uitroeien uit het land, en jouw nageslacht evenzo onder de hemel vandaan, en je naam en je nageslacht zullen verdwijnen van de hele aarde’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jub 33:18 **21:23** Keer je af van al hun werken en van al hun onreinheid, en houd je aan de onderhouding van Elohim, de Allerhoogste, en doe Zijn welbehagen en wees rechtschapen in alles. Brontekst: ረገሐሥ (rägähäs) = keer je af | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ምግባሪሆሙ (megbarihomu) = hun werken | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en in al | ርኵሶሙ (rekwsomu) = hun onreinheid | ወተዐቀብ (wätääqäb) = en hoed je | ዑቃቤ (uqabe) = de onderhouding van | ዘአምላክ (zäämlak) = van Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ወግበር (wägbär) = en doe | ፈቃዳቲሁ (fäqadatihu) = zijn welbehagen | ወታረትዕ (wätarät) = en wees rechtschapen | በኵሉ (bäkwlu) = in al Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **21:24** En Hij zal je zegenen in al je werken en uit jou de plant van de gerechtigheid doen opstaan over heel de aarde, door alle geslachten van de aarde, en mijn naam en jouw naam zullen onder de hemel niet vergeten worden, in alle dagen. Brontekst: ወይባርከከ (wäybarkäkä) = en Hij zal je zegenen | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምግባሪከ (megbarikä) = je werken | ወያነሥእ (wäyanäs) = en Hij zal doen opstaan | እምኔከ (emnekä) = uit jou | ተክለ (täklä) = de plant van | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምድር (medr) = de aarde | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ትውልደ (tewldä) = geslacht | ምድር (medr) = de aarde | ወኢይትረመም (wäiyträmäm) = en zal niet vergeten worden | ስምየ (semyä) = mijn naam | ወስምከ (wäsmkä) = en jouw naam | በመትሕተ (bämäthtä) = onder | ሰማይ (sämay) = hemel | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 16:26. Zie ook: Jub 16:26 **21:25** Ga, mijn zoon, in vrede. Moge Elohim, de Allerhoogste, mijn Elohim en jouw Elohim, je sterken om Zijn welbehagen te doen, en moge Hij heel je nageslacht en het overblijfsel van je nageslacht zegenen voor het eeuwige geslacht met alle zegen van gerechtigheid, opdat je tot een zegen zult zijn over heel de aarde. Brontekst: ሖር (hor) = ga | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ያጽንዕከ (yatsnkä) = moge Hij je sterken | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | ወአምላክከ (wäämlakkä) = en je Elohim | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ፈቃዳቲሁ (fäqadatihu) = zijn welbehagen | ወይባርክ (wäybark) = en moge Hij zegenen | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | ተርፈ (tärfä) = het overblijfsel van | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | በኵሉ (bäkwlu) = in al | በረከተ (bäräkätä) = van zegen | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ከመ (kämä) = opdat | ትኩን (tekun) = zou zijn | በረከተ (bäräkätä) = van zegen | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **21:26** En hij ging van hem uit, zich verheugend. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en hij ging uit | እምኀቤሁ (emkhäbehu) = van hem | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትፌሣሕ (yetfesah) = zich verheugend Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 22 _Abrahams zegen over Jakob_ ### Isaak en Ismaël bij Abraham **22:1** En het geschiedde in de eerste jaarweek van het vierenveertigste jubeljaar, in het tweede jaar, het jaar waarin Abraham stierf, dat Isaak en Ismaël kwamen uit de Put van de Eed om het feest van de weken te vieren, dat is het feest van de eerste oogst, bij Abraham, hun vader; en Abraham verheugde zich, omdat zijn beide zonen gekomen waren. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በዘ (bäzä) = van het | አርብዓ (ärba) = veertig | ወአርባዕ (wäärba) = en vier | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በካልእ (bäkal) = in de tweede | ዓመት (amät) = jaar | በዘ (bäzä) = waarin | ሞተ (motä) = stierf | አብርሃም (äbrham) = Abraham | መጽኡ (mätsu) = kwamen | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወይስማዔል (wäysmael) = en Ismaël | እምዐዘቅተ (emäzäqtä) = uit de put van | መሐላ (mähäla) = een eed | ከመ (kämä) = om | ይግበሩ (yegbäru) = dat zij doen | በዓለ (bäalä) = het feest van | ሱባዔያት (subaeyat) = jaarweken | ዛቲ (zati) = dat is | በዓል (bäal) = feest | ዘቀዳሚ (zäqädami) = van de eerste | ማእረር (marär) = oogst | ኀበ (khäbä) = bij | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | አብርሃም (äbrham) = Abraham | እስመ (esmä) = omdat | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ደቂቁ (däqiqu) = zijn zonen | መጽኡ (mätsu) = kwamen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:31 en 25:7–8; zie Jubileeën 6:17–21 voor het feest van de weken. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) leest ‘zesde jaarweek’ en ‘tweeënveertigste jubeljaar’ waar de Beta-tekst ‘eerste jaarweek’ en ‘vierenveertigste jubeljaar’ heeft; de vertaling volgt de Beta-tekst. Zie ook: Gen 21:31; Gen 25:7; Jub 6:17–21 **22:2** Want Isaak had veel bezit in Beër-Sjeba, en Isaak ging en bezocht zijn bezit en keerde terug naar zijn vader. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ብዙኅ (bezukh) = veel | ጥሪቱ (teritu) = zijn bezit | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | በቤርሳቤ (bäbersabe) = in Beër-Sjeba | ወየሐውር (wäyähäwr) = en ging | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወይዋሒ (wäywahi) = en bezocht | ጥሪቶ (terito) = zijn bezit | ወይገብእ (wäygäb) = en keerde terug | ኀበ (khäbä) = naar | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. **22:3** En in die dagen kwam Ismaël om zijn vader te zien, en zij kwamen allen samen, en Isaak slachtte een welriekend offer en liet het opgaan op het altaar van zijn vader, dat hij in Hebron gemaakt had. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en in deze | መዋዕል (mäwal) = dagen | መጽአ (mätsä) = kwam | ይስማዔል (yesmael) = Ismaël | ይርአይ (yeräy) = om te zien | አባሁ (äbahu) = zijn vader | ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ኅቡረ (kheburä) = samen | ወጠብሐ (wätäbhä) = en slachtte | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | መሥዋዕተ (mäswatä) = een offer | ለጽንሐሕ (lätsnhäh) = als welriekend | ወአዕረገ (wäärägä) = en liet opgaan | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዐ (meswaä) = het altaar van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ዘገብረ (zägäbrä) = dat hij gemaakt had | በኬብሮን (bäkebron) = in Hebron Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 13:18. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘brandoffer’; de Beta-tekst heeft ለጽንሐሕ (‘welriekend’). Zie ook: Gen 13:18 **22:4** En hij bracht een vredeoffer en maakte een vreugdemaal voor het aangezicht van Ismaël, zijn broer. Brontekst: ወሦዐ (wäsoä) = en bracht | መድኃኒተ (mädkhanitä) = een vredeoffer | ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ግዝአ (gezä) = maaltijd | ግሥሓ (gesha) = van vreugde | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ይስማዔል (yesmael) = Ismaël | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Rebekka nieuwe koeken maakte van het nieuwe graan en die aan Jakob gaf om ze aan Abraham te brengen, van de eerstelingen van het land, opdat hij zou eten en de Schepper van alles zou zegenen voordat hij stierf; dat staat niet in de Beta-tekst. **22:5** En ook Isaak zond door de hand van Jakob een vredeoffer, het beste, opdat Abraham zou eten en drinken. Brontekst: ወይስሐቅኒ (wäyshäqni) = en ook Isaak | ውእቱ (wetu) = hij | ፈነወ (fänäwä) = zond | በእደ (bädä) = door de hand van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዘይሤኒ (zäyseni) = het beste | መሥዋዕተ (mäswatä) = een offer van | ዘመድኃኒት (zämädkhanit) = van heil | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ይብላዕ (yebla) = opdat hij zou eten | ወይስተይ (wäystäy) = en drinken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **22:6** En hij at en dronk en zegende Elohim, de Allerhoogste, die hemel en aarde geschapen heeft, die al het vette van de aarde gemaakt heeft en het de kinderen van de mensen gegeven heeft, opdat zij eten en drinken en hun Schepper zegenen. Brontekst: ወበልዐ (wäbälä) = en hij at | ወሰትየ (wäsätyä) = en dronk | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ለአምላክ (läämlak) = van Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ዘፈጠረ (zäfätärä) = die schiep | ሰማየ (sämayä) = de hemel | ወምድረ (wämdrä) = en de aarde | ዘገብረ (zägäbrä) = die gemaakt heeft | ኵሎ (kwlo) = alle | ስብሐ (sebhä) = het vette van | ምድር (medr) = de aarde | ወወሀቦሙ (wäwähäbomu) = en Hij gaf hun | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ይብልዑ (yeblu) = opdat zij eten | ወይስተዩ (wäystäyu) = en drinken | ወይባርኩ (wäybarku) = en zegenen | ፈጣሪሆሙ (fätarihomu) = hun Schepper Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Abrahams dankgebed **22:7** En nu dank ik U, mijn Elohim, omdat U mij deze dag hebt laten zien. Zie, ik ben 175 jaar, oud en vol van dagen, en al mijn dagen zijn mij vrede geweest. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | እትጋነይ (etganäy) = ik dank | ለከ (läkä) = U | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | እስመ (esmä) = omdat | አርአይከኒ (äräykäni) = U hebt mij laten zien | ዛተ (zatä) = deze | ዕለተ (elätä) = de dag van | ናሁ (nahu) = zie | አነ (änä) = ik | ወልደ (wäldä) = ben een zoon van | ምእት (met) = honderd | ወሰብዓ (wäsäba) = en zeventig | ወኃምስ (wäkhams) = en vijf | ክረምት (kerämt) = jaar | ልሂቅ (lehiq) = oud | ወፍጹመ (wäftsumä) = en vol van | መዋዕል (mäwal) = dagen | ወኵሎን (wäkwlon) = en alle | መዋዕልየ (mäwalyä) = van mijn dagen | ኮናኒ (konani) = zijn mij geweest | ሰላመ (sälamä) = vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:7–8. Zie ook: Gen 25:7–8 **22:8** Het zwaard van de vijand heeft mij niet overwonnen. Brontekst: ሰይፈ (säyfä) = het zwaard van | ጸላኢ (tsälai) = de vijand | ኢሞአኒ (imoäni) = heeft mij niet overwonnen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘in alles wat U mij en mijn kinderen gegeven hebt, al de dagen van mijn leven tot op deze dag’; dat staat niet in de Beta-tekst. **22:9** Moge Uw genade en Uw vrede zijn over Uw dienaar en over het nageslacht van zijn zonen, opdat zij U een uitverkoren volk zijn en een erfdeel uit alle volken van de aarde, van nu af en tot alle dagen van de geslachten van de aarde, voor alle eeuwen. Brontekst: ትኩን (tekun) = zou zijn | ሣልስከ (salskä) = Uw genade | ወሰላምከ (wäsälamkä) = en Uw vrede | ላዕለ (lalä) = over | ገብርከ (gäbrkä) = Uw dienaar | ወላዕለ (wälalä) = en over | ዘርአ (zärä) = het nageslacht van | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ከመ (kämä) = opdat | ይኩንከ (yekunkä) = zij U zijn | ሕዝበ (hezbä) = een volk | ኅሩየ (kheruyä) = uitverkoren | ወርስተ (wärstä) = en het erfdeel van | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | አሕዛበ (ähzabä) = volken | ምድር (medr) = de aarde | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ኵሉ (kwlu) = heel | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘትውልደ (zätwldä) = van de geslachten van | ምድር (medr) = de aarde | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ዓለማት (alämat) = eeuwen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 4:20 voor Israël als erfdeel van Elohim. Voetnoot Lezing: ሣልስከ (‘Uw derde’) is waarschijnlijk een verschrijving van ሣህልከ (‘Uw genade’), zoals Charles (Engelse vertaling uit 1917) ‘Uw barmhartigheid’ heeft; de vertaling volgt Charles. Zie ook: Deut 4:20 ### Abraham zegent Jakob **22:10** En hij riep Jakob en zei tot hem: Mijn zoon Jakob, moge de Elohim van alles je zegenen en je sterken om gerechtigheid te doen, en Zijn wil voor Zijn aangezicht, en moge Hij in jou en in je nageslacht kiezen, opdat jullie Hem een volk zijn tot Zijn erfdeel, naar Zijn welbehagen, in alle dagen. Brontekst: ወጸውዖ (wätsäwo) = en riep hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ይባርክ (yebark) = moge zegenen | አምላከ (ämlakä) = de Elohim van | ኵሉ (kwlu) = alles | ወያኀይልከ (wäyakhäylkä) = en je sterken | ለገቢረ (lägäbirä) = om te doen | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ወፈቃዱ (wäfäqadu) = en Zijn wil | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ዚአሁ (ziähu) = Hem | ወይኅረይ (wäykhräy) = en moge Hij kiezen | ብከ (bekä) = in jou | ወበዘርእከ (wäbäzärkä) = en in je nageslacht | ከመ (kämä) = opdat | ትኩንዎ (tekunwo) = jullie Hem zouden zijn | ሕዝበ (hezbä) = een volk | ለርስቱ (lärstu) = tot Zijn erfdeel | በከመ (bäkämä) = zoals | ፈቃዱ (fäqadu) = welbehagen | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘En kom, mijn zoon Jakob, nader en kus mij’; dat staat niet in de Beta-tekst, die alleen zegt dat hij naderbij kwam. **22:11** En hij kwam dichterbij en kuste hem. Brontekst: ወቀርበ (wäqärbä) = en hij kwam dichterbij | ወሰዐሞ (wäsäämo) = en kuste hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:26–29. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier de zegen ‘Gezegend zij mijn zoon Jakob en alle zonen van Elohim, de Allerhoogste, tot alle eeuwen; moge Elohim u een nageslacht van gerechtigheid geven, en sommigen van uw zonen heiligen in het midden van de hele aarde; mogen volken u dienen en alle volken zich voor uw nageslacht buigen’; dat staat niet in de Beta-tekst. De laatste regels komen letterlijk uit Gen. 27:29. Zie ook: Gen 27:26–29; Gen 27:29 **22:12** Wees sterk voor het aangezicht van de mensen, en terwijl je heerst over al het nageslacht van Seth, dan zullen je wegen en de wegen van je zonen gerechtvaardigd worden, om een heilig volk te zijn. Brontekst: ኩን (kun) = wees | ኀያለ (khäyalä) = sterk | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ሰብእ (säb) = mensen | ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ትሜብል (temebl) = je heerst | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘርአ (zärä) = het nageslacht van | ሴት (set) = Seth | አሜሃ (ämeha) = dan | ይጸድቃ (yetsädqa) = zullen gerechtvaardigd worden | ፍናዊከ (fenawikä) = je wegen | ወፍናወ (wäfnawä) = en de wegen van | ውሉድከ (weludkä) = je zonen | ለከዊነ (läkäwinä) = om te zijn | ሕዝብ (hezb) = een volk | ቅዱስ (qedus) = heilig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘het nageslacht van Seth’ hier de hele mensheid is. **22:13** Moge Elohim, de Allerhoogste, je alle zegeningen geven waarmee Hij mij gezegend heeft en waarmee Hij Noach en Adam gezegend heeft; mogen zij rusten op het heilige hoofd van je nageslacht, voor alle geslachten en tot in eeuwigheid. Brontekst: የሀብከ (yähäbkä) = moge geven | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ኵሎን (kwlon) = allen | በረከታተ (bäräkätatä) = zegeningen | እለ (elä) = waarmee | ባረከኒ (baräkäni) = mij gezegend heeft | ወእለ (wälä) = en waarmee | ባረኮ (baräko) = gezegend heeft | ለኖኅ (länokh) = voor Noach | ወአዳምሃ (wäädamha) = en Adam | ያዕርፍ (yarf) = moge rusten | ዲበ (dibä) = op | ድማኀ (demakhä) = het hoofd van | ቅዳሴ (qedase) = heiligheid | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ትውልደ (tewldä) = geslacht | ትውልድ (tewld) = generatie | ወእስከ (wäskä) = en tot | ለዓለም (läaläm) = tot in eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 19:27. Zie ook: Jub 19:27 **22:14** En moge Hij je reinigen van alle bevlekking van onreinheid, opdat je vergeven wordt alle zonde, je dwaling uit onwetendheid. Brontekst: ወያንጽሕከ (wäyantshkä) = en moge Hij je reinigen | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ርስሐተ (reshätä) = bevlekking van | ርኵስ (rekws) = onreinheid | ከመ (kämä) = opdat | ታስተስሪ (tastäsri) = je vergeven wordt | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | አበሳ (äbäsa) = zonde | ዘበ (zäbä) = door | ኢያእምሮ (iyamro) = onwetendheid | ጌጋይከ (gegaykä) = je dwaling Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en moge Hij je sterken en zegenen, en mogen jullie de hele aarde beërven’; dat staat niet in de Beta-tekst. **22:15** En moge Hij Zijn verbond met je vernieuwen, opdat je Hem een volk bent tot Zijn erfdeel, voor alle eeuwen. Brontekst: ወየሐድስ (wäyähäds) = en moge Hij vernieuwen | ኪዳኖ (kidano) = Zijn verbond | መስሌከ (mäslekä) = met jou | ከመ (kämä) = opdat | ትኩኖ (tekuno) = je Hem zou zijn | ሕዝበ (hezbä) = een volk | ለርስቱ (lärstu) = voor zijn erfdeel | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ዓለማት (alämat) = eeuwen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en dat Hij voor jou en voor je nageslacht een Elohim zij in waarheid en gerechtigheid, alle dagen van de aarde’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Waarschuwing tegen de volken **22:16** En jij, mijn zoon Jakob, gedenk mijn woord en bewaar de geboden van Abraham, je vader. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ተዘከር (täzäkär) = gedenk | ቃልየ (qalyä) = mijn woord | ወዕቀብ (wäqäb) = en bewaar | ትእዛዛተ (tezazatä) = de geboden van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡከ (äbukä) = je vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘Scheid je af van de volken en eet niet met hen; en doe niet naar hun werken en word niet hun metgezel, want hun werken zijn onrein en al hun wegen zijn bezoedeling, gruwel en onreinheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. **22:17** Hun offers slachten zij aan de doden, en voor demonen buigen zij zich neer. Brontekst: መሥዋዕቶሙ (mäswatomu) = hun offers | ለአብድንት (lääbdnt) = aan de doden | ይዘብሑ (yezäbhu) = zij slachten | ወለአጋንንት (wäläägannt) = en aan demonen | ይሰግዱ (yesägdu) = zich neerbuigen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Deut. 26:14 en 1 Kor. 10:20. Voetnoot Lezing: ለአብድንት is in de Beta-tekst onduidelijk; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘aan de doden’ en ‘zij aanbidden boze geesten’. Hij heeft hierna nog: ‘en zij eten bij de graven, en al hun werken zijn ijdelheid en niets’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Deut 26:14; 1 Kor 10:20 **22:18** En zij hebben geen hart om te overdenken, en hun ogen zien niet. Brontekst: ወአልቦሙ (wäälbomu) = en zij hebben niet | ልበ (lebä) = een hart | ለኀልዮ (läkhälyo) = om te overdenken | ወኢኮነ (wäikonä) = en niet zijn | አዕይንቲሆሙ (äyntihomu) = hun ogen | ዘይሬኢ (zäyrei) = die zien Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jer. 2:27. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘wat hun werken zijn en hoe zij dwalen als zij tot een stuk hout zeggen: U bent mijn god, en tot een steen: U bent mijn Heer en mijn redder’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jer 2:27 **22:19** En jij, mijn zoon Jakob, moge Elohim, de Allerhoogste, je helpen en de Elohim van de hemel je zegenen en je verwijderen van hun onreinheid en van al hun dwaling. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ይርዳእከ (yerdakä) = moge je helpen | ወአምላከ (wäämlakä) = en de Elohim van | ሰማይ (sämay) = hemel | ይባርከ (yebarkä) = moge zegenen | ወያግኅሥከ (wäyagkhskä) = en moge je verwijderen | እምነ (emnä) = van | ርኵሶሙ (rekwsomu) = hun onreinheid | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en in al | ስሕተቶሙ (sehtätomu) = hun dwaling Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **22:20** Hoed je, mijn zoon Jakob, dat je geen vrouw neemt uit het nageslacht van de dochters van Kanaän. Brontekst: ተዐቀብ (tääqäb) = hoed je | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = dat | ኢትንሣእ (itnsa) = je niet neemt | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነ (emnä) = van | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘርአ (zärä) = het nageslacht van | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want heel zijn nageslacht zal uit de aarde worden uitgeroeid’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 28:1 **22:21** Want vanwege de zonde van Cham dwaalde Kanaän, en heel zijn nageslacht zal van de aarde verdelgd worden, en al zijn overblijfsel, en wie gered wordt is er niet uit hem op de dag van het oordeel. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በአበሳ (bääbäsa) = vanwege de zonde van | ካም (kam) = Cham | ስሕተ (sehtä) = dwaalde | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወኵሉ (wäkwlu) = en al | ዘርኡ (zäru) = zijn nageslacht | ይደምሰስ (yedämsäs) = zal worden verdelgd | እምድር (emdr) = van de aarde | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ተርፉ (tärfu) = zijn overblijfsel | ወዘይድኅን (wäzäydkhn) = en wie gered wordt | አልቦ (älbo) = is er niet | እምኔሁ (emnehu) = uit hem | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag van | ደይን (däyn) = oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 7:8 en 10:29–34. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Kanaän Palestina op onrechtmatige wijze innam; zie Jubileeën 10:29–34. Zie ook: Jub 7:8; Jub 10:29 **22:22** En voor allen die afgoden dienen en voor de onreinen is er geen enkele hoop in het land van de levenden, want zij zullen neerdalen naar de Sjeol, en naar de plaats van het oordeel zullen zij gaan. Brontekst: ወለኵሎሙ (wäläkwlomu) = en voor allen | እለ (elä) = die | ያመልኩ (yamälku) = die dienen | ጣዖተ (taotä) = afgoden | ወለጽሉኣን (wälätsluan) = en voor de onreinen | አልቦሙ (älbomu) = zij hebben niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ተስፋ (täsfa) = de hoop | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ሕያዋን (heyawan) = de levenden | እስመ (esmä) = omdat | ውስተ (westä) = in | ሲኦል (siol) = de Sjeol | ይወርዱ (yewärdu) = zullen neerdalen | ወውስተ (wäwstä) = en naar | መካነ (mäkanä) = de plaats van | ደይን (däyn) = oordeel | የሐውሩ (yähäwru) = zullen wandelen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 7:29. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en er zal geen gedachtenis aan hen zijn op de aarde; zoals de kinderen van Sodom van de aarde zijn weggenomen, zo zullen allen die afgoden dienen weggenomen worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jub 7:29 **22:23** Vrees niet, mijn zoon Jakob, en wees niet ontsteld, zoon van Abraham. Moge Elohim, de Allerhoogste, je behoeden voor verderf, en van alle wegen van dwaling zal Hij je redden. Brontekst: ኢትፍራህ (itfrah) = wees niet bang | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወኢትደንግፅ (wäitdängts) = en wees niet ontsteld | ወልደ (wäldä) = zoon van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ይዕቀብከ (yeqäbkä) = moge je behoeden | እምነ (emnä) = van | ሙስና (musna) = verderf | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en van alle | ፍኖተ (fenotä) = de weg | ስሕተት (sehtät) = dwaling | ውእቱ (wetu) = Hij | ይባልሕከ (yebalhkä) = moge Hij je redden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het huis van Abraham **22:24** Dit huis heb ik voor mij gebouwd, opdat ik mijn naam daarop zou leggen op de aarde; het is aan jou gegeven en aan je nageslacht voor altijd, en het zal het huis van Abraham genoemd worden; het is aan jou gegeven en aan je nageslacht voor altijd; want jij zult mijn huis bouwen en mijn naam vestigen voor Elohim tot in eeuwigheid; je nageslacht en je naam zullen blijven staan door alle geslachten van de aarde. Brontekst: ዘንተ (zäntä) = dit | ቤተ (betä) = huis | ሐነጽኩ (hänätsku) = ik heb gebouwd | ሊተ (litä) = voor mij | ከመ (kämä) = opdat | አንብር (änbr) = ik zou leggen | ስምየ (semyä) = mijn naam | ላዕሌሁ (lalehu) = daarop | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ተውህበት (täwhbät) = is gegeven | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ወትሰመይ (wätsämäy) = en het zal genoemd worden | ቤተ (betä) = huis van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ተውህበት (täwhbät) = is gegeven | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | እስመ (esmä) = omdat | አንተ (äntä) = jij | ተሐንጽ (tähänts) = je zult bouwen | ቤትየ (betyä) = mijn huis | ወታቀውም (wätaqäwm) = en je zult vestigen | ስምየ (semyä) = mijn naam | ቅድመ (qedmä) = voor | አምላክ (ämlak) = Elohim | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht | ወስምከ (wäsmkä) = en je naam | ይቀውም (yeqäwm) = zullen staan | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ትውልደ (tewldä) = geslacht | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘huis’ hier ‘familie’ betekent. Voetnoot Lezing: Charles zet de eerste zin ‘het is aan jou gegeven en aan je nageslacht voor altijd’ tussen haken als dubbele overlevering; de Beta-tekst heeft ze. **22:25** En hij hield op hem te gebieden en hem te zegenen. Brontekst: ወአኅለቀ (wääkhläqä) = en hij hield op | እንዘ (enzä) = terwijl | ይኤዝዞ (yeezzo) = hem te gebieden | ወይባርኮ (wäybarko) = en hem te zegenen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 49:33 voor ‘ophouden te gebieden’. Zie ook: Gen 49:33 ### Jakob slaapt in Abrahams schoot **22:26** En zij lagen beiden samen op één bed, en Jakob sliep in de schoot van Abraham, de vader van zijn vader, en hij kuste hem zevenmaal, en zijn barmhartigheid en zijn hart verheugden zich over hem. Brontekst: ወሰከቡ (wäsäkäbu) = en zij lagen | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ኅቡረ (kheburä) = samen | ውስተ (westä) = in | ዐራት (ärat) = bed | አሐቲ (ähäti) = één | ወኖመ (wänomä) = en hij sliep | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ውስተ (westä) = in | ሕፅነ (hetsnä) = de schoot van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አበ (äbä) = de vader van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወሰዐሞ (wäsäämo) = en kuste hem | ስብዐ (sebä) = zevenmaal | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ምሕረቱ (mehrätu) = zijn barmhartigheid | ወልቡ (wälbu) = en zijn hart | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **22:27** En hij zegende hem met heel zijn hart en zei: Elohim, de Allerhoogste, Elohim van alles en Schepper van alles, die mij uitgeleid heeft uit Ur van de Chaldeeën, om mij dit land te geven om het eeuwig te beërven, en om een heilig nageslacht te vestigen, opdat het voor eeuwig gezegend zij. Brontekst: ወባረኮ (wäbaräko) = en hij zegende hem | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቡ (lebu) = zijn hart | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ኵሉ (kwlu) = heel | ወፈጣሬ (wäfätare) = en Schepper van | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘአውፅአኒ (zääwtsäni) = die mij heeft uitgeleid | እምነ (emnä) = van | ኡር (ur) = Ur | ዘከለዳዊያን (zäkälädawiyan) = van de Chaldeeën | ከመ (kämä) = opdat | የሀበኒ (yähäbäni) = Hij mij zou geven | ዛተ (zatä) = deze | ምድረ (medrä) = land | እረሳ (eräsa) = ik zou beërven | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ወከመ (wäkämä) = en dat | አቅም (äqm) = vestigen | ዘርአ (zärä) = nageslacht | ቅዱሰ (qedusä) = heilig | ከመ (kämä) = opdat | ይትባረክ (yetbaräk) = gezegend zij | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 15:7 en Neh. 9:7. Zie Ur: Ur lag in het zuiden van Mesopotamië, bij het huidige Tell el-Mukajjar in Irak, ten westen van de oude loop van de Eufraat. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft aan het slot nog ‘gezegend zij de Allerhoogste voor eeuwig’ en vermoedt dat dit vers een latere toevoeging is. Zie ook: Gen 15:7; Neh 9:7 **22:28** En hij zegende Jakob, mijn zoon, over wie ik mij met heel mijn hart en met mijn barmhartigheid verheug; en mogen Uw genade en Uw barmhartigheid verheven zijn over hem en over zijn nageslacht, alle dagen. Brontekst: ወባረኮ (wäbaräko) = en hij zegende | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ዘበኵሉ (zäbäkwlu) = over wie met heel | ልብየ (lebyä) = mijn hart | ወዘበምሕረትየ (wäzäbämhrätyä) = en met mijn barmhartigheid | በእለ (bälä) = in wie | እትፌሣሕ (etfesah) = ik mij verheug | ቦቱ (botu) = daaraan | ወይኩን (wäykun) = en zullen zijn | ሣህልከ (sahlkä) = Uw genade | ወምሕረትከ (wämhrätkä) = en Uw barmhartigheid | ነዋኀ (näwakhä) = verheven | ላዕሌሁ (lalehu) = op hem | ወላዕለ (wälalä) = en over | ዘርኡ (zäru) = zijn nageslacht | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **22:29** En verlaat hem niet en verwerp hem niet, van nu af en tot de dagen van de eeuwigheid. Brontekst: ወኢትኅድጎ (wäitkhdgo) = en verlaat hem niet | ወኢትትሀየዮ (wäitthäyäyo) = en verwerp hem niet | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en mogen Uw ogen op hem en op zijn nageslacht geopend zijn, opdat U hem behoedt en zegent en heiligt als een volk tot Uw erfdeel’; dat staat niet in de Beta-tekst. **22:30** En zegen hem met al Uw zegeningen, van nu af en tot alle dagen van de eeuwigheid. Brontekst: ወባርኮ (wäbarko) = en zegen hem | በኵሉ (bäkwlu) = in al | በረከታቲከ (bäräkätatikä) = Uw zegeningen | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ኵሎን (kwlon) = allen | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en vernieuw Uw verbond en Uw genade met hem en met zijn nageslacht naar al Uw welbehagen, voor alle geslachten van de aarde’; dat staat niet in de Beta-tekst. ## Jubileeën 23 _De dood van Abraham en de toekomstige tijden_ ### De dood van Abraham **23:1** En hij legde twee vingers van Jakob op zijn ogen en zegende de Elohim van de goden, en hij bedekte zijn gezicht en strekte zijn voeten uit en sliep de slaap van de eeuwigheid. Brontekst: ወአንበረ (wäänbärä) = en legde | ክልኤሆን (kelehon) = zijn twee | አጻብዐ (ätsabä) = vingers | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዲበ (dibä) = op | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ወባረኮ (wäbaräko) = en hij zegende | ለአምላከ (läämlakä) = de Elohim van | አማልክት (ämalkt) = goden | ወከደነ (wäkädänä) = en hij bedekte | ገጾ (gätso) = zijn aangezicht | ወሰፍሐ (wäsäfhä) = en hij strekte uit | እገሪሁ (egärihu) = zijn voeten | ወኖመ (wänomä) = en hij sliep | ንዋመ (newamä) = de slaap van | ዘለዓለም (zäläaläm) = der eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:8, 46:4 en 49:33; zie Jer. 51:39. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de ogen volgens de Joodse overlevering strikt genomen pas na de dood gesloten worden. Voetnoot Lezing: Charles heeft aan het slot nog ‘en werd verzameld bij zijn vaderen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 25:8; Gen 46:4; Gen 49:33; Jer 51:39 **23:2** En bij dit alles lag Jakob in zijn schoot en wist niet dat Abraham, de vader van zijn vader, gestorven was. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en bij dit alles | ኵሉ (kwlu) = alles | ሀሎ (hälo) = was | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ይሰክብ (yesäkb) = lag | ውስተ (westä) = in | ሕፅኑ (hetsnu) = zijn schoot | ወኢያእመረ (wäiyamärä) = en wist niet | ከመ (kämä) = dat | ሞተ (motä) = gestorven was | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አበ (äbä) = de vader van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **23:3** En Jakob werd wakker uit zijn slaap. Brontekst: ወነቅሀ (wänäqhä) = en werd wakker | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እምንዋሙ (emnwamu) = uit zijn slaap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Abraham ‘koud als ijs’ was, dat Jakob riep: ‘Vader, vader!’, dat niemand sprak en dat hij begreep dat hij dood was; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:4** En hij stond op uit zijn schoot en rende en vertelde het aan Rebekka, zijn moeder. Brontekst: ወተንሥአ (wätänsä) = en stond op | እምሕፅኑ (emhtsnu) = uit zijn schoot | ወሮጸ (wärotsä) = en rende | ወነገራ (wänägära) = en vertelde het | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier nog dat Rebekka ’s nachts naar Isaak ging en het hem vertelde, dat zij samen gingen met Jakob, die een lamp in zijn hand had, en Abraham dood vonden liggen; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:5** En Isaak viel op het gezicht van zijn vader en huilde en kuste hem. Brontekst: ወወድቀ (wäwädqä) = en viel | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ውስተ (westä) = in | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወበከየ (wäbäkäyä) = en weende | ወሰዐሞ (wäsäämo) = en kuste hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **23:6** En een stem werd gehoord in het huis van Abraham. Brontekst: ወቃል (wäqal) = en een stem | ተሰምዐ (täsämä) = werd gehoord | በቤተ (bäbetä) = in het huis van | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hier ‘de stemmen’, en nog dat Ismaël opstond, naar zijn vader ging en met heel het huis van Abraham met groot geween over hem weende; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:7** En zij begroeven hem in de dubbele spelonk, dicht bij Sara, zijn vrouw: zijn zonen Isaak en Ismaël. Brontekst: ወቀበርዎ (wäqäbärwo) = en zij begroeven hem | ውስተ (westä) = in | በዐት (bäät) = spelonk | ካዕበት (kabät) = dubbele | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ሳራ (sara) = Sara | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወይስማዔል (wäysmael) = en Ismaël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:9. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij veertig dagen over hem huilden, alle mannen van zijn huis, Isaak en Ismaël en al hun zonen en alle zonen van Ketura op hun plaatsen, en dat de dagen van het geween over Abraham ten einde waren; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 25:9 **23:8** Drie jubeljaren en vier jaarweken leefde hij, 175 jaar, en hij voltooide de dagen van zijn leven, oud en vol van dagen. Brontekst: ሠለስተ (sälästä) = drie | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaren | ሐይወ (häywä) = leefde | ወአርባዕተ (wäärbatä) = en vier | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ዓመተ (amätä) = jaren | ምእተ (metä) = honderd | ወሰብዓ (wäsäba) = en zeventig | ወኀምስተ (wäkhämstä) = en vijf | ዓመተ (amätä) = jaren | ወፈጸመ (wäfätsämä) = en voltooide | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወቱ (heywätu) = zijn leven | ልህቀ (lehqä) = oud | ወፍጹመ (wäftsumä) = en vol van | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:7–8. Zie ook: Gen 25:7–8 ### De jaren van de mensen nemen af **23:9** Want de dagen van de voorvaderen, van hun leven, waren negentien jubeljaren. Brontekst: እስመ (esmä) = want | መዋዕለ (mäwalä) = de dagen van | ቀደምት (qädämt) = de voorvaderen | እማንቱ (emantu) = waren | ለሕይወቶሙ (lähywätomu) = van hun leven | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ወተስዐቱ (wätäsätu) = en negen | ኢዮቤልውሳት (iyobelwsat) = jubeljaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Negentien jubeljaren zijn 931 jaar. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de levensjaren korter worden naarmate de mensheid verdorvener wordt; zie Jubileeën 4:29–30 en 4 Ezra 5:50–55. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat de mensen na de zondvloed minder dan negentien jubeljaren begonnen te leven, snel oud werden en vol van hun dagen door veelvoudige benauwdheid en de slechtheid van hun wegen, met uitzondering van Abraham; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Jub 4:29–30; Ezra 5:50–55 **23:10** Want Abraham was volmaakt in al zijn werken bij Yahweh. Brontekst: እስመ (esmä) = want | አብርሃምሰ (äbrhamsä) = maar Abraham | ፍጹም (fetsum) = volmaakt | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምግባሪሁ (megbarihu) = zijn werken | ምስለ (meslä) = met | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat zelfs Abraham door de algemene slechtheid vroegtijdig oud werd. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Abraham welgevallig was in gerechtigheid alle dagen van zijn leven, en dat hij geen vier jubeljaren voltooide toen hij oud geworden was door de slechtheid en vol van zijn dagen; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:11** En elk geslacht dat van nu af opstaat tot de dag van het grote oordeel, zal snel oud worden, voordat zij twee jubeljaren voltooien. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en elk | ትውልድ (tewld) = geslacht | ዘይትነሣእ (zäytnäsa) = dat opstaat | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ዕለተ (elätä) = de dag van | ደይን (däyn) = oordeel | ዐባይ (äbay) = groot | ይረስኡ (yeräsu) = zij worden oud | ፍጡነ (fetunä) = snel | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይፈጽሙ (yefätsmu) = zij voltooien | ክልኤ (kele) = twee | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hun kennis hen door hun ouderdom zal verlaten (‘en al hun kennis zal verdwijnen’ zet hij tussen haken als dubbele overlevering); dat staat niet in de Beta-tekst. **23:12** En in die dagen, als een mens een jubeljaar en een half aan jaren leeft, zeggen zij van hem: Hij heeft lang geleefd, en het grootste deel van zijn dagen is pijn en moeite en benauwdheid, en er is geen vrede. Brontekst: ወበውእቱ (wäbäwtu) = en in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | እመ (emä) = als | ሐይወ (häywä) = leefde | ብእሲ (besi) = een mens | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = een jubeljaar | ወመንፈቀ (wämänfäqä) = en een half | ዓመታት (amätat) = jaren | ይብሉ (yeblu) = zeggen | በእንቲአሁ (bäntiähu) = over hem | አብዝኀ (äbzkhä) = lang | ሐይወ (häywä) = leefde | ወመብዝኅተ (wämäbzkhtä) = en het meeste deel van | መዋዕሊሁ (mäwalihu) = zijn dagen | ሕማም (hemam) = pijn | ወስራሕ (wäsrah) = en moeite | ወምንዳቤ (wämndabe) = en benauwdheid | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ሰላመ (sälamä) = vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ps. 90:10. Zie ook: Ps 90:10 **23:13** Want plaag op plaag, en vijandschap op vijandschap, en benauwdheid op benauwdheid, en kwade berichten op kwade berichten, en ziekte op ziekte, en elk kwaad oordeel zoals dit, het ene met het andere: ziekte en omwenteling, en sneeuw en vorst en ijs, en koorts, en rillingen, en verdoving, en hongersnood, en dood, en zwaard, en gevangenschap. Brontekst: እስመ (esmä) = want | መቅሠፍት (mäqsäft) = plaag | ዲበ (dibä) = op | መቅሠፍት (mäqsäft) = plaag | ወጽልዓን (wätslan) = en vijandschap | ዲበ (dibä) = op | ጽልዓን (tselan) = vijandschap | ወምንዳቤ (wämndabe) = en benauwdheid | ዲበ (dibä) = op | ምንዳቤ (mendabe) = benauwdheid | ወስምዓተ (wäsmatä) = en berichten | እኩይ (ekuy) = kwaad | ዲበ (dibä) = op | ስምዓተ (sematä) = berichten van | እኩይ (ekuy) = kwaad | ወደዌ (wädäwe) = en ziekte | ዲበ (dibä) = op | ደዌ (däwe) = ziekte | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | እኩይ (ekuy) = kwaad | ዘከማሁ (zäkämahu) = zoals dit | ዝንቱ (zentu) = het ene | ምስለ (meslä) = met | ዝንቱ (zentu) = het andere | ደዌ (däwe) = ziekte | ወገበጥባጥ (wägäbätbat) = en omwenteling | ወአስሐትያ (wääshätya) = en sneeuw | ወበረድ (wäbäräd) = en ijs | ወሐመዳ (wähämäda) = en vorst | ወነበርጻው (wänäbärtsaw) = en koorts | ወሰከሕካሕ (wäsäkähkah) = en rillingen | ወሰዖዛዝ (wäsäozaz) = en verdoving | ወዐባር (wääbar) = en hongersnood | ወሞት (wämot) = en de dood | ወመጥባሕት (wämätbaht) = en zwaard | ወፂዋዌ (wätsiwawe) = en gevangenschap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: De namen van de ziekten en rampen zijn onzeker; de vertaling volgt Charles. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en allerlei rampen en pijnen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:14** En al dit komt over een boos geslacht dat de aarde doet verdorren met de onreinheid van hoererij en met bezoedeling en met de gruwelen van hun werken. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en al | ዝንቱ (zentu) = dit | ይመጽእ (yemäts) = komt | በትውልድ (bätwld) = over een geslacht | እኪት (ekit) = boos | እንተ (entä) = die | ታኤብስ (taebs) = doet verdorren | ምድረ (medrä) = de aarde | በርኵሰ (bärkwsä) = met onreinheid van | ዝሙት (zemut) = hoererij | ወበግማኔ (wäbägmane) = en met bezoedeling | ወበሰቆራር (wäbäsäqorar) = en met gruwelen van | ግብሮሙ (gebromu) = hun werken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jubileeën 7:21, 20:3 en 22:16. Zie ook: Jub 7:21; Jub 20:3; Jub 22:16 **23:15** Dan zullen zij van de vroegere geslachten zeggen: Hun dagen waren velen, tot duizend jaar, en goed. Brontekst: አሜሃ (ämeha) = dan | ይብሉ (yeblu) = zeggen | ለቀደምት (läqädämt) = over de vroegere | መዋዕሌሆሙ (mäwalehomu) = hun dagen | ብዙኅ (bezukh) = veel | እስከ (eskä) = tot | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ምእት (met) = honderd | ዓመት (amät) = jaar | ወሠናይ (wäsänay) = en mooi Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘maar zie, de dagen van ons leven, als een mens veel heeft geleefd, zijn zeventig jaar, en als hij sterk is tachtig jaar, en die zijn kwaad, en er is geen vrede in de dagen van dit boze geslacht’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ps. 90:10. Zie ook: Ps 90:10 **23:16** En in dat geslacht zullen de zonen hun vaders en hun oudsten bestraffen om zonde en om onrecht en om de woorden van hun mond en om de grote kwaden die zij doen. Brontekst: ወበይእቲ (wäbäyti) = en in dat | ትውልድ (tewld) = geslacht | ይከውኑ (yekäwnu) = zullen zijn | ደቂቅ (däqiq) = de zonen | እንዘ (enzä) = terwijl | ይዛለፉ (yezaläfu) = zij bestraffen | አበዊሆሙ (äbäwihomu) = hun vaders | ወአዕሩጊሆሙ (wäärugihomu) = en hun oudsten | በእንተ (bäntä) = over | ኀጢአት (khätiät) = zonde | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ዐመፃ (ämätsa) = onrecht | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ንባበ (nebabä) = de woorden van | አፉሆሙ (äfuhomu) = hun mond | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | እከያት (ekäyat) = kwaden | ዐበይት (äbäyt) = grote | ዘእሙንቱ (zämuntu) = dat zij | ይገብሩ (yegäbru) = zij doen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles vermoedt dat hier het verzet van de vromen (de Chasidim) tegen de verhelleniserende partij bedoeld is; zie 1 Makk. 2:42. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij zullen spreken over het verlaten van het verbond dat Yahweh tussen hen en Zichzelf gemaakt heeft, om al Zijn geboden en voorschriften en wetten te onderhouden, zonder naar rechts of naar links af te wijken; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:17** Want allen hebben kwaad gedaan, en elke mond spreekt zonde. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | አእከዩ (äkäyu) = hebben kwaad gedaan | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | አፍ (äf) = mond | ይትናገር (yetnagär) = spreekt | አበሳ (äbäsa) = zonde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat al hun werken onreinheid en gruwel zijn en al hun wegen bezoedeling, onreinheid en verderf; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De tijd van het oordeel **23:18** Zie, de aarde zal verloren gaan om al hun werken, en er zal geen zaad van de wijn zijn en geen olie, want al hun werken zijn ontrouw, en zij zullen allen samen omkomen, dieren en vee en vogels. Brontekst: ናሁ (nahu) = zie | ምድር (medr) = de aarde | ትትሐጐል (tethägwäl) = zal verloren gaan | በእንተ (bäntä) = over | ኵሉ (kwlu) = heel | ምግባሮሙ (megbaromu) = hun werken | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ዘርአ (zärä) = zaad van | ወይን (wäyn) = wijn | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ቅብአ (qebä) = olie | እስመ (esmä) = omdat | ኵሉ (kwlu) = heel | ካሕድ (kahd) = ontrouw | ምግባሪሆሙ (megbarihomu) = hun werken | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ይትሐጐሉ (yethägwälu) = zij omkomen | ኅቡረ (kheburä) = samen | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወእንስሳ (wänssa) = en vee | ወአዕዋፍ (wääwaf) = en vogels Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft aan het slot nog ‘en alle vissen van de zee’, tussen haken; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:19** En zij zullen met elkaar twisten, jongeren met ouderen en ouderen met jongeren, arme met rijke, geringe met grote en bedelaar met vorst, om de wet en om het verbond; want zij hebben het gebod vergeten en het verbond en het feest en de maand en de sabbat en de jubeljaren en alle oordelen. Brontekst: ወይትባአሱ (wäytbaäsu) = en zij zullen twisten | እሉ (elu) = deze | ምስለ (meslä) = met | እሉ (elu) = deze | ወራዙት (wärazut) = en jongelingen | ምስለ (meslä) = met | ሊቃናት (liqanat) = oudsten | ወሊቃናት (wäliqanat) = en oudsten | ምስለ (meslä) = met | ወራዙት (wärazut) = en jongelingen | ነዳይ (näday) = arme | ምስለ (meslä) = met | ባዕል (bal) = rijke | ትሑት (tehut) = geringe | ምስለ (meslä) = met | ዐቢይ (äbiy) = grote | ወምስኪን (wämskin) = en bedelaar | ምስለ (meslä) = met | መኰንን (mäkwänn) = vorst | በእንተ (bäntä) = om | ሕግ (heg) = de wet | ወበእንተ (wäbäntä) = en om | ኪዳን (kidan) = het verbond | እስመ (esmä) = omdat | ረስዑ (räsu) = zij hebben vergeten | ትእዛዘ (tezazä) = het gebod van | ወኪዳነ (wäkidanä) = en het verbond | ወበዓለ (wäbäalä) = en het feest | ወወርኀ (wäwärkhä) = en de maand | ወሰንበተ (wäsänbätä) = en de sabbat | ወኢዮቤሌው (wäiyobelew) = en de jubeljaren | ወኵሎ (wäkwlo) = en alle | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **23:20** En zij zullen opstaan met zwaarden en door te doden om hen terug te brengen op de weg, maar zij zullen zich niet bekeren, totdat veel bloed op de aarde vergoten is, de een door de ander. Brontekst: ወይቀውሙ (wäyqäwmu) = en zij zullen opstaan | በአስይፍት (bääsyft) = met zwaarden | ወበቀትል (wäbäqätl) = en met doding | ከመ (kämä) = om | ይሚጥዎሙ (yemitwomu) = zij hen terugbrengen | ውስተ (westä) = in | ፍኖት (fenot) = de weg | ወኢይትመየጡ (wäiytmäyätu) = en zij keren niet terug | እስከ (eskä) = tot | ይትከዐው (yetkääw) = vergoten is | ደም (däm) = bloed | ብዙኅ (bezukh) = veel | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | እሉ (elu) = de een | በእሉ (bälu) = door de ander Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **23:21** En wie ontkomen zijn, zullen zich van hun kwaad niet bekeren naar de weg van de gerechtigheid, want zij allen verheffen zich tot bedrog en rijkdom, opdat ieder alles neemt wat van zijn naaste is, en zij zullen zich een grote naam noemen, maar niet in waarheid en niet in gerechtigheid, en het heiligdom van de heiligen maken zij onrein met de onreinheid van het verderf van hun bezoedeling. Brontekst: ወእለ (wälä) = en wie | ድኅኑ (dekhnu) = gered zijn | በፍኖተ (bäfnotä) = naar de weg van | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ኢይትመየጡ (iytmäyätu) = zullen zich niet bekeren | እምነ (emnä) = van | እከዮሙ (ekäyomu) = hun kwaad | እስመ (esmä) = omdat | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ለትእግልት (lätglt) = tot bedrog | ወውስተ (wäwstä) = en tot | ብዕል (bel) = rijkdom | ይትነሥኡ (yetnäsu) = zij verheffen zich | ከመ (kämä) = opdat | ይንሣእ (yensa) = zou nemen | አሐዱ (ähädu) = één | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘቢጹ (zäbitsu) = wat van zijn naaste is | ወስመ (wäsmä) = en een naam | ዐቢየ (äbiyä) = groten | ይሰመዩ (yesämäyu) = zullen zij noemen | ወአኮ (wääko) = en niet | በህልው (bählw) = in waarheid | ወአኮ (wääko) = en niet | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | ወቅድሳተ (wäqdsatä) = en het heiligdom van | ቅዱስ (qedus) = van de heiligen | ያረኵሱ (yaräkwsu) = zij maken onrein | በርኵሰ (bärkwsä) = met onreinheid van | ሙስና (musna) = verderf | ግማኔሆሙ (gemanehomu) = hun bezoedeling Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: በፍኖተ ጽድቅ (‘op de weg van de gerechtigheid’) past niet bij de samenhang; de vertaling volgt Charles (Engelse vertaling uit 1917): ‘zich niet bekeren naar de weg van de gerechtigheid’. **23:22** En er zal een grote plaag komen over het werk van dat geslacht van Yahweh, en Hij zal hen geven aan het zwaard en aan het oordeel en aan gevangenschap en aan plundering en aan verslinding. Brontekst: ወይከውን (wäykäwn) = en er zal komen | መቅሠፍት (mäqsäft) = een plaag | ዐቢይ (äbiy) = grote | ዲበ (dibä) = op | ግብረ (gebrä) = het werk van | ይእቲ (yeti) = van dat | ትውልድ (tewld) = generatie | እምኀበ (emkhäbä) = van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወይሁቦሙ (wäyhubomu) = en Hij zal hen geven | ለመጥባሕት (lämätbaht) = aan het zwaard | ወለኵነኔ (wäläkwnäne) = en aan het oordeel | ወለፂዋዌ (wälätsiwawe) = en aan gevangenschap | ወለሀይድ (wälähäyd) = en aan plundering | ወለብልዐት (wäläblät) = en aan verslinding Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘aan gevangenschap, en om geplunderd en verslonden te worden’; de Beta-tekst heeft de zelfstandige naamwoorden zoals vertaald. **23:23** En Hij zal tegen hen de zondaars onder de volken wekken, die geen barmhartigheid en geen ontferming over hen hebben en die van niemand het aangezicht aanzien, niet van de oude, niet van de jonge, niet van wie ook, want zij zijn slechter en sterker in het kwaad dan alle kinderen van de mensen. En zij zullen in Israël geweld plegen en over Jakob zonde; en veel bloed zal vergoten worden op de aarde, en er is niemand die verzamelt en niemand die begraaft. Brontekst: ወያነቅህ (wäyanäqh) = en Hij zal wekken | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ኃጢኣኒሆሙ (khatianihomu) = hun zondaars | ለአሕዛብ (läähzab) = onder de volken | እለ (elä) = die | አልቦሙ (älbomu) = geen hebben | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ምሕረተ (mehrätä) = barmhartigheid | ወሣህለ (wäsahlä) = en ontferming | ወለገጸ (wälägätsä) = en het aangezicht van | መኑሂ (mänuhi) = wie ook | ኢያደልው (iyadälw) = zij zien niet aan | ኢለልሂቅ (ilälhiq) = niet de oude | ወኢለወሬዛ (wäiläwäreza) = en niet de jonge | ወኢለመኑሂ (wäilämänuhi) = en niet wie ook | እስመ (esmä) = omdat | እኩያን (ekuyan) = slechter | ወኀያላን (wäkhäyalan) = en sterker | ከመ (kämä) = in | ይእከዩ (yekäyu) = kwaad te doen | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ወይገብሩ (wäygäbru) = en zij zullen plegen | ውስተ (westä) = in | እስራኤል (esrael) = Israël | ሀከከ (häkäkä) = geweld | ወዲበ (wädibä) = en over | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አበሳ (äbäsa) = zonde | ወይትከዐው (wäytkääw) = en er zal vergoten worden | ደም (däm) = bloed | ብዙኅ (bezukh) = overvloedig | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወአልቦ (wäälbo) = en er is niemand | ዘያስተጋብእ (zäyastägab) = die verzamelt | ወአልቦ (wäälbo) = en er is niemand | ዘይቀብር (zäyqäbr) = die begraaft Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jer. 8:2. Zie ook: Jer 8:2 **23:24** In die dagen zullen zij schreeuwen en roepen en bidden om gered te worden uit de hand van de zondaars, de volken, maar er is niemand die redt. Brontekst: በውእቱ (bäwtu) = in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ይጸርኁ (yetsärkhu) = zij zullen schreeuwen | ወይጼውዑ (wäytsewu) = en roepen | ወይጼልዩ (wäytselyu) = en bidden | ከመ (kämä) = opdat | ይድኀኑ (yedkhänu) = zij gered worden | እምእደ (emdä) = uit de hand van | ኃጥኣን (khatan) = de zondaars | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ወአልቦ (wäälbo) = maar er is niemand | ዘያድኅን (zäyadkhn) = die redt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gal. 2:15. Zie ook: Gal 2:15 **23:25** En de hoofden van de kinderen zullen wit worden van grijs haar, en een kind van drie jaarweken zal verschijnen als een oud man, als een man van 100 jaar, en hun gestalte zal verloren gaan in benauwdheid en nood. Brontekst: ወይጸዐዱ (wäytsäädu) = en zullen wit worden | አርእስተ (ärstä) = de hoofden van | ደቂቅ (däqiq) = kinderen | በሲበት (bäsibät) = door grijsheid | ወያስተርኢ (wäyastäri) = en zal verschijnen | ሕፃን (hetsan) = een kind | ወልደ (wäldä) = dat is | ሠለስቱ (sälästu) = drie | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ልሂቀ (lehiqä) = oud | ከመ (kämä) = als | ዘምእት (zämt) = een man van honderd | ዓመቱ (amätu) = zijn jaar | ወይትሐጐል (wäythägwäl) = en zal verloren gaan | ቁመቶሙ (qumätomu) = hun gestalte | በምንዳቤ (bämndabe) = in benauwdheid | ወበጻዕር (wäbätsar) = en in nood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሱባዔ is elders in dit boek een jaarweek (zeven jaar); drie jaarweken zijn dus eenentwintig jaar. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘drie weken’. Charles wijst op de Sibyllijnse Orakels 2:155, waar kinderen met grijs haar een teken van het messiaanse tijdperk zijn. ### De omkeer en het herstel **23:26** En in die dagen zullen de kinderen beginnen de wetten te onderzoeken en het gebod te zoeken en terug te keren naar de weg van de gerechtigheid. Brontekst: ወበውእቶን (wäbäwton) = en in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ይእኅዙ (yekhzu) = zullen beginnen | ደቂቅ (däqiq) = de kinderen | ይትኀሠሡ (yetkhäsäsu) = te onderzoeken | ሕገገ (hegägä) = de wetten | ወለኃሢሠ (wäläkhasisä) = en te zoeken | ትእዛዝ (tezaz) = het gebod | ወለተመይጦ (wälätämäyto) = en terug te keren | ውስተ (westä) = in | ፍኖተ (fenotä) = de weg | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **23:27** En de dagen zullen beginnen toe te nemen en te groeien onder de kinderen van de mensen, van geslacht tot geslacht en van dag tot dag, totdat hun dagen naderen tot duizend jaar, en tot meer jaren dan het aantal van de dagen was. Brontekst: ወይእኅዛ (wäykhza) = en zullen beginnen | መዋዕል (mäwal) = dagen | ይብዝኃ (yebzkha) = toe te nemen | ወይልሀቃ (wäylhäqa) = en te groeien | ወውሉደ (wäwludä) = en onder de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ትውልድ (tewld) = generatie | እምትውልድ (emtwld) = tot geslacht | ወዕለት (wälät) = en dag | እመዋዕል (emäwal) = van dagen | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይቀርብ (yeqärb) = zullen naderen | መዋዕሊሆሙ (mäwalihomu) = hun dagen | ለዐሠርቱ (lääsärtu) = tot tien | ምእት (met) = honderd | ዓመት (amät) = jaar | ወለብዙኅ (wäläbzukh) = en tot meer | ዓመታት (amätat) = jaren | እምነ (emnä) = van | ብዙኅ (bezukh) = overvloedig | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 4:29–30: duizend jaar was de oorspronkelijk bedoelde levensduur, waar Adam door zijn zonde onder bleef. Zie ook: Jub 4:29–30 **23:28** En er zal geen oude zijn en niemand die van zijn dagen niet verzadigd is, want zij allen zullen kinderen en jongeren zijn. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ልሂቀ (lehiqä) = oude | ወአልቦ (wäälbo) = en niemand | ዘይጸግብ (zäytsägb) = die verzadigd is | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | እስመ (esmä) = omdat | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ሕፃናተ (hetsanatä) = kinderen | ወደቂቀ (wädäqiqä) = en zonen | ይከውኑ (yekäwnu) = zullen zijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 65:20. Zie ook: Jes 65:20 **23:29** En al hun dagen zullen zij in vrede en in vreugde voltooien en leven, en er is geen Satan en geen enkele boze die verderft, want al hun dagen zullen dagen van zegen en genezing zijn. Brontekst: ወኵሎን (wäkwlon) = en alle | መዋዕሊሆሙ (mäwalihomu) = hun dagen | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ወበፍሥሓ (wäbäfsha) = en in vreugde | ይፌጽሙ (yefetsmu) = zij voltooien | ወይሐይዉ (wäyhäywu) = en leven | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | መነሂ (mänähi) = enige | ሰይጣነ (säytanä) = satan | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | መነሂ (mänähi) = enige | እኩየ (ekuyä) = boze | ዘያማስን (zäyamasn) = die verderft | እስመ (esmä) = omdat | ኵሎን (kwlon) = allen | መዋዕሊሆሙ (mäwalihomu) = hun dagen | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | በረከት (bäräkät) = zegen | ወፈውስ (wäfäws) = en genezing | ይከውና (yekäwna) = zullen zijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jes. 65:14; zie Jubileeën 1:29. Zie ook: Jub 1:29; Jes 65:14 **23:30** Dan zal Yahweh Zijn dienaren genezen, en zij zullen opstaan en grote vrede zien, en Hij zal hun vijanden verdrijven; en de rechtvaardigen zullen het zien en danken en zich verheugen in vreugde tot in alle eeuwigheid. Brontekst: አሜሃ (ämeha) = dan | ይፌውስ (yefews) = zal genezen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አግብርቲሁ (ägbrtihu) = Zijn dienaren | ወይትነሥኡ (wäytnäsu) = en zij zullen opstaan | ወይሬእዩ (wäyreyu) = en zullen zien | ሰላመ (sälamä) = vrede | ዐቢየ (äbiyä) = groot | ወይሰድድ (wäysädd) = en Hij zal verdrijven | ጸላእቶ (tsälato) = Zijn vijanden | ወይሬእዩ (wäyreyu) = en zullen zien | ጻድቃን (tsadqan) = de rechtvaardigen | ወያአኵቱ (wäyaäkwtu) = en zullen danken | ወይትፌሥሑ (wäytfeshu) = en zullen zich verheugen | እስከ (eskä) = tot | ለዓለመ (läalämä) = tot in eeuwigheid van | ዓለም (aläm) = de eeuwigheid | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier waarschijnlijk niet een opstanding uit de doden bedoeld is; het messiaanse rijk is hier kennelijk tijdelijk. Voetnoot Lezing: Charles heeft aan het slot nog: ‘en zullen al hun oordelen en al hun vloeken over hun vijanden zien’; dat staat niet in de Beta-tekst. **23:31** En hun beenderen zullen rusten in de aarde. Brontekst: ወያዐርፍ (wäyaärf) = en zullen rusten | አዕፅምቲሆሙ (ätsmtihomu) = hun beenderen | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) verstaat dit als een gelukkig voortbestaan van de geesten zonder lichamelijke opstanding; zie Henoch 103. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘en hun geesten zullen veel vreugde hebben, en zij zullen weten dat het Yahweh is die het oordeel uitvoert en barmhartigheid bewijst aan honderden en duizenden en aan allen die Hem liefhebben’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Mozes moet het opschrijven **23:32** En jij, Mozes, schrijf deze woorden op, want zo staan zij geschreven, en zij laten ze opgaan naar het getuigenis van de tafelen van de hemel, voor het geslacht tot in eeuwigheid. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ሙሴ (muse) = Mozes | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf | ዘንተ (zäntä) = dit | ቃላተ (qalatä) = woorden | እስመ (esmä) = omdat | ከመዝ (kämäz) = zo | ጽሑፍ (tsehuf) = geschreven | ውእቱ (wetu) = dat | ወየዐርጉ (wäyäärgu) = en zij laten opgaan | ውስተ (westä) = naar | ስምዐ (semä) = getuigenis | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = de hemel | ለትውልድ (lätwld) = voor het geslacht | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en zij schrijven ze op de tafelen van de hemel tot een getuigenis’; de Beta-tekst heeft ወየዐርጉ (‘en zij laten opgaan’). ## Jubileeën 24 _Isaak bij de Filistijnen_ ### Isaak woont bij de Put van het Zien **24:1** En het geschiedde na de dood van Abraham dat Yahweh Isaak, zijn zoon, zegende, en hij stond op uit Hebron en ging en nam zijn woning bij de Put van het Zien, in het eerste jaar van de derde jaarweek van dit jubeljaar, zeven jaar. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ሞተ (motä) = stierf | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ባረኮ (baräko) = gezegend had | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወተንሥአ (wätänsä) = en stond op | እምኬብሮን (emkebron) = uit Hebron | ወሖረ (wähorä) = en ging | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ኀበ (khäbä) = bij | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de put van | ራእይ (ray) = het zien | በዓመት (bäamät) = in het jaar | አሐዱ (ähädu) = eerste | ዘሣልስ (zäsals) = van de derde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዘዝ (zäz) = van dit | ኢዩቤሌዉ (iyubelewu) = jubeljaar | ሰብዐተ (säbätä) = zeven | ዓመተ (amätä) = jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:11. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit Beër-Lachai-Roï is, ‘de put van de Levende die mij ziet’. Zie ook: Gen 25:11 **24:2** En in het jaar van de vierde jaarweek begon een hongersnood in het land, behalve de eerste hongersnood die in de dagen van Abraham was geweest. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ራብዕ (rab) = vierde | አኀዘ (äkhäzä) = begon | ዐባር (äbar) = honger | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ቀዳማዊ (qädamawi) = eerste | ዐባር (äbar) = honger | ዘኮነ (zäkonä) = die was | በመዋዕለ (bämäwalä) = in de dagen van | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:1; zie Gen. 12:10 voor de eerste hongersnood. Zie ook: Gen 12:10; Gen 26:1 ### Ezau verkoopt zijn eerstgeboorterecht **24:3** En Jakob kookte een moes van linzen, en Ezau kwam hongerig uit het veld en zei tot Jakob, zijn broer: Geef mij van deze moes van tarwe. Brontekst: ወአብሰለ (wääbsälä) = en kookte | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ተብሲለ (täbsilä) = moes | ብርስን (bersn) = linzen | ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | ዔሳው (esaw) = Ezau | እምሐቅል (emhäql) = uit het veld | ርኁብ (rekhub) = hongerig | ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ሀበኒ (häbäni) = geef mij | እምዝ (emz) = dan deze | ተብሲል (täbsil) = moes | ዘስርናይ (zäsrnay) = van tarwe Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:29–34. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘Geef mij van deze rode moes’, en nog dat Jakob zei: ‘Verkoop mij je eerstgeboorterecht, en ik zal je brood geven en ook van deze linzenmoes’; dat laatste staat niet in de Beta-tekst. De Beta-tekst heeft ዘስርናይ (‘van tarwe’) waar Charles ‘rood’ heeft. Zie ook: Gen 25:29–34 **24:4** En Ezau zei in zijn hart: Ik ga sterven, wat heb ik aan het eerstgeboorterecht? En hij zei tot Jakob: Ik geef het je. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ዔሳው (esaw) = Ezau | በልቡ (bälbu) = in zijn hart | አነ (änä) = ik | እመውት (emäwt) = ik ga sterven | ለምንትዝ (lämntz) = wat baat mij | ቀዲመ (qädimä) = het | ተወልዶ (täwäldo) = eerstgeboorterecht | ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወሀብኩከ (wähäbkukä) = ik geef het je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:32. Zie ook: Gen 25:32 **24:5** En Jakob zei tot hem: Zweer mij vandaag. En hij zwoer hem de eed. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | መሐል (mähäl) = zweer | ሊተ (litä) = mij | ዮም (yom) = vandaag | ወመሐላ (wämähäla) = en de eed | ሎቱ (lotu) = voor hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:33. Zie ook: Gen 25:33 **24:6** En Jakob gaf zijn broer Ezau brood en moes, en hij at tot hij verzadigd was, en Ezau verachtte het eerstgeboorterecht; daarom werd zijn naam Ezau en Edom genoemd, vanwege de moes van tarwe die Jakob hem gaf voor zijn eerstgeboorterecht. Brontekst: ወወሀቦ (wäwähäbo) = en gaf | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለእኁሁ (läkhuhu) = aan zijn broer | ዔሳው (esaw) = Ezau | ኅብስተ (khebstä) = brood | ወተብሲለ (wätäbsilä) = en moes | ወበልዐ (wäbälä) = en hij at | እስከ (eskä) = tot | ይጸግብ (yetsägb) = verzadigd was | ወመነነ (wämänänä) = en verachtte | ዔሳው (esaw) = Ezau | ቀዲመ (qädimä) = het | ተወልዶ (täwäldo) = eerstgeboorterecht | በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሰምየ (täsämyä) = werd genoemd | ስሙ (semu) = zijn naam | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወኤዶም (wäedom) = en Edom | በእንተ (bäntä) = over | ተብሲለ (täbsilä) = moes | ስርናይ (sernay) = de tarwe | ዘወሀቦ (zäwähäbo) = die hij hem gaf | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለቅድመ (läqdmä) = voor het | ልደቱ (ledätu) = eerstgeboorterecht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:34. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘vanwege de rode moes’; de Beta-tekst heeft ‘vanwege de moes van tarwe’. Edom betekent ‘rood’. Zie ook: Gen 25:34 **24:7** En Jakob werd groot, en Ezau werd vernederd uit zijn grootheid. Brontekst: ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወዔሳውሰ (wäesawsä) = maar Ezau | ተትሕተ (täthtä) = werd vernederd | እምዕበዩ (embäyu) = uit zijn grootheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 25:34. Zie ook: Gen 25:34 ### Isaak in Gerar **24:8** En er was hongersnood op de aarde, en Isaak kwam om af te dalen naar Egypte, in het tweede jaar van deze jaarweek, en hij ging naar de koning van de Filistijnen, naar Gerar, naar Abimelech. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ዐባር (äbar) = honger | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ይረድ (yeräd) = om af te dalen | ግብጽ (gebts) = Egypte | በካልእ (bäkal) = in de tweede | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van dit | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወሖረ (wähorä) = en ging | ኀበ (khäbä) = naar | ንጉሠ (negusä) = koning van | ፍልስጥኤም (felstem) = Filistijnen | ጌራሮሃ (geraroha) = Gerar | ኀበ (khäbä) = naar | አቤሜሌክ (äbemelek) = Abimelech Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:1. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Gerar: Gerar lag in het zuidwesten van het land, ten westen van Beër-Sjeba, in de buurt van Gaza. Zie ook: Gen 26:1 **24:9** En Yahweh verscheen hem en zei tot hem: **„Daal niet af naar Egypte; blijf in het land dat Ik je zal zeggen, en verblijf in dat land, en Ik zal met je zijn en je zegenen.** Brontekst: ወአስተርአዮ (wäästäräyo) = en verscheen hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ኢትረድ (iträd) = daal niet af | ግብጽ (gebts) = Egypte | ንበር (nebär) = blijf | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = dat | አነ (änä) = Ik | እብለከ (ebläkä) = Ik je zal zeggen | ወፍልስ (wäfls) = en verblijf | ውስተ (westä) = in | ይእቲ (yeti) = dat | ምድር (medr) = de aarde | ወእሄሉ (wähelu) = en Ik zal zijn | ምስሌከ (meslekä) = met je | ወእባርከከ (wäbarkäkä) = en Ik zal je zegenen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:2–3. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie ook: Gen 26:2–3 **24:10** **Want aan jou en aan je nageslacht zal Ik heel dit land geven, en Ik zal Mijn eed bevestigen die Ik gezworen heb aan Abraham, je vader, en Ik zal je nageslacht vermenigvuldigen als de sterren van de hemel.** Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | እሁብ (ehub) = zal Ik geven | ዛተ (zatä) = deze | ምድረ (medrä) = de aarde van | ኵላ (kwla) = heel | ወአቀውም (wääqäwm) = en Ik zal bevestigen | መሐላየ (mähälayä) = Mijn eed | ዘመሐልኩ (zämähälku) = die Ik gezworen heb | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | አቡከ (äbukä) = jouw vader | ወአበዝኅ (wääbäzkh) = en Ik zal vermenigvuldigen | ዘርአከ (zäräkä) = je nageslacht | ከመ (kämä) = als | ከዋክብተ (käwakbtä) = de sterren van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:3–4. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft aan het slot nog: ‘en zal aan je nageslacht heel dit land geven’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:3–4 **24:11** **En in je nageslacht zullen alle volken van de aarde gezegend worden, omdat je vader naar Mijn stem hoorde en Mijn onderhouding bewaarde, en Mijn geboden en Mijn wetten en Mijn voorschriften en Mijn verbond.”** Brontekst: ወይትባረኩ (wäytbaräku) = en zullen gezegend worden | በዘርእከ (bäzärkä) = door je nageslacht | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | አሕዛበ (ähzabä) = volken | ምድር (medr) = de aarde | ህየንተ (heyäntä) = omdat | ሰምዐ (sämä) = hoorde | አቡከ (äbukä) = jouw vader | ቃለ (qalä) = naar de stem | ዚአየ (ziäyä) = Mijn | ወዐቀበ (wääqäbä) = en bewaarde | ዑቃቤየ (uqabeyä) = Mijn onderhouding | ወትእዛዛትየ (wätzazatyä) = en Mijn geboden | ወሕገጊየ (wähgägiyä) = en Mijn wetten | ወሥርዓትየ (wäsratyä) = en Mijn voorschriften | ወኪዳንየ (wäkidanyä) = en Mijn verbond Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:4–5. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en nu, luister naar Mijn stem en woon in dit land’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:4–5 **24:12** En hij woonde in Gerar drie jaarweken van jaren. Brontekst: ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ጌራሮሃ (geraroha) = Gerar | ሠለስተ (sälästä) = drie | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ዓመት (amät) = jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:6. Zie Gerar: Gerar lag in het zuidwesten van het land, ten westen van Beër-Sjeba, in de buurt van Gaza. Zie ook: Gen 26:6 **24:13** En Abimelech gebood over hem en over alles wat van hem was, zeggend: Ieder mens die hem aanraakt, en alles wat van hem is, zal zeker sterven. Brontekst: ወአዘዘ (wääzäzä) = en gebood | አቤሜሌክ (äbemelek) = Abimelech | በእንቲአሁ (bäntiähu) = over hem | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘዚአሁ (zäziähu) = wat van hem is | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ኵሉ (kwlu) = heel | ሰብእ (säb) = mensen | ዘይለክፎ (zäyläkfo) = die hem aanraakt | ወለኵሉ (wäläkwlu) = en voor alle | ዘዚአሁ (zäziähu) = wat van hem is | ሞተ (motä) = de dood | ይሙት (yemut) = sterven zal Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:11. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier niets gezegd wordt over Isaaks bedrog omtrent Rebekka (Gen. 26:7–10). Zie ook: Gen 26:7–10; Gen 26:11 **24:14** En Isaak werd groot onder de Filistijnen, en hij kreeg veel bezit: runderen en schapen en kamelen en ezels, en veel bezit. Brontekst: ወልህቀ (wälhqä) = en groeide | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | በፍልስጥኤም (bäflstem) = onder de Filistijnen | ወኮነ (wäkonä) = en hij kreeg | ሎቱ (lotu) = hem | ጥሪት (terit) = bezit | ብዙኅ (bezukh) = veel | አልህምት (älhmt) = runderen | ወአባግዕ (wääbag) = en de schapen | ወአግማል (wäägmal) = en kamelen | ወአእዱግ (wäädug) = en ezels | ወጥሪት (wätrit) = en bezit | ብዙኅ (bezukh) = veel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:13–14. Voetnoot Lezing: Het slot heeft in de Beta-tekst nogmaals ‘veel bezit’ waar Charles (Engelse vertaling uit 1917) ‘een groot gezin’ heeft. Zie ook: Gen 26:13–14 **24:15** En hij zaaide in het land van de Filistijnen. Brontekst: ወዘርኡ (wäzäru) = en hij zaaide | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ፍልስጥኤም (felstem) = Filistijnen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:12. Voetnoot Lezing: ወዘርኡ (letterlijk ‘en zijn nageslacht’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en hij zaaide in het land van de Filistijnen en oogstte honderdvoudig, en Isaak werd zeer groot, en de Filistijnen waren jaloers op hem’; de vertaling volgt Charles voor ‘hij zaaide’, de rest staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:12 ### De putten **24:16** En alle putten die de dienaren van Abraham gegraven hadden tijdens het leven van Abraham, die stopten de Filistijnen dicht na de dood van Abraham, en zij vulden ze met aarde. Brontekst: ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዐዘቃተ (äzäqatä) = putten | ዘከረዩ (zäkäräyu) = die zij gegraven hadden | ደቀ (däqä) = de dienaren van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | በሕይወተ (bähywätä) = in het leven van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ይፈንዎ (yefänwo) = stopten dicht | ፍልስጥኤም (felstem) = Filistijnen | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ሞተ (motä) = stierf | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወመልእዎ (wämälwo) = en zij vulden hem | መሬተ (märetä) = met aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:15. Zie ook: Gen 26:15 **24:17** En Abimelech zei tot Isaak: Ga van ons weg, want je bent veel machtiger geworden dan wij. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | አቤሜሌክ (äbemelek) = Abimelech | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ሖር (hor) = ga | እምኀቤነ (emkhäbenä) = van ons weg | እስመ (esmä) = omdat | ዐበይከ (äbäykä) = je bent veel machtiger | ፈድፋደ (fädfadä) = geworden | እምኔነ (emnenä) = dan wij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:16–17. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Isaak vertrok in het eerste jaar van de zevende jaarweek en in de dalen van Gerar verbleef; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:16–17 **24:18** En zij groeven opnieuw de waterputten die de dienaren van Abraham, zijn vader, gegraven hadden. Brontekst: ወተመዪጦሙ (wätämäyitomu) = en opnieuw | ከረዩ (käräyu) = zij groeven | ዐዘቃተ (äzäqatä) = putten | ዘማያት (zämayat) = van water | ዘከረዩ (zäkäräyu) = die zij gegraven hadden | ደቀ (däqä) = de dienaren van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de Filistijnen ze na de dood van Abraham dichtgestopt hadden en dat hij ze noemde zoals Abraham, zijn vader, ze genoemd had; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:18 **24:19** En de dienaren van Isaak groeven putten in het dal en vonden levend water, en de herders van Gerar twistten met de herders van Isaak, zeggend: Dit water is van ons. Brontekst: ወከረዩ (wäkäräyu) = en groeven | ደቀ (däqä) = de dienaren van | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ዐዘቃተ (äzäqatä) = putten | በፍራንጋ (bäfranga) = in het dal | ወረከቡ (wäräkäbu) = en zij vonden | ማየ (mayä) = water | ሕያወ (heyawä) = levend | ወተጋአዙ (wätägaäzu) = en zij twistten | ኖሎተ (nolotä) = de herders van | ጌራሮን (geraron) = Gerar | ምስለ (meslä) = met | ኖሎተ (nolotä) = de herders van | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብሉ (yeblu) = zeggen | ዘዚአነ (zäziänä) = van ons | ዝማይ (zemay) = dit water Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:19–20. Zie Gerar: Gerar lag in het zuidwesten van het land, ten westen van Beër-Sjeba, in de buurt van Gaza. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Isaak de put ‘Verkeerdheid’ (Hebr. Esek) noemde, omdat zij verkeerd tegen hem geweest waren; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:19–20 **24:20** En zij groeven een andere put en twistten ook daarover, en hij noemde zijn naam: Smal. En hij stond op, en zij groeven een andere put, en zij twistten daarover niet, en hij noemde zijn naam: Wijd. En Isaak zei: Nu heeft Yahweh ons ruimte gegeven, en wij zijn groot geworden op de aarde. Brontekst: ወከረዩ (wäkäräyu) = en zij groeven | ዐዘቅተ (äzäqtä) = een put | ካልአ (kalä) = andere | ወተበአሱ (wätäbääsu) = en zij twistten | በእንቲአሁኒ (bäntiähuni) = ook daarover | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ጸባብ (tsäbab) = Smal | ወአንሥአ (wäänsä) = en hij stond op | ወከረዩ (wäkäräyu) = en zij groeven | ዐዘቅተ (äzäqtä) = een put | ካልአ (kalä) = andere | ወኢተጋአዙ (wäitägaäzu) = en zij twistten niet | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ስፉሕ (sefuh) = Wijd | ወይቤ (wäybe) = en zei | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ይእዜ (yeze) = nu | አስፍሐ (äsfhä) = heeft ruimte gegeven | ለነ (länä) = voor ons | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወልህቅነ (wälhqnä) = en wij zijn groot geworden | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:21–22. Voetnoot Lezing: ጸባብ (‘Smal’) is bij Charles (Engelse vertaling uit 1917) ‘Vijandschap’ (Hebr. Sitna); ስፉሕ (‘Wijd’) is bij Charles ‘Ruimte’ (Hebr. Rechoboth). Zie ook: Gen 26:21–22 **24:21** En hij trok vandaar op naar de Put van de Eed, in het eerste jaar van de eerste jaarweek van het vierenveertigste jubeljaar. Brontekst: ወዐርገ (wäärgä) = en hij trok op | እምህየ (emhyä) = vandaar | ውስተ (westä) = in | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de put van | መሐላ (mähäla) = de eed | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በራብዕ (bärab) = van het vierde | ወአርብዓ (wäärba) = en veertig | ኢዮቤለው (iyobeläw) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:23; zie Gen. 21:31 voor de Put van de Eed (Beër-Sjeba). Zie ook: Gen 21:31; Gen 26:23 ### Yahweh verschijnt in Beër-Sjeba **24:22** En Yahweh verscheen hem in die nacht, bij de nieuwe maan van de eerste maand, en zei tot hem: **„Ik ben de Elohim van Abraham, je vader; vrees niet, want Ik ben met je, en Ik zal je zegenen en je nageslacht zeer vermenigvuldigen als het zand van de aarde, om Abraham, Mijn dienaar.”** Brontekst: ወአስተርአዮ (wäästäräyo) = en verscheen hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በይእቲ (bäyti) = in dat | ሌሊት (lelit) = nacht | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ወርኅ (wärkh) = maand | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | አነ (änä) = Ik | ውእቱ (wetu) = dat | አምላከ (ämlakä) = Elohim | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡከ (äbukä) = jouw vader | ኢትፍራህ (itfrah) = wees niet bang | እስመ (esmä) = omdat | አነ (änä) = Ik | ምስሌከ (meslekä) = met je | ሀለውኩ (häläwku) = ben | ወእባርከከ (wäbarkäkä) = en Ik zal je zegenen | ወአብዝኆ (wääbzkho) = en zeer | አበዝኅ (äbäzkh) = Ik zal vermenigvuldigen | ዘርአከ (zäräkä) = je nageslacht | ከመ (kämä) = als | ኆፃ (khotsa) = zand | ምድር (medr) = de aarde | በእንተ (bäntä) = om | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ቍልዔየ (qwleyä) = Mijn dienaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:24. Zie ook: Gen 26:24 **24:23** En hij bouwde daar het altaar dat Abraham, zijn vader, eerst gebouwd had. Brontekst: ወሐነጸ (wähänätsä) = en hij bouwde | ህየ (heyä) = daar | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ዘቀዳሚ (zäqädami) = dat eerst | ዘሐነጸ (zähänätsä) = die hij gebouwd had | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij de naam van Yahweh aanriep en offerde aan de Elohim van Abraham, zijn vader; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:25 **24:24** En zij groeven een put en vonden levend water. Brontekst: ወከረዩ (wäkäräyu) = en zij groeven | ዐዘቅተ (äzäqtä) = een put | ወረከቡ (wäräkäbu) = en zij vonden | ማየ (mayä) = water | ሕያወ (heyawä) = levend Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:25. Zie ook: Gen 26:25 **24:25** En ook de dienaren van Isaak groeven een andere put en vonden geen water. Brontekst: ወደቀ (wädäqä) = en de dienaren van | ይስሐቅኒ (yeshäqni) = ook Isaak | ከረዩ (käräyu) = zij groeven | ዐዘቅተ (äzäqtä) = een put | ካልአ (kalä) = een andere | ወኢረከቡ (wäiräkäbu) = en zij vonden niet | ማየ (mayä) = water Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:32. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat de Masoretische tekst van Gen. 26:32 hier geen ‘niet’ heeft, maar de Septuaginta wel. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij naar Isaak gingen en zeiden dat zij geen water gevonden hadden, en dat Isaak zei: ‘Ik heb vandaag aan de Filistijnen gezworen en dit is ons bekendgemaakt’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:32 **24:26** En hij noemde die plaats: de Put van de Eed, want daar zwoer hij aan Abimelech en aan Achuzat, zijn vriend, en aan Pichol, zijn bewaker. Brontekst: ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ለውእቱ (läwtu) = die | መካን (mäkan) = plaats | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de put van | መሐላ (mähäla) = een eed | እስመ (esmä) = omdat | በህየ (bähyä) = daar | መሐለ (mähälä) = hij zwoer | ለአቤሜሌክ (lääbemelek) = aan Abimelech | ወለአኮዘት (wälääkozät) = en aan Achuzat | ካልኡ (kalu) = zijn vriend | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወለፊኮል (wäläfikol) = en aan Pichol | ዐቃቢሁ (äqabihu) = zijn bewaker Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:26–33. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: ካልኡ ሎቱ (letterlijk ‘zijn tweede’) is Charles’ (Engelse vertaling uit 1917) ‘vriend’; ዐቃቢሁ (‘zijn bewaker’) is bij Charles ‘de bevelhebber van zijn leger’. Zie ook: Gen 26:26–33 **24:27** En Isaak wist op die dag dat hij hun onder dwang gezworen had om vrede met hen te sluiten. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | በይእቲ (bäyti) = in dat | ዕለት (elät) = dag | ከመ (kämä) = dat | በግፉዕ (bägfu) = onder dwang | መሐለ (mähälä) = hij zwoer | ሎሙ (lomu) = voor hen | ለገቢር (lägäbir) = om te sluiten | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ሰላመ (sälamä) = vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:28–31. Zie ook: Gen 26:28–31 ### Isaak vervloekt de Filistijnen **24:28** En Isaak vervloekte op die dag de Filistijnen en zei: Vervloekt zijn de Filistijnen tot de dag van toorn en grimmigheid, te midden van alle volken. Brontekst: ወረገሞሙ (wärägämomu) = en hij vervloekte hen | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | በይእቲ (bäyti) = in dat | ዕለት (elät) = dag | ለፍልስጥኤም (läflstem) = de Filistijnen | ወይቤ (wäybe) = en zei | ርጉም (regum) = vervloekt | ፍልስጥኤም (felstem) = Filistijnen | ለዕለተ (lälätä) = tot de dag van | መዓት (mäat) = toorn | ወቍጥዓ (wäqwta) = en grimmigheid | እማእከለ (emakälä) = te midden van | ኵሉ (kwlu) = heel | አሕዛብ (ähzab) = de volken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat de tekst de verbittering tegen de Filistijnen uit de tijd van de Makkabeeën weerspiegelt, en dat de Kittim hier de Macedoniërs zijn; zie 1 Makk. 1:1 en 8:5. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘moge Elohim hen maken tot bespotting en vloek en een voorwerp van toorn en grimmigheid in de handen van de zondaars, de volken, en in de handen van de Kittim’; dat staat niet in de Beta-tekst. **24:29** En wie ontsnapt aan het zwaard van de vijand en van de Kittim, hen zal een rechtvaardig volk uitroeien in het oordeel van onder de hemel, want zij zullen vijanden en haters zijn voor mijn kinderen in hun dagen op de aarde. Brontekst: ወዘአምሠጠ (wäzäämsätä) = en wie ontsnapt | እምሰይፈ (emsäyfä) = uit het zwaard van | ፀር (tsär) = de vijand | ወእምነ (wämnä) = en uit | ኬጥኤም (ketem) = de Kittim | ይሠርዎሙ (yesärwomu) = zal hen uitroeien | ሕዝብ (hezb) = het volk | ጻድቅ (tsadq) = rechtvaardig | በኵነኔ (bäkwnäne) = in oordeel | እምታሕተ (emtahtä) = van onder | ሰማይ (sämay) = hemel | እስመ (esmä) = omdat | ፀረ (tsärä) = vijanden | ወጸላእተ (wätsälatä) = en haters | ይከውኑ (yekäwnu) = zullen zijn | ለውሉድየ (läwludyä) = voor mijn kinderen | በመዋዕሊሆሙ (bämäwalihomu) = in hun dagen | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt bij het ‘rechtvaardige volk’ aan Juda onder de Makkabeeën. **24:30** En er zal hun geen overblijfsel overgelaten worden, en niemand die gered wordt op de dag van de toorn van het oordeel. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ተኀድጎ (täkhädgo) = overgelaten | ሎሙ (lomu) = voor hen | ተረፈ (täräfä) = overblijfsel | ወዘይድኅን (wäzäydkhn) = en wie gered wordt | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag van | መዓተ (mäatä) = toorn | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want tot verwoesting en uitroeiing en verdrijving van de aarde is het hele nageslacht van de Filistijnen (bestemd), en er zal voor deze Kaftorim geen naam of nageslacht meer op de aarde overblijven’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Amos 9:7, Deut. 2:23 en Jer. 47:4 voor Kaftor. Zie ook: Deut 2:23; Amos 9:7; Jer 47:4 **24:31** Want ook al stijgt hij op tot de hemel, vandaar zal hij neerdalen; en ook al is hij sterk op de aarde, vandaar zal hij weggesleurd worden; en ook al verbergt hij zich onder de volken, vandaar zal hij worden uitgeroeid; en ook al daalt hij neer in de Sjeol, daar zal zijn oordeel groot zijn. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | እመኒ (emäni) = ook al | እስከ (eskä) = tot | ሰማይ (sämay) = hemel | ዐርገ (ärgä) = opstijgt | እምህየ (emhyä) = vandaar | ይወርድ (yewärd) = zal hij neerdalen | ወእመኒ (wämäni) = en indien | ጸንዐ (tsänä) = sterk is | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | እምህየ (emhyä) = vandaar | ይትመላሕ (yetmälah) = zal weggesleurd worden | ወእመኒ (wämäni) = en indien | ተኀብአ (täkhäbä) = verbergt | ማእከለ (makälä) = tussen | አሕዛብ (ähzab) = de volken | እምህየ (emhyä) = vandaar | ይሤሮ (yesero) = zal worden uitgeroeid | ወእመኒ (wämäni) = en indien | ወረደ (wärädä) = neerdaalt | ውስተ (westä) = in | ሲኦል (siol) = de Sjeol | በህየ (bähyä) = daar | ይበዝኅ (yebäzkh) = groot zal zijn | ኵነኔሁ (kwnänehu) = zijn oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Amos 9:2–4. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft aan het slot nog: ‘en ook daar zal hij geen vrede hebben’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Amos 9:2–4 **24:32** En ook al gaat hij in gevangenschap, door de hand van wie zijn leven zoeken zullen zij hem doden te midden van de weg; en er zal hem geen naam en geen nageslacht overgelaten worden op de hele aarde. Brontekst: ወእመኒ (wämäni) = en indien | ሖረ (horä) = gaat | ውስተ (westä) = in | ፂዋዌ (tsiwawe) = gevangenschap | በእደ (bädä) = door de hand van | እለ (elä) = die | የኀሥሥዋ (yäkhässwa) = zij zoeken | ለነፍሱ (länäfsu) = zijn leven | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ፍኖት (fenot) = de weg | ይቀትልዎ (yeqätlwo) = zij doden hem | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | አትርፎ (ätrfo) = overgelaten | ሎቱ (lotu) = voor hem | ስመ (semä) = de naam | ወዘርአ (wäzärä) = en het nageslacht | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft aan het slot nog: ‘want in eeuwige vervloeking zal hij heengaan’; dat staat niet in de Beta-tekst. **24:33** En zo is over hem geschreven en gegrift op de tafelen van de hemel, om hem aan te doen op de dag van het oordeel, opdat hij uit de aarde uitgeroeid wordt. Brontekst: ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | ተጽሕፈ (tätshfä) = is geschreven | ወተቈርዐ (wätäqwärä) = en gegrift | በእንቲአሁ (bäntiähu) = over hem | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ለገቢር (lägäbir) = om te doen | ሎቱ (lotu) = voor hem | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ከመ (kämä) = opdat | ይሠሮ (yesäro) = hij uitgeroeid wordt | እምድር (emdr) = van de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jubileeën 5:13 voor het schrijven van oordelen op de tafelen van de hemel. Zie ook: Jub 5:13 ## Jubileeën 25 _Rebekka waarschuwt Jakob en zegent hem_ ### Rebekka waarschuwt Jakob **25:1** En in het tweede jaar van deze jaarweek van dit jubeljaar riep Rebekka Jakob, haar zoon, en sprak tot hem, zeggend: Mijn zoon, neem geen vrouw uit de dochters van Kanaän, zoals Ezau, je broer, die voor zich twee vrouwen nam uit het nageslacht van Kanaän; en zij hebben mijn ziel verbitterd met al hun werken, want al hun werken zijn onreinheid: hoererij en wellust, en er is geen gerechtigheid bij hen, want het is slecht. Brontekst: ወበካልእ (wäbäkal) = en in het tweede | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van dit | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዘበዝ (zäbäz) = van dit | ኢዮቤሌው (iyobelew) = jubeljaar | ጸውዐት (tsäwät) = riep | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወተናገረቶ (wätänagäräto) = en sprak tot hem | እንዘ (enzä) = terwijl | ትብል (tebl) = zeggend | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ኢትንሣእ (itnsa) = neem niet | ለከ (läkä) = voor je | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነ (emnä) = van | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ከመ (kämä) = zoals | ዔሳው (esaw) = Ezau | እኁከ (ekhukä) = je broer | ዘነሥአ (zänäsä) = die nam | ሎቱ (lotu) = voor zich | ክልኤተ (keletä) = twee | አንስቲያ (änstiya) = vrouwen | እምዘርአ (emzärä) = uit het nageslacht van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወአምረርዋ (wäämrärwa) = en zij hebben verbitterd | ለነፍስየ (länäfsyä) = mijn ziel | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምግባሮሙ (megbaromu) = hun werken | ርኵስ (rekws) = onrein | እስመ (esmä) = omdat | ኵሉ (kwlu) = heel | ምግባሮሙ (megbaromu) = hun werken | ዝሙት (zemut) = hoererij | ወምርዓት (wämrat) = en wellust | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | እስመ (esmä) = omdat | እኵይ (ekwy) = slecht | ውእቱ (wetu) = dat Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:34–35, 27:46 en 28:1. Zie ook: Gen 26:34–35; Gen 27:46; Gen 28:1 **25:2** En ik, mijn zoon, heb je zeer lief, en mijn hart en mijn barmhartigheid zegenen je op elk uur van de dag en elke wake van de nacht. Brontekst: ወአነ (wäänä) = en ik | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | አፈቅረከ (äfäqräkä) = ik heb je lief | ጥቀ (teqä) = zeer | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | ወልብየ (wälbyä) = en mijn hart | ወምሕረትየ (wämhrätyä) = en mijn barmhartigheid | ይባርከከ (yebarkäkä) = zegenen je | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ጊዜ (gize) = uur van de | ዕለት (elät) = dag | ወዑቃቤ (wäuqabe) = en wake van | ለያልይ (läyaly) = de nacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **25:3** En nu, mijn zoon, luister naar mijn woord en doe de wil van je moeder, en neem geen vrouw uit de dochters van dit land, maar uit het huis van mijn vader en uit het geslacht van mijn vader zul je een vrouw voor je nemen; en Elohim, de Allerhoogste, zal je zegenen, en je geslacht zal een geslacht van gerechtigheid zijn en je nageslacht heilig. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ስማዕ (sema) = hoor | ቃልየ (qalyä) = mijn woord | ወግበር (wägbär) = en doe | ፈቃዳ (fäqada) = de wil van | ለእምከ (lämkä) = je moeder | ወኢትንሣእ (wäitnsa) = en neem niet | ለከ (läkä) = aan jou | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምአዋልደ (emäwaldä) = van de dochters van | ዝምድር (zemdr) = dit land | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | እምቤተ (embetä) = uit het huis van | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ወዘእንበለ (wäzänbälä) = maar | እምዘመደ (emzämädä) = uit het geslacht van | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ትንሣእ (tensa) = neem | ለከ (läkä) = aan jou | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነ (emnä) = van | ቤተ (betä) = het huis van | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ወይባርከከ (wäybarkäkä) = en Hij zal je zegenen | አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ወይከውን (wäykäwn) = en zal zijn | ትውልድከ (tewldkä) = je geslacht | ትውልደ (tewldä) = geslacht | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ወዘርእከ (wäzärkä) = en je nageslacht | ቅዱስ (qedus) = heilig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:43 en 28:2. Zie ook: Gen 27:43; Gen 28:2 ### Jakob belooft het **25:4** En daarna sprak Jakob met Rebekka, zijn moeder, en zei tot haar: Zie, moeder, ik ben negen jaarweken oud, en ik ken geen vrouwen en heb niemand aangeraakt, en ik ben niet verloofd, en ik denk er niet aan een vrouw voor mij te nemen uit het nageslacht van de dochters van Kanaän. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ተናገረ (tänagärä) = sprak | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ምስለ (meslä) = met | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder | ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ናሁ (nahu) = zie | አነ (änä) = ik | እሞ (emo) = moeder | ወልደ (wäldä) = ben een zoon van | ተስዐቱ (täsätu) = negen | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ዓመት (amät) = jaar | ወምንተኒ (wämntäni) = en geen enkele | አንስተ (änstä) = vrouwen | ኢየአምር (iyäämr) = ik ken niet | ወኢገሰስኩ (wäigäsäsku) = en ik heb niet aangeraakt | ወኢፈኀርኩ (wäifäkhärku) = en ik ben niet verloofd | ወኢይኄሊሂ (wäiykhelihi) = en ik denk er niet aan | እንሣእ (ensa) = ik zou nemen | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዘርአ (zärä) = nageslacht | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ሊተ (litä) = voor mij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Negen jaarweken zijn drieënzestig jaar. **25:5** Want ik herinner mij, moeder, het woord van Abraham, onze vader, wat hij mij geboden heeft: dat ik geen vrouw zou nemen uit het nageslacht van het huis van Kanaän, want uit het nageslacht van het huis van mijn vader zal ik voor mij een vrouw nemen, en uit mijn verwantschap. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | እዜከር (ezekär) = ik herinner mij | አነ (änä) = ik | እሙ (emu) = moeder | ነገረ (nägärä) = het woord | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡነ (äbunä) = onze vader | ምንተ (mentä) = wat | አዘዘኒ (äzäzäni) = hij mij heeft geboden | ከመ (kämä) = dat | ኢይንሣእ (iynsa) = ik niet zou nemen | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዘርአ (zärä) = nageslacht | ቤተ (betä) = het huis van | ከናአን (känaän) = Kanaän | እስመ (esmä) = omdat | እምዘርአ (emzärä) = uit het nageslacht van | ቤተ (betä) = het huis van | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | እነሥእ (enäs) = ik zal nemen | ሊተ (litä) = voor mij | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወእምትዝምድየ (wämtzmdyä) = en uit mijn verwantschap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 24:3–4; zie Jubileeën 20:4 voor Abrahams gebod. Zie ook: Gen 24:3–4; Jub 20:4 **25:6** Ik heb eerder gehoord, moeder, dat aan Laban, je broer, dochters geboren zijn, en ik heb mijn hart op hen gezet, om uit hen een vrouw te nemen. Brontekst: ሰማዕኩ (sämaku) = ik heb gehoord | እሙ (emu) = moeder | ቀዲሙ (qädimu) = eerder | ከመ (kämä) = dat | ተወልዳ (täwälda) = werden geboren | አዋልድ (äwald) = dochters | ለላባ (lälaba) = aan Laban | እኁኪ (ekhuki) = je broer | ወላዕሌሆን (wälalehon) = en op hen | አንበርኩ (änbärku) = ik heb gelegd | ልብየ (lebyä) = mijn hart | ከመ (kämä) = om | እንሣእ (ensa) = te nemen | እምኔሆን (emnehon) = van hen | ብእሲተ (besitä) = een vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:16. Zie ook: Gen 29:16 **25:7** En daarom heb ik mij in mijn geest gehoed om niet te zondigen en niet verdorven te worden op enige weg, alle dagen van mijn leven, want over wellust en hoererij heeft mijn vader Abraham mij vele geboden gegeven. Brontekst: ወበእንተዝ (wäbäntäz) = en daarom | አነ (änä) = ik | ተዐቀብኩ (tääqäbku) = ik heb mij gehoed | በመንፈስየ (bämänfäsyä) = in mijn geest | ከመ (kämä) = om | ኢየአብስ (iyääbs) = te zondigen | ወኢይማስን (wäiymasn) = en niet verdorven zou worden | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ፍናው (fenaw) = weg | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወትየ (heywätyä) = mijn leven | እስመ (esmä) = omdat | በእንተ (bäntä) = over | ምርዓት (merat) = wellust | ወዝሙት (wäzmut) = en hoererij | አብዝኀ (äbzkhä) = vele | አብ (äb) = vader | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አዝዞትየ (äzzotyä) = geboden gegeven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **25:8** Ondanks alles wat hij mij geboden heeft, twist mijn broer al deze 22 jaar met mij en dringt hij aan, sprekend tot mij en zeggend: Mijn broer, neem één zuster van mijn twee vrouwen tot vrouw; maar ik wil niet doen zoals hij gedaan heeft. Brontekst: ምስለ (meslä) = met | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘአዘዘኒ (zääzäzäni) = wat hij mij geboden heeft | ዘንተ (zäntä) = dit | ዕሥራ (esra) = twintig | ወክልኤተ (wäkletä) = en twee | ዓመተ (amätä) = jaren | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer | ይትጋአዘኒ (yetgaäzäni) = twist met mij | ወያበዝኅ (wäyabäzkh) = en dringt aan | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትናገረኒ (yetnagäräni) = tegen mij sprekend | ወይብል (wäybl) = en zegt | ንሣእ (nesa) = neem | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | አሐተ (ähätä) = één | እኅቶን (ekhton) = een zuster van | ለአንስቲያየ (läänstiyayä) = mijn vrouwen | ክልኤቲ (keleti) = twee | ወአነኒ (wäänäni) = maar ik | ኢይፈቅድ (iyfäqd) = wil niet | እግበር (egbär) = doen | ከመ (kämä) = zoals | ገብረ (gäbrä) = hij gedaan heeft Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:34 voor de vrouwen van Ezau. Zie ook: Gen 26:34 **25:9** Ik zweer voor u, moeder, alle dagen van mijn leven: ik zal geen vrouw voor mij nemen uit het nageslacht van de dochters van Kanaän, en ik zal niet handelen zoals mijn broer gehandeld heeft. Brontekst: እምሕል (emhl) = ik zweer | አነ (änä) = ik | እሙ (emu) = moeder | ቅድሜኪ (qedmeki) = voor u | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወትየ (heywätyä) = mijn leven | ከመ (kämä) = dat | ኢይንሣእ (iynsa) = ik niet zou nemen | ሊተ (litä) = voor mij | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዘርአ (zärä) = nageslacht | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወኢየአኪ (wäiyääki) = en ik zal niet handelen | ገቢረ (gäbirä) = te doen | በከመ (bäkämä) = zoals | ገብረ (gäbrä) = hij gedaan heeft | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:1. Zie ook: Gen 28:1 **25:10** Wees niet bang, moeder, geloof mij dat ik uw wil zal doen en in oprechtheid zal wandelen en mijn wegen nooit zal verderven. Brontekst: ኢትፍርሂ (itfrhi) = wees niet bang | እሙ (emu) = moeder | ተአመኒ (täämäni) = geloof mij | ከመ (kämä) = dat | እገብር (egäbr) = ik zal doen | ፈቃደኪ (fäqadäki) = uw wil | ወበርቱዕ (wäbärtu) = en in oprechtheid | አሐውር (ähäwr) = ik zal wandelen | ወኢያማስን (wäiyamasn) = en niet verderven | ፍናውየ (fenawyä) = mijn wegen | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Rebekka zegent Jakob **25:11** En daarna hief zij haar gezicht op naar de hemel en spreidde de vingers van haar handen en opende haar mond en zegende de Elohim, de Allerhoogste, die hemel en aarde geschapen heeft, en zij gaf Hem dank en lof. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | አንሥአት (änsät) = sloeg op | ገጻ (gätsa) = haar gelaat | ውስተ (westä) = naar | ሰማይ (sämay) = hemel | ወጸፍሐት (wätsäfhät) = en spreidde | አጸብዐ (ätsäbä) = de vingers van | እደዊሃ (edäwiha) = haar handen | ወከሠተት (wäkäsätät) = en opende | አፉሃ (äfuha) = haar mond | ወባረከቶ (wäbaräkäto) = en zegende | ለአምላክ (läämlak) = de Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ዘፈጠረ (zäfätärä) = die schiep | ሰማየ (sämayä) = de hemel | ወምድረ (wämdrä) = en de aarde | ወወሀበት (wäwähäbät) = en zij gaf | ሎቱ (lotu) = Hem | አኰቴተ (äkwätetä) = dank | ወስባሔ (wäsbahe) = en lof Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **25:12** En zij zei: Gezegend zij Yahweh Elohim, en gezegend zij Zijn naam tot in alle eeuwigheid. Brontekst: ወትቤ (wätbe) = en zij zei | ይትባረክ (yetbaräk) = gezegend zij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim | ወይትባረክ (wäytbaräk) = en gezegend zij | ስሙ (semu) = zijn naam | ለዓለመ (läalämä) = tot in alle | ዓለም (aläm) = eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘die mij Jakob gegeven heeft als een zuivere zoon en een heilig nageslacht; want hij is de Uwe, en de Uwe zal zijn nageslacht zijn, voortdurend en door alle geslachten tot in eeuwigheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. **25:13** Zegen hem, mijn Heer, en leg in mijn mond de zegen van gerechtigheid, opdat ik hem kan zegenen. Brontekst: ባርኮ (barko) = zegen hem | እግዚኦ (egzio) = mijn Heer | ወአንብር (wäänbr) = en leg | ውስተ (westä) = in | አፉየ (äfuyä) = mijn mond | በረከተ (bäräkätä) = van zegen | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ከመ (kämä) = opdat | እባርኮ (ebarko) = ik hem zegene Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: እግዚኦ (‘mijn Heer’): de aanspreking van Elohim (Adonai). **25:14** En in die tijd daalde de geest van gerechtigheid neer in haar mond, en zij legde haar beide handen op het hoofd van Jakob en zei: Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en in die | ጊዜ (gize) = tijd | ወረደ (wärädä) = daalde neer | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ውስተ (westä) = op | አፉሃ (äfuha) = haar mond | ወአንበረት (wäänbärät) = en zij legde | ውስተ (westä) = in | ርእሰ (resä) = het hoofd van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ክልኤሆን (kelehon) = beide | እደዊሃ (edäwiha) = haar handen | ወትቤ (wätbe) = en zij zei Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) wijst voor ‘de geest van de gerechtigheid’ op de ‘Geest van de waarheid’ van Joh. 14:17, 15:26 en 16:13, en noemt een lezing ‘heilige Geest’. Zie ook: Joh 14:17; Joh 15:26; Joh 16:13 **25:15** Gezegend bent U, mijn Heer, rechtvaardige Elohim van de eeuwen; en jou moge Hij zegenen boven alle geslachten van de mensen. Moge Hij je, mijn zoon, de weg van de gerechtigheid geven, en voor je nageslacht gerechtigheid openbaren. Brontekst: ቡሩክ (buruk) = gezegend | አንተ (äntä) = U | እግዚኦ (egzio) = mijn Heer | ጻድቅ (tsadq) = rechtvaardig | አምላኮሙ (ämlakomu) = Elohim | ለዓለማት (läalämat) = van de eeuwen | ወኪያከ (wäkiyakä) = en jou | ይባርክ (yebark) = moge zegenen | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ትውልደ (tewldä) = geslachten van | ሰብእ (säb) = mensen | የሀብከ (yähäbkä) = moge geven | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ፍኖተ (fenotä) = de weg | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je nageslacht | ይክሥት (yekst) = moge Hij openbaren | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **25:16** En moge Hij je zonen vermenigvuldigen tijdens je leven, en mogen zij opstaan naar het getal van de maanden van het jaar; en mogen hun zonen talrijk worden en groot, groter dan de sterren van de hemel, en mag hun getal groter zijn dan het zand van de zee. Brontekst: ወያብዝኅ (wäyabzkh) = en moge Hij vermenigvuldigen | ውሉደከ (weludäkä) = je zonen | በሕይወትከ (bähywätkä) = tijdens je leven | ወይቁሙ (wäyqumu) = en mogen zij opstaan | ለኆልቍ (läkholqw) = naar het getal van | ለአውራኀ (lääwrakhä) = de maanden van | ዓመት (amät) = het jaar | ወውሉዶሙ (wäwludomu) = en hun kinderen | ይብዝኁ (yebzkhu) = mogen talrijk worden | ወይዕበዩ (wäybäyu) = en groot worden | እምነ (emnä) = groter dan | ከዋክብተ (käwakbtä) = sterren | ሰማይ (sämay) = hemel | ወእምነ (wämnä) = en dan | ኆፃ (khotsa) = zand | ባሕር (bahr) = zee | ይብዛኅ (yebzakh) = moge groter zijn | ኆልቆሙ (kholqomu) = hun getal Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: De twaalf maanden van het jaar wijzen op de twaalf zonen van Jakob. **25:17** Moge Hij hun dit goede land geven, zoals Hij gesproken heeft het te geven aan Abraham en aan zijn nageslacht na hem, in alle dagen, en mogen zij het bezitten als eeuwig bezit. Brontekst: የሀቦሙ (yähäbomu) = moge Hij hun geven | ዛተ (zatä) = deze | ምድረ (medrä) = land | ሥምርተ (semrtä) = het goede | በከመ (bäkämä) = zoals | ነበበ (näbäbä) = Hij gesproken heeft | የሀባ (yähäba) = te geven | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ወለዘርኡ (wäläzäru) = en aan zijn nageslacht | እምድኅሬሁ (emdkhrehu) = na hem | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen | ወየአኀዝዋ (wäyääkhäzwa) = en mogen zij het bezitten | እኂዘ (ekhizä) = als bezit | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Lukas 1:55. Zie ook: Luc 1:55 **25:18** En moge ik, mijn zoon, voor jou gezegende kinderen zien in mijn leven, en mag heel je nageslacht een gezegend en heilig nageslacht zijn. Brontekst: ወእርአይ (wäräy) = en moge ik zien | ለከ (läkä) = voor je | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ውሉደ (weludä) = kinderen | ቡሩከ (burukä) = gezegende | በሕይወትየ (bähywätyä) = in mijn leven | ወዘርአ (wäzärä) = en nageslacht | ቡሩክ (buruk) = gezegend | ወቅዱሰ (wäqdusä) = en heilig | ይኩን (yekun) = zij | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘርእከ (zärkä) = je nageslacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **25:19** En zoals je de geest van je moeder rust hebt gegeven in haar leven, zo zegent de schoot van haar die je gebaard heeft je; mijn barmhartigheid en mijn borsten zegenen je, en mijn mond en mijn tong prijzen je zeer. Brontekst: ወበከመ (wäbäkämä) = en zoals | አዕረፍከ (äräfkä) = je rust gegeven hebt | መንፈሰ (mänfäsä) = geest | እምከ (emkä) = je moeder | በሕይመታ (bähymäta) = in haar leven | ሕምሣ (hemsa) = de schoot | ለወላዲትከ (läwäladitkä) = van haar die je gebaard heeft | ከመዝ (kämäz) = zo | ትባርከ (tebarkä) = zegent je | ምሕረትየ (mehrätyä) = mijn barmhartigheid | ወአጥባትየ (wäätbatyä) = en mijn borsten | ኪያከ (kiyakä) = jou | ይባርክ (yebark) = zegenen | ወአፉየ (wääfuyä) = en mijn mond | ወልሳንየ (wälsanyä) = en mijn tong | ኪያከ (kiyakä) = jou | ያአኵቱ (yaäkwtu) = prijzen | ብዛኅ (bezakh) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **25:20** En word groot en verspreid je over de aarde, en mag je nageslacht volmaakt zijn in de vreugde van hemel en aarde. Brontekst: ወለሀቅ (wälähäq) = en word groot | ወተከዐው (wätäkääw) = en verspreid je | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ወዘርእከ (wäzärkä) = en je nageslacht | ይኩን (yekun) = zij | ፍጹመ (fetsumä) = volmaakt | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ዓለም (aläm) = de wereld | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde | ሰማይ (sämay) = hemel | ወምድር (wämdr) = en aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en moge je nageslacht zich verheugen, en moge het op de grote dag van de vrede vrede hebben’; dat staat niet in de Beta-tekst. **25:21** Mogen je naam en je nageslacht blijven staan tot alle eeuwen. Brontekst: ስምከ (semkä) = je naam | ወዘርእከ (wäzärkä) = en je nageslacht | እስከ (eskä) = tot | ኵሉ (kwlu) = alle | ዓለማት (alämat) = de werelden | ይቁም (yequm) = moge blijven staan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en moge Elohim, de Allerhoogste, hun Elohim zijn, en moge de Elohim van de gerechtigheid bij hen wonen, en moge door hen Zijn heiligdom gebouwd worden tot alle eeuwen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Jubileeën 1:29. Zie ook: Jub 1:29 **25:22** Gezegend is wie je zegent, en alle vlees dat je ten onrechte vervloekt, moge vervloekt zijn. Brontekst: ዘይባርከከ (zäybarkäkä) = wie je zegent | ቡሩክ (buruk) = gezegend | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ሥጋ (sega) = vlees | እንተ (entä) = die | ትረግመከ (terägmäkä) = je vervloekt | በሐሰት (bähäsät) = valselijk | ትኩን (tekun) = moge zijn | ርግምተ (regmtä) = vervloekt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:29. Zie ook: Gen 27:29 **25:23** En zij kuste hem en zei tot hem: Moge de Heer van de wereld je liefhebben zoals het hart van je moeder, en moge haar barmhartigheid zich in je verheugen en je zegenen. En zij zweeg verder van het zegenen. Brontekst: ወሰዐመቶ (wäsäämäto) = en zij kuste hem | ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ያፍቅር (yafqr) = moge liefhebben | ብከ (bekä) = jou | እግዚአ (egziä) = de Heer van | ዓለም (aläm) = de wereld | በከመ (bäkämä) = zoals | ልበ (lebä) = het hart van | እምከ (emkä) = je moeder | ወምሕረታ (wämhräta) = en haar barmhartigheid | ይትሐሠይ (yethäsäy) = zich verheuge | ብከ (bekä) = in jou | ወይባርከከ (wäybarkäkä) = en moge je zegenen | ወአርመመት (wäärmämät) = en zij zweeg | እንከ (enkä) = verder | እምባርኮ (embarko) = van zegenen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 26 _Jakob ontvangt de zegen van Isaak_ ### Isaak roept Ezau **26:1** En in het zevende jaar van deze jaarweek riep Isaak Ezau, zijn oudste zoon, en zei tot hem: Mijn zoon, ik ben oud geworden, en zie, mijn ogen zijn zwak geworden om te zien, en ik ken de dag van mijn dood niet. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ሳብዕ (sab) = zevende | ዘዝ (zäz) = van dit | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ጸውዐ (tsäwä) = riep | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ዔሳውሃ (esawha) = Ezau | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ዘይልህቅ (zäylhq) = die ouder was | ወይቤሎ (wäybelo) = en hij zei tot hem | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | አነ (änä) = ik | ረሣእኩ (räsaku) = ik ben oud geworden | ወናሁ (wänahu) = en zie | አዕይንትየ (äyntyä) = mijn ogen | ከፍአ (käfä) = zijn zwak geworden | ለርእይ (läry) = om te zien | ወኢያአምር (wäiyaämr) = en ik weet niet | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሞትየ (motyä) = mijn dood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:1–2. Zie ook: Gen 27:1–2 **26:2** En nu, neem je wapens, je pijlkoker en je boog, en ga uit naar het veld en jaag voor mij en vang voor mij, mijn zoon, en maak voor mij spijs zoals mijn ziel liefheeft, en breng het mij, opdat ik eet en mijn ziel je zegent voordat ik sterf. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ንሣእ (nesa) = neem | ንዋየ (newayä) = wapens van | ነዓዌከ (näawekä) = je jacht | ምጕንጳከ (megwnpakä) = je pijlkoker | ወቀስተከ (wäqästäkä) = en je boog | ወፃእ (wätsa) = en ga uit | ሐቅለ (häqlä) = naar het veld | ወነዐው (wänääw) = en jaag | ሊተ (litä) = voor mij | ወአኀዝ (wääkhäz) = en vang | ሊተ (litä) = voor mij | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ወግበር (wägbär) = en doe | ሊተ (litä) = voor mij | መብልዐ (mäblä) = spijs | ከመ (kämä) = zoals | ዘታፈቅር (zätafäqr) = die liefheeft | ነፍስየ (näfsyä) = mijn ziel | ወአምጽእ (wäämts) = en breng | ሊተ (litä) = voor mij | ከመ (kämä) = opdat | እብላዕ (ebla) = ik zou eten | ወትባርከ (wätbarkä) = en zegene je | ነፍስየ (näfsyä) = mijn ziel | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | እሙት (emut) = ik sterf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:3–4. Zie ook: Gen 27:3–4 **26:3** En Rebekka hoorde Isaak tot Ezau spreken. Brontekst: ወርብቃሰ (wärbqasä) = en Rebekka | ትሰምዕ (tesäm) = hoorde | እንዘ (enzä) = terwijl | ይነግሮ (yenägro) = hij sprak tot | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:5. Zie ook: Gen 27:5 **26:4** En Ezau ging naar de woestijn om te jagen en te vangen en te brengen aan zijn vader. Brontekst: ወጌሰ (wägesä) = en ging | ዔሳው (esaw) = Ezau | ገዳመ (gädamä) = naar de woestijn | ከመ (kämä) = om | ያሥግር (yasgr) = om te jagen | ወየአኀዝ (wäyääkhäz) = en te vangen | ወያምጽእ (wäyamts) = en te brengen | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:5. Zie ook: Gen 27:5 ### Rebekka onderricht Jakob **26:5** En Rebekka riep Jakob, haar zoon, en zei tot hem: Zie, ik heb Isaak, je vader, horen spreken met Ezau, je broer, zeggend: Jaag voor mij en maak voor mij spijs en breng het mij, opdat ik eet en jou zegen voor het aangezicht van Yahweh voordat ik sterf. Brontekst: ወጸውዐት (wätsäwät) = en riep | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ናሁ (nahu) = zie | ሰማዕክዎ (sämakwo) = ik heb gehoord | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | አቡከ (äbukä) = jouw vader | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትናገር (yetnagär) = sprak | ምስለ (meslä) = met | ዔሳው (esaw) = Ezau | እኁከ (ekhukä) = je broer | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | አስግር (äsgr) = jaag | ሊተ (litä) = voor mij | ወግበር (wägbär) = en maak | ሊተ (litä) = voor mij | መብልዐ (mäblä) = spijs | ወአብእ (wääb) = en breng | ሊተ (litä) = voor mij | ወእብላዕ (wäbla) = opdat ik eet | ወእባርከከ (wäbarkäkä) = en ik zal je zegenen | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | እሙት (emut) = ik sterf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:6–7. Zie ook: Gen 27:6–7 **26:6** En nu dan, mijn zoon, luister naar mijn woord, wat ik je gebied: ga naar je kudde en neem voor mij twee goede bokjes van de geiten, en ik zal er spijs van maken voor je vader, zoals hij liefheeft, en je zult het aan je vader brengen, en hij zal eten, opdat hij zegent voor het aangezicht van Yahweh voordat hij sterft. Brontekst: ወይእዜኒኬ (wäyzenike) = en nu dan | ስማዕ (sema) = hoor | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ቃልየ (qalyä) = mijn woord | ዘአነ (zäänä) = dat ik | እኤዝዘከ (eezzäkä) = gebied ik jou | ሖር (hor) = ga | ውስተ (westä) = naar | መርዔትከ (märetkä) = je kudde | ወንሣእ (wänsa) = en neem | ሊተ (litä) = voor mij | ክልኤተ (keletä) = twee | መሓስአ (mähasä) = bokjes | ጠሊ (täli) = van de geiten | ሠናያነ (sänayanä) = goede | ወእግበሮሙ (wägbäromu) = en ik zal ze maken | መብልዐ (mäblä) = spijs | ለአቡከ (lääbukä) = van je vader | ዘከመ (zäkämä) = zoals | ያፈቅር (yafäqr) = hij liefheeft | ወታብእ (wätab) = en je zult brengen | ለአቡከ (lääbukä) = van je vader | ወይብላዕ (wäybla) = en hij zal eten | ከመ (kämä) = opdat | ይባርክ (yebark) = moge zegenen | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይሙት (yemut) = moet sterven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:8–10. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft aan het slot nog ‘en opdat jij gezegend wordt’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:8–10 **26:7** En Jakob zei tot Rebekka, zijn moeder: Moeder, ik zal niets weigeren van wat mijn vader eet en wat hem behaagt; maar ik vrees, moeder, dat hij mijn stem zal onderscheiden en mij wil betasten. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder | እሞ (emo) = moeder | ኢይምሕክ (iymhk) = ik zal niet weigeren | በእንተ (bäntä) = wat betreft | ኵሉ (kwlu) = alles | ዘይበልዕ (zäybäl) = wie eet | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ወያሠምሮ (wäyasämro) = en hem behaagt | ወባሕቱ (wäbahtu) = maar | እፈርህ (efärh) = ik vrees | አነ (änä) = ik | እሞ (emo) = moeder | ከመ (kämä) = dat | ኢይለቡ (iyläbu) = hij niet zou onderscheiden | ቃልየ (qalyä) = mijn stem | ወኢይፍቅድ (wäiyfqd) = en hij wil niet | ይግሥሠኒ (yegssäni) = hij mij betast Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:11–12. Zie ook: Gen 27:11–12 **26:8** En u weet dat ik glad ben en Ezau, mijn broer, harig, en ik zal in zijn ogen zijn als een kwaaddoener, en ik zal een werk doen dat hij mij niet geboden heeft, en hij zal vertoornd zijn op mij, en ik zal een vloek over mij brengen en geen zegen. Brontekst: ወአንቲ (wäänti) = en u | ታአምሪ (taämri) = weet | ከመ (kämä) = dat | አነ (änä) = ik | ልሙጽ (lemuts) = glad | ወዔሳው (wäesaw) = en Ezau | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer | ጸጓር (tsägwar) = harig | ወእከውን (wäkäwn) = en ik zal zijn | ቅድመ (qedmä) = voor | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ከመ (kämä) = als | ዘያስተአኪ (zäyastääki) = een kwaaddoener | ወእገብር (wägäbr) = en ik zal doen | ግብረ (gebrä) = een werk | ዘኢአዘዘኒ (zäiäzäzäni) = dat hij mij niet geboden heeft | ወይትመዐዐኒ (wäytmäääni) = en hij zal vertoornd zijn op mij | ወአመጽእ (wäämäts) = en ik zal brengen | ላዕሌየ (laleyä) = over mij | መርገመ (märgämä) = een vloek | ወአኮ (wääko) = en niet | በረከተ (bäräkätä) = een zegen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:11–12. Zie ook: Gen 27:11–12 **26:9** En Rebekka, zijn moeder, zei tot hem: Over mij zij je vloek, mijn zoon, luister slechts naar mijn woord. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder | ላዕሌየ (laleyä) = over mij | መርገምከ (märgämkä) = je vloek | ኦወልድየ (owäldyä) = o mijn zoon | ዳእሙ (damu) = slechts | ስማዕ (sema) = hoor | ቃልየ (qalyä) = mijn woord Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:13. Zie ook: Gen 27:13 **26:10** En Jakob luisterde naar de stem van Rebekka, zijn moeder. Brontekst: ወሰምዐ (wäsämä) = en luisterde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ቃለ (qalä) = de stem van | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:14. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob ging en twee goede, vette bokjes van de geiten haalde en ze bij zijn moeder bracht, en dat zijn moeder er spijs van maakte zoals hij liefhad; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:14 **26:11** En Rebekka nam de kleren van Ezau, haar oudste zoon, die geliefd waren en die bij haar in haar huis waren, en zij trok ze Jakob aan, haar jongste zoon. Brontekst: ወነሥአት (wänäsät) = en nam | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | አልባሰ (älbasä) = de kleren van | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ዔሳው (esaw) = Ezau | ዘይልህቅ (zäylhq) = de oudste | ዘይትፈተው (zäytfätäw) = die geliefd waren | ዘሀሎ (zähälo) = die waren | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ውስተ (westä) = in | ቤታ (beta) = haar huis | ወአልበሰቶ (wäälbäsäto) = en trok hem aan | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወልዳ (wälda) = haar kind | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij de huiden van de bokjes op zijn handen en op de onbedekte delen van zijn hals deed; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:15 **26:12** En zij gaf hem het gerecht en het brood dat zij gemaakt had, in de hand van Jakob, haar zoon. Brontekst: ወወሀበቶ (wäwähäbäto) = en zij gaf hem | ተብሲለ (täbsilä) = het gerecht | ወኅብስተ (wäkhbstä) = en brood | ዘገብረት (zägäbrät) = dat zij gemaakt had | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de hand van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወልዳ (wälda) = haar zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:17. Zie ook: Gen 27:17 ### Jakob bij Isaak **26:13** En hij ging bij zijn vader binnen en zei: Ik ben uw zoon; ik heb gedaan zoals u mij gezegd hebt; sta op en ga zitten en eet van wat ik gejaagd heb, vader, opdat uw ziel mij zegent. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ኀበ (khäbä) = bij | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አነ (änä) = ik | ወልድከ (wäldkä) = je zoon | ገበርኩ (gäbärku) = ik heb gedaan | በከመ (bäkämä) = zoals | ትቤለኒ (tebeläni) = u mij zei | ተንሥእ (täns) = sta op | ወንበር (wänbär) = en ga zitten | ወብልዕ (wäbl) = en eet | እምዘ (emzä) = van wat | አሥገርኩ (äsgärku) = ik gejaagd heb | አባ (äba) = vader | ከመ (kämä) = opdat | ትባርከኒ (tebarkäni) = zegene mij | ነፍስከ (näfskä) = uw ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:18–19. Zie ook: Gen 27:18–19 **26:14** En Isaak zei tot zijn zoon: Wat is dit, dat je zo snel hebt kunnen vinden, mijn zoon? Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለወልዱ (läwäldu) = aan zijn zoon | ምንተ (mentä) = wat is | ከመዝ (kämäz) = zo | ዘአፍጠንከ (zääftänkä) = dat je gehaast hebt | ረኪበ (räkibä) = te vinden | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:20. Zie ook: Gen 27:20 **26:15** En Jakob zei: Omdat uw Elohim het mij heeft laten vinden voor mij. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዘአርከበኒ (zäärkäbäni) = dat mij heeft laten vinden | አምላክከ (ämlakkä) = uw Elohim | ቅድሜየ (qedmeyä) = voor mij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:20. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘(Yahweh)’ voor ‘uw Elohim’ tussen haken; de Beta-tekst heeft alleen ‘uw Elohim’. Zie ook: Gen 27:20 **26:16** En Isaak zei tot hem: Kom dichterbij, dat ik je betast, mijn zoon, of je mijn zoon Ezau bent of niet. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ቅረብ (qeräb) = kom dichterbij | ወእግሥሥከ (wägsskä) = en ik zal je betasten | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | እመ (emä) = of | አንተ (äntä) = je | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወእመ (wämä) = en of | ኢኮነሁ (ikonähu) = je het niet bent Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:21. Zie ook: Gen 27:21 **26:17** En Jakob kwam dichterbij Isaak, zijn vader, en hij betastte hem en zei: Brontekst: ወቀርበ (wäqärbä) = en hij kwam dichterbij | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኀበ (khäbä) = bij | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወገሰሶ (wägäsäso) = en betastte hem | ወይቤ (wäybe) = en hij zei Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:22. Zie ook: Gen 27:22 **26:18** De stem is de stem van Jakob, maar de handen zijn de handen van Ezau. En hij herkende hem niet, want het was een wending vanuit de hemel om zijn geest te laten voorbijgaan; en Isaak herkende hem niet, omdat zijn handen waren als de handen van Ezau, harig, opdat hij hem zou zegenen. Brontekst: ቃል (qal) = stem | ቃለ (qalä) = is de stem van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወእደው (wädäw) = en de handen | እደወ (edäwä) = zijn de handen van | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወኢያእመሮ (wäiyamäro) = en hij herkende hem niet | እስመ (esmä) = want | ሚጠት (mität) = een wending | ውእቱ (wetu) = dat | እምሰማይ (emsämay) = uit de hemel | ለአኅልፎ (lääkhlfo) = om te laten voorbijgaan | መንፈሱ (mänfäsu) = zijn geest | ወኢያእመረ (wäiyamärä) = en wist niet | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | እስመ (esmä) = omdat | እደዊሁ (edäwihu) = zijn handen | ከመ (kämä) = dat; als | እደወ (edäwä) = de handen van | ዔሳው (esaw) = Ezau | ጸጓር (tsägwar) = harig | ከመ (kämä) = opdat | ይባርኮ (yebarko) = zegent hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:22–23. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) verwijst voor ‘een wending vanuit de hemel’ naar 1 Kon. 12:15. Charles heeft ‘om zijn waarnemingsvermogen weg te nemen’ waar de Beta-tekst ‘om zijn geest te laten voorbijgaan’ heeft. Zie ook: Gen 27:22–23; 1 Kon 12:15 **26:19** En hij zei: Ben jij mijn zoon Ezau? En hij zei: Ik ben uw zoon. En hij zei: Breng het mij, dat ik eet van wat je gejaagd hebt, mijn zoon, opdat mijn ziel je zegent. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አንተሁ (äntähu) = ben jij | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አነ (änä) = ik | ወልድከ (wäldkä) = je zoon | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አቅርብ (äqrb) = breng | ሊተ (litä) = mij | ወእብላዕ (wäbla) = en ik zal eten | እምዘ (emzä) = van wat | አሥግርከ (äsgrkä) = je gejaagd hebt | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ከመ (kämä) = opdat | ትባርከ (tebarkä) = zegene je | ነፍስየ (näfsyä) = mijn ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:24–25. Zie ook: Gen 27:24–25 **26:20** En hij bracht het hem, en hij at, en hij bracht hem wijn, en hij dronk. Brontekst: ወአቅረበ (wääqräbä) = en hij bracht | ሎቱ (lotu) = hem | ወበልዐ (wäbälä) = en at | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወይነ (wäynä) = en wijn | ወሰትየ (wäsätyä) = en dronk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:25. Zie ook: Gen 27:25 **26:21** En Isaak, zijn vader, zei tot hem: Kom dichterbij en kus mij, mijn zoon. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ቅረብ (qeräb) = kom dichterbij | ወሰዐመኒ (wäsäämäni) = en kus mij | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij dichterbij kwam en hem kuste; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:26 **26:22** En hij rook de geur en de geur van zijn kleren, en hij zegende hem en zei: Zie, de geur van mijn zoon is als de geur van een veld dat Yahweh gezegend heeft. Brontekst: ወአጼነወ (wäätsenäwä) = en rook | ጼና (tsena) = de geur | ወዐዛ (wääza) = en de geur van | አልባሲሁ (älbasihu) = zijn kleren | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ናሁ (nahu) = zie | ጼና (tsena) = de geur | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ከመ (kämä) = als | ጼና (tsena) = de geur | ገዳም (gädam) = een veld | ዘባረኮ (zäbaräko) = dat gezegend heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:27. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘een (vol) veld’, zoals het Latijn, de Samaritaanse tekst, de Septuaginta en de Vulgaat in Gen. 27:27; de Masoretische tekst heeft geen ‘vol’. Zie ook: Gen 27:27 **26:23** En moge Yahweh je geven en je vermenigvuldigen met de dauw van de hemel en met de dauw van de aarde, en overvloed aan graan; en olie moge Hij voor je vermenigvuldigen. Brontekst: ወየሀብከ (wäyähäbkä) = en geve je | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወያብዝኅከ (wäyabzkhkä) = en je vermenigvuldigen | እምጠለ (emtälä) = met de dauw van | ሰማይ (sämay) = hemel | ወእምጠለ (wämtälä) = en met de dauw van | ምድር (medr) = de aarde | ወብዝኀ (wäbzkhä) = en overvloed aan | ስርናይ (sernay) = de tarwe | ወቅብእ (wäqb) = en olie | ያብዝኅ (yabzkh) = moge vermenigvuldigen | ለከ (läkä) = aan jou Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:28. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘moge volken u dienen en volkeren voor u neerbuigen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:28 **26:24** Wees heer over je broers, en mogen de zonen van je moeder zich voor je neerbuigen; en alle zegen waarmee Yahweh mij gezegend heeft en Abraham, mijn vader, gezegend heeft, moge voor jou en voor je zaad zijn tot in eeuwigheid. Vervloekt wie je vervloekt en gezegend wie je zegent. Brontekst: ኩን (kun) = wees | እግዚአ (egziä) = heer over | ለአኀዊከ (lääkhäwikä) = je broers | ወይስግዱ (wäysgdu) = en zich buigen | ለከ (läkä) = aan jou | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እምከ (emkä) = je moeder | ወኵሎን (wäkwlon) = en alle | በረከት (bäräkät) = zegen | ዘባረከኒ (zäbaräkäni) = waarmee Yahweh mij gezegend heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ይኩና (yekuna) = mogen zijn | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je zaad | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ዘይረግመከ (zäyrägmäkä) = wie je vervloekt | ርጉም (regum) = vervloekt | ወዘይባርከከ (wäzäybarkäkä) = en wie je zegent | ቡሩክ (buruk) = gezegend Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:29 en 28:4. Zie ook: Gen 27:29; Gen 28:4 ### Ezau komt terug **26:25** En het geschiedde toen Isaak klaar was met het zegenen van zijn zoon Jakob en Jakob van Isaak, zijn vader, was uitgegaan, dat hij zich verborg. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | እምድኅረ (emdkhrä) = na | አኅለቀ (äkhläqä) = hij geëindigd had | እንዘ (enzä) = toen | ይባርኮ (yebarko) = hij zegende | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለወልዱ (läwäldu) = aan zijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ወፅአ (wätsä) = was uitgegaan | ወፂኦ (wätsio) = en uitgegaan | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እምይስሐቅ (emyshäq) = van Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ተኀብአ (täkhäbä) = verborg hij zich Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:30. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘hij verborg zich en’ tussen haken en vermoedt dat het een toevoeging is; hij heeft hierna nog dat Ezau, zijn broer, van de jacht binnenkwam. Zie ook: Gen 27:30 **26:26** En ook hij maakte spijs en bracht het aan zijn vader. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ውእቱሂ (wetuhi) = ook hij | መብልዐ (mäblä) = spijs | ወአብአ (wääbä) = en bracht | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:31. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij tot zijn vader zei: ‘Laat mijn vader opstaan en van mijn wild eten, opdat uw ziel mij zegent’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:31 **26:27** En Isaak, zijn vader, zei tot hem: Wie ben jij? En hij zei tot hem: Ik ben uw eerstgeborene, Ezau, uw zoon; ik heb gedaan zoals u mij geboden hebt. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | መኑ (mänu) = wie | አንተ (äntä) = jij | ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | አነ (änä) = ik | በኵርከ (bäkwrkä) = uw eerstgeborene | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወልድከ (wäldkä) = je zoon | ገበርኩ (gäbärku) = ik heb gedaan | በከመ (bäkämä) = zoals | አዘዝከኒ (äzäzkäni) = u mij geboden hebt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:32. Zie ook: Gen 27:32 **26:28** En Isaak verbaasde zich met een zeer grote verbazing en zei: Wie is het die gejaagd en gevangen en voor mij gebracht heeft? Ik heb van alles gegeten voordat je kwam, en ik heb hem gezegend. Gezegend zal hij zijn, en heel zijn zaad tot in eeuwigheid. Brontekst: ወተደመ (wätädämä) = en verbaasde zich | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ድማመ (demamä) = een verbazing | ዐቢየ (äbiyä) = grote | ጥቀ (teqä) = zeer | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | መኑ (mänu) = wie | ውእቱ (wetu) = dat | ዝንቱ (zentu) = dit | ዘነዐወ (zänääwä) = die gejaagd heeft | ወአሥገረ (wääsgärä) = en gevangen heeft | ሊተ (litä) = voor mij | ወአምጽአ (wäämtsä) = en gebracht heeft | ወበለዕኩ (wäbäläku) = en ik heb gegeten | እምኵሉ (emkwlu) = van alles | እንበለ (enbälä) = voordat | ትምጻእ (temtsa) = je kwam | ወባረክዎ (wäbaräkwo) = en ik heb hem gezegend | ቡሩከ (burukä) = gezegende | ይኩን (yekun) = zal zijn | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ዘርኡ (zäru) = zijn zaad | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:33. Zie ook: Gen 27:33 ### Ezau weent **26:29** En het geschiedde toen Ezau de woorden van zijn vader Isaak hoorde, dat hij met een luide en zeer bittere stem riep en tot zijn vader zei: Zegen ook mij, vader. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ሶበ (sobä) = toen | ሰምዐ (sämä) = hoorde | ዔሳው (esaw) = Ezau | ነገረ (nägärä) = het woord | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ጸርኀ (tsärkhä) = riep | በቃል (bäqal) = met een stem | ዐቢይ (äbiy) = luide | ወመራር (wämärar) = en bitter | ጥቀ (teqä) = zeer | ወይቤሎ (wäybelo) = en zeide tot hem | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | ባርከኒ (barkäni) = zegen mij | ኪያየኒ (kiyayäni) = ook mij | አባ (äba) = vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:34. Zie ook: Gen 27:34 **26:30** En hij zei tot hem: Je broer is gekomen met list en heeft je zegeningen genomen. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | መጽአ (mätsä) = is gekomen | እኁከ (ekhukä) = je broer | በሕብል (bähbl) = met list | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | በረከታቲከ (bäräkätatikä) = je zegeningen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:35. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Ezau zei: ‘Nu weet ik waarom zijn naam Jakob heet: zie, hij heeft mij deze twee keer ondergraven; hij nam mijn eerstgeboorterecht weg en nu heeft hij mijn zegen weggenomen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:35 **26:31** En hij zei: Hebt u dan geen zegen voor mij overgelaten, vader? Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ኢያትረፍከኑ (iyaträfkänu) = hebt u dan niet overgelaten | ሊተ (litä) = voor mij | በረከተ (bäräkätä) = een zegen | አባ (äba) = vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:36. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog het antwoord van Isaak: ‘Zie, ik heb hem tot uw heer gemaakt en al zijn broers heb ik hem tot knechten gegeven, en met overvloed aan graan en wijn en olie heb ik hem versterkt; wat zal ik nu voor u doen, mijn zoon?’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:36 **26:32** En Ezau zei tot Isaak, zijn vader: Is het maar één zegen, uw enige, vader? Zegen ook mij, vader. En Ezau verhief zijn stem en weende. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ዔሳው (esaw) = Ezau | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | አሐቲኑ (ähätinu) = is het maar één | ክመ (kemä) = maar | በረከትከ (bäräkätkä) = uw zegen | እንቲአከሰ (entiäkäsä) = uw enige | አባ (äba) = vader | ባርከኒ (barkäni) = zegen mij | ኪያየኒ (kiyayäni) = ook mij | አባ (äba) = vader | ወአንሥአ (wäänsä) = en hij hief op | ዔሳው (esaw) = Ezau | ቃሎ (qalo) = zijn stem | ወበክየ (wäbäkyä) = en weende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:38. Zie ook: Gen 27:38 **26:34** En met uw zwaard zult u leven, en uw broer zult u dienen. Brontekst: ወበመጥባሕትከ (wäbämätbahtkä) = en met uw zwaard | ተሐዩ (tähäyu) = zult u leven | ወለእኁከ (wäläkhukä) = en uw broer | ትትቀነይ (tetqänäy) = zult u dienen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:39–40. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft in vers 33 nog: ‘Zie, ver van de dauw van de aarde zal uw woonplaats zijn en ver van de dauw van de hemel boven; en met uw zwaard zult u leven en uw broer dienen. En het zal geschieden dat wanneer u groot wordt en zijn juk van uw nek schudt, u een volledige zonde tot de dood zult zondigen en uw zaad zal onder de hemel uitgeroeid worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Charles merkt op dat de regel over de ‘zonde tot de dood’ afwijkt van Gen. 27:40. Het vers met deze woorden (vers 33 bij Charles) ontbreekt in de Beta-tekst, daarom springt de nummering hier van 32 naar 34. Zie ook: Gen 27:39–40; Gen 27:40 **26:35** En Ezau werd verbitterd tegen Jakob om de zegen waarmee zijn vader hem gezegend had, en hij zei in zijn hart: Nu komen de dagen van de rouw om mijn vader nabij, en ik zal mijn broer Jakob doden. Brontekst: ወይትሜአከ (wäytmeäkä) = en Ezau was verbitterd | ዔሳው (esaw) = Ezau | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | በእንተ (bäntä) = over | በረከት (bäräkät) = zegen | እንተ (entä) = waarmee | ባረኮ (baräko) = hem gezegend had | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | በልቡ (bälbu) = in zijn hart | ይእዜኒ (yezeni) = nu | ይበጽሕ (yebätsh) = komen nabij | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ላሐ (lahä) = rouw | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ወእቀትሎ (wäqätlo) = en ik zal doden | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:41. Voetnoot Lezing: ወይትሜአከ (‘en werd verbitterd’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en Ezau bleef Jakob bedreigen’. Zie ook: Gen 27:41 ## Jubileeën 27 _Jakob vlucht naar Haran; de droom in Betel_ ### Rebekka waarschuwt Jakob **27:1** En de woorden van Ezau, haar oudste zoon, werden Rebekka in een droom meegedeeld. Brontekst: ወተናግራ (wätänagra) = en werd meegedeeld | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | በሕልም (bählm) = in een droom | ነገሮ (nägäro) = de woorden van | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ዘይልህቅ (zäylhq) = de oudste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:42. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Rebekka Jakob, haar jongste zoon, liet roepen en tot hem zei; in de Beta-tekst volgen de woorden direct in vers 2. Zie ook: Gen 27:42 **27:2** Zie, Ezau, je broer, wil zich op je wreken om je te doden. Brontekst: ናሁ (nahu) = zie | ዔሳው (esaw) = Ezau | እኁከ (ekhukä) = je broer | ይትቄየመከ (yetqeyämäkä) = wil zich op je wreken | ከመ (kämä) = om | ይቅትልከ (yeqtlkä) = je te doden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:42. Zie ook: Gen 27:42 **27:3** En nu, mijn zoon, luister naar mijn woord: sta op en vlucht naar Laban, mijn broer, naar Haran, en blijf enkele dagen bij hem, totdat de toorn van je broer weggaat en hij zijn toorn van je laat varen en alles vergeet wat ik hem gedaan heb; en dan zal ik zenden en je van daar laten halen. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ስማዕ (sema) = luister | ቃልየ (qalyä) = naar mijn woord | ተንሥእ (täns) = sta op | ወጕየይ (wägwyäy) = en vlucht | ኀበ (khäbä) = naar | ላባ (laba) = Laban | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer | ከራንሃ (käranha) = Haran | ወንበር (wänbär) = en blijf | ምስሌሁ (meslehu) = bij hem | ኀዳጠ (khädatä) = enkele | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | እስከ (eskä) = tot | ይትመየጥ (yetmäyät) = weggaat | መዐተ (määtä) = de toorn van | እኁከ (ekhukä) = je broer | ወየኀድግ (wäyäkhädg) = en hij laat varen | መዐቶ (määto) = zijn toorn | እምኔከ (emnekä) = van je | ወይረስዕ (wäyräs) = en vergeet | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘመጠነ (zämätänä) = wat | ረሰይኮ (räsäyko) = ik hem gedaan heb | ወፈኒውየ (wäfäniwyä) = en ik zal zenden | እትቄበለከ (etqebäläkä) = ik je zal laten ontvangen | እምህየ (emhyä) = van daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:43–45. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Zie ook: Gen 27:43–45 **27:4** En Jakob zei: Ik vrees niet; als hij mij wil doden, zal ik hem doden. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኢይፈርህ (iyfärh) = ik vrees niet | እመ (emä) = als | ፈቀደ (fäqädä) = hij wil | ይቅትለኒ (yeqtläni) = mij doden | እቀትሎ (eqätlo) = ik zal hem doden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **27:5** En zij zei tot hem: Opdat ik niet beroofd word van mijn beide zonen op één dag. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ከመ (kämä) = opdat | ኢይምክን (iymkn) = ik niet beroofd word | እምክልኤቱ (emkletu) = van beide | ውሉድየ (weludyä) = mijn zonen | በአሐቲ (bäähäti) = op één | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:45. Zie ook: Gen 27:45 **27:6** En Jakob zei tot Rebekka, zijn moeder: Zie, u weet dat mijn vader oud geworden is en niet ziet, want zijn ogen zijn zwaar; en als ik hem verlaat, is het slecht in zijn ogen, omdat ik hem verlaat en van u wegga. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder | ናሁ (nahu) = zie | ታአምሪ (taämri) = weet | ከመ (kämä) = dat | ረስአ (räsä) = oud is geworden | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ወእሬኢ (wärei) = en niet ziet | እስመ (esmä) = want | ከብዳ (käbda) = zwaar zijn | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ወእመኒ (wämäni) = en als | ኀደግዎ (khädägwo) = ik hem verlaat | እኩይ (ekuy) = kwaad | ውእቱ (wetu) = het is | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | እስመ (esmä) = omdat | አኀድጎ (äkhädgo) = ik hem verlaat | ወአሐውር (wäähäwr) = en van u wegga | እምኔክሙ (emnekmu) = weg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat de schrijver Jakob wil vrijpleiten van het verwijt dat hij zijn vader in zijn oude dag verliet. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en mijn vader zal vertoornd zijn en mij vervloeken. Ik zal niet gaan; wanneer hij mij zendt, dan pas zal ik gaan’; dat staat niet in de Beta-tekst. **27:7** En Rebekka zei tot Jakob: Ik zal binnengaan en met hem spreken, en hij zal je wegzenden. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | አነ (änä) = ik | እበውእ (ebäw) = ik zal binnengaan | ወእነግሮ (wänägro) = en met hem spreken | ወይፌንወከ (wäyfenwäkä) = en hij zal je wegzenden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:46. Zie ook: Gen 27:46 **27:8** En Rebekka ging binnen en zei tot Isaak: Ik walg van mijn leven vanwege de twee dochters van Het, die Ezau voor zich tot vrouwen genomen heeft. Brontekst: ወቦአት (wäboät) = en ging binnen | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ግእዝኩ (gezku) = ik walg van | ሕይወትየ (heywätyä) = mijn leven | እምክልኤሆን (emklehon) = vanwege de twee | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ኬጥ (ket) = Chet | እለ (elä) = die | ነሥአ (näsä) = genomen heeft | ዔሳው (esaw) = Ezau | ሎቱ (lotu) = voor zich | አንስትያ (änstya) = tot vrouwen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 26:34–35 en 27:46. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en als Jakob een vrouw neemt uit de dochters van het land zoals deze, waartoe leef ik dan nog; want de dochters van Kanaän zijn slecht’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 26:34–35; Gen 27:46 ### Isaak zendt Jakob naar Mesopotamië **27:9** En Isaak riep Jakob, zijn zoon, en zegende hem en vermaande hem en zei tot hem: Brontekst: ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende hem | ወገሠጾ (wägäsätso) = en vermaande hem | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **27:10** Neem geen vrouw uit alle dochters van Kanaän; sta op, ga naar Mesopotamië, het huis van Betuël, de vader van je moeder, en neem van daar een vrouw uit de dochters van Laban, de broer van je moeder. Brontekst: ኢትንሣእ (itnsa) = neem niet | ለከ (läkä) = voor je | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ተንሥእ (täns) = sta op | ሖር (hor) = ga | መስጴጦምያ (mäspetomya) = Mesopotamië | ቤቶ (beto) = het huis van | ለባቱኤል (läbatuel) = Betuël | አቡሃ (äbuha) = de vader van | ለእምከ (lämkä) = je moeder | ወንሣእ (wänsa) = en neem | ለከ (läkä) = voor je | እምህየ (emhyä) = vandaar | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምአዋልደ (emäwaldä) = van de dochters van | ላባ (laba) = Laban | እኁሃ (ekhuha) = de broer van | ለእምከ (lämkä) = je moeder Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:1–2. Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Zie ook: Gen 28:1–2 **27:11** En moge Elohim Sjaddai je zegenen, je laten groeien en je vermenigvuldigen, en moge je een menigte van volken worden, en moge Hij je de zegeningen van mijn vader Abraham geven, voor jou en voor je zaad na je, opdat je het land van je zwerftocht beërft en heel het land dat Yahweh aan Abraham gegeven heeft. Ga, mijn zoon, in vrede. Brontekst: ወአምላከ (wäämlakä) = en Elohim | ሰዳይ (säday) = Sjaddai | ይባርከ (yebarkä) = zegene je | ያልህቀ (yalhqä) = laat je groeien | ወያብዝኅከ (wäyabzkhkä) = en je vermenigvuldigen | ወኩን (wäkun) = en word | መክብበ (mäkbbä) = een menigte van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ወየሀብከ (wäyähäbkä) = en geve je | በረከታቲሁ (bäräkätatihu) = de zegeningen | ለአቡየ (lääbuyä) = van mijn vader | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ለከ (läkä) = voor je | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je zaad | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = na je | ከመ (kämä) = opdat | ትረስ (teräs) = je beërft | ምድረ (medrä) = het land van | ፍልሰትከ (felsätkä) = je zwerftocht | ወኵላ (wäkwla) = en heel | ምድረ (medrä) = het land | እንተ (entä) = die | ወሀቦ (wähäbo) = gegeven heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ሖር (hor) = ga | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | በሰላም (bäsälam) = in vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:3–4. Zie ook: Gen 28:3–4 **27:12** En Isaak zond Jakob weg, en hij ging naar Mesopotamië, naar Laban, naar de zoon van Betuël, de Syriër, de broer van Rebekka, de moeder van Jakob. Brontekst: ወፈነዎ (wäfänäwo) = en zond hem | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob | ወሖረ (wähorä) = en ging | መስጴጦምያ (mäspetomya) = Mesopotamië | ኀበ (khäbä) = naar | ላባ (laba) = Laban | ኀበ (khäbä) = naar | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ባቱኤል (batuel) = Betuël | ሶርያዊ (soryawi) = de Syriër | እኁሃ (ekhuha) = de broer van | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | እሙ (emu) = de moeder van | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:5. Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Zie ook: Gen 28:5 ### Rebekka treurt **27:13** En het geschiedde nadat Jakob was opgestaan om naar Mesopotamië te gaan, dat de geest van Rebekka treurde om haar zoon, en zij weende. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ተንሥአ (tänsä) = opgestaan was | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለሐዊረ (lähäwirä) = om te gaan | መስጴጦምያ (mäspetomya) = Mesopotamië | ወሐዘነ (wähäzänä) = en treurde | መንፈሳ (mänfäsa) = haar geest | ለርብቃ (lärbqa) = van Rebekka | ድኅረ (dekhrä) = om | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወትበኪ (wätbäki) = en zij weende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. **27:14** En Isaak zei tot Rebekka: Mijn zuster, ween niet om mijn zoon, want hij gaat in vrede en zal in vrede terugkeren. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | እኅትየ (ekhtyä) = mijn zuster | ኢትብኪዪ (itbkiyi) = ween niet | በእንተ (bäntä) = om | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | እስመ (esmä) = omdat | በሰላም (bäsälam) = in vrede | የሐውር (yähäwr) = gaat | ወበሰላም (wäbäsälam) = en in vrede | ይትመየጥ (yetmäyät) = terugkeren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘zuster’ hier een liefkozende aanspreking voor een echtgenote is; zie Tob. 5:20, 7:16 en Hoogl. 4:9. Zie ook: Hoogl 4:9 **27:15** Elohim, de Allerhoogste, zal hem behoeden voor alle kwaad, en Hij zal met hem zijn. Brontekst: አምላክ (ämlak) = Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | የዐቅቦ (yääqbo) = zal hem behoeden | እምኵሉ (emkwlu) = voor alle | እኩይ (ekuy) = kwaad | ወይሄሉ (wäyhelu) = en zal zijn | ምስሌሁ (meslehu) = met hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want Hij zal hem al zijn dagen niet verlaten’; dat staat niet in de Beta-tekst. **27:16** Want ik weet zeker dat zijn wegen voorspoedig zullen zijn overal waar hij gaat, tot hij in vrede tot ons terugkeert en wij hem in vrede zien. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | እጤይቅ (eteyq) = ik weet zeker | ከመ (kämä) = dat | ይሤራሕ (yeserah) = voorspoedig zullen zijn | ፍናዊሁ (fenawihu) = zijn wegen | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ኀበ (khäbä) = waar | ሖረ (horä) = ging | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = tot | ይገብእ (yegäb) = keert terug | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ኀቤነ (khäbenä) = tot ons | ወንሬእዮ (wänreyo) = en wij zullen hem zien | በሰላም (bäsälam) = in vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **27:17** Vrees niet om hem, mijn zuster, want hij is oprecht op zijn weg en hij is een volmaakt man, hij is getrouw en zal niet verlaten worden. Ween niet. Brontekst: ኢትፍርሂ (itfrhi) = vrees niet | በእንቲአሁ (bäntiähu) = over hem | እኅትየ (ekhtyä) = mijn zuster | እስመ (esmä) = omdat | ራትዕ (rat) = oprecht | በፍኖቱ (bäfnotu) = op zijn weg | ውእቱ (wetu) = dat | ወፍጹም (wäftsum) = en volmaakt | ውእቱ (wetu) = dat | ብእሲ (besi) = een man | ምእመን (memän) = getrouw | ውእቱ (wetu) = dat | ወኢይትገደፍ (wäiytgädäf) = en hij zal niet verlaten worden | ኢትብክዪ (itbkyi) = ween niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **27:18** En Isaak troostte Rebekka om Jakob, haar zoon, en zegende hem. Brontekst: ወይናዝዛ (wäynazza) = en troostte haar | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | በእንተ (bäntä) = over | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Jakob in Betel **27:19** En Jakob ging uit de Put van de Eed om naar Haran te gaan, in het eerste jaar van de tweede jaarweek van het vierenveertigste jubeljaar, en hij kwam in Luz, dat op de berg ligt, dat is Betel, bij de nieuwe maan van de eerste maand van deze jaarweek. En hij kwam bij de plaats tegen de avond en week af van de weg, ten westen van de weg, in die nacht, en sliep daar, want de zon was ondergegaan. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en ging uit | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እምዐዘቅተ (emäzäqtä) = uit de put van | መሐላ (mähäla) = de eed | ከመ (kämä) = om | ይሖር (yehor) = hij zou gaan | ካራንሃ (karanha) = naar Haran | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ቀዳሚ (qädami) = eerst | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ካልእ (kal) = tweede | ዘአርብዓ (zäärba) = van de veertig | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier | ኢዮቤሌዉ (iyobelewu) = jubeljaar | ወበጽሐ (wäbätshä) = en hij kwam | ወስተ (wästä) = naar | ሉዛ (luza) = Luz | እንተ (entä) = die | ውስተ (westä) = in | ደብር (däbr) = de berg | እንተ (entä) = die | ይእቲ (yeti) = dat is | ቤቴል (betel) = Betel | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ዘቀዳሚ (zäqädami) = de eerste | ዘዝ (zäz) = van deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ወበጽሐ (wäbätshä) = en hij kwam | መካነ (mäkanä) = een plaats | መሲዮ (mäsiyo) = bij avond | ወተግሕሠ (wätäghsä) = en week af | እምፍኖተ (emfnotä) = van de weg | ዐረቢሃ (äräbiha) = ten westen van | ለመንገድ (lämängäd) = van de weg | በዛቲ (bäzati) = in deze | ሌሊት (lelit) = nacht | ወኖመ (wänomä) = en sliep | ህየ (heyä) = daar | እስመ (esmä) = omdat | ዐረበ (äräbä) = was ondergegaan | ፀሐይ (tsähäy) = de zon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:10–11. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 28:10–11 **27:20** En hij nam van de stenen van die plaats en legde die onder die boom, en hij reisde alleen. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | እምአእባነ (emäbanä) = van de stenen van | ውእቱ (wetu) = dat | መካን (mäkan) = plaats | ወአንበሮ (wäänbäro) = en hij plaatste hem | ታሕተ (tahtä) = onder | ውእቱ (wetu) = dat | ዕፅ (ets) = boom | ወውእቱ (wäwtu) = en hij | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | የሐውር (yähäwr) = reisde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **27:21** En hij droomde in die nacht, en zie, een ladder stond geplant op de aarde en haar top raakte de hemel. Brontekst: ወሐለመ (wähälämä) = en droomde | በይእቲ (bäyti) = in dat | ሌሊት (lelit) = nacht | ወናሁ (wänahu) = en zie | መዓርግ (mäarg) = een ladder | ትክልት (teklt) = geplaatst | ውስተ (westä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወርእሳ (wärsa) = en haar top | ትለክፍ (teläkf) = raakte | ውስተ (westä) = tot in | ሰማይ (sämay) = de hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de engelen van Yahweh erop opstegen en afdaalden en dat Yahweh erop stond; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 28:12 **27:22** En Hij sprak met Jakob en zei: **„Ik ben de Elohim van Abraham, je vader, en de Elohim van Isaak; het land waarop je slaapt, aan jou zal Ik het geven en aan je zaad na je.** Brontekst: ወተናገረ (wätänagärä) = en sprak | ምስለ (meslä) = met | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወይቤ (wäybe) = en zei | አነ (änä) = Ik | ውእቱ (wetu) = ben | አምላከ (ämlakä) = de Elohim van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡከ (äbukä) = jouw vader | ወአምላከ (wäämlakä) = en de Elohim van | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ምድር (medr) = de aarde | እንተ (entä) = die | ዲቤሃ (dibeha) = daarop | ትነውም (tenäwm) = je slaapt | አንተ (äntä) = jij | ለከ (läkä) = aan jou | እሁባ (ehuba) = zal Ik haar geven | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je zaad | እምድኅሬከ (emdkhrekä) = na je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘Yahweh, de Elohim van Abraham’ waar de Beta-tekst alleen ‘de Elohim van Abraham’ heeft. Zie ook: Gen 28:13 **27:23** **En je zaad zal zijn als het zand van de aarde, en je zult je uitbreiden naar de zee en het oosten en het noorden en het zuiden.** Brontekst: ወይከውን (wäykäwn) = en zal zijn | ዘርእከ (zärkä) = je zaad | ከመ (kämä) = als | ኆጻ (khotsa) = zand | ምድር (medr) = de aarde | ወትበዝኅ (wätbäzkh) = en je zult je uitbreiden | ውስተ (westä) = naar | ባሕር (bahr) = de zee | ወጽባሕ (wätsbah) = en het oosten | ወሰሜን (wäsämen) = en het noorden | ወደቡብ (wädäbub) = en het zuiden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:14. Voetnoot Lezing: ኆጻ (‘zand’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘stof’. De richtingen zijn in de Beta-tekst: de zee, het oosten, het noorden en het zuiden; Charles heeft ‘westen’ voor ‘de zee’. Charles heeft aan het slot nog: ‘en in u en in uw zaad zullen alle geslachten van de volken gezegend worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 28:14 **27:24** **En zie, Ik zal met je zijn en je overal behoeden waar je ook gaat, en Ik zal je in vrede in dit land terugbrengen, want Ik zal je niet verlaten totdat Ik alles gedaan heb wat Ik je gezegd heb.”** Brontekst: ወነየ (wänäyä) = en zie | አነ (änä) = Ik | እሄሉ (ehelu) = Ik zal zijn | ምስሌከ (meslekä) = met je | ወአዐቅበከ (wäääqbäkä) = en Ik zal je behoeden | በኵለሄ (bäkwlähe) = overal | ወእደ (wädä) = waar | ሖርከ (horkä) = je ook gaat | ወአገብአከ (wäägäbäkä) = en Ik zal je terugbrengen | ውስተ (westä) = naar | ዛምድር (zamdr) = dit land | በሰላም (bäsälam) = in vrede | እስመ (esmä) = want | ኢየኀድገከ (iyäkhädgäkä) = Ik zal je niet verlaten | እስከ (eskä) = totdat | ሶበ (sobä) = wanneer | እገብር (egäbr) = Ik doe | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘእቤለከ (zäbeläkä) = wat Ik je gezegd heb Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:15. Zie ook: Gen 28:15 **27:25** En Jakob sliep zijn slaap en zei: Waarlijk, het huis van Yahweh is deze plaats, en ik wist het niet. En hij vreesde en zei: Ontzagwekkend is deze plaats, die niets anders is dan het huis van Yahweh, en dit is de poort van de hemel. Brontekst: ወኖመ (wänomä) = en sliep | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ንዋመ (newamä) = zijn slaap | ወይቤ (wäybe) = en zei | አማን (äman) = waarlijk | ቤቱ (betu) = het huis van | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ዝመካን (zemäkan) = deze plaats | ወአነ (wäänä) = en ik | ኢያእመርኩ (iyamärku) = ik wist het niet | ወፈርሀ (wäfärhä) = en vreesde | ወይቤ (wäybe) = en zei | ግሩም (gerum) = ontzagwekkend | ዝንቱ (zentu) = dit | መካን (mäkan) = plaats | ዘኢኮነ (zäikonä) = dat niet is | ምንተኒ (mentäni) = iets | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ቤተ (betä) = het huis van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወዛቲ (wäzati) = en dit | አንቀጸ (änqätsä) = de poort van | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:16–17. Voetnoot Lezing: ወኖመ ንዋመ (‘en hij sliep zijn slaap’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en Jakob ontwaakte uit zijn slaap’, zoals de samenhang eist. Zie ook: Gen 28:16–17 **27:26** En Jakob stond vroeg op bij het ochtendgloren en nam de steen die hij onder zijn hoofd gelegd had en richtte hem op als zuil, tot een teken, en hij goot olie op de top ervan, en hij noemde die plaats Betel; maar eerst was de naam van de stad Luz. Brontekst: ወገዪሶ (wägäyiso) = en hij stond vroeg op | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ነግሀ (näghä) = bij het ochtendgloren | ነሥአ (näsä) = nam | እብነ (ebnä) = de steen van | ዘአንበረ (zäänbärä) = die hij gelegd had | ዲበ (dibä) = onder | ርእሱ (resu) = zijn hoofd | ወአቀሞ (wääqämo) = en stelde het op | ሐውልተ (häwltä) = als zuil | ለትእምርት (lätmrt) = tot een teken | ወከዐወ (wäkääwä) = en hij goot | ቅብአ (qebä) = olie | ዲበ (dibä) = op | ርእሱ (resu) = zijn hoofd | ወሰመየ (wäsämäyä) = en noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ለውእቱ (läwtu) = die | መካን (mäkan) = plaats | ቤቴል (betel) = Betel | ወቀዲሙሰ (wäqädimusä) = maar eerst | ባሕቱ (bahtu) = echter | ሉዛ (luza) = Luz | ስመ (semä) = de naam | ብሔሩ (beheru) = van de stad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:18–19. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 28:18–19 ### Jakobs gelofte **27:27** En Jakob bad een gebed tot Yahweh, zeggend: Als Yahweh met mij is en mij behoedt op deze weg waarop ik ga, en mij brood geeft om te eten en kleding om aan te trekken, en ik in vrede terugkeer naar het huis van mijn vader, dan zal Yahweh Elohim mij zijn. Brontekst: ወጸለየ (wätsäläyä) = en bad | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ጸሎተ (tsälotä) = een gebed | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = tot Yahweh | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | እመ (emä) = als | ሀሎ (hälo) = is | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌየ (mesleyä) = met mij | ወዐቀበኒ (wääqäbäni) = en mij behoedt | በዛቲ (bäzati) = in deze | ፍኖት (fenot) = de weg | እንተ (entä) = waarop | ባቲ (bati) = erop | አሐውር (ähäwr) = ik zal wandelen | አነ (änä) = ik | ወወሀበኒ (wäwähäbäni) = en mij geeft | ኅብስተ (khebstä) = brood | እብላዕ (ebla) = ik zou eten | ወልብሰ (wälbsä) = en kleding | እልብስ (elbs) = om aan te trekken | ወእትመየጥ (wätmäyät) = en ik terugkeer | ቤተ (betä) = het huis van | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ወይከውነኒ (wäykäwnäni) = dan zal mij zijn | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክ (ämlak) = Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:20–22. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat deze steen, die hij als zuil had opgericht, het huis van Yahweh zou zijn, en dat hij van alles wat Hij hem geeft de tiende zou geven; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 28:20–22 ## Jubileeën 28 _Jakobs huwelijken en kinderen_ ### Jakob bij Laban **28:1** En hij brak op en ging naar het land van het oosten, naar Laban, de broer van Rebekka, en hij was bij hem, en hij diende hem in plaats van Rachel, zijn dochter, één jaarweek. Brontekst: ወአንሥአ (wäänsä) = en hij hief op | እገሪሁ (egärihu) = zijn voeten | ወሖረ (wähorä) = en ging | ምድረ (medrä) = het land van | ጽባሕ (tsebah) = het oosten | ኀበ (khäbä) = naar | ላባ (laba) = Laban | እኅወ (ekhwä) = de broer van | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ወሀሎ (wähälo) = en hij was | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወተቀንየ (wätäqänyä) = en hij diende | ሎቱ (lotu) = voor hem | ህየንተ (heyäntä) = in plaats van | ራሔል (rahel) = Rachel | ወለቱ (wälätu) = zijn dochter | ሱባዔ (subae) = jaarweek | አሐደ (ähädä) = één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:1 en 29:18–20. Zie ook: Gen 29:1; Gen 29:18 **28:2** En in het eerste jaar van de derde jaarweek zei hij tot hem: Geef mij mijn vrouw, om wie ik je zeven jaren gediend heb. En Laban zei tot Jakob: Ik zal je je vrouw geven. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ቀዳሚ (qädami) = eerst | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ይቤሎ (yebelo) = zeide tot hem | ሀበኒ (häbäni) = geef mij | ብእሲትየ (besityä) = mijn vrouw | ዘበእንቲአሃ (zäbäntiäha) = om wie | ተቀነይኩ (täqänäyku) = ik gediend heb | ለከ (läkä) = jou | ሰብዐተ (säbätä) = zeven | ዓመተ (amätä) = jaren | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ላባ (laba) = Laban | ለያዕቆብ (läyaqob) = tot Jakob | አነ (änä) = ik | እሁበከ (ehubäkä) = ik zal je geven | ብእሲተከ (besitäkä) = je vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:20–21. Zie ook: Gen 29:20–21 ### Lea in plaats van Rachel **28:3** En Laban maakte een banket en nam Lea, zijn dochter, die de oudere is, en gaf haar aan Jakob tot vrouw, en hij gaf haar Zilpa, zijn slavin, tot dienstmaagd; en Jakob wist het niet, want hij meende dat zij Rachel was. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ላባ (laba) = Laban | ግዝአ (gezä) = een banket | ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ልያሃ (leyaha) = Lea | ወለቶ (wäläto) = en zijn dochter | እንተ (entä) = die | ትልህቅ (telhq) = die de oudere is | ወወሀቦ (wäwähäbo) = en hij gaf hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ብእሲተ (besitä) = tot vrouw | ወወሀባ (wäwähäba) = en hij gaf haar | ዘለፋሃ (zäläfaha) = Zilpa | አመቶ (ämäto) = zijn slavin | ለአኪተ (lääkitä) = tot dienstmaagd | ወያዕቆብሰ (wäyaqobsä) = en Jakob | ኢያእመረ (iyamärä) = wist niet | እስመ (esmä) = omdat | አምሰላ (ämsäla) = hij meende | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዘራሔል (zärahel) = die van Rachel | ይእቲ (yeti) = zij is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:22–25. Voetnoot Lezing: ዘራሔል ይእቲ (‘zij is die van Rachel’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘dat zij Rachel was’. Zie ook: Gen 29:22–25 **28:4** En hij ging bij haar binnen, en zie, het was Lea. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወናሁ (wänahu) = en zie | ይእቲሰ (yetisä) = zij | ልያ (leya) = Lea Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:23–25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob vertoornd was op Laban en zei: ‘Waarom hebt u mij dit gedaan? Heb ik u niet gediend voor Rachel en niet voor Lea? Waarom hebt u mij onrecht aangedaan? Neem uw dochter, en ik zal gaan; want u hebt mij kwaad gedaan’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:23–25 **28:5** Want Jakob had Rachel liever dan Lea, omdat de ogen van Lea zwak waren, maar haar gestalte was zeer schoon; en Rachel had mooie ogen en een mooie gestalte, en zij was zeer schoon. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ያፈቅር (yafäqr) = hij liefhad | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ራሔልሃ (rahelha) = Rachel | እምነ (emnä) = meer dan | ልያ (leya) = Lea | እስመ (esmä) = omdat | አዕይንቲሃ (äyntiha) = haar ogen | ለልያ (lälya) = van Lea | ድኩም (dekum) = zwak | ወባሕቱ (wäbahtu) = maar | ላሕይ (lahy) = schoon | ራእያ (raya) = haar gestalte | ጥቀ (teqä) = zeer | ወራሔል (wärahel) = en Rachel | ሠናይ (sänay) = mooi | አዕይንቲሃ (äyntiha) = haar ogen | ወሠናይ (wäsänay) = en mooi | ራእያ (raya) = haar gestalte | ወላሕይት (wälahyt) = en schoon | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:17–18. Zie ook: Gen 29:17–18 **28:6** En Laban zei tot Jakob: Zo doet men dat niet in ons land: de jongere geven vóór de oudere. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ላባ (laba) = Laban | ለያዕቆብ (läyaqob) = tot Jakob | ኢኮነ (ikonä) = is niet | ከመዝ (kämäz) = zo | በምድርነ (bämdrnä) = in ons land | ውሂበ (wehibä) = te geven | እንተ (entä) = de | ትንእስ (tens) = de jongere | እምእንተ (emntä) = vóór de | ትልህቅ (telhq) = oudere Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:26. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat deze toelichting van de engelen komt en dat de regel elders in de overlevering onbekend lijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘En het is niet recht dit te doen, want zo is het bepaald en geschreven op de hemelse tafelen, dat niemand zijn jongere dochter vóór de oudere zal geven; maar de oudere geeft men eerst en na haar de jongere. En de man die zo doet, tegen hem schrijven zij schuld in de hemel, en niemand is rechtvaardig die dit doet, want deze daad is slecht voor Yahweh’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:26 **28:7** En jij, gebied de zonen van Israël. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | አዝዝ (äzz) = gebied | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘En gebied gij de kinderen van Israël dat zij dit niet doen; laat hen de jongere niet nemen noch geven voordat zij de oudere gegeven hebben, want het is zeer goddeloos’; in de Beta-tekst staat alleen de eerste zin. **28:8** En Laban zei tot Jakob: Laat de zeven dagen van het feest van deze voorbijgaan, en ik zal je Rachel geven, opdat je mij nog zeven jaren dient, opdat je mijn schapen weidt, zoals je gedaan hebt in de eerste jaarweek. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ላባ (laba) = Laban | ለያዕቆብ (läyaqob) = tot Jakob | ይኅልፍ (yekhlf) = laat voorbijgaan | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ግዝእ (gez) = het feest | ለዛ (läza) = van deze | ወእሁበከ (wähubäkä) = en ik zal je geven | ራሔልሃ (rahelha) = Rachel | ከመ (kämä) = opdat | ትትቀነይ (tetqänäy) = je mij zult dienen | ሊተ (litä) = mij | ካልኣነ (kalanä) = nog | ዓመተ (amätä) = jaren | ሰብዐተ (säbätä) = zeven | ከመ (kämä) = opdat | ትርዐይ (teräy) = je zult weiden | አባግዕየ (äbagyä) = mijn schapen | በከመ (bäkämä) = zoals | ገበርከ (gäbärkä) = je gedaan hebt | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ቀዳሚ (qädami) = eerst Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:27. Zie ook: Gen 29:27 **28:9** En toen de zeven dagen van het feest van Lea voorbij waren, gaf Laban Rachel aan Jakob, opdat hij hem nog zeven jaren zou dienen, en hij gaf haar Bilha, de zuster van Zilpa, tot dienstmaagd. Brontekst: ወበመዋዕል (wäbämäwal) = en na | አመ (ämä) = de | ኀለፈ (khäläfä) = voorbij waren | ሰቡዕ (säbu) = zeven | ዕለት (elät) = dagen | ዘግዝእ (zägz) = van het feest | ዘልያ (zälya) = van Lea | ወወሀቦ (wäwähäbo) = en hij gaf | ላባ (laba) = Laban | ራሔልሃ (rahelha) = Rachel | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ከመ (kämä) = opdat | ይትቀነይ (yetqänäy) = hij zou dienen | ሎቱ (lotu) = voor hem | ካልአተ (kalätä) = nog | ዓመተ (amätä) = jaren | ሰብዐተ (säbätä) = zeven | ወወሀባ (wäwähäba) = en hij gaf haar | ባላንሃ (balanha) = Bilha | እኅታ (ekhta) = de zuster | ለዘለፋ (läzäläfa) = van Zilpa | ላእኪተ (lakitä) = tot dienstmaagd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:28–29. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het huwelijk met twee levende zusters in de wet van Mozes uitdrukkelijk verboden is (Lev. 18:18), en dat ook de Testamenten van de Twaalf Patriarchen (Naftali 1) Bilha en Zilpa zusters noemen. Zie ook: Gen 29:28–29; Lev 18:18 **28:10** En hij diende nogmaals zeven jaren om Rachel, want Lea was hem om niet gegeven. Brontekst: ወተቀንየ (wätäqänyä) = en hij diende | ሰብዐተ (säbätä) = zeven | ዓመተ (amätä) = jaren | ዳግመ (dagmä) = nogmaals | በእንተ (bäntä) = om | ራሔል (rahel) = Rachel | እስመ (esmä) = omdat | ልያ (leya) = Lea | ተውህበቶ (täwhbäto) = hem gegeven was | በከ (bäkä) = om niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:30. Zie ook: Gen 29:30 ### De zonen van Lea **28:11** En Yahweh opende de schoot van Lea, en zij werd zwanger en baarde Jakob een zoon, en hij noemde zijn naam Ruben. Brontekst: ወአርኀወ (wäärkhäwä) = en Hij opende | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ማሕፀነ (mahtsänä) = de schoot van | ልያ (leya) = Lea | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en hij noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ሮቤል (robel) = Ruben Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:32. Voetnoot Lezing: ወጸውዐ (‘en hij noemde’): Gen. 29:32 heeft ‘zij noemde’. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de datum: de veertiende van de negende maand, in het eerste jaar van de derde jaarweek; die staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:32 **28:12** En de schoot van Rachel was gesloten, want Yahweh zag dat Lea gehaat werd en Rachel bemind werd. Brontekst: ወማሕፀናሰ (wämahtsänasä) = en de schoot | ለራሔል (lärahel) = van Rachel | ተጸፍቀ (tätsäfqä) = was gesloten | እስመ (esmä) = omdat | ርእየ (reyä) = zag | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = dat | ትጸላእ (tetsäla) = gehaat werd | ልያ (leya) = Lea | ወራሔልሰ (wärahelsä) = en Rachel | ትትፈቀር (tetfäqär) = bemind werd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:31. Zie ook: Gen 29:31 **28:13** En Jakob ging opnieuw bij Lea binnen, en zij werd zwanger en baarde Jakob een tweede zoon, en hij noemde zijn naam Simeon. Brontekst: ወደገመ (wädägämä) = en opnieuw | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ቦአ (boä) = ging binnen | ኀበ (khäbä) = bij | ልያ (leya) = Lea | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወልደ (wäldä) = een zoon | ካልአ (kalä) = een andere | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ስምዖን (semon) = Simeon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:33. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de datum: de eenentwintigste van de tiende maand, in het derde jaar van deze jaarweek; die staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:33 **28:14** En Jakob ging opnieuw bij Lea binnen, en zij werd zwanger en baarde hem een derde zoon, en hij noemde zijn naam Levi. Brontekst: ወደገመ (wädägämä) = en opnieuw | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ኀበ (khäbä) = bij | ልያ (leya) = Lea | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | ሣልሰ (salsä) = de derde | ወጸውዐ (wätsäwä) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ሌዊ (lewi) = Levi Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:34. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de datum: de nieuwe maan van de eerste maand, in het zesde jaar van deze jaarweek; die staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:34 **28:15** En opnieuw ging hij bij haar binnen, en zij baarde een vierde zoon. Brontekst: ወደገመ (wädägämä) = en opnieuw | ካዕበ (kabä) = wederom | ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ወልደ (wäldä) = een zoon | ራብዐ (rabä) = vierde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 29:35. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de naam Juda en de datum: de vijftiende van de derde maand, in het eerste jaar van de vierde jaarweek (de jaartallen zijn bij Charles onzeker); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:35 **28:16** En om dit alles was Rachel jaloers op Lea, omdat zij niet baarde. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en om dit | ኵሉ (kwlu) = alles | ራሔል (rahel) = Rachel | ትቀንእ (teqän) = was jaloers | በልያ (bälya) = op Lea | እስመ (esmä) = omdat | ይእቲ (yeti) = zij | ኢትወልድ (itwäld) = zij niet baarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Rachel tot Jakob zei: ‘Geef mij kinderen’, en dat Jakob zei: ‘Heb ik de vrucht van je schoot je onthouden? Heb ik je verlaten?’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 30:1 ### De kinderen van Bilha en Zilpa **28:17** En toen Rachel zag dat Lea Jakob vier kinderen gebaard had, Ruben en Simeon en Levi en Juda, Brontekst: ወሶበ (wäsobä) = en toen | ርእየት (reyät) = zag | ራሔል (rahel) = Rachel | ከመ (kämä) = dat | ወለደት (wälädät) = gebaard had | ልያ (leya) = Lea | ደቀ (däqä) = kinderen | አርባዕተ (ärbatä) = vier | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ሮቤልሃ (robelha) = Ruben | ወስምዖንሃ (wäsmonha) = en Simeon | ወሌዊሃ (wälewiha) = en Levi | ወይሁዳሃ (wäyhudaha) = en Juda Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:3. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Rachel tot hem zei: ‘Ga bij Bilha, mijn dienstmaagd, binnen, en zij zal zwanger worden en mij een zoon baren’; dat staat niet in de Beta-tekst. Daardoor blijft in de Beta-tekst onduidelijk wie in vers 18 zwanger wordt. Zie ook: Gen 30:3 **28:18** ging hij binnen, en zij werd zwanger en baarde hem een zoon. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:4–6. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘En zij gaf hem Bilha, haar dienstmaagd, tot vrouw’, en noemt Bilha als de moeder; hij noemt de zoon Dan, op de negende van de zesde maand, in het zesde jaar van de derde jaarweek (de jaartallen zijn bij Charles onzeker). Naam en datum staan niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 30:4–6 ### Naftali **28:19** En Jakob ging opnieuw bij Bilha binnen, en zij werd zwanger en baarde Jakob nog een zoon, en Rachel noemde zijn naam Naftali, op de vijfde van de zevende maand, in het tweede jaar van de vierde jaarweek. Brontekst: ወደገመ (wädägämä) = en opnieuw | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ካዕበ (kabä) = wederom | ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ኀበ (khäbä) = bij | ባላ (bala) = Bilha | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ወልደ (wäldä) = een zoon | ዳግመ (dagmä) = nog | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወጸውዐት (wätsäwät) = en zij noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ራሔል (rahel) = Rachel | ንፍታሌም (neftalem) = Naftali | በኀሙሱ (bäkhämusu) = op de vijfde | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ሳብዕ (sab) = zevende | በካልእ (bäkal) = in de tweede | ዓም (am) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:7–8. Zie ook: Gen 30:7–8 ### Gad en Aser **28:20** En toen Lea zag dat zij onvruchtbaar geworden was en niet baarde, was ook zij jaloers op Rachel, en ook zij gaf haar dienstmaagd Zilpa aan Jakob tot vrouw, en zij werd zwanger en baarde een zoon, en Lea noemde zijn naam Gad, op de twaalfde van de achtste maand, in het derde jaar van de vierde jaarweek. Brontekst: ወሶበ (wäsobä) = en toen | ርእየት (reyät) = zag | ልያ (leya) = Lea | ከመ (kämä) = dat | መከነት (mäkänät) = onvruchtbaar was geworden | ወኢትወልድ (wäitwäld) = en niet baarde | ቀንአት (qänät) = was jaloers | ይእቲኒ (yetini) = ook zij | ለራሔል (lärahel) = op Rachel | ወወሀበት (wäwähäbät) = en zij gaf | ይእቲኒ (yetini) = ook zij | ዘለፋሃ (zäläfaha) = Zilpa | ላእኪታ (lakita) = haar dienstmaagd | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐት (wätsäwät) = en zij noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ልያ (leya) = Lea | ጋድ (gad) = Gad | አመ (ämä) = op | ዐሡሩ (äsuru) = tien | ወሰኑዩ (wäsänuyu) = en twee | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ሳምን (samn) = achtste | በሣልስ (bäsals) = in de derde | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:9–11. Zie ook: Gen 30:9–11 **28:21** En opnieuw ging hij bij haar binnen, en zij werd zwanger en baarde hem een andere zoon, en Lea noemde zijn naam Aser, op de tweede van de elfde maand, in het vijfde jaar van de vierde jaarweek. Brontekst: ወደገመ (wädägämä) = en opnieuw | ቦአ (boä) = ging binnen | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወልደ (wäldä) = een zoon | ካልአ (kalä) = een andere | ወጸውዐት (wätsäwät) = en zij noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ልያ (leya) = Lea | አሴር (äser) = Aser | በሰኑዩ (bäsänuyu) = op de tweede | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ዘዐሠርቱ (zääsärtu) = van tien | ወአሐዱ (wäähädu) = en één | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ኃምስ (khams) = vijfde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:12–13. Zie ook: Gen 30:12–13 ### Issachar, Zebulon en Dina **28:22** En Jakob ging bij Lea binnen, en zij werd zwanger en baarde Jakob een zoon, en hij noemde zijn naam Issachar, op de vierde van de vijfde maand, in het vierde jaar van de vierde jaarweek. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኀበ (khäbä) = bij | ልያ (leya) = Lea | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐ (wätsäwä) = en hij noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ይሳኮር (yesakor) = Issachar | በረቡዑ (bäräbuu) = op de vierde | ለኃምስ (läkhams) = van de vijfde | ወርኅ (wärkh) = maand | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ራብዕ (rab) = vierde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:17–18. Voetnoot Lezing: ወጸውዐ (‘en hij noemde’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘zij noemde’ en voegt toe dat zij hem aan een min gaf; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 30:17–18 **28:23** En Jakob ging nogmaals bij haar binnen, en zij werd zwanger en baarde twee: een zoon en een dochter, en zij noemde de zoon Zebulon en de dochter Dina. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዳግመ (dagmä) = wederom | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወፀንሰት (wätsänsät) = en zij werd zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ክልኤተ (keletä) = twee | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወወለተ (wäwälätä) = en een dochter | ወጸውዐት (wätsäwät) = en zij noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ለወልድ (läwäld) = de zoon | ዛብሎን (zablon) = Zebulon | ወለወለት (wäläwälät) = en de dochter | ዲና (dina) = Dina | ስማ (sema) = haar naam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:19–21. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de datum: de zevende van de zevende maand, in het zesde jaar van de vierde jaarweek; die staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 30:19–21 ### Jozef **28:24** En Yahweh was genadig jegens Rachel en opende haar schoot. Brontekst: ወተሣሀላ (wätäsahäla) = en was genadig | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለራሔል (lärahel) = jegens Rachel | ወአርኀወ (wäärkhäwä) = en Hij opende | ማሕፀና (mahtsäna) = haar schoot Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:22–24. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij zwanger werd en een zoon baarde en hem Jozef noemde, op de nieuwe maan van de vierde maand, in het zesde jaar van deze vierde jaarweek (het jaartal is bij Charles onzeker); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 30:22–24 ### Jakob wil terugkeren **28:25** En in de dagen dat Jozef geboren werd, zei Jakob tot Laban: Geef mij mijn vrouwen en mijn zonen, en laat mij gaan naar mijn vader Isaak, en laat mij een huis maken; want ik heb de jaren voleind waarin ik je gediend heb in plaats van je twee dochters, en ik zal naar het huis van mijn vader gaan. Brontekst: ወበመዋዕለ (wäbämäwalä) = en in de dagen dat | ተወልደ (täwäldä) = geboren werd | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ይቤ (yebe) = zei | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለላባ (lälaba) = tot Laban | ሀበኒ (häbäni) = geef mij | አንስትያየ (änstyayä) = mijn vrouwen | ወውሉድየ (wäwludyä) = en mijn zonen | ወእሖር (wähor) = en laat mij gaan | ኀበ (khäbä) = naar | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወእግበር (wägbär) = en laat mij maken | ሊተ (litä) = voor mij | ቤተ (betä) = een huis | እስመ (esmä) = omdat | ፈጸምኩ (fätsämku) = ik heb voleind | ዓመታተ (amätatä) = de jaren | ዘተቀነይኩ (zätäqänäyku) = waarin ik gediend heb | ለከ (läkä) = aan jou | ህየንተ (heyäntä) = in plaats van | ክልኤቲ (keleti) = twee | አዋልዲከ (äwaldikä) = je dochters | ወአሐውር (wäähäwr) = en ik zal gaan | ቤተ (betä) = het huis van | አቡየ (äbuyä) = mijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:25–26. Zie ook: Gen 30:25–26 **28:26** En Laban zei tot Jakob: Blijf bij mij voor je loon, en weid wederom mijn kudde voor mij, en neem je loon. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ላባ (laba) = Laban | ለያዕቆብ (läyaqob) = tot Jakob | ንበር (nebär) = blijf | ኀቤየ (khäbeyä) = bij mij | በዐስብከ (bääsbkä) = voor je loon | ወረዐይ (wärääy) = en weid | ሊተ (litä) = voor mij | ካዕበ (kabä) = wederom | መርዔትየ (märetyä) = mijn kudde | ወንሣእ (wänsa) = en neem | ዐስበከ (äsbäkä) = je loon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:27–28. Zie ook: Gen 30:27–28 ### Het loon van Jakob **28:27** En zij kwamen onder elkaar overeen dat hij hem als loon zou geven: elk dier van de lammeren en van de bokjes dat donker is, gevlekt en gespikkeld met wit, dat geboren wordt, dat zal zijn loon zijn. Brontekst: ወተካሀሉ (wätäkahälu) = en zij kwamen overeen | በበይናቲሆሙ (bäbäynatihomu) = onder elkaar | ከመ (kämä) = dat | የሀቦ (yähäbo) = hij hem zou geven | ዐስቦ (äsbo) = als zijn loon | ኵሎ (kwlo) = elk | በግዐ (bägä) = dier | እመሓስእ (emähas) = van de lammeren | ወእምጠሊ (wämtäli) = en van de bokjes | ሐመደ (hämädä) = donker | ከቦ (käbo) = gevlekt | ወጋስ (wägas) = en gespikkeld | በጸዐዳ (bätsääda) = met wit | ዘተወልደ (zätäwäldä) = dat geboren wordt | ይኩኖ (yekuno) = zal zijn | ዐስቦ (äsbo) = zijn loon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:31–34. Voetnoot Uitleg: ሐመደ ከቦ ወጋስ በጸዐዳ (‘donker, gevlekt en gespikkeld met wit’): de betekenis van deze woorden is niet zeker. Charles (Engelse vertaling uit 1917) vertaalt ‘zwart en gevlekt en wit’ en merkt op dat dit een onjuiste weergave is van het Hebreeuwse ‘gespikkeld’ (Gen. 30:32). Ook እመሓስእ (‘van de lammeren’) volgt Charles, die ‘lammeren en bokjes’ heeft. Zie ook: Gen 30:31–34; Gen 30:32 **28:28** En alle schapen baarden gespikkelde, alles wat een teken had, gestippelde, wat het had, alles donker en gevlekt, gestippeld; en de schapen baarden opnieuw naar hun gelijkenis; en alles met een teken was van Jakob, en wat geen teken had, van Laban. Brontekst: ወይወልድ (wäywäld) = en zij baarden | ኵሉ (kwlu) = heel | አባግዕ (äbag) = schapen | ጋስ (gas) = gespikkeld | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘትእምርተ (zätmrtä) = met een teken | ኰሳኵሰ (kwäsakwsä) = gestippeld | ዘቦ (zäbo) = dat het heeft | ኵሉ (kwlu) = heel | ወሐመደ (wähämädä) = en donker | ክቦ (kebo) = gevlekt | ኰሳኵሰ (kwäsakwsä) = gestippeld | ወይደግማ (wäydägma) = en opnieuw | አባግዕ (äbag) = schapen | ይወልዳ (yewälda) = zij baarden | ዘበአርአያሆን (zäbääräyahon) = naar hun gelijkenis | ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ዘትእምርተ (zätmrtä) = met een teken | ለያዕቆብ (läyaqob) = van Jakob | ወዘአልቦ (wäzäälbo) = en wat niet heeft | ትእምርት (temrt) = teken | ለላባ (lälaba) = van Laban Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:39. Voetnoot Uitleg: ኰሳኵሰ (‘gestippeld’): de betekenis is niet zeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘verschillend getekend’ en ‘gespikkeld en gevlekt en zwart’. Zie ook: Gen 30:39 **28:29** En de bezittingen van Jakob namen zeer toe, en hij verwierf runderen en schapen en ezels en kamelen en knechten en dienaressen. Brontekst: ወበዝኀ (wäbäzkhä) = en groot werd | ጥሪቱ (teritu) = zijn bezit | ለያዕቆብ (läyaqob) = van Jakob | ጥቀ (teqä) = zeer | ወአጥረየ (wääträyä) = en hij verwierf | አልህምተ (älhmtä) = runderen | ወአባግዐ (wääbagä) = en schapen | ወአእዱገ (wäädugä) = en ezels | ወአግማለ (wäägmalä) = en kamelen | ወደቀ (wädäqä) = en knechten | ወአዋልደ (wääwaldä) = en dochters Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 30:43. Voetnoot Lezing: ወአዋልደ (letterlijk ‘en dochters’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘dienaressen’, zoals de samenhang eist; Charles merkt op dat ‘schapen’ in deze opsomming ook in de Septuagint staat (Gen. 30:43) en niet in de Hebreeuwse tekst. Zie ook: Gen 30:43 **28:30** En Laban en zijn zonen waren naijverig op Jakob, en Laban verzamelde zijn schapen van hem weg, en hij bespiedde hem ten kwade. Brontekst: ወቀንአ (wäqänä) = en was naijverig | ላባ (laba) = Laban | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ላዕለ (lalä) = tegen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወአስተጋብአ (wäästägabä) = en verzamelde | ላባ (laba) = Laban | አባግዒሁ (äbagihu) = zijn schapen | እምኔሁ (emnehu) = van hem | ወያስተሐይጾ (wäyastähäytso) = en hij bespiedde hem | ለእኩይ (läkuy) = ten kwade Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:1–2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘nam zijn schapen van hem terug’ voor ወአስተጋብአ (‘verzamelde’). Zie ook: Gen 31:1–2 ## Jubileeën 29 _Jakob verlaat Laban; Jakob en zijn ouders_ ### Jakob wil Laban verlaten **29:1** En het geschiedde nadat Rachel Jozef gebaard had, dat Laban ging om zijn schapen te scheren, want zij waren ver van hem, een tocht van drie dagen. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | እምዘ (emzä) = nadat | ወለደት (wälädät) = baarde | ራሔል (rahel) = Rachel | ዮሴፍሃ (yosefha) = Jozef | ወሖረ (wähorä) = en ging | ላባ (laba) = Laban | ይቅርጽ (yeqrts) = te scheren | አባግዒሁ (äbagihu) = zijn schapen | እስመ (esmä) = omdat | ርሑቅ (rehuq) = ver | ሀለዋ (häläwa) = zij waren | እምኀቤሁ (emkhäbehu) = van hem | ምሕዋረ (mehwarä) = een tocht van | ሠሉስ (sälus) = drie | ዕለት (elät) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:19. Zie ook: Gen 31:19 **29:2** En Jakob zag dat Laban ging om zijn schapen te scheren. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en zag | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = dat | የሐውር (yähäwr) = ging | ላባ (laba) = Laban | ይቅርጽ (yeqrts) = te scheren | አባግዒሁ (äbagihu) = zijn schapen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:4. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob Lea en Rachel riep en vriendelijk tot hen sprak dat zij met hem mee zouden gaan naar het land Kanaän; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 31:4 **29:3** Want hij vertelde hun hoe hij alles in een droom gezien had, en alles wat tot hem gesproken was, dat hij naar het huis van zijn vader zou terugkeren. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ነገሮን (nägäron) = hij vertelde hun | ዘከመ (zäkämä) = hoe | ርእየ (reyä) = gezien had | ኵሎ (kwlo) = alle | በሕልም (bählm) = in een droom | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘተናገረ (zätänagärä) = wat gesproken was | ሎቱ (lotu) = hem | ከመ (kämä) = dat | ይግባእ (yegba) = hij zou terugkeren | ቤተ (betä) = het huis van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:4–13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog hun antwoord: ‘Naar elke plaats waar u heen gaat, zullen wij met u gaan’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 31:4–13 **29:4** En Jakob zegende de Elohim van zijn vader Isaak en de Elohim van Abraham, de vader van zijn vader. Brontekst: ወባረከ (wäbaräkä) = en zegende | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አምላከ (ämlakä) = Elohim | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወአምላከ (wäämlakä) = en de Elohim van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij opstond, zijn vrouwen en kinderen liet opzitten, al zijn bezit nam, de rivier overstak en in het land Gilead kwam, en dat Jakob zijn bedoeling voor Laban verborg en het hem niet vertelde; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Laban haalt Jakob in **29:5** En in het zevende jaar van de vierde jaarweek keerde Jakob zich naar Gilead, in de eerste maand, op de eenentwintigste ervan; en Laban zette hem na en haalde Jakob in op de berg Gilead, in de derde maand, op de dertiende ervan. Brontekst: ወበሳብዕ (wäbäsab) = en op de zevende | ዓም (am) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde | ተመይጠ (tämäytä) = keerde zich naar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ገለአድ (gälääd) = Gilead | በቀዳሚ (bäqädami) = in de eerste | ወርኅ (wärkh) = maand | አመ (ämä) = op de | ዕሥራሁ (esrahu) = twintig | ወአሚሩ (wäämiru) = en één | ወዴገኖ (wädegäno) = en hij zette hem na | ላባ (laba) = Laban | ድኅሬሁ (dekhrehu) = achter hem | ወረከቦ (wäräkäbo) = en hij haalde hem in | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ገለአድ (gälääd) = Gilead | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | ሣልስ (sals) = derde | አመ (ämä) = op de | ዐሡሩ (äsuru) = tien | ወሠሉሱ (wäsälusu) = en drie Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:21–25. Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee. Zie ook: Gen 31:21–25 **29:6** En Yahweh liet hem niet toe Jakob kwaad te doen, want Hij verscheen hem in een droom bij nacht; en Laban sprak tot Jakob. Brontekst: ወኢኀደጎ (wäikhädägo) = en liet hem niet toe | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = dat | ያሕሥም (yahsm) = kwaad te doen | ላዕለ (lalä) = tegen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እስመ (esmä) = omdat | አስተርአዮ (ästäräyo) = verscheen hem | በሕልም (bählm) = in een droom | ሌሊተ (lelitä) = bij nacht | ወነገሮ (wänägäro) = en sprak tot | ላባ (laba) = Laban | ለያዕቆብ (läyaqob) = tot Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:24 en 31:29. Zie ook: Gen 31:24; Gen 31:29 ### De hoop van het getuigenis **29:7** En op de vijftiende van die dagen maakte Jakob een banket voor Laban en voor allen die met hem gekomen waren, en Jakob zwoer aan Laban op die dag, en ook Laban aan Jakob, dat de een de ander niet met kwade bedoeling zou overschrijden op de berg Gilead. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡሩ (äsuru) = tien | ወሐሙሱ (wähämusu) = en vijf | ለውእቱ (läwtu) = van die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ገብረ (gäbrä) = maakte | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ግዝአ (gezä) = een banket | ለላባ (lälaba) = aan Laban | ወለኵሎሙ (wäläkwlomu) = en voor allen | እለ (elä) = die | መጽኡ (mätsu) = kwamen | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወመሐለ (wämähälä) = en zwoer | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለላባ (lälaba) = aan Laban | በዛቲ (bäzati) = in deze | ዕለት (elät) = dag | ወላባሂ (wälabahi) = en ook Laban | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ከመ (kämä) = dat | ኢይትዐደው (iytädäw) = dat niemand zou overschrijden | አሐዱ (ähädu) = de een | ካልኦ (kalo) = de ander | በእከይ (bäkäy) = door kwaad | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ገለአድ (gälääd) = Gilead Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:44–53. Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee. Zie ook: Gen 31:44–53 **29:8** En hij maakte daar een hoop tot getuige; daarom werd de naam van die plaats genoemd: de hoop van het getuigenis, naar deze hoop. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | ህየ (heyä) = daar | ፍሥሐተ (feshätä) = een hoop | ለስምዕ (läsm) = tot getuige | በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተጸውዐ (tätsäwä) = werd genoemd | ስሙ (semu) = zijn naam | ለውእቱ (läwtu) = die | መካን (mäkan) = plaats | ፍሥሐተ (feshätä) = een hoop | ስምዕ (sem) = getuigenis | ከመዝ (kämäz) = zo | ፍሥሐት (feshät) = de hoop Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:46–48. Voetnoot Lezing: ፍሥሐተ (letterlijk ‘vreugde’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘hoop’, zoals de samenhang eist. Zie ook: Gen 31:46–48 ### De Rafaïeten **29:9** En eertijds noemden zij het land Gilead het land van de Rafaïeten, want het was het land van de Rafaïeten. Brontekst: ወቀዲሙሰ (wäqädimusä) = en eertijds | ይጼውዕዎ (yetsewwo) = noemden zij | ለምድረ (lämdrä) = het land van | ገለአድ (gälääd) = Gilead | ምድረ (medrä) = het land van | ራፋኤል (rafael) = de Refaïeten | እስመ (esmä) = omdat | ምድረ (medrä) = het land van | ራፋኤም (rafaem) = de Refaïeten | ይእቲ (yeti) = dat is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:5. Zie Gilead: Gilead is het bergland ten oosten van de Jordaan, tussen de Jarmoek en de Dode Zee. Voetnoot Lezing: ራፋኤል (‘Rafaël’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘Rafaïeten’; in dezelfde zin staat daarna ራፋኤም. Charles heeft hierna nog dat de Rafaïeten daar geboren werden, reuzen van tien, negen, acht tot zeven el lang; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 14:5 **29:10** En hun woonplaats was van het land van de kinderen van Ammon tot de berg Hermon, en de zetels van hun koninkrijk waren Karnaïm en Astarot en Edreï en Misur en Beon. Brontekst: ወመኃድሪሆሙ (wämäkhadrihomu) = en hun woonplaats | እምነ (emnä) = van | ምድረ (medrä) = het land van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | አሞን (ämon) = Ammon | እስከ (eskä) = tot | ደብረ (däbrä) = de berg | ኤርሞን (ermon) = Hermon | ወቤተ (wäbetä) = en het huis van | መንግሥቶሙ (mängstomu) = hun koninkrijk | ቀራናኤም (qäranaem) = Karnaïm | ወአስጠሮስ (wäästäros) = en Astarot | ወአድራኦ (wäädrao) = en Edreï | ወሚሱር (wämisur) = en Misur | ወቤዎን (wäbewon) = en Beon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 14:5 en Deut. 3:10. Zie Hermon: De Hermon is de hoogste berg van het gebied, op de grens van het huidige Libanon en Syrië. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Astarot-Karnaïm in Gen. 14:5 één plaats is, maar dat de Syrische vertaling en enkele handschriften van de Septuagint twee plaatsen hebben, zoals hier. Misur noemt hij het Hebreeuwse woord voor ‘vlakte’ (Deut. 3:10) en Beon waarschijnlijk het Baän van 1 Makk. 5:4–5. Karnaïm werd door Judas Makkabeüs ingenomen (1 Makk. 5:43–44); de schrijver dacht bij deze plaatsen mogelijk aan overwinningen van de Makkabeeën. Zie ook: Gen 14:5; Deut 3:10 **29:11** En Yahweh verdelgde hen vanwege de boosheid van hun werken, want zij waren zeer boosaardig. Brontekst: ወአሕጐሎሙ (wäähgwälomu) = en Hij verdelgde hen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | እምእከየ (emkäyä) = vanwege de boosheid van | ምግባሮሙ (megbaromu) = hun werken | እስመ (esmä) = omdat | ፀዋጋን (tsäwagan) = boosaardig | ጥቀ (teqä) = zeer | እሙንቱ (emuntu) = zij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ፀዋጋን (‘boosaardig’): de betekenis is niet zeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘zeer boosaardig’. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat de Amorieten in hun plaats woonden, goddeloos en zondig, dat er vandaag geen volk is dat al zijn zonden zo volledig heeft volbracht, en dat zij geen lange levensduur meer hebben op de aarde; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Jakob over de Jabbok **29:12** En Jakob liet Laban gaan, en hij ging naar Mesopotamië, het land van het oosten. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en hij zond | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ላባሃ (labaha) = Laban | ወሖረ (wähorä) = en ging | ውስተ (westä) = in | መስጴጦምያ (mäspetomya) = Mesopotamië | ምድረ (medrä) = het land van | ጽባሕ (tsebah) = het oosten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 32:1 (31:55 in veel vertalingen). Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob terugkeerde naar het land Gilead; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 32:1 **29:13** En hij stak de Jabbok over in de negende maand, op de elfde ervan. Brontekst: ወተዐደወ (wätäädäwä) = en hij stak over | ኢያቦክሃ (iyabokha) = de Jabbok | በታስዕ (bätas) = in de negende | ወርኅ (wärkh) = maand | አመ (ämä) = op de | ዐሡሩ (äsuru) = tien | ወአሚሩ (wäämiru) = en één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 32:23 en 33:1–16. Zie Jabbok: De Jabbok is een zijrivier van de Jordaan, ten oosten van de rivier. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Ezau, zijn broer, die dag tot hem kwam, dat hij met hem verzoend werd en van hem wegging naar het land Seïr, en dat Jakob in tenten woonde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 32:23; Gen 33:1 **29:14** En in het eerste jaar van de vijfde jaarweek, in dit jubeljaar, stak hij de Jordaan over en woonde aan de overkant van de Jordaan; en hij weidde zijn schapen van de zee van de hoop tot Bet-San en tot Dotan en tot de opgang van Akrabbim. Brontekst: ወበዓመት (wäbäamät) = en in het jaar | ቀዳሚ (qädami) = eerste | ዘኃምስ (zäkhams) = van de vijfde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በዝኢዮቤልውስ (bäziyobelws) = in dit jubeljaar | ዐደወ (ädäwä) = hij stak over | ዮርዳኖስ (yordanos) = de Jordaan | ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ማዕዶተ (madotä) = aan de overkant van | ዮርዳኖስ (yordanos) = de Jordaan | ወይሬዒ (wäyrei) = en hij weidde | አባግዒሁ (äbagihu) = zijn schapen | እምባሕረ (embahrä) = van de zee van | ፈሐሐት (fähähät) = de hoop | እስከ (eskä) = tot | ቤተ (betä) = Bet- | ሳን (san) = San | ወእስከ (wäskä) = en tot | ዶታኢም (dotaim) = Dotan | ወእስከ (wäskä) = en tot | አመ (ämä) = de opgang van | አቅራቢት (äqrabit) = Akrabbim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee. Zie Bet-San: Bet-San (Beth-Sjean) ligt in het Jordaandal, ten zuiden van het meer van Galilea. Zie Dotan: Dotan ligt in het noorden van het bergland van Samaria, ongeveer 20 km ten noorden van Sichem. Voetnoot Lezing: ባሕረ ፈሐሐት (‘zee van de hoop’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de tekst bedorven is; het Latijn heeft ‘van de Zoutzee’. እስከ አመ አቅራቢት: Charles heeft ‘tot het woud van Akrabbim’, maar vermoedt dat ‘opgang’ gelezen moet worden (zie Num. 34:4 en Joz. 15:3); de vertaling volgt dat vermoeden. Zie ook: Num 34:4; Joz 15:3 ### Jakob zorgt voor zijn ouders **29:15** En hij zond aan zijn vader Isaak van al zijn bezit: kleding en voedsel en vlees en drank en melk en boter en kaas, en dadels uit het dal. Brontekst: ወይፌኑ (wäyfenu) = en hij zond | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ጥሪቱ (teritu) = zijn bezit | ልብሰ (lebsä) = kleding | ወሲሲተ (wäsisitä) = en voedsel | ወሥጋ (wäsga) = en vlees | ወስቴ (wäste) = en drank | ወሐሊበ (wähälibä) = en melk | ወቅብአ (wäqbä) = en boter | ወኀብስተ (wäkhäbstä) = en het brood van | ሐሊብ (hälib) = melk | ወእምነ (wämnä) = en van | ተመርተ (tämärtä) = dadels | ቈላ (qwäla) = het dal Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወቅብአ (letterlijk ‘en zalf, olie’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘boter’; ወኀብስተ ሐሊብ (letterlijk ‘en brood van melk’): Charles heeft ‘kaas’. **29:16** En ook aan zijn moeder Rebekka vier keer per jaar, tussen de tijden van de maanden, tussen de ploegtijd en de oogsttijd, en tussen de herfst en de regentijd, en tussen de winter en de lente, naar de toren van Abraham. Brontekst: ወለእሙሂ (wälämuhi) = en ook aan zijn moeder | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | ርብዕ (reb) = vier keer | ለዓመት (läamät) = per jaar | ማእከለ (makälä) = tussen | ጊዜያቲሆሙ (gizeyatihomu) = hun tijden | ለአውራኅ (lääwrakh) = de maanden | ወማእከለ (wämakälä) = en tussen | ሐሪስ (häris) = ploegtijd | ወለዐፂድ (wäläätsid) = en oogsttijd | ወማእከለ (wämakälä) = en tussen | ጸዳይ (tsäday) = herfst | ወዝናም (wäznam) = en regen | ወማእከለ (wämakälä) = en tussen | ክረምት (kerämt) = winter | ወሐጋይ (wähägay) = en lente | ውስተ (westä) = in | ማኅፈዱ (makhfädu) = de toren van | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ጸዳይ ወዝናም ወክረምት ወሐጋይ: de woorden voor de seizoenen zijn niet zeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘herfst’, ‘regentijd’, ‘winter’ en ‘lente’. **29:17** Want Isaak was teruggekeerd van de Put van de Eed en opgegaan naar de toren van zijn vader Abraham, en hij woonde daar ver van Ezau, zijn zoon. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ተመይጠ (tämäytä) = was teruggekeerd | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | እምዐዘቅተ (emäzäqtä) = van de put van | መሐላ (mähäla) = de eed | ወዐርገ (wäärgä) = en ging op | ውስተ (westä) = in | ማኅፈደ (makhfädä) = de toren van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ህየ (heyä) = daar | እምዔሳው (emesaw) = ver van Ezau | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. **29:18** Want in de dagen dat Jakob naar Mesopotamië ging, nam Ezau voor zich Machalat tot vrouw, de dochter van Ismaël, en hij verzamelde alle kudden van zijn vader en zijn vrouwen, en ging op en woonde op de berg Seïr. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በመዋዕለ (bämäwalä) = in de dagen dat | ሖረ (horä) = ging | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | መስጴጦምያ (mäspetomya) = Mesopotamië | ነሥአ (näsä) = nam | ለርእሱ (lärsu) = voor zich | ዔሳው (esaw) = Ezau | ብእሲተ (besitä) = tot vrouw | መኤሌትሃ (mäeletha) = Machalat | ወለተ (wälätä) = de dochter van | ይስማዔል (yesmael) = Ismaël | ወአስተጋብአ (wäästägabä) = en verzamelde | ኵሎ (kwlo) = alle | መርዔተ (märetä) = kudden | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወአንስቲያሁ (wäänstiyahu) = en zijn vrouwen | ወዐርገ (wäärgä) = en ging op | ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = de berg | ሲር (sir) = Seïr Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:9 en 36:6–8. Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Ezau hier tegenover Jakobs zorg voor de ouders als ontrouw aan zijn vader wordt voorgesteld. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat hij Isaak, zijn vader, alleen liet bij de Put van de Eed; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 28:9; Gen 36:6 **29:19** En Isaak ging op van de Put van de Eed en woonde in de toren van zijn vader Abraham op de berg Hebron. Brontekst: ወዐርገ (wäärgä) = en ging op | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | እምዐዘቅተ (emäzäqtä) = van de put van | መሐላ (mähäla) = de eed | ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ማኅፈደ (makhfädä) = de toren van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = de berg | ኬብሮን (kebron) = Hebron Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:27. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 35:27 **29:20** En van daar zond Jakob alles wat hij zond aan zijn vader en zijn moeder, van tijd tot tijd, al hun behoeften. Brontekst: ወእምህየ (wämhyä) = en vandaar | ይፌኑ (yefenu) = hij zond | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘይፌኑ (zäyfenu) = wat hij zond | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | ወለእሙ (wälämu) = en zijn moeder | እምጊዜ (emgize) = van tijd | በበ (bäbä) = elk | ጊዜ (gize) = de tijd van | ኵሎ (kwlo) = alle | ትካዞሙ (tekazomu) = hun behoeften Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወእምህየ (‘en van daar’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en derwaarts’. Charles heeft aan het slot nog: ‘en zij zegenden Jakob met heel hun hart en met heel hun ziel’; dat staat niet in de Beta-tekst. ## Jubileeën 30 _Dina en Sichem; de keuze van Levi_ ### Dina in Sichem **30:1** En in het eerste jaar van de zesde jaarweek ging hij op naar Salem, dat ten oosten van Sichem ligt, in vrede, in de vierde maand. Brontekst: ወበቀዳሚ (wäbäqädami) = en in de eerste | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ሳድስ (sads) = zesde | ዐርገ (ärgä) = ging op | ሳሌምሃ (salemha) = Salem | ዘመንገለ (zämängälä) = dat aan de kant van | ጽባሒሁ (tsebahihu) = zijn oosten ligt | ለሰዊማ (läsäwima) = van Sichem | በሰላም (bäsälam) = in vrede | በራብዕ (bärab) = in het vierde | ወርኅ (wärkh) = maand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 33:18–20. Zie Jeruzalem: Jeruzalem ligt op het bergland van Juda. Salem wordt gelezen als Jeruzalem, en Moria en Sion worden van oudsher bij Jeruzalem gezocht. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de tekst hier twee lezingen samenvoegt: ‘Salem’, de naam van een stad, en ‘vrede’ (Hebreeuws sjalom); zie Gen. 33:18. Zie ook: Gen 33:18–20 **30:2** En daar roofden zij Dina, de dochter van Jakob, naar het huis van Sichem, de zoon van Hamor, de Chiviet, de vorst van het land; en hij lag bij haar en schond haar. Brontekst: ወበህየ (wäbähyä) = en daar | መሠጥዋ (mäsätwa) = zij roofden | ለዲና (lädina) = Dina | ለወለተ (läwälätä) = de dochter van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ውስተ (westä) = naar | ቤተ (betä) = het huis van | ሴኬም (sekem) = Sichem | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ኤሞር (emor) = Hamor | ኤዋዊ (ewawi) = de Chiviet | መኰንነ (mäkwännä) = de vorst van | ምድር (medr) = het land | ወሰከበ (wäsäkäbä) = en lag | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ወአርኰሳ (wäärkwäsa) = en schond haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 34:1–2. Voetnoot Lezing: De naam Sichem staat in de Beta-tekst in verschillende vormen: ሴኬም, ሰዊማ, ሰቂሞን en ሰቂማ; overal is Sichem vertaald. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij een klein meisje was, een kind van twaalf jaar; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 34:1–2 **30:3** En hij smeekte haar vader dat zij hem tot vrouw gegeven zou worden, en haar broers om haar tot vrouw voor hem. Brontekst: ወአስተብቍዐ (wäästäbqwä) = en hij smeekte | እምኀበ (emkhäbä) = van | አቡሃ (äbuha) = de vader van | ትትወሀብ (tetwähäb) = zij gegeven zou worden | ሎቱ (lotu) = hem | ብእሲተ (besitä) = tot vrouw | ወእምኀበ (wämkhäbä) = en van | አኃዊሃ (äkhawiha) = haar broers | ብእሲተ (besitä) = tot vrouw | ሎቱ (lotu) = voor hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 34:4–12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘hij smeekte haar vader en haar broers dat zij hem tot vrouw gegeven zou worden’, en daarna nog: ‘En Jakob en zijn zonen waren vertoornd op de mannen van Sichem, want zij hadden Dina, hun zuster, onteerd; en zij spraken met boze bedoeling tot hen en handelden bedrieglijk met hen en misleidden hen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 34:4–12 ### Simeon en Levi **30:4** En Simeon en Levi kwamen plotseling in Sichem en voerden een oordeel uit over alle mannen van Sichem, en doodden alle mannen die zij daarin vonden, en lieten daarin niet één over; allen doodden zij onder pijniging, omdat zij Dina, hun zuster, onteerd hadden. Brontekst: ወቦኡ (wäbou) = en zij kwamen | ስምዖን (semon) = Simeon | ወሌዊ (wälewi) = en Levi | ሰዊማሃ (säwimaha) = Sichem | ግብተ (gebtä) = plotseling | ወገብሩ (wägäbru) = en zij voerden uit | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ላዕለ (lalä) = tegen | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ዕደወ (edäwä) = de mannen van | ሰቂሞን (säqimon) = Sichem | ወቀተሉ (wäqätälu) = en zij doodden | ኵሎ (kwlo) = alle | ብእሴ (bese) = mannen | ዘረከቡ (zäräkäbu) = wie zij vonden | ውስቴታ (westeta) = daarin | ወኢያትረፉ (wäiyaträfu) = en lieten niet over | ውስቴታ (westeta) = daarin | ወኢአሐደ (wäiähädä) = en niet één | ኵሎ (kwlo) = alle | ቀተሉ (qätälu) = doodden | በጻዕር (bätsar) = onder pijniging | እስመ (esmä) = omdat | ገመኑ (gämänu) = zij onteerd hadden | ዲናሃ (dinaha) = Dina | እኅቶሙ (ekhtomu) = hun zuster Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 34:25–26. Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal. Zie ook: Gen 34:25–26 ### Het verbod op gemengde huwelijken **30:5** En zo mag het voortaan niet meer gedaan worden: een dochter van Israël onteren; want in de hemel is een oordeel over hen bepaald, dat men hen met het zwaard zou verdelgen, alle mannen van Sichem, omdat zij schande bedreven hadden in Israël. Brontekst: ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | እንከ (enkä) = dan | ኢይትገበር (iytgäbär) = niet gedaan worden | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ለአርኵሶ (läärkwso) = om te onteren | ወለተ (wälätä) = een dochter van | እስራኤል (esrael) = Israël | እስመ (esmä) = omdat | በሰማይ (bäsämay) = in de hemel | ተሠርዐ (täsärä) = is bepaald | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ከመ (kämä) = opdat | ያጥፍእዎሙ (yatfwomu) = zij hen zouden verdelgen | በሰይፍ (bäsäyf) = door het zwaard | ለኵሎሙ (läkwlomu) = van allen | ዕደወ (edäwä) = de mannen van | ሰቂማ (säqima) = Sichem | እስመ (esmä) = omdat | ገብሩ (gäbru) = zij hadden bedreven | ኀፍረተ (khäfrätä) = schande | ውስተ (westä) = in | እስራኤለ (esraelä) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **30:6** En Yahweh gaf hen over in de handen van de zonen van Jakob, opdat zij hen met het zwaard zouden uitroeien en een oordeel over hen zouden uitvoeren. Brontekst: ወመጠዎሙ (wämätäwomu) = en Hij gaf hen over | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de handen van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = opdat | ይሠርውዎሙ (yesärwwomu) = zij hen zouden uitroeien | በሰይፍ (bäsäyf) = door het zwaard | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይግበሩ (yegbäru) = zij zouden uitvoeren | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en opdat het zo niet opnieuw gedaan zou worden in Israël dat een maagd van Israël onteerd wordt’; dat staat niet in de Beta-tekst. **30:7** En indien er in Israël een man is die zijn dochter of zijn zuster wil geven aan een man die van het zaad van de volken is, hij zal zeker sterven, en met stenen zullen zij hem stenigen, want hij heeft schande bedreven in Israël. Brontekst: ወብእሲ (wäbsi) = en een man | እመቦ (emäbo) = indien er is | ዘፈቀደ (zäfäqädä) = die wil | በውስተ (bäwstä) = in | እስራኤል (esrael) = Israël | የሀብ (yähäb) = geeft | ወለቶ (wäläto) = en zijn dochter | ወእመኒ (wämäni) = of | እኅቶ (ekhto) = zijn zuster | ለኵሉ (läkwlu) = aan elk | ብእሲ (besi) = man | ዘእምዘርአ (zämzärä) = die van het zaad is van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | ሞተ (motä) = zeker | ይሙት (yemut) = sterven | ወበእብን (wäbäbn) = en met stenen | ይውግርዎ (yewgrwo) = zij hem zullen stenigen | እስመ (esmä) = omdat | ገብረ (gäbrä) = hij heeft bedreven | ኀፍረተ (khäfrätä) = schande | በውስተ (bäwstä) = in | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat in de wet van Mozes het verbranden van de vrouw alleen is bepaald voor de dochter van een priester die zich prostitueert (Lev. 21:9). Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en de vrouw zullen zij met vuur verbranden, omdat zij de naam van het huis van haar vader onteerd heeft, en zij zal uit Israël uitgeroeid worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Lev 21:9 **30:8** En er zal in Israël geen ontucht en geen onreinheid gevonden worden, alle dagen van de geslachten van de aarde, want Israël is heilig voor Yahweh. Brontekst: ወኢይትረከብ (wäiyträkäb) = en er zal niet gevonden worden | ዘማ (zäma) = overspel | ወርኩስ (wärkus) = en onreinheid | በውስተ (bäwstä) = in | እስራኤል (esrael) = Israël | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ትውልደ (tewldä) = de geslachten van | ምድር (medr) = de aarde | እስመ (esmä) = omdat | ቅዱስ (qedus) = heilig | እስራኤል (esrael) = Israël | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en ieder man die het onrein gemaakt heeft, zal zeker sterven: zij zullen hem met stenen stenigen’; in de Beta-tekst staat dit alleen in vers 9. **30:9** Want zo is het bepaald en geschreven op de hemelse tafelen over heel het zaad van Israël: wie onrein maakt, zal zeker sterven, en met stenen zullen zij hem stenigen. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ከመዝ (kämäz) = zo | ተሠርዐ (täsärä) = is bepaald | ወተጽሕፈ (wätätshfä) = en is opgeschreven | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen | ሰማይ (sämay) = de hemel | በእንተ (bäntä) = over | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘርአ (zärä) = het zaad van | እስራኤል (esrael) = Israël | ዘያረኵስ (zäyaräkws) = wie onrein maakt | ሞተ (motä) = zeker | ለይሙት (läymut) = sterven | ወበእብን (wäbäbn) = en met stenen | ይውግርዎ (yewgrwo) = zij hem zullen stenigen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **30:10** En voor deze wet is er geen grens van dagen en geen kwijtschelding en geen enkele verzoening, behalve dat de man die zijn dochter onrein gemaakt heeft, uitgeroeid zal worden te midden van heel Israël, omdat hij uit zijn zaad aan Molek gegeven heeft en zondigde door haar onrein te maken. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ለዝ (läz) = voor deze | ሕግ (heg) = de wet | ዐቅመ (äqmä) = grens van | መዋዕል (mäwal) = dagen | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ኅድገተ (khedgätä) = kwijtschelding | ወኵሎ (wäkwlo) = en enige | ስርየተ (seryätä) = verzoening | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ዳእሙ (damu) = slechts | ይሠረው (yesäräw) = zal uitgeroeid worden | ብእሲ (besi) = man | ዘአርኰሰ (zäärkwäsä) = die onrein gemaakt heeft | ወለቶ (wäläto) = zijn dochter | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ኵሉ (kwlu) = heel | እስራኤል (esrael) = Israël | እስመ (esmä) = omdat | እምውስተ (emwstä) = van | ዘርኡ (zäru) = zijn zaad | ወሀቦ (wähäbo) = hij gegeven heeft | ለሞሎክ (lämolok) = aan Molek | ወአበሰ (wääbäsä) = en zondigde | ለአርኵሶቱ (läärkwsotu) = om haar onrein te maken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het verbod in Lev. 18:21 om kinderen aan Molek te geven, hier wordt opgevat als het uithuwelijken van een kind aan een niet-Israëliet; zo ook in de Targum van Pseudo-Jonatan. Zie ook Lev. 20:2–5. Zie ook: Lev 18:21; Lev 20:2–5 **30:11** En jij, Mozes, gebied de zonen van Israël en betuig tegen hen dat zij van hun dochters niet aan de volken zullen geven en niet van de dochters van de volken zullen nemen, want het is gruwelijk voor het aangezicht van Yahweh. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ሙሴ (muse) = Mozes | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied hun | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወአስምዕ (wääsm) = en betuig | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = tegen hen | ከመ (kämä) = opdat | ኢየሀቡ (iyähäbu) = dat zij niet zullen geven | እምነ (emnä) = van | አዋልዲሆሙ (äwaldihomu) = hun dochters | ለአሕዛብ (läähzab) = aan de volken | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢይንሥኡ (iynsu) = zij niet zullen nemen | እምአዋልደ (emäwaldä) = van de dochters van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | እስመ (esmä) = omdat | ምኑን (menun) = gruwelijk | ውእቱ (wetu) = dat | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **30:12** Daarom heb ik voor je geschreven in de woorden van de wet al wat de mannen van Sichem gedaan hebben tegen Dina, en hoe de zonen van Jakob spraken, zeggend: Wij zullen onze dochter niet geven aan een man die een voorhuid heeft, want dat is een smaad voor ons. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ጸሐፍኩ (tsähäfku) = ik heb geschreven | ለከ (läkä) = aan jou | ውስተ (westä) = in | ቃለ (qalä) = de woorden van | ሕግ (heg) = de wet | ኵሎ (kwlo) = alle | ግብሮሙ (gebromu) = hun daden | ለሰቂማ (läsäqima) = van de mannen van Sichem | ዘገብሩ (zägäbru) = wat zij deden | ላዕለ (lalä) = tegen | ዲና (dina) = Dina | ወዘከመ (wäzäkämä) = en hoe | ተናገሩ (tänagäru) = zij spraken | ደቁ (däqu) = de zonen van | ለያዕቆብ (läyaqob) = van Jakob | እንዘ (enzä) = zeggend | ይብሉ (yeblu) = zij | ኢንሁብ (inhub) = wij zullen niet geven | ወለተነ (wälätänä) = onze dochter | ለሰብእ (läsäb) = aan een man | ዘቦ (zäbo) = die heeft | ቍልፈተ (qwlfätä) = een voorhuid | እስመ (esmä) = omdat | ጽዕለት (tselät) = een smaad | ውእቱ (wetu) = dat | ለነ (länä) = voor ons Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 34:14. Zie ook: Gen 34:14 **30:13** En het is een smaad voor Israël, voor hen die geven en voor hen die nemen van de dochters van de volken, want het is onrein en gruwelijk voor Israël. Brontekst: ወጽዕለት (wätslät) = en een smaad | ውእቱ (wetu) = dat | ለእስራኤል (läsrael) = van Israël | ለእለ (lälä) = voor hen die | ይሁቡ (yehubu) = zij geven | ወለእለ (wälälä) = en voor hen die | ይነሥኡ (yenäsu) = nemen | እምነ (emnä) = van | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | አሕዛብ (ähzab) = de volken | እስመ (esmä) = omdat | ርኩስ (rekus) = onrein | ውእቱ (wetu) = dat | ወምኑን (wämnun) = en gruwelijk | ውእቱ (wetu) = dat | እምእስራኤል (emsrael) = voor Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **30:14** En Israël zal van deze onreinheid niet rein worden, als het een vrouw heeft van de dochters van de volken. Brontekst: ወኢይነጽሕ (wäiynätsh) = en zal niet rein worden | እስራኤል (esrael) = Israël | እምዝ (emz) = van deze | ርኵስ (rekws) = onreinheid | ዘቦ (zäbo) = als het heeft | ብእሲተ (besitä) = tot vrouw | እምነ (emnä) = van | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | አሕዛብ (ähzab) = de volken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘of aan een man van de volken een van zijn dochters gegeven heeft’; dat staat niet in de Beta-tekst. **30:15** Want plaag op plaag is het en vloek op vloek, en elk oordeel en elke plaag en elke vloek zal komen. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | መቅሠፍት (mäqsäft) = plaag | ላዕለ (lalä) = op | መቅሠፍት (mäqsäft) = plaag | ውእቱ (wetu) = is | ወመርገም (wämärgäm) = en vloek | ላዕለ (lalä) = tegen | መርገም (märgäm) = vervloeking | ወኵሉ (wäkwlu) = en elk | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ወመቅሠፍት (wämäqsäft) = en plaag | ወመርገም (wämärgäm) = en vloek | ይመጽእ (yemäts) = zal komen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘als hij dit doet, of zijn ogen sluit voor hen die onreinheid bedrijven, of voor hen die het heiligdom van Yahweh ontwijden, of voor hen die Zijn heilige naam ontheiligen, dan zal het hele volk samen geoordeeld worden voor alle onreinheid en ontheiliging van deze man’; dat staat niet in de Beta-tekst. **30:16** En er is geen aanzien van de persoon en geen partijdigheid, en geen aannemen uit zijn hand van vrucht en offers en brandoffers en vet en de aangename geur, opdat Hij het aanneemt. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ነሢአ (näsiä) = aannemen van | ገጽ (gäts) = het aangezicht | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | አድልዎ (ädlwo) = partijdigheid | ለገጽ (lägäts) = voor het gelaat | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ነሢአ (näsiä) = het aannemen van | እምእዴሁ (emdehu) = uit zijn hand | ፍሬ (fere) = vrucht | ወመሥዋዕተ (wämäswatä) = en offers | ወጽንሐሐ (wätsnhähä) = en brandoffers | ወስብሐ (wäsbhä) = en vet | ወተምዕዞ (wätämzo) = en de geur van | መዓዛ (mäaza) = geur | ሠናይ (sänay) = goede | ከመ (kämä) = opdat | ይትወከፎ (yetwäkäfo) = Hij het aanneemt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ተምዕዞ: de betekenis is niet zeker; Charles heeft ‘de geur van aangename reuk’. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘en geen partijdigheid’ tussen haakjes als dubbele lezing; de Beta-tekst heeft beide uitdrukkingen. Charles heeft aan het slot nog: ‘en zo zal het gaan met elke man of vrouw in Israël die het heiligdom ontwijdt’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Het getuigenis tegen Israël **30:17** Daarom heb ik je geboden, zeggend: Betuig deze getuigenis tegen Israël. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | አዘዝኩከ (äzäzkukä) = ik heb je geboden | እንዘ (enzä) = terwijl | እብል (ebl) = ik zeg | አስምዕ (äsm) = betuig | ዛተ (zatä) = deze | ስምዐ (semä) = getuigenis | ላዕለ (lalä) = tegen | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘zie hoe het de mannen van Sichem en hun zonen verging: hoe zij in de handen van twee zonen van Jakob overgeleverd werden, en zij doodden hen onder pijniging, en het werd hun tot gerechtigheid gerekend, en het is voor hen als gerechtigheid opgeschreven’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De keuze van Levi **30:18** En het zaad van Levi werd uitgekozen voor het priesterschap en voor de Levieten, opdat zij dienen voor het aangezicht van Yahweh, zoals wij, in alle dagen. Brontekst: ወተኀርየ (wätäkhäryä) = en werd uitgekozen | ዘርአ (zärä) = het zaad van | ሌዊ (lewi) = Levi | ለክህነት (läkhnät) = voor het priesterschap | ወለሌዋዊያን (wälälewawiyan) = en voor de Levieten | ከመ (kämä) = opdat | ይትለአኩ (yetlääku) = zij dienen | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = zoals | ንሕነ (nehnä) = wij | በኵሉ (bäkwlu) = in al | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat in Jub. 32:3 een andere reden voor de keuze van Levi wordt gegeven; zie ook Testament van Levi 4:2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en opdat Levi en zijn zonen voor eeuwig gezegend zijn; want hij was ijverig om gerechtigheid en oordeel en wraak uit te voeren op allen die tegen Israël opstonden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **30:19** En zo brengen zij voor hem als getuigenis op de hemelse tafelen zegen en gerechtigheid omhoog voor het aangezicht van de Elohim van allen. Brontekst: ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | ያዐርጉ (yaärgu) = zij brengen omhoog | ሎቱ (lotu) = hem | በስምዕ (bäsm) = als getuigenis | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen | ሰማይ (sämay) = de hemel | በረከተ (bäräkätä) = zegen | ወጽድቀ (wätsdqä) = en gerechtigheid | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor het aangezicht van | ለአምላከ (läämlakä) = de Elohim van | ኵሉ (kwlu) = allen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ያዐርጉ (‘zij brengen omhoog’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘zij schrijven in’. **30:20** En wij gedenken de gerechtigheid die de mens in zijn leven gedaan heeft, op alle tijden van het jaar; tot duizend geslachten brengen zij het omhoog, en het komt hem toe en zijn nageslacht na hem, en hij is geschreven als vriend en als rechtvaardige op de hemelse tafelen. Brontekst: ወንዜክር (wänzekr) = en wij gedenken | ንሕነ (nehnä) = wij | ጽድቀ (tsedqä) = de gerechtigheid | ዘገብረ (zägäbrä) = die gedaan heeft | ሰብእ (säb) = de mens | በሕይወቱ (bähywätu) = in zijn leven | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ጊዜያት (gizeyat) = tijden | ዘዓመት (zäamät) = van het jaar | እስከ (eskä) = tot | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ምእት (met) = honderd | ትውልድ (tewld) = geslachten | ያዐርጉ (yaärgu) = zij brengen omhoog | ወይመጽእ (wäymäts) = en het komt | ሎቱ (lotu) = hem toe | ወለትውልዱ (wälätwldu) = en voor zijn nageslacht | እምድኅሬሁ (emdkhrehu) = na hem | ወተጽሕፈ (wätätshfä) = en is opgeschreven | ዐርከ (ärkä) = een vriend | ወጻድቀ (wätsadqä) = en een rechtvaardige | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen | ሰማይ (sämay) = de hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **30:21** Dit alles heb ik voor je geschreven, en ik heb je geboden dat je het zult vertellen aan de zonen van Israël, opdat zij geen zonde doen en het voorschrift niet overtreden en het verbond niet breken dat voor hen bepaald is, opdat zij het volbrengen en als vrienden geschreven worden. Brontekst: ኵሎ (kwlo) = alle | ዘንተ (zäntä) = dit | ነገረ (nägärä) = het verhaal | ጸሐፍኩ (tsähäfku) = ik schreef | ለከ (läkä) = aan jou | ወአዘዝኩከ (wääzäzkukä) = en ik heb je geboden | ከመ (kämä) = dat | ትንግር (tengr) = je zult vertellen | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = opdat | ኢይግበሩ (iygbäru) = dat zij niet doen | አበሳ (äbäsa) = zonde | ወኢይትዐደዉ (wäiytädäwu) = en zij overschrijden niet | ሥርዐተ (serätä) = de inzetting | ወኢይንሥቱ (wäiynstu) = en niet breken | ኪዳነ (kidanä) = verbond | እንተ (entä) = die | ተሠርዐት (täsärät) = werd ingesteld | ሎሙ (lomu) = voor hen | ከመ (kämä) = opdat | ይግበርዋ (yegbärwa) = zij het volbrengen | ወይጸሐፉ (wäytsähäfu) = en zij zullen geschreven worden | አዕርክተ (ärktä) = vrienden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **30:22** Maar als zij overtreden en op elke wijze onreinheid bedrijven, zullen zij op de hemelse tafelen als vijanden geschreven worden, en zij zullen weggevaagd worden uit het boek van de levenden en geschreven worden in het boek van hen die vernietigd worden, en met hen die uit de aarde uitgeroeid worden. Brontekst: ወእመሰ (wämäsä) = maar als | ተዐደዉ (täädäwu) = zij overtreden | ወገብሩ (wägäbru) = en bedrijven | እምኵሉ (emkwlu) = op elke wijze | ፍናዊሃ (fenawiha) = wegen van | ለርኵስ (lärkws) = tot onreinheid | ይጸሐፉ (yetsähäfu) = zullen geschreven worden | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen | ሰማይ (sämay) = de hemel | ጸላእተ (tsälatä) = vijanden | ወይደመሰሱ (wäydämäsäsu) = en zij worden weggevaagd | እመጽሐፈ (emätshäfä) = uit het boek van | ሕያዋን (heyawan) = de levenden | ወይጸሐፉ (wäytsähäfu) = en zij zullen geschreven worden | ውስተ (westä) = in | መጽሐፈ (mätshäfä) = het boek van | እለ (elä) = hen die | ይትሐጐሉ (yethägwälu) = vernietigd worden | ወምስለ (wämslä) = en met | እለ (elä) = die | ይሤረዉ (yeseräwu) = zij uitgeroeid worden | እምውስተ (emwstä) = uit | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de uitdrukking ‘boek van de levenden’ uit het Oude Testament komt (zie Ex. 32:32 en Ps. 69:29) en eerst de tijdelijke zegeningen van het volk betrof, maar later ook het eeuwige leven aanduidde; zie ook Openb. 3:5 en 13:8 en Henoch 47:3. Zie ook: Hen 47:3; Ex 32:32; Ps 69:30; Openb 3:5; Openb 13:8 **30:23** En op de dag dat de zonen van Jakob Sichem doodden, ging voor hen een geschrift omhoog in de hemel dat zij gerechtigheid en rechtschapenheid en wraak hadden gedaan op de zondaars, en het werd geschreven tot zegen. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag van | ቀተሉ (qätälu) = doodden | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ሰቂማሃ (säqimaha) = Sichem | ዐርገ (ärgä) = ging op | ሎሙ (lomu) = voor hen | መጽሐፍ (mätshäf) = het boek | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = de hemel | ከመ (kämä) = opdat | ገብሩ (gäbru) = zij hebben gemaakt | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ወርትዐ (wärtä) = en rechtschapenheid | ወበቀለ (wäbäqälä) = en wraak | ላዕለ (lalä) = tegen | ኃጥኣን (khatan) = de zondaars | ወተጽሕፈ (wätätshfä) = en is opgeschreven | ለበረከት (läbäräkät) = tot zegen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Terug bij Jakob **30:24** En zij brachten Dina, hun zuster, uit het huis van Sichem, en namen gevangen alles wat in Sichem was: hun schapen en hun runderen en hun ezels en al hun goederen en al hun kudden, en brachten alles naar Jakob, hun vader. Brontekst: ወአውፅኡ (wääwtsu) = en zij brachten uit | ዲናሃ (dinaha) = Dina | እኅቶሙ (ekhtomu) = hun zuster | እምነ (emnä) = van | ቤተ (betä) = het huis van | ሴኬም (sekem) = Sichem | ወፄወዉ (wätsewäwu) = en zij namen gevangen | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘሀሎ (zähälo) = wat was | ውስተ (westä) = in | ሰቂሞን (säqimon) = Sichem | አባግዒሆሙ (äbagihomu) = hun schapen | ወአልህምቲሆሙ (wäälhmtihomu) = en hun runderen | ወአእዱጊሆሙ (wäädugihomu) = en hun ezels | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ንዋዮሙ (newayomu) = hun goederen | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | መራዕዮሙ (märayomu) = hun kudden | ወአምጽኡ (wäämtsu) = en brachten | ኵሎ (kwlo) = alle | ኀበ (khäbä) = naar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 34:27–29. Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal. Voetnoot Lezing: መራዕዮሙ (letterlijk ‘hun weiden’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘hun kudden’. Zie ook: Gen 34:27–29 **30:25** En hij sprak met hen over wat zij gedaan hadden, dat zij de stad gedood hadden, want hij vreesde voor hen die het land bewonen, de Kanaänieten en de Perizzieten. Brontekst: ወተናገረ (wätänagärä) = en sprak | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | በእንተ (bäntä) = over | ዘቀተሉ (zäqätälu) = dat zij gedood hadden | ሀገረ (hägärä) = de stad | እስመ (esmä) = omdat | ፈርሀ (färhä) = hij vreesde | እምእለ (emlä) = voor hen die | ይነብሩ (yenäbru) = wonen in | ምድረ (medrä) = het land | እምእለ (emlä) = van hen die | ከነናዊያን (känänawiyan) = de Kanaänieten | ወፈሪዛዊያን (wäfärizawiyan) = en de Perizzieten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 34:30. Voetnoot Lezing: ወተናገረ ምስሌሆሙ (‘en hij sprak met hen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en hij verweet hun’. Zie ook: Gen 34:30 **30:26** En er was een schrik van Yahweh over alle steden rondom Sichem, en zij stonden niet op om de zonen van Jakob na te jagen, want verbijstering viel over hen. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en er was | ግርማ (germa) = de schrik van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ውስተ (westä) = in | ኵሎን (kwlon) = alle | አህጉር (ähgur) = steden | ዘአውዳ (zääwda) = die rondom liggen | ለሰቂሞን (läsäqimon) = Sichem | ወኢተንሥኡ (wäitänsu) = en zij stonden niet op | ለሰዲደ (läsädidä) = om te achtervolgen | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | እስመ (esmä) = omdat | ድንጋፄ (dengatse) = verbijstering | ወድቀ (wädqä) = viel | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:5. Zie ook: Gen 35:5 ## Jubileeën 31 _Jakob naar Betel; Isaak zegent Levi en Juda_ ### Jakob roept zijn huis op **31:1** En bij de nieuwe maan van de maand sprak Jakob tot alle mensen van zijn huis, zeggend: Reinig jullie en verwissel jullie kleding, en laten wij opstaan en opgaan naar Betel, waar ik een gebed tot Hem bad op de dag dat ik gevlucht ben voor het aangezicht van Ezau, mijn broer, die met mij was en mij in vrede in dit land gebracht heeft; en doe de vreemde goden weg die onder jullie zijn. Brontekst: ወበሠርቀ (wäbäsärqä) = en bij de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ነገረ (nägärä) = sprak | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለኵሉ (läkwlu) = tot alle | ሰብአ (säbä) = de mensen van | ቤቱ (betu) = zijn huis | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | ንጹሑ (netsuhu) = reinig jullie | ወወልጡ (wäwältu) = en verwissel | አልባሲክሙ (älbasikmu) = jullie kleding | ወተንሢአነ (wätänsiänä) = en laten wij opstaan | ንዕርግ (nerg) = laten wij opgaan | ቤቴል (betel) = Betel | በኀበ (bäkhäbä) = waar | ጸለይኩ (tsäläyku) = ik bad | ሎቱ (lotu) = tot Hem | ጸሎተ (tsälotä) = een gebed | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag van | ጐየይኩ (gwäyäyku) = ik gevlucht ben | እምገጸ (emgätsä) = van het aangezicht van | ዔሳው (esaw) = Ezau | እኁየ (ekhuyä) = mijn broer | ዘውእቱ (zäwtu) = die | ምስሌየ (mesleyä) = met mij was | ወሜጠኒ (wämetäni) = en mij gebracht heeft | ውስተ (westä) = naar | ዛቲ (zati) = dit | ምድር (medr) = land | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ወአሰስሉ (wääsäslu) = en doe weg | አማልክተ (ämalktä) = goden | ነኪር (näkir) = vreemde | እለ (elä) = die | ማእከሌክሙ (makälekmu) = onder jullie Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:1–3. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: ጸለይኩ ሎቱ ጸሎተ (‘ik bad Hem een gebed’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘ik Hem een gelofte deed’; het gaat om de gelofte van Gen. 28:20–22, en zo ook in de verzen 26 en 29 (‘het gebed’). Zie ook: Gen 28:20–22; Gen 35:1–3 **31:2** En zij leverden de vreemde goden in, en wat aan hun oren en wat aan hun halzen was, en de afgoden die Rachel van Laban, haar vader, gestolen had, en zij gaf alles aan Jakob; en hij verbrandde ze en vermorzelde ze en vernietigde ze, en verborg ze onder de eik die in het land van Sichem is. Brontekst: ወመሰውዎሙ (wämäsäwwomu) = en zij leverden in | ለአማልክተ (läämalktä) = de goden | ነኪር (näkir) = vreemde | ወዘውስተ (wäzäwstä) = en wat aan | እዘኒሆሙ (ezänihomu) = hun oren | ወዘውስተ (wäzäwstä) = en wat in is | ክሳውዲሆሙ (kesawdihomu) = hun halzen | ወጣዖተ (wätaotä) = en de afgoden | ዘሰረቀት (zäsäräqät) = die zij gestolen had | ራሔል (rahel) = Rachel | እምኀበ (emkhäbä) = van | ላባ (laba) = Laban | አቡሃ (äbuha) = de vader van | ወወሀበት (wäwähäbät) = en zij gaf | ኵሎ (kwlo) = alles | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወአውዐዮ (wääwäyo) = en hij verbrandde ze | ወጸተሞ (wätsätämo) = en vermorzelde ze | ወአማስኖ (wäämasno) = en vernietigde ze | ወኀብኦ (wäkhäbo) = en verborg ze | ታሕተ (tahtä) = onder | ድርዮስ (deryos) = een eik | ዘሀሎ (zähälo) = die is | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land van | ሰቂሞን (säqimon) = Sichem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 31:19 en 35:4. Zie Sichem: Sichem lag bij het huidige Nablus, tussen de bergen Gerizim en Ebal. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘Laban, haar broer’; de Beta-tekst heeft ‘haar vader’, zoals in Gen. 31:19. Zie ook: Gen 31:19; Gen 35:4 ### Betel **31:3** En hij ging op, op de nieuwe maan van de zevende maand, naar Betel, en bouwde een altaar op de plaats waar hij daar geslapen had, en richtte daar een zuil op. Brontekst: ወዐርገ (wäärgä) = en ging op | አመ (ämä) = op | ሠርቀ (särqä) = de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ሳብዕ (sab) = zevende | ውስተ (westä) = naar | ቤቴሌ (betele) = Betel | ወሐነጸ (wähänätsä) = en bouwde | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | ውስተ (westä) = op | መካን (mäkan) = plaats | ኀበ (khäbä) = waar | ኖመ (nomä) = hij sliep | ህየ (heyä) = daar | ወአቀመ (wääqämä) = en hij richtte op | ህየ (heyä) = daar | ሐውልተ (häwltä) = als zuil Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:6–7. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij zijn vader Isaak en zijn moeder Rebekka bericht zond, dat zij bij hem komen zouden voor zijn offer; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 35:6–7 ### Jakob bij Isaak en Rebekka **31:4** En Isaak zei: Laat mijn zoon Jakob komen, en laat mij hem zien voordat ik sterf. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ይምጻእ (yemtsa) = laat komen | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወእርአዮ (wäräyo) = en laat mij hem zien | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | እሙት (emut) = ik sterf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:27. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Isaak weigerde naar Betel te gaan; zie Testament van Levi 9:2. Zie ook: Gen 35:27 **31:5** En Jakob ging naar zijn vader Isaak en naar zijn moeder Rebekka, naar het huis van zijn vader Abraham, en nam twee van zijn zonen met zich mee, Levi en Juda, en kwam bij zijn vader Isaak en bij zijn moeder Rebekka. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኀበ (khäbä) = naar | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወኀበ (wäkhäbä) = en naar | እሙ (emu) = zijn moeder | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ውስተ (westä) = in | ቤቱ (betu) = zijn huis | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወክልኤተ (wäkletä) = en twee | እምውሉዱ (emwludu) = van zijn zonen | ነሥአ (näsä) = nam | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ሌዊሃ (lewiha) = Levi | ወይሁዳሃ (wäyhudaha) = en Juda | ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | ኀበ (khäbä) = waar | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወኀበ (wäkhäbä) = en tot | እሙ (emu) = zijn moeder | ርብቃ (rebqa) = Rebekka Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het huis van Abraham hier Hebron is, en dat deze laatste ontmoeting van Jakob met Isaak in de rabbijnse overlevering niet voorkomt. **31:6** En Rebekka kwam uit de toren naar de poort van de toren om Jakob te kussen en te omhelzen. Brontekst: ወወፅአት (wäwätsät) = en kwam uit | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | እማኅፈድ (emakhfäd) = uit de toren | ውስተ (westä) = naar | አንቀጸ (änqätsä) = de poort van | ማኅፈድ (makhfäd) = toren | ከመ (kämä) = om | ትስዐሞ (tesämo) = te kussen | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወትሕቅፎ (wäthqfo) = en te omhelzen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat haar geest herleefd was toen zij hoorde: ‘Zie, Jakob, je zoon, is gekomen’, en dat zij hem kuste; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:7** En zij zag zijn beide zonen. Brontekst: ወርእየት (wäryät) = en zij zag | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij hen herkende en zei: ‘Zijn dit je zonen, mijn zoon?’, dat zij hen omhelsde en kuste en zegende met de woorden: ‘In jullie zal het zaad van Abraham schitteren, en jullie zullen een zegen zijn op de aarde’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:8** En Jakob ging naar Isaak, zijn vader, in zijn kamer, waar hij lag. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en ging binnen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኀበ (khäbä) = naar | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ውስተ (westä) = in | ጽርሑ (tserhu) = zijn kamer | ኀበ (khäbä) = waar | ይሰክብ (yesäkb) = hij lag | ህየ (heyä) = daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zijn twee zonen bij hem waren, dat hij de hand van zijn vader nam en zich buigend hem kuste, en dat Isaak zich aan de hals van Jakob, zijn zoon, hechtte en op zijn hals weende; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:9** En de duisternis ging voorbij uit de ogen van Isaak, en hij zag beide zonen van Jakob, Levi en Juda. Brontekst: ወጽላሌ (wätslale) = en de duisternis | ኀለፈ (khäläfä) = is voorbijgegaan | እምአዕይንተ (emäyntä) = uit de ogen van | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወርእየ (wäryä) = en hij zag | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ሌዊሃ (lewiha) = Levi | ወይሁዳሃ (wäyhudaha) = en Juda Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Isaak zei: ‘Zijn dit je zonen, mijn zoon? Want zij zijn aan je gelijk’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:10** En hij vertelde hem dat zij waarlijk zijn zonen waren: En waarlijk, u hebt gezien dat zij waarlijk mijn zonen zijn. Brontekst: ወነገሮ (wänägäro) = en hij vertelde hem | ከመ (kämä) = opdat | በአማን (bääman) = waarlijk | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | እሙንቱ (emuntu) = zij | ወአማን (wääman) = en waarlijk | ርኢከ (reikä) = u hebt gezien | ከመ (kämä) = opdat | በአማን (bääman) = in waarheid | ውሉድየ (weludyä) = mijn zonen | እሙንቱ (emuntu) = zij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: De spreker wisselt in dit vers, zoals ook in de tekst van Charles (Engelse vertaling uit 1917): eerst vertelt Jakob, daarna spreekt hij tot Isaak. **31:11** En zij kwamen dichterbij, en hij wendde zich en kuste hen en omhelsde hen allen tezamen. Brontekst: ወቀርቡ (wäqärbu) = en zij kwamen dichterbij | ኀቤሁ (khäbehu) = bij hem | ወተመይጠ (wätämäytä) = en hij wendde zich | ወሰዐሞሙ (wäsäämomu) = en hij kuste hen | ወሐቀፎሙ (wähäqäfomu) = en omhelsde hen | ለኵሎሙ (läkwlomu) = alle | ኅቡረ (kheburä) = tezamen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De zegen over Levi en Juda **31:12** En de geest van profetie kwam neer in zijn mond, en hij nam Levi bij zijn rechterhand en Juda bij zijn linkerhand. Brontekst: ወመንፈሰ (wämänfäsä) = en de geest van | ትንቢት (tenbit) = van profetie | ወረደ (wärädä) = kwam neer | ውስተ (westä) = in | አፉሁ (äfuhu) = zijn mond | ወአኀዞ (wääkhäzo) = en hij nam | ለሌዊ (lälewi) = Levi | በየማናዊ (bäyämanawi) = bij de rechter | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ወይሁዳሃ (wäyhudaha) = en Juda | በፀጋማዊ (bätsägamawi) = bij de linker | እዴሁ (edehu) = zijn hand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:13** En hij wendde zich eerst tot Levi en begon hem eerst te zegenen, en zei tot hem: Moge de Heer van alles je zegenen; Hij is de Heer van alle eeuwen. Brontekst: ወተመይጠ (wätämäytä) = en hij wendde zich | ኀበ (khäbä) = tot | ሌዊ (lewi) = Levi | ቅድመ (qedmä) = eerst | ወአኀዘ (wääkhäzä) = en begon | ይባርኮ (yebarko) = hem te zegenen | መቅድመ (mäqdmä) = eerst | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ይባርከ (yebarkä) = moge zegenen | እግዚአ (egziä) = de Heer van | ኵሉ (kwlu) = heel | ውእቱ (wetu) = Hij is | እግዚአ (egziä) = de Heer van | ኵሉ (kwlu) = heel | ዓለማት (alämat) = de eeuwen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier de voorrang van Levi blijkt; zie Testament van Levi 9. Voetnoot Lezing: Charles heeft aan het slot nog: ‘en u en uw kinderen tot in alle eeuwen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:14** En moge Yahweh aan jou en aan je zaad grote grootheid tot eer geven, en moge Hij jou en je zaad tot Hem laten naderen uit al wat vlees is, opdat je dient in Zijn heiligdom, als de engelen van het aangezicht en als de heiligen. Brontekst: ወየሀብከ (wäyähäbkä) = en moge geven | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለከ (läkä) = aan jou | ወለዘርእከ (wäläzärkä) = en aan je zaad | ዕበየ (ebäyä) = grootheid | ዐባየ (äbayä) = grote | ለክብር (läkbr) = tot eer | ወኪያከ (wäkiyakä) = en jou | ወዘርእከ (wäzärkä) = en je zaad | ያቅርብ (yaqrb) = moge doen naderen | ኀቤሁ (khäbehu) = tot Hem | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ዘሥጋ (zäsga) = vlees | ከመ (kämä) = opdat | ይትለአክ (yetlääk) = hij dient | ውስተ (westä) = in | መቅደሱ (mäqdäsu) = Zijn heiligdom | ከመ (kämä) = als | መላእክተ (mälaktä) = de engelen van | ገጽ (gäts) = het aangezicht | ወከመ (wäkämä) = en als | ቅዱሳን (qedusan) = de heiligen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Levi in het heiligdom dient zoals de twee hoogste rangen van engelen in de hoogste hemel. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘Zoals zij zal het zaad van je zonen zijn tot eer en grootheid en heiligheid, en moge Hij hen groot maken tot in alle eeuwen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:15** En vorsten en rechters en boden zullen zij zijn voor heel het zaad van de zonen van Jakob; het woord van Yahweh zullen zij in gerechtigheid verkondigen, en al Zijn oordelen zullen zij in gerechtigheid oordelen. Brontekst: ወመኳንንተ (wämäkwanntä) = en vorsten | ወመሳፍንተ (wämäsafntä) = en rechters | ወመላእክተ (wämälaktä) = en boden | ይከውኑ (yekäwnu) = zij zullen zijn | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ዘርአ (zärä) = zaad | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ቃሎ (qalo) = het woord van | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | ይነግሩ (yenägru) = zij zullen verkondigen | ወኵሎ (wäkwlo) = en al | ኵነኔሁ (kwnänehu) = Zijn oordelen | በጽድቅ (bätsdq) = in gerechtigheid | ይኴንኑ (yekwennu) = zij zullen oordelen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de nakomelingen van Levi niet alleen priesters zijn maar ook heersers van het volk, zoals later de Makkabeeuwse priester-vorsten; zie Testament van Levi 8. Voetnoot Lezing: ወመላእክተ (‘en boden’, letterlijk ‘engelen’): Charles heeft ‘opperhoofden’. Charles heeft hierna nog: ‘En zij zullen Mijn wegen aan Jakob verkondigen en Mijn paden aan Israël. De zegen van Yahweh zal in hun mond gelegd worden om heel het zaad van de geliefde te zegenen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:16** Jou heeft je moeder genoemd, je naam Levi, en waarlijk heeft zij je naam genoemd: verbonden aan Yahweh zul je zijn en deelgenoot van alle zonen van Jakob. Brontekst: ኪያከ (kiyakä) = jou | ጸውዐት (tsäwät) = noemde | እምከ (emkä) = je moeder | ስመከ (semäkä) = je naam | ሌዊሃ (lewiha) = Levi | ወበአማን (wäbääman) = en waarlijk | ጸውዐት (tsäwät) = riep | ስመከ (semäkä) = je naam | ልጹቆ (letsuqo) = verbonden | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = aan Yahweh | ትከውን (tekäwn) = je zult zijn | ወሱታፌ (wäsutafe) = en deelgenoot | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit een woordspeling is op de naam Levi (‘verbonden’); zie Gen. 29:34 en Num. 18:2 en 18:4. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘Moge Zijn tafel de jouwe zijn en eet daarvan, jij en je zonen; moge je tafel vol zijn tot in alle geslachten, en je spijs niet ontbreken tot in alle eeuwigheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:34; Num 18:2; Num 18:4 **31:17** En allen die je haten, zullen voor je aangezicht neervallen, en al je vijanden zullen uitgeroeid worden en omkomen; wie je zegent, is gezegend, en elk volk dat je vervloekt, zal vervloekt zijn. Brontekst: ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | እለ (elä) = die | ይጸልኡከ (yetsälukä) = je haten | ቅድሜከ (qedmekä) = voor je aangezicht | ይደቁ (yedäqu) = zullen vallen | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ፀርከ (tsärkä) = je vijand | ይሠረዉ (yesäräwu) = zullen uitgeroeid worden | ወይትሐጐሉ (wäythägwälu) = en omkomen | ዘይባርከከ (zäybarkäkä) = wie je zegent | ቡሩክ (buruk) = gezegend | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ሕዝብ (hezb) = het volk | ዘይረግሙከ (zäyrägmukä) = wie je vervloeken | ይኩኑ (yekunu) = zullen zijn | ርጉማነ (regumanä) = vervloekten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:18** En tot Juda zei hij: Moge Yahweh je kracht en sterkte geven om allen die je haten te vertrappen; wees een vorst, jij en een van je zonen, over de zonen van Jakob; moge je naam en de naam van je zonen gaan en rondtrekken in heel het land en de steden. Brontekst: ወለይሁዳሂ (wäläyhudahi) = en tot Juda | ይቤሎ (yebelo) = zei tot hem | የሀብከ (yähäbkä) = geve je | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኀይለ (khäylä) = kracht | ወጽንዐ (wätsnä) = en sterkte | ከመ (kämä) = opdat | ትኪዶሙ (tekidomu) = je hen vertrapt | ለኵሎሙ (läkwlomu) = van allen | እለ (elä) = die | ይጸልኡከ (yetsälukä) = je haten | መኰንነ (mäkwännä) = een vorst | ኩን (kun) = wees | አንተ (äntä) = jij | ወአሐዱ (wäähädu) = en één | እምነ (emnä) = van | ውሉድከ (weludkä) = je zonen | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ስምከ (semkä) = je naam | ወስመ (wäsmä) = en de naam van | ውሉድከ (weludkä) = je kinderen | ይኩን (yekun) = moge zijn | ዘየሐውር (zäyähäwr) = dat gaat | ወዘያንሶሱ (wäzäyansosu) = en rondtrekt | ውስተ (westä) = in | ኵላ (kwla) = heel | ምድር (medr) = land | ወአህጉር (wäähgur) = en steden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) vraagt zich af of met ‘een van je zonen’ de Messias uit Juda bedoeld is, maar vindt de hoop dan wel vaag uitgedrukt; waarschijnlijker is volgens hem de historische David. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘Dan zullen de volken vrezen voor je aangezicht, en alle natiën zullen beven’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:19** In jou zij de hulp van Jakob, en in jou zal gevonden worden de redding van Israël. Brontekst: ብከ (bekä) = in jou | ይኩን (yekun) = zij | ረድኤቱ (rädetu) = de hulp van | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወብከ (wäbkä) = en in jou | ትትረከብ (teträkäb) = zal gevonden worden | መድኀኒተ (mädkhänitä) = redding van | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:20** En op de dag dat je zit op de troon van de eer van je gerechtigheid, zal er grote vrede zijn voor heel het zaad van de zonen van de geliefde. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op | ዕለተ (elätä) = de dag dat | ትነብር (tenäbr) = je zit | ውስተ (westä) = in | መንበረ (mänbärä) = de troon van | ክብረ (kebrä) = de eer van | ጽድቅከ (tsedqkä) = je gerechtigheid | ትከውን (tekäwn) = zal zijn | ዐባይ (äbay) = grote | ሰላም (sälam) = vrede | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ዘርአ (zärä) = zaad | ውሉዱ (weludu) = de zonen van | ለፍቁር (läfqur) = van de geliefde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘de geliefde’ Abraham is. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘En gezegend zal hij zijn die je zegent; en allen die je haten en je kwellen en je vervloeken, zullen uitgeroeid en van de aarde vernietigd en vervloekt worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:21** En hij wendde zich en kuste hem opnieuw en omhelsde hem, en verheugde zich zeer, want hij had de zonen van Jakob, zijn zoon, waarlijk gezien. Brontekst: ወተመይጠ (wätämäytä) = en hij wendde zich | ወሰዐሞ (wäsäämo) = en kuste hem | ዳግመ (dagmä) = opnieuw | ወሐቀፎ (wähäqäfo) = en hij omhelsde hem | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ዐቢየ (äbiyä) = zeer | እስመ (esmä) = omdat | ርእየ (reyä) = hij zag | ውሉዶ (weludo) = de zonen van | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ዘበጽድቅ (zäbätsdq) = waarlijk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:22** En hij kwam tevoorschijn van tussen zijn voeten en viel neer en boog zich voor hem, en hij zegende hen. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en hij kwam uit | እማእከለ (emakälä) = van tussen | እገሪሁ (egärihu) = zijn voeten | ወወድቀ (wäwädqä) = en viel neer | ወሰገደ (wäsägädä) = en boog zich | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወባረኮሙ (wäbaräkomu) = en hij zegende hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob die nacht bij zijn vader Isaak bleef en dat zij met vreugde aten en dronken; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:23** En hij liet beide zonen van Jakob neerliggen, de een aan zijn rechterhand en de ander aan zijn linkerhand, en het werd hem tot gerechtigheid gerekend. Brontekst: ወአኖሙ (wäänomu) = en hij liet hen neerliggen | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | አሐደ (ähädä) = één | በይምኑ (bäymnu) = aan zijn rechterhand | ወአሐደ (wäähädä) = en de een | በፅግሙ (bätsgmu) = aan zijn linkerhand | ወተኆለቆ (wätäkholäqo) = en het werd gerekend | ሎቱ (lotu) = hem | ጽድቀ (tsedqä) = tot gerechtigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:24** En Jakob vertelde zijn vader alles in de nacht, hoe Yahweh hem grote barmhartigheid bewezen had. Brontekst: ወነገረ (wänägärä) = en vertelde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኵሎ (kwlo) = alles | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | በሌሊት (bälelit) = in de nacht | ዘከመ (zäkämä) = hoe | ገብረ (gäbrä) = deed | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ሣህለ (sahlä) = barmhartigheid | ዐቢይ (äbiy) = grote Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Yahweh hem voorspoed gaf op al zijn wegen en hem voor alle kwaad behoed had; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:25** En Isaak zegende de Elohim van zijn vader Abraham, die Zijn barmhartigheid en Zijn gerechtigheid niet had weggenomen van de zoon van Zijn dienaar Isaak. Brontekst: ወባረከ (wäbaräkä) = en zegende | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አምላከ (ämlakä) = Elohim | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ዘኢኀደገ (zäikhädägä) = die niet had weggenomen | ምሕረቶ (mehräto) = Zijn barmhartigheid | ወጽድቆ (wätsdqo) = en Zijn gerechtigheid | እምወልደ (emwäldä) = van de zoon van | ገብሩ (gäbru) = Zijn dienaar | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘van de zonen van Zijn dienaar Isaak’; de Beta-tekst heeft ‘de zoon’. ### Rebekka reist mee naar Betel **31:26** En in de morgen vertelde Jakob zijn vader Isaak het gebed dat hij tot Yahweh gebeden had, en het visioen dat hij gezien had, en dat hij een altaar gebouwd had, en dat alles gereed was voor het offer, om het te doen voor het aangezicht van Yahweh zoals hij gebeden had, en dat hij gekomen was om hem op een ezel te laten rijden. Brontekst: ወበነግህ (wäbänägh) = en in de morgen | ነገረ (nägärä) = vertelde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ጸሎተ (tsälotä) = een gebed | ዘጸለየ (zätsäläyä) = dat hij gebeden had | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ወራእየ (wärayä) = en het gezicht | ዘርእየ (zäryä) = dat hij gezien had | ወከመ (wäkämä) = en dat | ሐነጸ (hänätsä) = hij gebouwd had | ምሥዋዐ (meswaä) = een altaar | ወኵሉ (wäkwlu) = en dat alles | ድልው (delw) = gereed | ለመሥዋዕት (lämäswat) = voor het offer | ለገቢር (lägäbir) = om te doen | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በከመ (bäkämä) = zoals | ጸለየ (tsäläyä) = hij gebeden had | ወከመ (wäkämä) = en dat | መጽአ (mätsä) = hij gekomen was | ይጽዐኖ (yetsäno) = hem te laten rijden | ዲበ (dibä) = op | አድግ (ädg) = een ezel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:27** En Isaak zei tot Jakob, zijn zoon: Ik kan niet met je meekomen, want ik ben oud geworden en kan de weg niet verdragen; ga, mijn zoon, in vrede, want ik ben honderd vijfenzestig jaar oud. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ኢይክል (iykl) = ik kan niet | መጺአ (mätsiä) = komen | ምስሌከ (meslekä) = met je | እስመ (esmä) = omdat | ረሣእኩ (räsaku) = ik ben oud geworden | ወኢይክል (wäiykl) = en ik kan niet | ተዐግሦ (täägso) = verdragen | በፍኖት (bäfnot) = de weg | ሖር (hor) = ga | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | በሰላም (bäsälam) = in vrede | እስመ (esmä) = omdat | ወልደ (wäldä) = ben ik | ምእት (met) = honderd | ወስሳ (wässa) = en zestig | ወኀምስቱ (wäkhämstu) = en vijf | ዓመት (amät) = jaar | አነ (änä) = ik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘vandaag’ bij Isaaks leeftijd en daarna nog: ‘zet je moeder op een ezel en laat haar met je gaan’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:28** En ik weet, mijn zoon, dat je om mij gekomen bent. Brontekst: ወአአምር (wääämr) = en ik weet | አነ (änä) = ik | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ከመሰ (kämäsä) = dat | በእንቲአየ (bäntiäyä) = om mij | መጻእከ (mätsakä) = je gekomen bent Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en gezegend zij deze dag waarop je mij levend hebt gezien, en ook ik heb jou gezien, mijn zoon’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:29** En wees voorspoedig en volbreng het gebed dat je gebeden hebt, en stel je gebed niet uit, want je zult daarover ter verantwoording geroepen worden. Brontekst: ወተሰራሕ (wätäsärah) = en wees voorspoedig | ወግበር (wägbär) = en volbreng | ጸሎተ (tsälotä) = een gebed | እንተ (entä) = die | ጸለይከ (tsäläykä) = je gebeden hebt | ወኢታጐንዲ (wäitagwändi) = en stel niet uit | ጸሎተከ (tsälotäkä) = je gebed | እስመ (esmä) = omdat | ትትኃሠሥ (tetkhasäs) = je zult ter verantwoording geroepen worden | ጸሎተ (tsälotä) = een gebed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘haast je daarom het te volbrengen, en moge het Hem behagen die alle dingen gemaakt heeft, aan wie je de gelofte gedaan hebt’; dat staat niet in de Beta-tekst. **31:30** En hij zei tot Rebekka: Ga met Jakob, je zoon; en Rebekka ging met Jakob, haar zoon, en Debora met haar, en zij kwamen aan in Betel. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ለርብቃ (lärbqa) = aan Rebekka | ሖሪ (hori) = ga | ምስለ (meslä) = met | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወልድኪ (wäldki) = je zoon | ወሖረት (wähorät) = en ging | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ምስለ (meslä) = met | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወዲቦራ (wädibora) = en Debora | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ወበጽሑ (wäbätshu) = en zij kwamen aan | ውስተ (westä) = in | ቤቴል (betel) = Betel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:8. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 35:8 **31:31** En Jakob herinnerde zich het gebed waarmee zijn vader hem gezegend had, en zijn twee zonen, Levi en Juda, en verheugde zich en zegende de Elohim van zijn vaders, Abraham en Isaak. Brontekst: ወተዘከረ (wätäzäkärä) = en hij herinnerde zich | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ጸሎተ (tsälotä) = een gebed | እንተ (entä) = die | ባረኮ (baräko) = hem gezegend had | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወክልኤተ (wäkletä) = en twee | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ሌዊሃ (lewiha) = Levi | ወይሁዳሃ (wäyhudaha) = en Juda | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ለአምላከ (läämlakä) = de Elohim van | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaders | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወይስሐቅ (wäyshäq) = en Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **31:32** En hij zei: Nu weet ik dat ik een eeuwige hoop heb, en ook mijn zonen, voor het aangezicht van de Elohim van allen. En zo is het bepaald over hen beiden; en zij brengen het voor hen omhoog als eeuwig getuigenis op de hemelse tafelen, zoals Isaak hen gezegend heeft. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ይእዜ (yeze) = nu | አእመርኩ (ämärku) = ik weet | ከመ (kämä) = opdat | ብየ (beyä) = in mij is | ተስፋ (täsfa) = hoop | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ወለውሉድየሂ (wäläwludyähi) = en ook voor mijn zonen | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አምላከ (ämlakä) = Elohim | ኵሉ (kwlu) = heel | ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | ሥሩዕ (seru) = bepaald | በእንተ (bäntä) = over | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ወያዐርጉ (wäyaärgu) = en zij brengen omhoog | ሎሙ (lomu) = voor hen | በስምዕ (bäsm) = als getuigenis | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | በከመ (bäkämä) = zoals | ባረኮሙ (baräkomu) = zegende hen | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 32 _Levi als priester; de tweede tiende; het gezicht van Jakob_ ### Levi's droom **32:1** En hij bleef die nacht in Betel, en Levi droomde dat zij hem aanstelden en hem maakten tot priester voor Elohim, de Allerhoogste, hem en zijn zonen tot in eeuwigheid. Brontekst: ወኀደረ (wäkhädärä) = en bleef | በይእቲ (bäyti) = in die | ሌሊት (lelit) = nacht | ውስተ (westä) = in | ቤቴል (betel) = Betel | ወሐለመ (wähälämä) = en droomde | ሌዊ (lewi) = Levi | ከመ (kämä) = dat | ሤምዎ (semwo) = zij hem aanstelden | ወረሰይዎ (wäräsäywo) = en hem maakten | ለክህነት (läkhnät) = voor het priesterschap | ለአምላክ (läämlak) = voor Elohim | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ኪያሁ (kiyahu) = hem | ወውሉዶ (wäwludo) = en zijn zonen | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:22. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat de titel ‘priester van de Allerhoogste Elohim’ (Gen. 14:18–20, Melchisedek) later door de Makkabeeuwse priester-koningen werd gebruikt; zie ook Testament van Levi 8 en 5. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat hij uit zijn slaap ontwaakte en Yahweh zegende; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 14:18–20; Gen 28:22 ### De tweede tiende **32:2** En Jakob stond in de morgen vroeg op, op de veertiende van deze maand. Brontekst: ወጌሰ (wägesä) = en stond vroeg op | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | በነግህ (bänägh) = in de morgen | አመ (ämä) = op de | ዐሡሩ (äsuru) = tien | ወረቡዑ (wäräbuu) = en vier | ለዝ (läz) = van deze | ወርኅ (wärkh) = maand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij een tiende gaf van alles wat met hem was gekomen, van mensen en vee, van goud en elk voorwerp en kleed: van alles gaf hij tienden; dat staat niet in de Beta-tekst. **32:3** En in die dagen werd Rachel zwanger van Benjamin, haar zoon, en Jakob telde zijn zonen vanaf hem. Brontekst: ወበውእቶን (wäbäwton) = en in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ፀንሰት (tsänsät) = werd zwanger | ይእቲ (yeti) = zij | ራሔል (rahel) = Rachel | ብንያምሃ (benyamha) = Benjamin | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወኆለቈ (wäkholäqwä) = en hij telde | እምኔሁ (emnehu) = van hem | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:16–18. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Levi, geteld vanaf Benjamin, de tiende zoon is en daarom volgens de wet van de tiende aan Yahweh toeviel (zie Lev. 27:32); ook in Pirke de Rabbi Eliëzer 37 wordt Levi als tiende geteld. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat Levi aan het deel van Yahweh toeviel en dat zijn vader hem de priesterkleren aantrok en zijn handen vulde (een vaste uitdrukking voor de aanstelling tot priester; zie Ex. 28:41 en 29:9); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 35:16–18; Ex 28:41; Ex 29:9; Lev 27:32 **32:4** En op de vijftiende van deze maand bracht hij op het altaar veertien stieren uit de runderen en achtentwintig rammen en negenenveertig schapen en zestig lammeren en negenentwintig bokjes als brandoffer op het altaar, en een welgevallig offer tot een aangename geur voor Elohim. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op de | ወሡሩ (wäsuru) = tien | ወኀሙሱ (wäkhämusu) = en vijf | ለዝ (läz) = van deze | ወርኅ (wärkh) = maand | አብአ (äbä) = hij bracht | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | አስዋረ (äswarä) = stieren | እምአልህምት (emälhmt) = uit de runderen | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ወአርባዕተ (wäärbatä) = en vier | ወአብሐኰ (wääbhäkwä) = en rammen | ዕሥራ (esra) = twintig | ወሰማኒተ (wäsämanitä) = en acht | ወአባግዐ (wääbagä) = en schapen | አርብዓ (ärba) = veertig | ወተስዐተ (wätäsätä) = en negen | ወመሓስአ (wämähasä) = en lammeren | ስሳ (sesa) = zestig | ወመሓስአ (wämähasä) = en | ጠሊ (täli) = bokjes | ዕሥራ (esra) = twintig | ወተስዐተ (wätäsätä) = en negen | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ውስተ (westä) = in | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወቍርባነ (wäqwrbanä) = en een offer | ሥሙረ (semurä) = welgevallig | ለመዓዛ (lämäaza) = tot een geur | ሠናይ (sänay) = aangename | ቅድመ (qedmä) = voor | አምላክ (ämlak) = Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles merkt op dat de aantallen niet overeenkomen met de voorschriften van de wet voor het Loofhuttenfeest (Num. 29:12–40; Lev. 23:34–36 en 23:39–44). Voetnoot Lezing: አመ ወሡሩ ወኀሙሱ (‘op de tien en vijf’): ወሡሩ is waarschijnlijk een schrijffout voor ዐሡሩ; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de vijftiende’. De aantallen verschillen: Charles heeft zeven lammeren en eenentwintig bokjes, de Beta-tekst zestig (ስሳ) en negenentwintig. Zie ook: Lev 23:34–36; Lev 23:39; Num 29:12–30:1 **32:5** Dit was zijn gave, voortkomend uit het gebed dat hij gebeden had, dat hij de tiende zou geven, met hun offers en hun plengoffers. Brontekst: ዝውእቱ (zewtu) = dit was | መባኡ (mäbau) = zijn gave | እምጸሎት (emtsälot) = uit het gebed | እንተ (entä) = dat | ጸለየ (tsäläyä) = hij gebeden had | ከመ (kämä) = dat | የዐሥር (yääsr) = hij de tiende zou geven | ምስለ (meslä) = met | መሥዋዕቶሙ (mäswatomu) = hun offers | ወለሞጻሕቶሙ (wälämotsahtomu) = en hun drankoffers Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:6** En toen het vuur het verteerd had, liet hij daarop wierook opgaan, boven het vuur, bovenop. Brontekst: ወሶበ (wäsobä) = en toen | በልዖ (bälo) = verteerd had | እሳት (esat) = het vuur | የዐጥን (yäätn) = liet hij opgaan | ስኂነ (sekhinä) = wierook | ዲቤሁ (dibehu) = daarop | ለእሳት (läsat) = boven het vuur | መልዕልቶ (mällto) = bovenop Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij als dankoffer twee stieren, vier rammen, vier schapen, vier bokken, twee eenjarige schapen en twee bokjes offerde, en dat hij zo elke dag deed, zeven dagen lang; dat staat niet in de Beta-tekst. **32:7** En hij at, hij en al zijn zonen en zijn mannen, daar zeven dagen in vreugde, en zegende en dankte Yahweh, die hem bevrijd had uit al zijn benauwdheden en die hem zijn gebed gaf. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en hij was | እንዘ (enzä) = terwijl | ይበልዕ (yebäl) = hij at | ውእቱ (wetu) = hij | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en al | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወሰብኡ (wäsäbu) = en zijn mannen | በፍሥሓ (bäfsha) = in vreugde | በህየ (bähyä) = daar | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ወይባርኮ (wäybarko) = en zegende | ወያአኵቶ (wäyaäkwto) = en dankte | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | ለዘ (läzä) = die | ባልሖ (balho) = hem bevrijd had | እምኵሉ (emkwlu) = uit al | ምንዳቤሁ (mendabehu) = zijn benauwdheden | ወለዘ (wäläzä) = en die | ወሀቦ (wähäbo) = gaf | ጸሎቶ (tsäloto) = zijn gebed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:8** En hij gaf de tiende van alle reine dieren en maakte ze tot brandoffer, en de onreine dieren gaf hij aan Levi, zijn zoon, en alle zielen van de mensen gaf hij. Brontekst: ወዐሠረ (wääsärä) = en hij gaf de tiende van | ኵሎ (kwlo) = alles | እንስሳ (enssa) = dieren | ንጹሐ (netsuhä) = reine | ወገብሮ (wägäbro) = en maakte ze | ጽንሐሐ (tsenhähä) = brandoffer | ወእንስሳ (wänssa) = en dieren | ርኩሰ (rekusä) = onreine | ወሀቦ (wähäbo) = gaf hij | ለሌዊ (lälewi) = aan Levi | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወነፍሳተ (wänäfsatä) = en zielen van | ሰብእ (säb) = mensen | ኵሎ (kwlo) = alles | ወሀቦ (wähäbo) = gaf hij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Testament van Levi 9: ‘En hij betaalde door mij de tienden van alles aan Yahweh.’ Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘maar de onreine dieren gaf hij (niet) aan Levi, zijn zoon’; de Beta-tekst heeft zonder ‘niet’: ‘gaf hij aan Levi’. **32:9** En Levi diende als priester in Betel in het bijzijn van Jakob, zijn vader, boven zijn tien broers, en hij was daar priester. Brontekst: ወተክህነ (wätäkhnä) = en diende als priester | ሌዊ (lewi) = Levi | በቤቴል (bäbetel) = in Betel | ቅድመ (qedmä) = in het bijzijn van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | እምዐሠርቱ (emäsärtu) = boven zijn tien | አኃዊሁ (äkhawihu) = zijn broers | ወሀሎ (wähälo) = en hij was | ህየ (heyä) = daar | ካህነ (kahnä) = priester Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: Met ‘de tiende’ is de tweede tiende bedoeld; zie Num. 18:26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en Jakob gaf zijn gelofte: zo gaf hij opnieuw de tiende aan Yahweh en heiligde die, en zij werd Hem heilig’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Num 18:26 **32:10** En daarom is op de hemelse tafelen een wet bepaald om de tiende opnieuw te tienden, om hem te eten voor het aangezicht van Yahweh, op de plaats die uitgekozen is om Zijn naam daarop te laten wonen, jaar na jaar. Brontekst: ወበእንተዝ (wäbäntäz) = en daarom | ሥሩዕ (seru) = is bepaald | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen | ሰማይ (sämay) = de hemel | ሕግ (heg) = een wet | ለዐሥሮ (lääsro) = om te tienden | ዓሥራት (asrat) = de tiende | ካዕበ (kabä) = opnieuw | ለበሊዖቱ (läbäliotu) = om het te eten | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በመካን (bämäkan) = op de plaats | በኀበ (bäkhäbä) = waar | ተኀርየ (täkhäryä) = uitgekozen is | ይኅድር (yekhdr) = zal wonen | ስሙ (semu) = Zijn naam | ላዕሌሁ (lalehu) = daarop | ዓም (am) = jaar | እምዓም (emam) = na jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Deut. 14:23 (en Tobit 1:7). Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en voor deze wet is er geen grens van dagen tot in eeuwigheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Deut 14:23 **32:11** Dat is een geschreven voorschrift, om jaar na jaar te doen: de tiende opnieuw eten voor het aangezicht van Yahweh, op de plaats die uitgekozen is. Brontekst: ውእቱ (wetu) = dat | ሥርዐት (serät) = inzetting | ጽሑፍ (tsehuf) = geschreven | ለገቢሮቱ (lägäbirotu) = om het te doen | ዓመት (amät) = jaar | እምዓመት (emamät) = van jaar | ለበሊዐ (läbäliä) = om te eten | ዓሥራት (asrat) = de tiende | ዳግመ (dagmä) = opnieuw | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በመካን (bämäkan) = op de plaats | በኀበ (bäkhäbä) = waar | ተኀርየ (täkhäryä) = uitgekozen is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en niets daarvan zal overblijven van dit jaar tot het volgende jaar’; dat staat niet in de Beta-tekst. **32:12** Want in zijn jaar moet het zaad gegeten worden tot de dagen van de oogst van het zaad van het jaar, en de wijn tot de dagen van de wijn, en de olie tot de dagen van zijn tijd. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በዓመቲሁ (bäamätihu) = in zijn jaar | ይትበላዕ (yetbäla) = gegeten worden | ዘርእ (zär) = het zaad | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = de | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሐሪፍ (härif) = oogst | ዘርአ (zärä) = zaad | ዓመት (amät) = jaar | ወወይን (wäwäyn) = en de wijn | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = in de dagen van | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ወይን (wäyn) = de wijn | ወለዘይት (wäläzäyt) = en de olie | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = in de dagen van | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ጊዜ (gize) = de tijd van | መዋዕሊሁ (mäwalihu) = zijn dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:13** Alles wat ervan overblijft en veroudert, zal verontreinigd zijn; het moet met vuur verbrand worden, want het is onrein geworden. Brontekst: ኵሉ (kwlu) = alles | ዘይተርፍ (zäytärf) = wat overblijft | እምኔሁ (emnehu) = ervan | ወዘይበሊ (wäzäybäli) = en wat veroudert | ይኩን (yekun) = zal zijn | ስኡበ (seubä) = verontreinigd | በእሳት (bäsat) = met vuur | የዐይ (yääy) = moet verbrand worden | እስመ (esmä) = omdat | ኮነ (konä) = het is geworden | ርኩሰ (rekusä) = onrein Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:14** En zo zullen zij het tezamen eten in het heilige huis, en zij zullen het niet laten verouderen. Brontekst: ወከማሁ (wäkämahu) = en zo | ይብልዕዎ (yeblwo) = zij het eten | ኅቡረ (kheburä) = tezamen | በቤት (bäbet) = in het huis | ቅዱስ (qedus) = heilig | ወኢያብልይዎ (wäiyablywo) = en zij laten het niet verouderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:15** En alle tienden van de runderen en de schapen zullen heilig zijn voor Yahweh en voor Zijn priesters, die zij voor Zijn aangezicht eten, jaar na jaar. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en alle | ዓሥራተ (asratä) = de tienden van | ላህም (lahm) = runderen | ወአባግዕ (wääbag) = en de schapen | ቅዱስ (qedus) = heilig | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh | ወለካህናቲሁ (wäläkahnatihu) = en voor Zijn priesters | ይኩን (yekun) = zullen zijn | ዘይበልዑ (zäybälu) = die zij eten | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor Hem | ዓመት (amät) = jaar | እምዓመት (emamät) = van jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Lev. 27:32 en 2 Kron. 31:6; Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat deze tienden verder in het Oude Testament niet bevestigd worden. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘want zo is het bepaald en gegraveerd over de tiende op de hemelse tafelen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Lev 27:32; 2 Kron 31:6 ### Het gezicht van Jakob **32:16** En in de volgende nacht, op de tweeëntwintigste van de dagen van deze maand, besloot Jakob die plaats te bouwen en het voorhof te omringen en het te heiligen en het heilig te maken tot in eeuwigheid, voor zichzelf en voor zijn zonen na hem. Brontekst: ወበሌሊት (wäbälelit) = en bij nacht | ካልእት (kalt) = volgende | አመ (ämä) = op de | ዕሥራ (esra) = twintig | ወሰኑዩ (wäsänuyu) = en twee | ለመዋዕለ (lämäwalä) = van de dagen van | ዝወርኅ (zewärkh) = van deze maand | መከረ (mäkärä) = besloot | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = opdat | ይሕንጽ (yehnts) = hij zou bouwen | ውእተ (wetä) = die | መካነ (mäkanä) = een plaats | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይጥቅም (yetqm) = te omringen | ዐጸደ (ätsädä) = het voorhof | ወይቀድሶ (wäyqädso) = en het zou heiligen | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይግበሮ (yegbäro) = hij zou maken | ቅዱሰ (qedusä) = heilig | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwig | ሎቱ (lotu) = voor zichzelf | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | እምድኅሬሁ (emdkhrehu) = na hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:17** En Yahweh verscheen hem in de nacht en zegende hem en zei tot hem: **„Je naam zal niet alleen Jakob genoemd worden, maar Israël zullen zij je naam noemen.”** Brontekst: ወአስተርአዮ (wäästäräyo) = en verscheen hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በሌሊት (bälelit) = in de nacht | ወባረኮ (wäbaräko) = en zegende | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ኢይጸዋዕ (iytsäwa) = zal niet genoemd worden | ስምከ (semkä) = je naam | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ባሕቲቶ (bahtito) = alleen | አላ (äla) = maar | እስራኤልሃ (esraelha) = Israël | ይሰምዩ (yesämyu) = zij zullen noemen | ስምከ (semkä) = je naam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:10. Voetnoot Lezing: ባሕቲቶ (‘alleen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft het niet: ‘Je naam zal niet Jakob genoemd worden, maar Israël’. Zie ook: Gen 35:10 **32:18** En Hij zei tot hem opnieuw: **„Ik ben Yahweh; Ik heb de hemel en de aarde geschapen, en Ik zal je groot maken en je zeer vermenigvuldigen, en koningen zullen uit jou voortkomen en overal oordelen waar het spoor van de mensenkinderen gegaan is.** Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ካዕበ (kabä) = wederom | አነ (änä) = Ik | ውእቱ (wetu) = ben | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘፈጠርኩ (zäfätärku) = die geschapen heeft | ሰማየ (sämayä) = de hemel | ወምድረ (wämdrä) = en de aarde | ወአልህቀከ (wäälhqäkä) = en Ik zal je groot maken | ወአበዝኀከ (wääbäzkhäkä) = en Ik zal je vermenigvuldigen | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | ጥቀ (teqä) = zeer | ወነገሥት (wänägäst) = en koningen | እምኔከ (emnekä) = uit jou | ይከውኑ (yekäwnu) = zullen voortkomen | ወይኴንኑ (wäykwennu) = en zij zullen oordelen | በኵለሄ (bäkwlähe) = overal | ወእደ (wädä) = en tot waar | ኬደ (kedä) = is gegaan | አሰረ (äsärä) = het spoor van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:11–12. Voetnoot Lezing: ወእደ ኬደ አሰረ: de eerste woorden zijn onzeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘overal waar de voet van de mensenkinderen getreden heeft’. Zie ook: Gen 35:11–12 **32:19** **En Ik zal aan je zaad heel de aarde geven die onder de hemel is, en zij zullen oordelen over alle volken zoals zij willen, en daarna zullen zij heel de aarde verzamelen en haar beërven tot in eeuwigheid.”** Brontekst: ወእሁብ (wähub) = en Ik zal geven | ለዘርእከ (läzärkä) = aan je zaad | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ዘመትሕተ (zämäthtä) = die onder | ሰማይ (sämay) = de hemel | ወይኴንኑ (wäykwennu) = en zij zullen oordelen | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | አሕዛብ (ähzab) = de volken | በከመ (bäkämä) = zoals | ፈቀዱ (fäqädu) = zij willen | ወእምድኅረዝ (wämdkhräz) = en daarna | ያስተጋብኡ (yastägabu) = zij zullen verzamelen | ኵላ (kwla) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ወይወርስዋ (wäywärswa) = en zij zullen het beërven | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier de hele bewoonde aarde aan Israël wordt beloofd, en niet alleen Kanaän zoals in Gen. 35:12. Zie ook: Gen 35:12 **32:20** En Hij was klaar met spreken tot hem, en ging van hem op, en Jakob keek, totdat Hij opgestegen was in de hemel. Brontekst: ወፈጸመ (wäfätsämä) = en Hij had volbracht | ተናገሮ (tänagäro) = te spreken tot hem | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወዐርገ (wäärgä) = en ging op | እምኀቤሁ (emkhäbehu) = van hem | ወይሬኢ (wäyrei) = en zag | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = dat | ዐርገ (ärgä) = Hij opgestegen was | ውስተ (westä) = in | ሰማይ (sämay) = de hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:13. Zie ook: Gen 35:13 **32:21** En hij zag in een visioen van de nacht, en zie, een engel daalde neer uit de hemel, en zeven tafelen waren in zijn handen, en hij gaf ze aan Jakob, en hij las ze, en las alles wat daarin geschreven stond, wat hem en zijn zonen zou geschieden in alle eeuwen. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en hij zag | በራእየ (bärayä) = in het visioen van | ሌሊት (lelit) = nacht | ወናሁ (wänahu) = en zie | መልአክ (mäläk) = een engel | ይወርድ (yewärd) = daalde neer | እምሰማይ (emsämay) = uit de hemel | ወሰብዑ (wäsäbu) = en zeven | ሰሌዳት (säledat) = tafels | ውስተ (westä) = in | እደዊሁ (edäwihu) = zijn handen | ወወሀቦ (wäwähäbo) = en hij gaf ze | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወአንበቦን (wäänbäbon) = en hij las ze | ወአንበበ (wäänbäbä) = en las | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘጽሑፍ (zätshuf) = wat geschreven stond | ውስቴቶን (westeton) = daarin | ዘይከውን (zäykäwn) = wat zou geschieden | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en voor zijn zonen | በኩሉ (bäkulu) = in alle | ዓለማት (alämat) = de eeuwen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie 4 Ezra 14:24 en Jub. 45:16. Zie ook: Ezra 14:24 **32:22** En hij toonde hem alles wat op de tafelen geschreven stond, en zei tot hem: Bouw deze plaats niet en maak er geen eeuwig heiligdom van en woon hier niet, want dit is niet de plaats. Brontekst: ወአርአዮ (wääräyo) = en hij toonde hem | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘጽሑፍ (zätshuf) = wat geschreven stond | ውስተ (westä) = in | ሰሌዳት (säledat) = tafels | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ኢትሕንጽ (ithnts) = bouw niet | ዘንተ (zäntä) = dit | መካነ (mäkanä) = een plaats | ወኢትግበሮ (wäitgbäro) = en maak het niet | መቅደሰ (mäqdäsä) = een heiligdom | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ወኢትኅድር (wäitkhdr) = en woon niet | ዝየ (zeyä) = hier | እስመ (esmä) = omdat | አኮ (äko) = is niet | ዝመካን (zemäkan) = deze plaats Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het heiligdom in Betel niet de enige centrale eredienst mocht worden. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘Ga naar het huis van Abraham, je vader, en woon bij Isaak, je vader, tot de dag van de dood van je vader’; dat staat niet in de Beta-tekst. **32:23** Want in Egypte zul je sterven in vrede, en in dit land zul je begraven worden met eer in het graf van je vaderen, bij Abraham en Isaak. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | ትመውት (temäwt) = zul je sterven | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ወበዛ (wäbäza) = en in dit | ምድር (medr) = land | ትትቀበር (tetqäbär) = je zult begraven worden | በክብር (bäkbr) = met eer | ውስተ (westä) = in | መቃብረ (mäqabrä) = het graf van | አበዊከ (äbäwikä) = jouw vaderen | ምስለ (meslä) = met | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወይስሐቅ (wäyshäq) = en Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. **32:24** Wees niet bang, want zoals je gezien en gelezen hebt, zo zal alles geschieden; en schrijf ook jij alles op zoals je het gezien en gelezen hebt. Brontekst: ኢትፍራህ (itfrah) = wees niet bang | እስመ (esmä) = omdat | በከመ (bäkämä) = zoals | ርኢከ (reikä) = je gezien hebt | ወአንበብከ (wäänbäbkä) = en gelezen hebt | ከማሁ (kämahu) = zo | ይከውን (yekäwn) = zal geschieden | ኵሉ (kwlu) = alles | ወአንተሂ (wääntähi) = en jij ook | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘከመ (zäkämä) = zoals | ርኢከ (reikä) = je zag | ወአንበብከ (wäänbäbkä) = en gelezen hebt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **32:25** En Jakob zei: Heer, hoe zal ik gedenken wat ik gelezen en gezien heb, alles? Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en zei | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እግዚኦ (egzio) = Heer | እፎ (efo) = hoe | እዜከር (ezekär) = zal ik gedenken | ዘከመ (zäkämä) = wat | አንበብኩ (änbäbku) = ik gelezen heb | ወርኢኩ (wäriku) = en gezien heb | ኵሎ (kwlo) = alles Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie 4 Ezra 14:40 en Joh. 14:26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog het antwoord: ‘Ik zal alles bij je in herinnering brengen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ezra 14:40; Joh 14:26 **32:26** En hij ging op van hem. Brontekst: ወዐርገ (wäärgä) = en opsteeg | እምኀቤሁ (emkhäbehu) = van hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij uit zijn slaap ontwaakte, zich alles herinnerde wat hij gelezen en gezien had, en alle woorden opschreef die hij gelezen en gezien had; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De toegevoegde dag **32:27** En hij maakte daar nog een dag en offerde erop, zoals alles wat hij op de vroegere dagen geofferd had, en noemde haar naam Toevoeging, omdat die dag toegevoegd was, en de vroegere dagen noemde hij Feest. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en maakte | በህየ (bähyä) = daar | ዓዲ (adi) = nog | ዕለተ (elätä) = een dag | አሐተ (ähätä) = één | ወሦዐ (wäsoä) = en offerde | ባቲ (bati) = daarop | በከመ (bäkämä) = zoals | ኵሉ (kwlu) = alles | ዘይሠውዕ (zäysäw) = wat hij geofferd had | በመዋዕለ (bämäwalä) = op de dagen | ቀዳሚያት (qädamiyat) = vroegere | ወጸውዐ (wätsäwä) = en noemde | ስማ (sema) = haar naam | ቶሳከ (tosakä) = Toevoeging | እስመ (esmä) = omdat | ተወሰከት (täwäsäkät) = toegevoegd was | ይእቲ (yeti) = dat is | ዕለት (elät) = dag | ወለቀዳሚያት (wäläqädamiyat) = en de eerste | ጸውዖን (tsäwon) = noemde hij | በዓለ (bäalä) = Feest Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit de achtste dag van het Loofhuttenfeest is. De Hebreeuwse naam is aseret, van een wortel die ‘tegenhouden’ betekent; Charles oppert daarom hier ‘Tegenhouding’ te lezen, omdat hij op die dag werd tegengehouden. In de rabbijnse overlevering heette het Loofhuttenfeest bij uitstek ‘het Feest’. **32:28** En zo blijkt dat het zo zou zijn, en het is geschreven op de hemelse tafelen. Brontekst: ወከመዝ (wäkämäz) = en zo | ያስተርኢ (yastäri) = blijkt | ውእቱ (wetu) = het | ከመ (kämä) = opdat | ትኩን (tekun) = het zou zijn | ወጽሑፍ (wätshuf) = en geschreven | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen | ሰማይ (sämay) = de hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘waarom het hem geopenbaard werd dat hij haar moest vieren en toevoegen aan de zeven dagen van het feest’; dat staat niet in de Beta-tekst. **32:29** En haar naam werd Toevoeging genoemd, omdat zij is wat zij opnemen in het getuigenis van de dagen van het feest, volgens het getal van de dagen van het jaar. Brontekst: ወተጸውዐ (wätätsäwä) = en werd genoemd | ስማ (sema) = haar naam | ቶሳከ (tosakä) = Toevoeging | እስመ (esmä) = omdat | እንተ (entä) = die | ያዐርጉ (yaärgu) = zij opnemen | ይእቲ (yeti) = zij is | በስምዐ (bäsmä) = in het getuigenis van | መዋዕለ (mäwalä) = de dagen van | በዓል (bäal) = het feest | በከመ (bäkämä) = zoals | ኆልቈ (kholqwä) = het getal | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘዓመት (zäamät) = van het jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit vers zeer bedorven is; hij stelt voor te lezen: ‘En haar naam werd Tegenhouding genoemd, toen zij werd opgetekend onder de dagen van de feestdagen, naar het getal van de dagen van het jaar.’ ### Debora's dood **32:30** En in de nacht van de drieëntwintigste van deze maand stierf Debora, de min van Rebekka, en zij begroeven haar beneden de stad onder de eik van de rivier; en hij noemde de naam van die plaats: de rivier van Debora, en de eik: de eik van het wenen van Debora. Brontekst: ወበሌሊት (wäbälelit) = en in de nacht | አመ (ämä) = op de | ዕሥራ (esra) = twintig | ወሠሉሱ (wäsälusu) = en drie | ለዝ (läz) = voor deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ሞተት (motät) = stierf | ዲቦራ (dibora) = Debora | ሐፃኒተ (hätsanitä) = min van | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ወቀበርዋ (wäqäbärwa) = en zij begroeven haar | መትሕተ (mäthtä) = beneden | ሀገር (hägär) = de stad | ታሕተ (tahtä) = onder | ባላን (balan) = de eik | ዘፈለግ (zäfäläg) = van de rivier | ወጸውዐ (wätsäwä) = en noemde | ስሞ (semo) = zijn naam | ለውእቱ (läwtu) = die | መካን (mäkan) = plaats | ፈለገ (fälägä) = de rivier van | ዲቦራ (dibora) = Debora | ወበላኖንሃ (wäbälanonha) = en de eik | በላኖን (bälanon) = de eik | ለሐ (lähä) = wenen | ዲቦራ (dibora) = Debora Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:8. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) verwijst naar Gen. 35:8 (Allon-Bachut, ‘eik van het wenen’). Zie ook: Gen 35:8 **32:31** En Rebekka ging weg en keerde terug naar het huis waar zijn vader Isaak was. Brontekst: ወሖረት (wähorät) = en ging | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ወገብአት (wägäbät) = en keerde terug | ውስተ (westä) = naar | ቤት (bet) = het huis | ኀበ (khäbä) = waar | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob door haar hand rammen en schapen en bokken zond, opdat zij voor zijn vader een maaltijd zou bereiden zoals hij verlangde; dat staat niet in de Beta-tekst. **32:32** En hij ging achter zijn moeder aan, totdat hij het land Kabratan naderde, en hij woonde daar. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en hij ging | እምድኅሬሃ (emdkhreha) = achter | ለእሙ (lämu) = zijn moeder aan | እስከ (eskä) = totdat | ቀርበ (qärbä) = hij naderde | ምድረ (medrä) = het land | ከብራታን (käbratan) = Kabratan | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | ህየ (heyä) = daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:16. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat ‘Kabratan’ voortkomt uit een misverstand van de Hebreeuwse woorden voor ‘een eind van het land’ (kivrat ha’arets) in Gen. 35:16; ook de Septuagint nam dit als een eigennaam. Zie ook: Gen 35:16 ### Benjamin geboren **32:33** En Rachel baarde in de nacht een zoon, en zij noemde zijn naam Zoon van mijn smart, want zij had pijn toen zij hem baarde; maar zijn vader noemde zijn naam Benjamin. Brontekst: ወወለደት (wäwälädät) = en zij baarde | ራሔል (rahel) = Rachel | በሌሊት (bälelit) = in de nacht | ወልደ (wäldä) = een zoon | ወጸውዐት (wätsäwät) = en riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ወልደ (wäldä) = zoon van | ሕማምየ (hemamyä) = mijn smart | እስመ (esmä) = omdat | ዐጸበት (ätsäbät) = zij had pijn | ሶበ (sobä) = wanneer | ትወልዶ (tewäldo) = zij hem baarde | ወአቡሁሰ (wääbuhusä) = maar zijn vader | ጸውዐ (tsäwä) = riep | ስሞ (semo) = zijn naam | ብንያምሃ (benyamha) = Benjamin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:17–18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog de datum van Benjamins geboorte: de elfde van de achtste maand, in het eerste jaar van de zesde jaarweek van dit jubeljaar; die staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 35:17–18 **32:34** En Rachel stierf daar en werd begraven in het land Efrata, dat is Betlehem. Brontekst: ወሞተት (wämotät) = en stierf | በህየ (bähyä) = daar | ራሔል (rahel) = Rachel | ወተቀብረት (wätäqäbrät) = en zij werd begraven | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land | ኤፍራታ (efrata) = Efrata | እንተ (entä) = die | ይእቲ (yeti) = dat is | ቤተ (betä) = het huis van | ልሔም (lehem) = brood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:19–20. Zie Betlehem: Betlehem (Efrata) ligt ongeveer 9 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob een zuil bouwde op het graf van Rachel, aan de weg boven haar graf; dat staat niet in de Beta-tekst. In Gen. 35:19 staat ‘langs de weg naar Efrata’. Zie ook: Gen 35:19–20 ## Jubileeën 33 _Ruben en Bilha; de wet tegen bloedschande_ ### Jakob bij Magdaladraef **33:1** En Jakob ging en woonde ten zuiden van Magdaladraef, en hij ging naar zijn vader Isaak, hij en Lea, zijn vrouw, op de nieuwe maan van de tiende maand. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወኀደረ (wäkhädärä) = en nam zijn woning | መንገለ (mängälä) = ten | ደቡበ (däbubä) = het zuiden van | መግደለድራኤፍ (mägdälädraef) = Magdaladraef | ወሖረ (wähorä) = en ging | ኀበ (khäbä) = naar | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ውእቱ (wetu) = hij | ወልያ (wälya) = en Lea | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | አመ (ämä) = op | ሠርቁ (särqu) = de nieuwe maan | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ዓሥር (asr) = tien Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:21 en 35:27. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat Magdaladraef is samengesteld uit de Hebreeuwse woorden voor ‘de toren van Eder van Efrata’; zie Gen. 35:21 (Migdal-Eder) en Testament van Ruben 3:10–15, waar hetzelfde voorval verteld wordt. In de latere joodse overlevering wordt een verklaring gegeven die Ruben vrijpleit; zie Targum Pseudo-Jonatan op Gen. 35:22. Zie ook: Gen 35:21; Gen 35:22; Gen 35:27 ### Ruben en Bilha **33:2** En Ruben zag Bilha, de dienstmaagd van Rachel, de bijvrouw van zijn vader, terwijl zij zich waste in water in het verborgene, en hij beminde haar. Brontekst: ወርእዮ (wäryo) = en zag | ሮቤል (robel) = Ruben | ባላንሃ (balanha) = Bilha | ለአኪተ (lääkitä) = de dienstmaagd van | ራሔል (rahel) = Rachel | ዕቅብተ (eqbtä) = de bijvrouw van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | እንዘ (enzä) = terwijl | ትትሐፀብ (tethätsäb) = zich waste | በማይ (bämay) = in water | በኅቡእ (bäkhbu) = in het verborgene | አፍቀራ (äfqära) = hij beminde haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:22. Zie ook: Gen 35:22 **33:3** En hij verborg zich in de nacht en kwam bij nacht in het huis van Bilha, en hij vond haar liggend op haar bed, alleen, en slapend in haar huis. Brontekst: ወተኀብአ (wätäkhäbä) = en hij verborg zich | በሌሊት (bälelit) = in de nacht | ወቦአ (wäboä) = en kwam binnen | ቤተ (betä) = het huis van | ባላን (balan) = Bilha | ሌሊተ (lelitä) = bij nacht | ወረከባ (wäräkäba) = en hij vond haar | እንዘ (enzä) = terwijl | ትሰክብ (tesäkb) = zij lag | ውስተ (westä) = in | ዐራታ (ärata) = haar bed | ባሕቲታ (bahtita) = alleen | ወትነውም (wätnäwm) = en sliep | ውስተ (westä) = in | ቤታ (beta) = haar huis Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:4** En hij lag bij haar, en zij ontwaakte en zag, en zie, Ruben lag bij haar in het bed. Brontekst: ወሰከበ (wäsäkäbä) = en lag | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ወነቅሀት (wänäqhät) = en zij ontwaakte | ወርእየት (wäryät) = en zag | ወናሁ (wänahu) = en zie | ሮቤል (robel) = Ruben | ይሰክብ (yesäkb) = lag | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ውስተ (westä) = in | ምስካብ (meskab) = het bed Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij de rand van haar dekkleed optilde en hem vastgreep en schreeuwde en merkte dat het Ruben was; dat staat niet in de Beta-tekst. **33:5** En zij schaamde zich voor hem en liet haar hand los van hem, en hij vluchtte. Brontekst: ወተኀፈረት (wätäkhäfärät) = en zij schaamde zich | እምኔሁ (emnehu) = voor hem | ወኀደገት (wäkhädägät) = en zij liet los | እዴሃ (edeha) = haar hand | እምላዕሌሁ (emlalehu) = van hem | ወጐየ (wägwäyä) = en hij vluchtte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:6** En zij jammerde zeer hierom, en zij vertelde het aan niemand. Brontekst: ወትላሑ (wätlahu) = en zij jammerde | በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ነገር (nägär) = dit | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | ወኢነገረት (wäinägärät) = en zij vertelde niet | ወኢለመኑሂ (wäilämänuhi) = en aan niemand | ሰብእ (säb) = mens Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:7** En toen Jakob kwam en haar zocht, zei zij tot hem: Ik ben niet rein voor je, want ik ben onteerd tegenover je; want Ruben heeft mij onrein gemaakt en lag bij mij bij nacht, en ik sliep en wist het niet totdat hij mijn mantel opsloeg en bij mij lag. Brontekst: ወሶበ (wäsobä) = en toen | መጽአ (mätsä) = kwam | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወኀሠሣ (wäkhäsäsa) = en hij zocht haar | ትቤሎ (tebelo) = zij zei tot hem | ኢኮንኩ (ikonku) = ik ben niet | ንጽሕተ (netshtä) = rein | ለከ (läkä) = aan jou | እስመ (esmä) = omdat | ተገመንኩ (tägämänku) = ik ben onteerd | እምኔከ (emnekä) = ten opzichte van jou | እስመ (esmä) = omdat | አርኰሰኒ (ärkwäsäni) = hij heeft mij onrein gemaakt | ሮቤል (robel) = Ruben | ወሰከበ (wäsäkäbä) = en lag | ምስሌየ (mesleyä) = met mij | ሌሊተ (lelitä) = bij nacht | ወአንሰ (wäänsä) = en ik | እነውም (enäwm) = sliep | ወኢያእመርኩ (wäiyamärku) = en ik wist niet | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = totdat | ከሠተ (käsätä) = heeft onthuld | ክነፍየ (kenäfyä) = mijn mantel | ወሰከበ (wäsäkäbä) = en lag | ምስሌየ (mesleyä) = met mij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ተገመንኩ እምኔከ (‘ik ben onteerd tegenover je’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘ik ben onteerd wat jou betreft’. **33:8** En Jakob werd zeer toornig op Ruben, omdat hij bij Bilha gelegen had, omdat hij de mantel van zijn vader onthuld had. Brontekst: ወተምዐ (wätämä) = en hij werd toornig | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ጥቀ (teqä) = zeer | ላዕለ (lalä) = tegen | ሮቤል (robel) = Ruben | እስመ (esmä) = omdat | ሰከበ (säkäbä) = lag | ምስለ (meslä) = met | ባላን (balan) = Bilha | እስመ (esmä) = omdat | ከሠተ (käsätä) = heeft onthuld | ክድነተ (kednätä) = de mantel van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:9** En Jakob naderde haar niet meer, omdat Ruben haar onrein gemaakt had; en ieder die de mantel van zijn vader onthult: zijn daad is zeer slecht, en gruwelijk voor het aangezicht van Yahweh. Brontekst: ወኢቀርባ (wäiqärba) = en naderde haar niet | እንከ (enkä) = meer | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እስመ (esmä) = omdat | አርኰሳ (ärkwäsa) = hij haar onrein gemaakt had | ሮቤል (robel) = Ruben | ወኵሉ (wäkwlu) = en elke | ሰብእ (säb) = mens | ዘከሠተ (zäkäsätä) = die onthult | ክድነተ (kednätä) = de mantel van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | እስመ (esmä) = omdat | እኩይ (ekuy) = slecht | ነገሩ (nägäru) = zijn daad | ጥቀ (teqä) = zeer | ወእስመ (wäsmä) = en omdat | ምኑን (menun) = gruwelijk | ውእቱ (wetu) = dat | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De wet op de hemelse tafelen **33:10** Daarom is op de hemelse tafelen geschreven en bepaald dat een man niet zal liggen bij de vrouw van zijn vader en de mantel van zijn vader niet zal onthullen, want het is onrein; zij zullen samen zeker sterven, de man die bij de vrouw van zijn vader ligt, en ook de vrouw, want hun daad is onrein op de aarde. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ጽሑፍ (tsehuf) = geschreven | ወሥሩዕ (wäsru) = en bepaald | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = tafelen van | ሰማይ (sämay) = hemel | ከመ (kämä) = dat | ኢይስክብ (iyskb) = niet zal liggen | ብእሲ (besi) = een man | ምስለ (meslä) = bij | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢይክሥት (iykst) = niet zal onthullen | ክድነተ (kednätä) = de mantel van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | እስመ (esmä) = omdat | ርኩሰ (rekusä) = onrein | ውእቱ (wetu) = dat | ሞተ (motä) = zeker | ይሙት (yemut) = sterven | ኅቡረ (kheburä) = tezamen | ብእሲ (besi) = een man | ዘይሰክብ (zäysäkb) = die ligt | ምስለ (meslä) = met | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወብእሲትኒ (wäbsitni) = en ook de vrouw | እስመ (esmä) = omdat | ርኩሰ (rekusä) = onrein | ነገሩ (nägäru) = hun daad | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Lev. 20:11 en Deut. 23:1. Zie ook: Lev 20:11; Deut 23:2 **33:11** En er zal geen onreinheid zijn voor het aangezicht van onze Elohim in het volk dat Hij voor Zich tot bezit uitgekozen heeft. Brontekst: ወኢይኩን (wäiykun) = en er zal niet zijn | ርኵሰ (rekwsä) = onreinheid | ቅድመ (qedmä) = voor | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | በውስተ (bäwstä) = in | ሕዝብ (hezb) = het volk | ዘኀረየ (zäkhäräyä) = die Hij uitgekozen heeft | ሎቱ (lotu) = voor Zich | ለምልካን (lämlkan) = tot bezit Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:12** En voor de tweede keer is geschreven: Vervloekt zij wie bij de vrouw van zijn vader ligt, want hij heeft de schaamte van zijn vader onthuld; en al de heiligen van Yahweh zeiden: Het zij zo, het zij zo. Brontekst: ወካዕበ (wäkabä) = en opnieuw | ጽሑፍ (tsehuf) = geschreven | ዳግመ (dagmä) = opnieuw | ርጉመ (regumä) = vervloekt | ይከን (yekän) = zij | ዘይሰክብ (zäysäkb) = wie ligt | ምስለ (meslä) = met | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | እስመ (esmä) = omdat | ከሠተ (käsätä) = heeft onthuld | ኀፍረተ (khäfrätä) = de schaamte van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወይቤሉ (wäybelu) = en zij zeiden | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ቅዱሳኒሁ (qedusanihu) = de heiligen | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ለይኩን (läykun) = het zij zo | ለይኩን (läykun) = laat het zijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Deut. 27:20. Zie ook: Deut 27:20 **33:13** En jij, Mozes, gebied de zonen van Israël dat zij dit woord bewaren, want het is een vonnis van de dood en het is onrein, en er is geen verzoening om te verzoenen voor een man die dit gedaan heeft, in eeuwigheid, behalve hem ter dood te brengen en hem te doden en hem met stenen te stenigen en hem uit te roeien uit het midden van het volk van onze Elohim. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ሙሴ (muse) = Mozes | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied hun | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ይዕቀቡ (yeqäbu) = dat zij bewaren | ዘንተ (zäntä) = dit | ቃለ (qalä) = het woord | እስመ (esmä) = omdat | ኵነኔ (kwnäne) = een vonnis | ሞት (mot) = de dood | ውእቱ (wetu) = dat | ወርኵስ (wärkws) = en onreinheid | ውእቱ (wetu) = dat | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ስርየተ (seryätä) = vergeving | ለአስተስርዮ (läästäsryo) = om te verzoenen | በእንተ (bäntä) = over | ብእሲ (besi) = een man | ዘገብረ (zägäbrä) = die gedaan heeft | ዘንተ (zäntä) = dit | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ለአምቶቱ (läämtotu) = hem ter dood te brengen | ወለቀቲሎቱ (wäläqätilotu) = en hem te doden | ወለተወግሮቱ (wälätäwägrotu) = en hem te stenigen | በእብን (bäbn) = met stenen | ወለተሠርዎቱ (wälätäsärwotu) = en hem uit te roeien | እማእከለ (emakälä) = uit het midden van | ሕዝበ (hezbä) = het volk van | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:14** Want niemand die het doet in Israël zal een enkele dag leven op de aarde, want het is gruwelijk en onrein. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ኢይከውኖ (iykäwno) = zal niet zijn voor hem | ሐይወ (häywä) = leven | አሐተ (ähätä) = één | ዕለተ (elätä) = dag | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ኵሉ (kwlu) = elk | ሰብእ (säb) = mens | ዘይገብሮ (zäygäbro) = die het doet | በውስተ (bäwstä) = in | እስራኤል (esrael) = Israël | እስመ (esmä) = omdat | ምኑን (menun) = gruwelijk | ወርኩስ (wärkus) = en onreinheid | ውእቱ (wetu) = dat Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:15** En laten zij niet zeggen: Ruben werd leven en verzoening geschonken nadat hij gelegen had met de bijvrouw van zijn vader, en ook haar, hoewel zij een man had, terwijl haar man Jakob, zijn vader, nog leefde. Brontekst: ወኢይበሉ (wäiybälu) = en laten zij niet zeggen | ለሮቤል (lärobel) = aan Ruben | ኮነ (konä) = werd | ሐዩው (häyuw) = leven | ወስርየተ (wäsryätä) = en verzoening | እምዘ (emzä) = nadat | ሰከበ (säkäbä) = lag | ምስለ (meslä) = met | ዕቅብተ (eqbtä) = de bijvrouw | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወይእቲኒ (wäytini) = en ook zij | እንዘ (enzä) = terwijl | ባቲ (bati) = zij had | ምተ (metä) = een man | ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ምታ (meta) = haar man | ሕያው (heyaw) = leefde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ዕቅብተ ብእሲተ አቡሁ (letterlijk ‘de bijvrouw, de vrouw van zijn vader’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de bijvrouw van zijn vader’. **33:16** Want het voorschrift en het oordeel en de wet waren tot dan toe niet volledig geopenbaard aan allen. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ኢተከሥተ (itäkästä) = werd niet geopenbaard | ሥርዓት (serat) = de inzetting | ወኵነኔ (wäkwnäne) = en het oordeel | ወሕግ (wähg) = en de wet | እስከ (eskä) = tot | አሜሃ (ämeha) = toen | ፍጹመ (fetsumä) = volledig | ለኵሉ (läkwlu) = aan allen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles verwijst naar Rom. 4:15: ‘Waar geen wet is, is ook geen overtreding.’ Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘maar in jouw dagen is het geopenbaard als een wet van tijden en van dagen en als een eeuwige wet voor de eeuwige geslachten’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Rom 4:15 **33:17** En voor deze wet is er geen einde van dagen en geen enkele verzoening, behalve dat beiden uitgeroeid worden te midden van het volk; op de dag waarop zij het deden, zal men hen doden. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ለዝ (läz) = voor deze | ሕግ (heg) = de wet | ተውዳአ (täwdaä) = einde van | መዋዕል (mäwal) = dagen | ወምንተኒ (wämntäni) = en geen | ስርየተ (seryätä) = vergeving | ሎቱ (lotu) = daarvoor | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ከመ (kämä) = dan dat | ይሠረዉ (yesäräwu) = zullen uitgeroeid worden | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ሕዝብ (hezb) = het volk | በዕለት (bälät) = op de dag | እንተ (entä) = die | ባቲ (bati) = waarop | ገብርዋ (gäbrwa) = zij het deden | ይቅትልዎሙ (yeqtlwomu) = zal men hen doden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **33:18** En jij, Mozes, schrijf het op voor Israël, opdat zij het bewaren en niet doen wat deze zaak is en niet dwalen tot een zonde ten dode, want Yahweh, onze Elohim, is rechter, die geen aanzien van de persoon aanneemt en geen geschenken aanneemt. Brontekst: ወአነተኒ (wäänätäni) = en jij | ሙሴ (muse) = Mozes | ጸሐፍ (tsähäf) = schrijf het op voor | ለእስራኤል (läsrael) = Israël | ወይዕቀብዋ (wäyqäbwa) = en dat zij het bewaren | ወኢይግበሩ (wäiygbäru) = en laten zij niet doen | ዘከመ (zäkämä) = zoals | ዝንቱ (zentu) = dit | ነገር (nägär) = zaak | ወኢይስሐቱ (wäiyshätu) = en laten zij niet dwalen | ለአበሳ (lääbäsa) = tot zonde | ሞት (mot) = tot de dood | እስመ (esmä) = omdat | መኵንን (mäkwnn) = rechter | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | ዘውእቱ (zäwtu) = die | ኢይነሥእ (iynäs) = niet aanneemt | ገጸ (gätsä) = aanzien | ወኢይነሥእ (wäiynäs) = en neemt niet aan | ሕልያነ (helyanä) = geschenken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jub. 5:16, 21:4 en 30:16. Voetnoot Lezing: ወአነተኒ is waarschijnlijk een schrijffout voor ወአንተኒ (‘en jij’). **33:19** En zeg hun deze woorden van het voorschrift, opdat zij horen en zich bewaren en zich ervoor hoeden en niet vernietigd worden en niet uitgeroeid worden van de aarde. Brontekst: ወንግሮሙ (wängromu) = en zeg hun | ዘንተ (zäntä) = dit | ነገረ (nägärä) = de woorden van | ሥርዓት (serat) = de inzetting | ሎሙ (lomu) = hun | ይስምዑ (yesmu) = opdat zij horen | ወይትዐቀቡ (wäytäqäbu) = en zich bewaren | ወይትናጸሩ (wäytnatsäru) = en zich hoeden | እምኔሆሙ (emnehomu) = daarvoor | ወኢይትሐጐሉ (wäiythägwälu) = en niet vernietigd worden | ወኢይሠረዉ (wäiysäräwu) = en niet uitgeroeid worden | እምድር (emdr) = van de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ነገረ ሥርዓት (‘de woorden van het voorschrift’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de woorden van het verbond’. Charles heeft aan het slot nog: ‘want een onreinheid en een gruwel en een besmetting en een verontreiniging zijn allen die het op de aarde bedrijven voor onze Elohim’; dat staat niet in de Beta-tekst. **33:20** En er is geen grotere zonde dan de hoererij die zij bedrijven op de aarde, want Israël is een heilig volk voor Yahweh, zijn Elohim. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ኀጢአተ (khätiätä) = zonde | ዐባየ (äbayä) = groter | እምዝሙና (emzmuna) = dan hoererij | ዘይዜምዉ (zäyzemwu) = die zij bedrijven | ዲበ (dibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | እስመ (esmä) = omdat | ሕዝብ (hezb) = het volk | ቅዱስ (qedus) = heilig | እስራኤል (esrael) = Israël | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = voor Yahweh | አምላኩ (ämlaku) = zijn Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en een volk van erfdeel, en een priesterlijk en koninklijk volk en voor (Zijn eigen) bezit; en geen zodanige onreinheid zal verschijnen te midden van het heilige volk’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Jakob in het huis van Abraham **33:21** En in het derde jaar van de zesde jaarweek gingen Jakob en al zijn zonen wonen in het huis van Abraham, dicht bij Isaak, zijn vader, en zijn moeder Rebekka. Brontekst: ወበሣልስ (wäbäsals) = en in het derde | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweken | ሳድስ (sads) = zesde | ሀሎ (hälo) = het geschiedde | እንዘ (enzä) = terwijl | የሐውር (yähäwr) = ging | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወኵሉ (wäkwlu) = en al | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወኀደሩ (wäkhädäru) = en zij woonden | ቤተ (betä) = het huis van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወእሙ (wämu) = en zijn moeder | ርብቃ (rebqa) = Rebekka Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:27. Zie ook: Gen 35:27 **33:22** En dit zijn de namen van de zonen van Jakob: de eerstgeborene Ruben. Brontekst: ወዝንቱ (wäzntu) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | በኵሩ (bäkwru) = de eerstgeborene | ሮቤል (robel) = Ruben Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:22–26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna de volledige lijst: Simeon, Levi, Juda, Issachar, Zebulon, de zonen van Lea; en de zonen van Rachel, Jozef en Benjamin; en de zonen van Bilha, Dan en Naftali; en de zonen van Zilpa, Gad en Aser; en Dina, de dochter van Lea, de enige dochter van Jakob. In de Beta-tekst staat alleen de eerste naam. Zie ook: Gen 35:22–26 **33:23** En toen zij gekomen waren, bogen zij zich voor Isaak en voor Rebekka. Brontekst: ወሐዊሮሙ (wähäwiromu) = en toen zij gekomen waren | ሰገዱ (sägädu) = bogen zij zich | ለይስሐቅ (läyshäq) = Isaak | ወለርብቃ (wälärbqa) = en voor Rebekka Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij hen zagen en Jakob en al zijn zonen zegenden, en dat Isaak zich zeer verheugde, want hij zag de zonen van Jakob, zijn jongste zoon, en hij zegende hen; dat staat niet in de Beta-tekst. ## Jubileeën 34 _De strijd bij Sichem; Jozef verkocht; de Verzoendag_ ### De Amorietische koningen **34:1** En in het zesde jaar van deze jaarweek van het vierenveertigste jubeljaar Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = in het zesde | ዓመቱ (amätu) = jaar | ለዝ (läz) = van deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | እምዝንቱ (emzntu) = in dit | ዘአርብዓ (zäärba) = van het veertigste | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vierde | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob zijn zonen met hun schapen en zijn dienaren liet weiden in de weiden van Sichem; dat staat niet in de Beta-tekst, zodat de zin daar afgebroken in vers 2 voortgaat. **34:2** verzamelden de zeven koningen van de Amorieten zich tegen hen om hen te doden, zich verbergend onder het geboomte, en om hun vee te roven. Brontekst: ወተጋብኡ (wätägabu) = en zij verzamelden zich | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = tegen hen | ሰብዐቲሆሙ (säbätihomu) = de zeven | ነገሥተ (nägästä) = de koningen van | አሞሬዎን (ämorewon) = de Amorieten | ከመ (kämä) = om | ይቅትልዎሙ (yeqtlwomu) = hen te doden | ተኀቢኦሙ (täkhäbiomu) = zich verbergend | ታሕተ (tahtä) = onder | ኦም (om) = het geboomte | ወከመ (wäkämä) = en om | ይማህርኩ (yemahrku) = te roven | እንስሳሆሙ (enssahomu) = hun vee Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: De verovering van Sichem in vers 2–8 staat uitvoeriger in het Testament van Juda 3–7 en in de Midrasj Wajjissau; Charles (Engelse vertaling uit 1917) verbindt haar met Gen. 48:22, waar Jakob spreekt over wat hij met zwaard en boog op de Amorieten veroverd heeft. Voetnoot Lezing: ኦም (‘geboomte’): Charles heeft ‘onder de bomen’. Zie ook: Gen 48:22 **34:3** En Jakob en Levi en Juda en Jozef waren in het huis bij Isaak, hun vader, omdat zijn geest bedroefd was en zij hem niet konden verlaten; en Benjamin, de jongste, bleef daarom bij hem. Brontekst: ወያዕቆብ (wäyaqob) = Jakob | ወሌዊ (wälewi) = en Levi | ወይሁዳ (wäyhuda) = en Juda | ወዮሴፍ (wäyosef) = en Jozef | ሀለዉ (häläwu) = waren | ውስተ (westä) = in | ቤት (bet) = het huis | ኀበ (khäbä) = van | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | እስመ (esmä) = omdat | የሐዝኖ (yähäzno) = bedroefde hem | መንፈሱ (mänfäsu) = zijn geest | ወስእኑ (wäsnu) = en zij konden niet | ኀዲጎቶ (khädigoto) = hem verlaten | ወብንያም (wäbnyam) = en Benjamin | ውእቱ (wetu) = was | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ወበእንተዝ (wäbäntäz) = en daarom | ነበረ (näbärä) = hij zat | ኀቤሁ (khäbehu) = bij hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: De tekst noemt Isaak ‘hun vader’, maar voor Levi, Juda, Jozef en Benjamin is Isaak de grootvader; Charles (Engelse vertaling uit 1917) volgt dezelfde formulering. **34:4** En de koningen van Tafu kwamen, en de koningen van Arees en de koningen van Seragan en de koningen van Selo en de koning van Ga'as en de koning van Betoron en de koning van Ma'anisakir, en allen die in dit gebergte wonen, die in het woud wonen in het land Kanaän. Brontekst: ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ነገሥተ (nägästä) = de koningen van | ታፉ (tafu) = Tafu | ወነገሥተ (wänägästä) = en koningen van | አሬስ (äres) = Arees | ወነገሥተ (wänägästä) = en koningen van | ሴራጋን (seragan) = Seragan | ወነገሥተ (wänägästä) = en koningen van | ሴሎ (selo) = Selo | ወንጉሥ (wängus) = en de koning van | ጋአዝ (gaäz) = Ga'as | ወንጉሠ (wängusä) = en de koning van | ቤቶሮን (betoron) = Betoron | ወንጉሠ (wängusä) = en de koning van | ማአኒሳኪር (maänisakir) = Ma'anisakir | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | እለ (elä) = die | ይነብሩ (yenäbru) = wonen | ውስተዝ (westäz) = in dit | ደብር (däbr) = gebergte | እለ (elä) = die | ይነብሩ (yenäbru) = zij zaten | ውስተ (westä) = in | ኦመ (omä) = het woud | ምድረ (medrä) = het land | ከናአን (känaän) = Kanaän Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) identificeert Tafu met Tappuah (Joz. 15:53; 16:8; zie ook 1 Makk. 9:50, waar het Tefon heet), Arees met Hazor (1 Makk. 11:67), Selo met Silo, Ga'as met Gaäs (Joz. 24:30) en Betoron met Beth-Horon (1 Makk. 3:13; 7:39). Seragan is onbekend; Ma'anisakir acht hij verbasterd uit ‘Sjakir-Ma'ani’. Voetnoot Lezing: Beta heeft bij de eerste vier namen het meervoud ‘koningen’; Charles leest overal het enkelvoud ‘koning’, zodat het er zeven zijn, zoals in vers 2. Zie ook: Joz 15:53; Joz 16:8; Joz 24:30 **34:5** En zij berichtten Jakob: Zie, de koningen van de Amorieten hebben je kinderen omsingeld en hun kudden geroofd. Brontekst: ወዜነውዎ (wäzenäwwo) = en zij berichtten hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብሉ (yeblu) = zeggen | ከመ (kämä) = dat | ናሁ (nahu) = zie | ነገሥቶ (nägästo) = de koningen | አሞሬዎን (ämorewon) = de Amorieten | ዐገትዎሙ (ägätwomu) = hebben omsingeld | ለውሉድከ (läwludkä) = je kinderen | ወመራዕዮሙሂ (wämärayomuhi) = en ook hun kudden | ተማሠጡ (tämasätu) = zijn geroofd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **34:6** En hij stond op uit zijn huis, hij en zijn drie zonen en al de dienaren van zijn vader en zijn eigen dienaren, en hij ging tegen hen op met zesduizend mannen die zwaarden droegen. Brontekst: ወተንሥአ (wätänsä) = en stond op | እምነ (emnä) = van | ቤቱ (betu) = zijn huis | ውእቱ (wetu) = dat | ወሠለስቲሆሙ (wäsälästihomu) = en zijn drie | ውሉዱ (weludu) = zonen | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ደቀ (däqä) = de dienaren van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወደቁ (wädäqu) = en zijn eigen dienaren | ወሖረ (wähorä) = en ging | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | በስሳ (bässa) = met zestig | ምእት (met) = honderd | ዕድ (ed) = mannen | እለ (elä) = die | ይጸውሩ (yetsäwru) = die droegen | አስይፍተ (äsyftä) = zwaarden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወደቁ (letterlijk ‘en zij vielen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘en zijn eigen dienaren’, en de Ge’ez-vorm is daarop teruggebracht. Charles vermeldt als andere lezing 800 in plaats van zesduizend. **34:7** En hij doodde hen in de weiden van Sichem, en hij zette hen na die gevlucht waren, en hij doodde hen met de scherpte van het zwaard. Brontekst: ወቀተሎሙ (wäqätälomu) = en hij doodde hen | በውስተ (bäwstä) = in | ጺኦት (tsiot) = de weiden | ዘሰቂሞን (zäsäqimon) = van Sichem | ወዴገኑ (wädegänu) = en hij zette na | እለ (elä) = wie | ጐዩ (gwäyu) = gevlucht waren | ወቀተሎሙ (wäqätälomu) = en hij doodde hen | በአፈ (bääfä) = aan de mond van | ሰይፍ (säyf) = zwaard Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 37:12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij Arees, Tafu, Seragan, Selo, Ma'anisakir en Ga'as doodde; dat staat niet in de Beta-tekst. Betoron ontbreekt in die opsomming, zodat zes van de zeven koningen gedood worden; zie het Testament van Juda 4. Zie ook: Gen 37:12 **34:8** En hij verzamelde zijn kudden. Brontekst: ወአስተጋብአ (wäästägabä) = en hij verzamelde | መራዕዪሁ (märayihu) = zijn kudden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij hen overwon en hun een schatting oplegde van vijf vruchtsoorten van hun land, en dat hij Robel en Tamnatares bouwde; dat staat niet in de Beta-tekst. Charles denkt bij Robel aan een verbastering van Arbael (Arbela) en ziet in Tamnatares Timnat-Heres (Richt. 2:9; zie ook 1 Makk. 9:50). Zie ook: Re 2:9 **34:9** En hij keerde terug in vrede. Brontekst: ወተመይጠ (wätämäytä) = en keerde terug | በሰላም (bäsälam) = in vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij vrede met hen sloot en dat zij zijn dienaren werden tot de dag dat hij en zijn zonen naar Egypte afdaalden; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Jozef verkocht **34:10** En in het zevende jaar van deze jaarweek zond hij Jozef. Brontekst: ወበሳብዕ (wäbäsab) = en in het zevende | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ፈነወ (fänäwä) = zond hij | ዮሴፍሃ (yosefha) = Jozef Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 37:14–17. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij hem uit zijn huis naar het land Sichem zond om te vernemen hoe het zijn broers ging, en dat hij hen vond in het land Dotan; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 37:14–17 **34:11** En zij handelden verraderlijk met hem en smeedden een plan tegen hem om hem te doden. Brontekst: ወሐብለይዎ (wähäbläywo) = en zij handelden verraderlijk met hem | ወገብሩ (wägäbru) = en zij smeedden | ላዕሌሁ (lalehu) = tegen hem | ምክረ (mekrä) = een plan | ከመ (kämä) = om | ይቅትልዎ (yeqtlwo) = hem te doden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij van gedachten veranderden en hem verkochten aan Ismaëlitische kooplieden, die hem naar Egypte brachten, waar zij hem verkochten aan Potifar, de hoveling van Farao, de overste der koks, priester van de stad Heliopolis (On); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 37:25–36. Zie ook: Gen 37:25–36 **34:12** En de zonen van Jakob slachtten een bokje en doopten het kleed van Jozef in zijn bloed en zonden het naar Jakob, hun vader, op de tiende van de zevende maand. Brontekst: ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዘብሑ (zäbhu) = slachtten | ደቤላ (däbela) = een | ጠሊ (täli) = bokje | ወጸንቀቁ (wätsänqäqu) = en zij doopten | ልብሶ (lebso) = het kleed | ለዮሴፍ (läyosef) = van Jozef | በደሙ (bädämu) = met zijn bloed | ወፈነዉ (wäfänäwu) = en zij zonden het | ኀበ (khäbä) = naar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | አመ (ämä) = op | ዐሡሩ (äsuru) = de tiende | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ሳብዕ (sab) = zevende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 37:31–33. Zie ook: Gen 37:31–33 **34:13** En hij rouwde heel die nacht, want zij hadden het tegen de avond bij hem gebracht, en hij werd koortsig van rouw om zijn dood, en hij zei: Een boosaardig beest heeft Jozef verslonden. En al de mannen van zijn huis rouwden met hem op deze dag, en zij waren treurend en rouwend met hem heel die dag. Brontekst: ወለሐወ (wälähäwä) = en hij rouwde | ኵላ (kwla) = heel | ይእተ (yetä) = die | ሌሊተ (lelitä) = bij nacht | እስመ (esmä) = omdat | ሰርከ (särkä) = tegen de avond | አምጽኡ (ämtsu) = zij brachten het | ሎቱ (lotu) = bij hem | ኪያሁ (kiyahu) = het | ወፈፀነ (wäfätsänä) = en hij werd koortsig | በላሐ (bälahä) = van rouw | ሞቱ (motu) = om zijn dood | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ከመ (kämä) = dat | አርዌ (ärwe) = een beest | ፀዋግ (tsäwag) = boosaardig | በልዖ (bälo) = heeft verslonden | ለዮሴፍ (läyosef) = Jozef | ወላሐዉ (wälahäwu) = en zij rouwden | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ኵሉ (kwlu) = heel | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ቤቱ (betu) = zijn huis | በዛቲ (bäzati) = in deze | ዕለት (elät) = dag | ወሀለዉ (wähäläwu) = en zij waren | እንዘ (enzä) = terwijl | የሐምሙ (yähämmu) = zij treurden | ወይላሕዉ (wäylahwu) = en zij rouwden | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ኵላ (kwla) = heel | ይእተ (yetä) = in die | ዕለተ (elätä) = de dag van Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: De Ge’ez-tekst herhaalt hier: ‘en al de mannen van zijn huis rouwden met hem op deze dag’ en ‘zij waren treurend en rouwend met hem heel die dag’. Charles (Engelse vertaling uit 1917) beschouwt het eerste deel als een dittografie en zet het tussen [ ]. **34:14** En zijn zonen en zijn dochter stonden op om hem te troosten, maar hij liet zich niet troosten om zijn zoon. Brontekst: ወተንሥኡ (wätänsu) = en zij stonden op | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወወለቱ (wäwälätu) = en zijn dochter | ከመ (kämä) = om | ይናዝዝዎ (yenazzwo) = om hem te troosten | ወኢተናዘዘ (wäitänazäzä) = en hij liet zich niet troosten | በእንተ (bäntä) = om | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 37:35. Zie ook: Gen 37:35 ### De dood van Bilha en Dina **34:15** En op die dag hoorde Bilha dat Jozef omgekomen was, en terwijl zij hem beweende, stierf zij; en zij woonde in Kafratefa. En ook Dina, zijn dochter, stierf nadat Jozef omgekomen was. En deze drie rouwklachten kwamen over Israël in één maand. Brontekst: ወበውእቱ (wäbäwtu) = en in die | ዕለት (elät) = dag | ሰምዐት (sämät) = hoorde | ባላን (balan) = Bilha | ከመ (kämä) = dat | ተሐጕለ (tähägwlä) = omgekomen was | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ትላሕዎ (telahwo) = zij hem beweende | ሞተት (motät) = stierf zij | ወይእቲ (wäyti) = en zij | ሀለወት (häläwät) = woonde | ትነብር (tenäbr) = toen | ውስተ (westä) = in | ቀፍራቴፋ (qäfratefa) = Kafratefa | ወዲናኒ (wädinani) = en ook Dina | ወለቱ (wälätu) = zijn dochter | ሞተት (motät) = stierf | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ተሐጕለ (tähägwlä) = omgekomen was | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወበጽሖሙ (wäbätshomu) = en er kwamen | ለእስራኤል (läsrael) = over Israël | ዝንቱ (zentu) = deze | ሠለስቱ (sälästu) = drie | ላሕ (lah) = rouwklachten | በወርኅ (bäwärkh) = in de maand | አሐዱ (ähädu) = één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:16–20. Voetnoot Uitleg: Genesis vertelt de dood van Bilha en Dina niet. Voetnoot Lezing: Kafratefa: Charles (Engelse vertaling uit 1917) vermoedt een verschrijving van Kabratan (zie Jub. 32:32). Zie ook: Gen 35:16–20 **34:16** En zij begroeven Bilha tegenover het graf van Rachel, en ook Dina, zijn dochter, begroeven zij daar. Brontekst: ወቀበርዋ (wäqäbärwa) = en zij begroeven | ለባላን (läbalan) = Bilha | አንጸረ (äntsärä) = tegenover | መቃብራ (mäqabra) = het graf | ለራሔል (lärahel) = van Rachel | ወዲናሃኒ (wädinahani) = en ook Dina | ወለቶ (wäläto) = zijn dochter | ቀበሩ (qäbäru) = zij begroeven | ህየ (heyä) = daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:19–20. Zie ook: Gen 35:19–20 **34:17** En hij was een jaar lang rouwend om Jozef en hield niet op, want hij zei: Ik zal afdalen in het graf terwijl ik rouw om mijn zoon. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en hij was | እንዘ (enzä) = terwijl | ይላሑ (yelahu) = rouwend | ድኅሬሁ (dekhrehu) = om | ለዮሴፍ (läyosef) = Jozef | ዓመተ (amätä) = een jaar | አሐደ (ähädä) = lang | ወኢነገፈ (wäinägäfä) = en hij hield niet op | እስመ (esmä) = omdat | ይቤ (yebe) = zei | እረድ (eräd) = ik zal afdalen | ውስተ (westä) = in | መቃብር (mäqabr) = het graf | እንዘ (enzä) = terwijl | እላሑ (elahu) = ik rouw | በእንተ (bäntä) = over | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 37:35. Zie ook: Gen 37:35 ### De Verzoendag **34:18** Daarom werd het over de zonen van Israël bepaald dat zij zich kwellen op de tiende van de zevende maand, op de dag dat het bericht kwam dat Jakob, zijn vader, om Jozef deed wenen, en dat zij daarop verzoening doen voor zich met een jong van de geiten. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ተሠርዐ (täsärä) = werd bepaald | ዲበ (dibä) = over | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ይሕመሙ (yehmämu) = zij zich kwellen | በዐሡር (bääsur) = op de tiende | ወርኅ (wärkh) = van de maand | በሳብዕ (bäsab) = van de zevende | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag dat | በጽሐ (bätshä) = kwam | ዘያበኪ (zäyabäki) = het bericht dat deed wenen | ዮሴፍሃ (yosefha) = Jozef | ኀበ (khäbä) = bij | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ከመ (kämä) = dat | ያስተስሪ (yastäsri) = zij verzoening doen | ባቲ (bati) = daarop | ሎቱ (lotu) = voor zich | በእጕለ (bägwlä) = met een jong | አጣሊ (ätali) = van de geiten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Lev. 16:29–31. Dat de Verzoendag verklaard wordt uit Jakobs rouw om Jozef, komt volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) alleen in dit boek voor. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog ‘eenmaal per jaar, voor hun zonden; want zij hadden het hart van hun vader bedroefd om Jozef, zijn zoon’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Lev 16:29–31 **34:19** En deze dag werd bepaald, dat zij daarop treuren om hun zonde en om al hun overtreding en om al hun dwaling, opdat zij zichzelf op deze dag eenmaal per jaar reinigen. Brontekst: ወተሠርዐት (wätäsärät) = en werd bepaald | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | ከመ (kämä) = dat | ይሕዘኑ (yehzänu) = zij treuren | ባቲ (bati) = daarop | በእንተ (bäntä) = over | ኀጢአቶሙ (khätiätomu) = hun zonde | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ኵሉ (kwlu) = heel | አበሳሆሙ (äbäsahomu) = hun overtreding | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ኵሉ (kwlu) = heel | ስሕተቶሙ (sehtätomu) = hun dwaling | ከመ (kämä) = opdat | ያንጽሑ (yantshu) = zij reinigen | ርእሶሙ (resomu) = zichzelf | በዛቲ (bäzati) = in deze | ዕለት (elät) = dag | ምዕረ (merä) = eenmaal | ለዓመት (läamät) = per jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De vrouwen van Jakobs zonen **34:20** En nadat Jozef omgekomen was, namen de zonen van Jakob vrouwen voor zich. Brontekst: ወእምድኅረ (wämdkhrä) = en nadat | ተሐጕለ (tähägwlä) = omgekomen was | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ነሥኡ (näsu) = namen | ለርእሶሙ (lärsomu) = voor zich | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አንስቲያ (änstiya) = vrouwen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens Jub. 30:7 e.v. stond op een huwelijk met een Kanaänitische vrouw de dood; zie Gen. 46:10, waar Simeon een zoon heeft bij een Kanaänitische vrouw. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna de volledige lijst: de vrouw van Ruben is Ada; van Simeon Adiba'a, een Kanaänitische; van Levi Melka, van de dochters van Aram, uit het zaad van de zonen van Terach; van Juda Betasu'el, een Kanaänitische; van Issachar Hezaqa; van Zebulon Ni'iman (twijfelachtig); van Dan 'Egla; van Naftali Rasu'u uit Mesopotamië; van Gad Maka; van Aser Ijona; van Jozef Asenath, de Egyptische; van Benjamin 'Ijasaka. Die lijst staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 46:10 **34:21** En Simeon bekeerde zich en nam een tweede vrouw uit Mesopotamië, zoals zijn broers. Brontekst: ወተመይጦ (wätämäyto) = en bekeerde zich | ስምዖን (semon) = Simeon | ነሥአ (näsä) = nam | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነ (emnä) = uit | መስጴጦምያ (mäspetomya) = Mesopotamië | ካልእተ (kaltä) = een tweede | ከመ (kämä) = zoals | አኀዊሁ (äkhäwihu) = zijn broers Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 46:10 (Sjaül, de zoon van de Kanaänitische) en 24:10. Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) ziet hierin dat Simeon berouw had over zijn Kanaänitische vrouw (zie vers 20) en een tweede vrouw uit Mesopotamië nam, zoals zijn broers. Zie ook: Gen 46:10 ## Jubileeën 35 _Rebekka's laatste vermaning_ ### Rebekka roept Jakob **35:1** En in het eerste jaar van de eerste jaarweek van het vijfenveertigste jubeljaar riep Rebekka haar zoon Jakob en gebood hem over zijn vader en over zijn broer, dat Jakob hen zou eren al de dagen van zijn leven. Brontekst: ወበቀዳሚ (wäbäqädami) = en in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ቀዳሚ (qädami) = eerste | በዘ (bäzä) = van het | አርብዓ (ärba) = veertig | ወኃምስቱ (wäkhamstu) = en vijfde | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ጸውዐቶ (tsäwäto) = riep | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ወአዘዘቶ (wääzäzäto) = en gebood hem | በእንተ (bäntä) = over | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ከመ (kämä) = dat | ያክብሮሙ (yakbromu) = dat hij hen zou eren | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወቱ (heywätu) = zijn leven | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Rebekka's leven eindigt in dit hoofdstuk; Genesis vermeldt haar dood niet, maar wel haar begraafplaats (Gen. 49:31). Zie ook: Gen 49:31 **35:2** En Jakob zei: Ik zal alles doen zoals u mij geboden hebt, want eer en grootheid is dit voor mij, en gerechtigheid voor mij voor het aangezicht van Yahweh, dat ik hen eer. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አነ (änä) = ik | እገብር (egäbr) = ik zal doen | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘከመ (zäkämä) = zoals | አዘዝክኒ (äzäzkni) = je hebt mij geboden | እስመ (esmä) = omdat | ክብር (kebr) = eer | ወዕበይ (wäbäy) = en grootheid | ሊተ (litä) = mij | ዝንቱ (zentu) = dit | ነገር (nägär) = zaak | ወጽድቅ (wätsdq) = en gerechtigheid | ሊተ (litä) = mij | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = dat | አክብሮሙ (äkbromu) = hen te eren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:3** En ook u, moeder, weet van de dag dat ik geboren ben tot op deze dag al mijn daden en alles wat in mijn hart is, dat ik al de dagen goed denk over allen. Brontekst: ወአንቲኒ (wääntini) = en ook jij | እሞ (emo) = moeder | ታአሞሪ (taämori) = je weet | እምዕለተ (emlätä) = van de dag van | ተወለድኩ (täwälädku) = ik werd geboren | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | ኵሎ (kwlo) = alle | ምግባርየ (megbaryä) = mijn daden | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘውስተ (zäwstä) = wat in | ልብየ (lebyä) = mijn hart | ከመ (kämä) = dat | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | እኄሊ (ekheli) = ik denk | ሠናየ (sänayä) = goede | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:4** En hoe zou ik niet doen wat u mij geboden hebt, dat ik mijn vader en mijn broer eer? Brontekst: ወእፎ (wäfo) = en hoe | ኢይግብር (iygbr) = niet doen | ነገረ (nägärä) = het woord | ዘአዘዝክኒ (zääzäzkni) = wat je mij geboden hebt | ከመ (kämä) = dat | አክብር (äkbr) = ik eer | አባየ (äbayä) = mijn vader | ወእኅዋየ (wäkhwayä) = en mijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:5** Zeg mij, moeder, welke verkeerdheid u in mij hebt gezien, en ik zal mij daar zeker van afkeren, en er zal ontferming over mij zijn. Brontekst: ንግርኒ (negrni) = vertel mij | እሞ (emo) = moeder | ምንተ (mentä) = welke | ርኢኪ (reiki) = heb je gezien | በላዕሌየ (bälaleyä) = in mij | ጥውየተ (tewyätä) = verkeerdheid | ወተግሕሦ (wätäghso) = en door af te keren | እትገሐሥ (etgähäs) = ik zal mij afkeren | እምኔሁ (emnehu) = ervan | ወይከውን (wäykäwn) = en er zal zijn | ላዕሌየ (laleyä) = over mij | ሣህል (sahl) = ontferming Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:6** En zij zei tot hem: Mijn zoon, al mijn dagen heb ik niets in jou gezien, geen verdraaid werk, maar recht. Maar de waarheid zal ik je zeggen, mijn zoon: ik zal in dit jaar sterven en dit jaar niet in leven voorbijgaan. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ኵሎን (kwlon) = al | መዋዕልየ (mäwalyä) = mijn dagen | አልቦ (älbo) = ik heb niet | ዘርኢኩ (zäriku) = gezien | በላዕሌከ (bälalekä) = in jou | ምንተኒ (mentäni) = enig | ግብረ (gebrä) = werk | ጠዋየ (täwayä) = verdraaid | አላ (äla) = maar | ርቱዐ (retuä) = recht | ወባሕቱ (wäbahtu) = maar | ጽድቀ (tsedqä) = de waarheid | እነግረከ (enägräkä) = ik zal je zeggen | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | አነ (änä) = ik | በዛቲ (bäzati) = in dit | ዓመት (amät) = jaar | እመውት (emäwt) = sterven | ወኢይትዐደው (wäiytädäw) = en zal niet voorbijgaan | ዛተ (zatä) = dit | ዓመተ (amätä) = jaar | በሕይወት (bähywät) = in leven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want ik heb in een droom de dag van mijn dood gezien, dat ik niet langer zou leven dan honderdvijfenvijftig jaar; en zie, ik heb alle dagen van mijn leven voltooid die ik leven zal’; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:7** En Jakob lachte om het woord van zijn moeder, want zijn moeder had hem gezegd dat zij zou sterven; en zij zat tegenover hem, en haar kracht was in haar en zij was niet verzwakt in haar kracht, want zij ging binnen en uit en zag, en haar tanden waren sterk, en geen ziekte had haar aangeraakt al de dagen van haar leven. Brontekst: ወሠሐቀ (wäsähäqä) = en lachte | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | በእንተ (bäntä) = over | ነገረ (nägärä) = het woord | እሙ (emu) = zijn moeder | እስመ (esmä) = want | ትቤሎ (tebelo) = had gezegd | እሙ (emu) = moeder | ከመ (kämä) = dat | ትመውት (temäwt) = zou sterven | ወይእቲሰ (wäytisä) = en zij echter | ትነብር (tenäbr) = zat | አንጻሪሁ (äntsarihu) = tegenover hem | ወኀይላ (wäkhäyla) = en haar kracht | ላዕሌሃ (laleha) = in haar | ወኢደክመት (wäidäkmät) = en zij was niet verzwakt | እምኀይላ (emkhäyla) = in haar kracht | እስመ (esmä) = omdat | ትበውእ (tebäw) = zij ging binnen | ወትወፅእ (wätwäts) = en zij ging uit | ወትሬኢ (wätrei) = en zag | ወአስናኒሃኒ (wääsnanihani) = en ook haar tanden | ጽኑዕ (tsenu) = sterk | ወምንተኒ (wämntäni) = en niets | ሕማም (hemam) = ziekte | ኢለከፋ (iläkäfa) = raakte haar niet | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወታ (heywäta) = haar leven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:8** En Jakob zei tot haar: Gezegend ben ik, moeder, als mijn dagen de dagen van uw leven naderen en mijn kracht zo in mij blijft als uw kracht; en u zult niet sterven, want u spreekt vergeefs, in scherts, met mij over uw dood. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ብፁዕ (betsu) = gezegend | አነ (änä) = ik | እሞ (emo) = moeder | እመ (emä) = als | ቀርበ (qärbä) = naderen | መዋዕልየ (mäwalyä) = mijn dagen | ለመዋዕለ (lämäwalä) = voor de dagen van | ሕይወትኪ (heywätki) = uw leven | ወይሄሉ (wäyhelu) = en blijft | ኀይልየ (khäylyä) = mijn kracht | ላዕሌየ (laleyä) = in mij | ከመዝ (kämäz) = zo | በከመ (bäkämä) = zoals | ኀይልኪ (khäylki) = uw kracht | ወኢትመውቲ (wäitmäwti) = en u zult niet sterven | እስመ (esmä) = omdat | በከ (bäkä) = vergeefs | በጸው (bätsäw) = in scherts | ትትናገሪ (tetnagäri) = u spreekt | ምስሌየ (mesleyä) = met mij | በእንተ (bäntä) = over | ሞትኪ (motki) = uw dood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: በከ (‘vergeefs’) en በጸው (‘in scherts’) staan beide in de Ge’ez-tekst; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft alleen ‘jesting idly’. ### Rebekka bij Isaak **35:9** En zij ging binnen bij Isaak en zei tot hem: Eén verzoek smeek ik van u: laat Ezau zweren dat hij Jakob geen kwaad zal doen en hem niet met vijandschap zal vervolgen. Brontekst: ወቦአት (wäboät) = en zij ging binnen | ኀበ (khäbä) = bij | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | አሐተ (ähätä) = één | ስእለተ (selätä) = verzoek | አስተበቍዕ (ästäbäqw) = ik smeek | በኀቤከ (bäkhäbekä) = van u | እምሕሎ (emhlo) = laat hem zweren | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ከመ (kämä) = dat | ኢያሕስም (iyahsm) = hij geen kwaad doet | ላዕለ (lalä) = tegen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወኢይስድዶ (wäiysddo) = en hem niet vervolgt | በጸልእ (bätsäl) = met vijandschap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want u kent de gedachten van Ezau, dat zij van zijn jeugd af verdraaid zijn en dat er niets goeds in hem is; want hij verlangt naar uw dood om hem te doden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:10** En u weet hoeveel hij gedaan heeft sinds de dag dat Jakob, zijn broer, naar Haran ging tot op deze dag, dat hij ons met heel zijn hart verlaten heeft. Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en u | ታአምር (taämr) = weet | መጠነ (mätänä) = hoeveel | ገብረ (gäbrä) = hij gedaan heeft | ኵሎ (kwlo) = alles | እምአመ (emämä) = sinds | ዕለተ (elätä) = de dag | ሖረ (horä) = ging | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ውስተ (westä) = naar | ካራን (karan) = Haran | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | ከመ (kämä) = dat | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቡ (lebu) = zijn hart | ኀደገነ (khädägänä) = hij heeft ons verlaten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 27:43. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en hij heeft ons kwaad gedaan; uw kudden heeft hij voor zich genomen en al uw bezit van voor uw aangezicht weggevoerd’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 27:43 **35:11** En terwijl wij hem smeekten en hem vroegen wat van ons was, deed hij als een man die ons genadig is. Brontekst: ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ናስተበቍዕ (nastäbäqw) = wij smeekten | ንስእሎ (neslo) = wij vroegen hem | ዘእምዚአነ (zämziänä) = wat van ons was | ወውእቱ (wäwtu) = en hij | ይሬሲ (yeresi) = deed hij | ከመ (kämä) = dat | ዘብእሲ (zäbsi) = als een man | ዘይምሕረነ (zäymhränä) = die ons genadig is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:12** En hij is verbitterd tegen u omdat u Jakob, uw zoon, gezegend hebt, de volmaakte en rechtschapene; want er is geen kwaad in hem, behalve goedheid. Brontekst: ወያመርር (wäyamärr) = en hij is bitter | ላዕሌከ (lalekä) = tegen u | በእንተ (bäntä) = over | ዘባረከ (zäbaräkä) = omdat u zegende | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ወልደከ (wäldäkä) = uw zoon | ፍጹማዊ (fetsumawi) = de volmaakte | ወራትዐ (wäratä) = en rechtschapen | እስመ (esmä) = omdat | አልቦ (älbo) = er was niet | እከየ (ekäyä) = kwaad | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ኂሩት (khirut) = goedheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Ezau sinds Jakob uit Haran kwam niets van hen geroofd heeft, dat hij hen alles op zijn tijd brengt, zich met heel zijn hart verheugt wanneer zij uit zijn handen aannemen en hen zegent, dat hij van hen niet gescheiden is sinds hij uit Haran kwam en voortdurend thuis bij hen blijft, hen eerend; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:13** En Isaak zei tot haar: Ook ik weet en zie de daden van Jakob bij ons, dat hij ons met heel zijn hart eert. Brontekst: ወይቤላ (wäybela) = en zei tot haar | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አነኒ (änäni) = ook ik | አአምር (äämr) = ik weet | ወእሬኢ (wärei) = en zie | ግብረ (gebrä) = de daden van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዘምስሌነ (zämslenä) = bij ons | ከመ (kämä) = dat | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቡ (lebu) = zijn hart | ውእቱ (wetu) = hij | ያከብረነ (yakäbränä) = hij eert ons Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Isaak Ezau eerst meer liefhad dan Jakob, omdat hij de eerstgeborene was, maar nu Jakob meer dan Ezau, omdat ‘hij’ (Ezau) veel boze daden heeft gedaan, geen gerechtigheid in hem is en al zijn wegen onrecht en geweld zijn; Charles zet daarna ‘en er is geen gerechtigheid rondom hem’ tussen [ ] als dittografie. Dat staat niet in de Beta-tekst. **35:14** En nu is mijn hart verontrust om zijn daden; en hij en zijn zaad zijn niet bestemd tot redding, want zij zijn het die van de aarde zullen omkomen en die van onder de hemel zullen worden uitgeroeid. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ልብየ (lebyä) = mijn hart | ይትሀወክ (yethäwäk) = is verontrust | በእንተ (bäntä) = over | ምግባራቲሁ (megbaratihu) = zijn daden | ወኢኮነ (wäikonä) = en niet is | ውእቱ (wetu) = hij | ወዘርኡ (wäzäru) = en zijn zaad | ለድኂን (lädkhin) = tot redding | እስመ (esmä) = want | እለ (elä) = die | ይትሐጐሉ (yethägwälu) = zullen omkomen | እሙንቱ (emuntu) = zij | እምነ (emnä) = van | ምድር (medr) = de aarde | ወእለ (wälä) = en die | ይሤረዉ (yeseräwu) = zullen worden uitgeroeid | እሙንቱ (emuntu) = zij | እምታሕተ (emtahtä) = van onder | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want hij heeft de God van Abraham verlaten en is zijn vrouwen nagegaan, en hun onreinheid en hun dwaling, hij en zijn kinderen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:15** En ook jij zegt mij dat ik hem moet laten zweren dat hij zijn broer Jakob niet zal doden. Brontekst: ወአንቲኒ (wääntini) = en ook jij | ትብልኒ (teblni) = je zegt mij | ከመ (kämä) = dat | አምሕሎ (ämhlo) = dat ik hem laat zweren | ከመ (kämä) = dat | ኢይቅትል (iyqtl) = hij niet zal doden | እኅዋሁ (ekhwahu) = zijn broer | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘ook al zweert hij, hij zal zich niet aan zijn eed houden en hij zal geen goed doen, maar alleen kwaad’; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:16** En indien hij Jakob, zijn broer, wil doden, zal hij in de hand van Jakob gegeven worden en niet uit zijn hand ontkomen, want in zijn hand zal hij neerdalen. Brontekst: ወእመኒ (wämäni) = en indien | ፈቀደ (fäqädä) = hij wil | ይቅትል (yeqtl) = doden | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | እኅዋሁ (ekhwahu) = zijn broer | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de hand van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ይትወሀብ (yetwähäb) = zal hij gegeven worden | ወኢያመሥጥ (wäiyamäst) = en niet ontkomen | እምእዴሁ (emdehu) = uit zijn hand | እስመ (esmä) = omdat | ውስተ (westä) = in | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ይወርድ (yewärd) = zal hij neerdalen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) zet ‘want in zijn hand zal hij neerdalen’ tussen [ ] als een glosse; zie Jub. 36:9. **35:17** En vrees jij niet om Jakob, want de bewaker van Jakob is groot en machtig en geëerd en geprezen meer dan de bewaker van Ezau. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ኢትፍርሂ (itfrhi) = vrees niet | በእንተ (bäntä) = over | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እስመ (esmä) = omdat | ዐቃቢሁ (äqabihu) = de bewaker | ለያዕቆብ (läyaqob) = van Jakob | ዐቢይ (äbiy) = groot | ወኀያል (wäkhäyal) = en machtig | ወክቡር (wäkbur) = en geëerd | ወእኩት (wäkut) = en geprezen | እምዐቃቢሁ (emäqabihu) = meer dan de bewaker | ለዔሳው (läesaw) = Ezau Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) denkt bij ‘de bewaker’ aan de beschermengel; zie Matt. 18:10, Hand. 12:15 en Hebr. 1:14. Zie ook: Mat 18:10; Hand 12:15; Heb 1:14 ### Rebekka bij Ezau **35:18** En Rebekka zond en riep Ezau, en hij kwam bij haar, en zij zei tot hem: Ik heb een verzoek, mijn zoon, dat ik van je vraag, en zeg toe dat je het zult doen, mijn zoon. Brontekst: ወለአክት (wälääkt) = en zond | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | ወጸውዐቶ (wätsäwäto) = en riep hem | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ወመጽአ (wämätsä) = en hij kwam | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar | ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ስእለተ (selätä) = een verzoek | ብየ (beyä) = ik heb | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | እንተ (entä) = dat | እስእል (esl) = ik vraag | እምኀቤከ (emkhäbekä) = van je | ወበል (wäbäl) = en zeg toe | ከመ (kämä) = dat | ትግበራ (tegbära) = dat je het doet | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:19** En hij zei: Ik zal alles doen wat u mij zegt, en ik zal uw verzoek niet weigeren. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አነ (änä) = ik | እገብር (egäbr) = ik zal doen | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘትቤልኒ (zätbelni) = wat u mij zegt | ወኢየአቢ (wäiyääbi) = en ik weiger niet | ስእለተኪ (selätäki) = uw verzoek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:20** En zij zei tot hem: Ik vraag van je dat je mij op de dag dat ik sterf binnenbrengt en begraaft dicht bij Sara, de moeder van je vader, en dat jij en Jakob elkaar liefhebben onder elkaar en dat niemand van jullie kwaad zoekt tegen zijn broer, behalve alleen wederzijdse liefde; en jullie zullen voorspoedig zijn, mijn kinderen, en geëerd worden te midden van het land, en geen vijand zal zich over jullie verheugen, en jullie zullen tot zegen en tot genade zijn voor de ogen van allen die jullie liefhebben. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | አነ (änä) = ik | እስእል (esl) = ik vraag | እምኀቤከ (emkhäbekä) = van je | በዕለተ (bälätä) = op de dag | አመ (ämä) = dat | ሞትኩ (motku) = ik sterf | ከመ (kämä) = dat | ታብአኒ (tabäni) = je mij binnenbrengt | ወትቅብረኒ (wätqbräni) = en mij begraaft | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ሳራ (sara) = Sara | እመ (emä) = de moeder van | አቡከ (äbukä) = je vader | ወከመ (wäkämä) = en dat | ትትፋቀሩ (tetfaqäru) = dat jullie elkaar liefhebben | አንተ (äntä) = jij | ወያዕቆብ (wäyaqob) = en Jakob | በበይናቲክሙ (bäbäynatikmu) = onder elkaar | ወኢይኅሥሥ (wäiykhss) = en niet zal zoeken | እኩየ (ekuyä) = kwaad | አሐዱ (ähädu) = een van jullie | ለእኁሁ (läkhuhu) = tegen zijn broer | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ተፋቅሮ (täfaqro) = wederzijdse liefde | ክመ (kemä) = alleen | ወትሴርሑ (wätserhu) = en jullie zullen voorspoedig zijn | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | ወትከብሩ (wätkäbru) = en geëerd worden | በማእከለ (bämakälä) = te midden van | ምድር (medr) = de aarde | ወኢይትፌሣሕ (wäiytfesah) = en zich niet verheugen | ላእሌክሙ (lalekmu) = over jullie | ጸላኢ (tsälai) = geen vijand | ወትከውኑ (wätkäwnu) = en jullie zullen zijn | ለበረከት (läbäräkät) = tot zegen | ወለምሕረት (wälämhrät) = en tot genade | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሆሙ (äyntihomu) = de ogen | ለኵሎሙ (läkwlomu) = van allen | እለ (elä) = die | ያፈቅሩክሙ (yafäqrukmu) = die jullie liefhebben Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:19. Zie ook: Gen 23:19 **35:21** En hij zei: Ik zal alles doen wat u mij zegt, en ik zal u begraven op de dag van uw dood dicht bij Sara, de moeder van mijn vader, zoals u wenste dat haar beenderen dicht bij uw beenderen zijn. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አነ (änä) = ik | እገብር (egäbr) = ik zal doen | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘትቤልኒ (zätbelni) = wat u mij zegt | ወእቀብረኪ (wäqäbräki) = en ik zal u begraven | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሞትኪ (motki) = uw dood | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ሳራ (sara) = Sara | እሙ (emu) = de moeder van | ለአቡየ (lääbuyä) = mijn vader | በከመ (bäkämä) = zoals | አፍቀርኪ (äfqärki) = u wenste | አዕጽምቲሃ (ätsmtiha) = haar beenderen | ከመ (kämä) = dat | የሀሉ (yähälu) = zijn | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | አዕጽምቲኪ (ätsmtiki) = uw beenderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:19 en 49:31. Zie ook: Gen 23:19; Gen 49:31 **35:22** En ook Jakob, mijn broer, zal ik liefhebben boven al wat vlees is, en ik heb geen broer in heel de aarde behalve hem alleen. Brontekst: ወያዕቆብሃኒ (wäyaqobhani) = en ook Jakob | እኅዋየ (ekhwayä) = mijn broer | አነ (änä) = ik | አፈቅር (äfäqr) = zal ik liefhebben | እምኵሉ (emkwlu) = boven al | ዘሥጋ (zäsga) = wat vlees is | ወአልቦ (wäälbo) = en ik heb niet | ሊተ (litä) = mij | እኅወ (ekhwä) = een broer | በውስተ (bäwstä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ውእቱ (wetu) = hem | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en dit is voor mij geen grote verdienste als ik hem liefheb; want hij is mijn broer, en wij zijn samen in uw lichaam gezaaid en samen uit uw schoot voortgekomen, en als ik mijn broer niet liefheb, wie zal ik dan liefhebben?’; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:23** En ook ik zelf smeek u dat u Jakob vermaant ter wille van mij en van mijn kinderen, want ik weet dat hij zeker over mij en over mijn kinderen koning zal zijn. Brontekst: ወአነ (wäänä) = en ook ik | ክመ (kemä) = zelf | አስተበቍዐኪ (ästäbäqwäki) = ik smeek u | ከመ (kämä) = dat | ትገሥጽዮ (tegästsyo) = dat u hem vermaant | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | በእንቲአየ (bäntiäyä) = ter wille van mij | ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | እስመ (esmä) = omdat | አአምር (äämr) = ik weet | ከመ (kämä) = dat | ነጊሠ (nägisä) = zeker | ይነግሥ (yenägs) = hij zal regeren | ላዕሌየ (laleyä) = over mij | ወላዕለ (wälalä) = en over | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want op de dag dat mijn vader hem zegende, maakte hij hem de hogere en mij de lagere’; dat staat niet in de Beta-tekst. **35:24** En ik zweer u dat ik hem zal liefhebben en dat tegen hem al de dagen van mijn leven geen kwaad gezocht zal worden, maar alleen goed. Brontekst: ወአነ (wäänä) = en ik | እምሕል (emhl) = ik zweer | ለኪ (läki) = u | ከመ (kämä) = dat | አፈቅሮ (äfäqro) = ik hem liefheb | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢይትኀሠሥ (iytkhäsäs) = niet gezocht zal worden | ሎቱ (lotu) = tegen hem | እኩየ (ekuyä) = boze | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕል (mäwal) = de dagen van | ሕይወትየ (heywätyä) = mijn leven | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ሠናይ (sänay) = goed | ክመ (kemä) = alleen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘En hij zwoer haar over heel deze zaak’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Jakob belooft liefde **35:25** En zij riep Jakob voor de ogen van Ezau en gebood hem overeenkomstig het woord dat zij tot Ezau gesproken had. Brontekst: ወጸውዐቶ (wätsäwäto) = en riep | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | ወአዘዘቶ (wääzäzäto) = en gebood hem | በከመ (bäkämä) = zoals | ነገር (nägär) = het woord | ዘተናገረት (zätänagärät) = wat zij gesproken had | ምስለ (meslä) = tot | ዔሳው (esaw) = Ezau Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:26** En hij zei: Ik zal uw wil doen; geloof mij dat geen kwaad van mij en van mijn kinderen tegen Ezau zal voortkomen, en ik zal in niets de eerste zijn, behalve in liefde alleen. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | አነ (änä) = ik | እገብር (egäbr) = ik zal doen | ሥምረተኪ (semrätäki) = uw wil | ተሐበይኒ (tähäbäyni) = geloof mij | ከመ (kämä) = dat | ኢይወፅእ (iywäts) = niet zal voortkomen | እምኔየ (emneyä) = van mij | ወእምነ (wämnä) = en uit | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | እኩይ (ekuy) = kwaad | ላዕለ (lalä) = tegen | ዔሳው (esaw) = Ezau | ኢይቀድም (iyqädm) = ik zal niet de eerste zijn | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ተፋቅሮ (täfaqro) = wederzijdse liefde | ክመ (kemä) = alleen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **35:27** En zij aten en dronken, zij en haar zonen, in die nacht. Brontekst: ወበልዑ (wäbälu) = en zij aten | ወሰትዩ (wäsätyu) = en dronken | ይእቲ (yeti) = zij | ወውሉዳ (wäwluda) = en haar zonen | በይእቲ (bäyti) = in die | ሌሊት (lelit) = nacht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 49:31. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij in die nacht stierf, drie jubeljaren en één jaarweek en één jaar oud (dus 155 jaar), en dat haar twee zonen, Ezau en Jakob, haar begroeven in de dubbele spelonk bij Sara, de moeder van hun vader; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 49:31 ## Jubileeën 36 _Isaaks laatste woorden en dood; Lea sterft_ ### Isaak roept zijn zonen **36:1** En in het zesde jaar van deze jaarweek riep Isaak zijn beide zonen, Ezau en Jakob, en zij kwamen tot hem, en hij zei tot hen: Mijn kinderen, ik ga de weg van mijn vaderen, naar het huis van de eeuwigheid waar mijn vaderen zijn. Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = en in het zesde | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van dit | ሱበዔ (subäe) = jaarweek | ጸውዐ (tsäwä) = riep | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ክልዔሆሙ (kelehomu) = beiden | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ዔሳውሃ (esawha) = Ezau | ወያዕቆብሃ (wäyaqobha) = en Jakob | ወመጽኡ (wämätsu) = en zij kwamen | ኀቤሁ (khäbehu) = tot hem | ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | አነ (änä) = ik | ደቂቅየ (däqiqyä) = mijn kinderen | አሐውር (ähäwr) = ik ga | ውስተ (westä) = in | ፍኖተ (fenotä) = de weg | አበዊየ (äbäwiyä) = mijn vaderen | ውስተ (westä) = in | ቤት (bet) = het huis | ዘለዓለም (zäläaläm) = van de eeuwigheid | ኀበ (khäbä) = waar | ሀለዉ (häläwu) = zijn | ህየ (heyä) = daar | አበዊየ (äbäwiyä) = mijn vaderen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Isaak sterft hier in het zesde jaar van de jaarweek; ‘het huis van de eeuwigheid’ is een uitdrukking als in Pred. 12:5. Zie ook: Pred 12:5 **36:2** En begraaf mij dicht bij Abraham, mijn vader, in de dubbele spelonk, in het veld van Efron de Hetiet, dat Abraham verwierf als begraafplaats; in het graf dat ik voor mijzelf gegraven heb, begraaf mij daar. Brontekst: ወቅብሩኒ (wäqbruni) = en begraaf mij | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡየ (äbuyä) = mijn vader | ውስተ (westä) = in | በአት (bäät) = de spelonk | ዘካዕበት (zäkabät) = dubbele | ውስተ (westä) = in | ገራህተ (gärahtä) = het veld van | ኤፍሮን (efron) = Efron | ኬጣዊ (ketawi) = de Hethiet | ዘአጥረየ (zääträyä) = die verwierf | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ለዝኅረ (läzkhrä) = tot begraving | መቃብር (mäqabr) = begraafplaats | ህየ (heyä) = daar | ውስተ (westä) = in | መቃብር (mäqabr) = graf | ዘከረይኩ (zäkäräyku) = die ik gegraven heb | ለርእስየ (lärsyä) = voor mijzelf | ህየ (heyä) = daar | ቅብሩኒ (qebruni) = begraaf mij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:17–20 en 49:29–31. Voetnoot Uitleg: Dat Isaak voor zichzelf een graf in deze spelonk gegraven zou hebben, staat niet in Genesis. Zie ook: Gen 23:17–20; Gen 49:29 ### Liefde tussen broers **36:3** En dit gebied ik jullie, mijn kinderen, dat jullie gerechtigheid en rechtvaardigheid doen op de aarde, opdat Yahweh over jullie brengt alles wat Yahweh gezegd heeft te doen aan Abraham en aan zijn zaad. Brontekst: ወዘንተ (wäzäntä) = en dit | እኤዝዘክሙ (eezzäkmu) = gebied ik jullie | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | ከመ (kämä) = dat | ትግበሩ (tegbäru) = jullie doet | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ወርትዐ (wärtä) = en rechtvaardigheid | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ከመ (kämä) = opdat | ያምጽእ (yamts) = Hij brenge | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ላዕሌክሙ (lalekmu) = over jullie | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘመጠነ (zämätänä) = alles wat | ነገሮ (nägäro) = Hij gezegd heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ይግበር (yegbär) = te doen | ለአብርሃም (lääbrham) = aan Abraham | ወለዘርኡ (wäläzäru) = en aan zijn zaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:4** En heb, mijn kinderen, onder elkaar jullie broers lief zoals een man zijn eigen ziel liefheeft, en zoek ieder voor zijn broer wat goed voor hem is, en werk samen op de aarde, en heb elkaar lief als jullie eigen ziel. Brontekst: ወኩኑ (wäkunu) = en weest | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | በበይናቲክሙ (bäbäynatikmu) = onder elkaar | እንዘ (enzä) = terwijl | ታፈቅሩ (tafäqru) = jullie liefhebben | አኀዊክሙ (äkhäwikmu) = jullie broers | ከመ (kämä) = als | ብእሲ (besi) = een man | ዘያፈቅር (zäyafäqr) = die liefheeft | ነፍሶ (näfso) = zijn eigen ziel | ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | የኀሥሥ (yäkhäss) = zoekt | ብእሲ (besi) = een ieder | ለእኁሁ (läkhuhu) = voor zijn broer | በዘያሤኒ (bäzäyaseni) = wat goed is | ሎቱ (lotu) = voor hem | ወበገቢር (wäbägäbir) = en door te doen | ኅቡረ (kheburä) = tezamen | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde | ወይትፋቀሩ (wäytfaqäru) = en dat zij elkaar liefhebben | በበይናቲሆሙ (bäbäynatihomu) = onder elkaar | ከመ (kämä) = als | ነፍሶሙ (näfsomu) = hun eigen ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) beschouwt ‘jullie broers’ (አኀዊክሙ) als waarschijnlijk een glosse. ### Tegen de afgoden **36:5** En over de afgoden vermaan ik jullie dat jullie hen verwerpen en hen haten en hen niet liefhebben, want vol dwaling zijn zij voor hen die hen dienen en voor hen die zich voor hen neerbuigen. Brontekst: ወበእንተ (wäbäntä) = en over | ነገረ (nägärä) = de zaak van | ጣዖት (taot) = de afgoden | አነ (änä) = ik | እጌሥጸክሙ (egestsäkmu) = vermaan ik jullie | ከመ (kämä) = dat | ትመንንዎሙ (temännwomu) = dat jullie hen verwerpen | ወትፃረርዎሙ (wättsarärwomu) = en hen haten | ወከመ (wäkämä) = en dat | ኢታፍቅርዎሙ (itafqrwomu) = jullie hen niet liefhebben | እስመ (esmä) = omdat | ስሕተት (sehtät) = dwaling | ምሉኣን (meluan) = vol | እሙንቱ (emuntu) = zij | ለእለ (lälä) = voor hen die | ያመልክዎሙ (yamälkwomu) = hen dienen | ወለእለ (wälälä) = en voor hen die | ይሰግዱ (yesägdu) = zich neerbuigen | ሎሙ (lomu) = voor hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:6** Gedenk, mijn kinderen, Yahweh, de Elohim van Abraham, jullie vader, en hoe ook ik Hem gediend heb en Hem dienstbaar ben geweest in gerechtigheid en in vreugde, opdat Hij jullie vermenigvuldigt en jullie zaad doet groeien als de sterren van de hemel in menigte, en jullie plant op de aarde als de plant van gerechtigheid, die niet uitgeroeid wordt voor alle geslachten tot in eeuwigheid. Brontekst: ተዘከርዎ (täzäkärwo) = gedenk Hem | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = Yahweh | ለአምላከ (läämlakä) = de Elohim van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡክሙ (äbukmu) = jullie vader | ወእምዝ (wämz) = en hoe | አነኒ (änäni) = ook ik | አምለክዎ (ämläkwo) = Hem gediend heb | ወተቀነይኩ (wätäqänäyku) = en Hem dienstbaar ben geweest | ሎቱ (lotu) = Hem | ዘበ (zäbä) = in | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ወበስፉሕ (wäbäsfuh) = en in vreugde | ከመ (kämä) = opdat | ያብዝኅክሙ (yabzkhkmu) = Hij jullie vermenigvuldigt | ወያልህቅ (wäyalhq) = en doet groeien | ዘርእክሙ (zärkmu) = jullie zaad | ከመ (kämä) = als | ከዋክብተ (käwakbtä) = sterren | ሰማይ (sämay) = hemel | ለብዝኅ (läbzkh) = in menigte | ወይትክልክሙ (wäytklkmu) = en Hij jullie plant | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | ተክለ (täklä) = de plant van | ጽድቅ (tsedq) = gerechtigheid | ዘኢይሤረው (zäiyseräw) = die niet uitgeroeid wordt | ለኵሉ (läkwlu) = voor alle | ትውልድ (tewld) = generatie | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie ook Jub. 1:16, 16:26 en 21:24 voor de ‘plant van gerechtigheid’. Voetnoot Lezing: ወበስፉሕ (letterlijk ‘en in wijdte’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘in vreugde’. ### De grote eed **36:7** En nu laat ik jullie zweren met een grote eed — want er is geen eed die groter is dan deze — bij de heerlijke en geëerde en grote, schitterende en wonderbare en machtige Naam, bij de Grote, die de hemelen en de aarde en alles tezamen gemaakt heeft. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | አነ (änä) = ik | አምሕለክሙ (ämhläkmu) = ik laat jullie zweren | በመሐላ (bämähäla) = in een eed | ዐቢይ (äbiy) = grote | እስመ (esmä) = omdat | አልቦ (älbo) = er was niet | መሐላ (mähäla) = eed | ዘእምኔሁ (zämnehu) = dan deze | የዐቢ (yääbi) = groter is | በስም (bäsm) = bij de naam | ስቡሕ (sebuh) = heerlijke | ወክቡር (wäkbur) = en geëerde | ወዐቢይ (wääbiy) = en grote | ስሩሕ (seruh) = schitterende | ወመንክር (wämänkr) = en wonderbare | ወኀያል (wäkhäyal) = en machtige | ወዐቢይ (wääbiy) = de Grote | ዘገብረ (zägäbrä) = Die gemaakt heeft | ሰማያተ (sämayatä) = de hemelen | ወምድረ (wämdrä) = en de aarde | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ኅቡረ (kheburä) = tezamen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij zullen zweren dat zij Hem vrezen en Hem aanbidden; dat staat niet in de Beta-tekst. **36:8** En terwijl een ieder zijn broer liefheeft met barmhartigheid en met gerechtigheid, en niemand kwaad wil tegen zijn broer, van nu af en tot in eeuwigheid, al de dagen van jullie leven, zullen jullie voorspoedig zijn in al jullie werken en niet omkomen. Brontekst: ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ያፈቅር (yafäqr) = liefheeft | አሐዱ (ähädu) = één | አሐዱ (ähädu) = één | እኅዋሁ (ekhwahu) = zijn broer | በምሕረት (bämhrät) = met barmhartigheid | ወበጽድቅ (wäbätsdq) = en met gerechtigheid | ወኢይፍቅድ (wäiyfqd) = en niet wil | ብእሲ (besi) = niemand | እኩየ (ekuyä) = kwaad | ለእኁሁ (läkhuhu) = tegen zijn broer | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ወእስከ (wäskä) = en tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወትክሙ (heywätkmu) = jullie leven | ከመ (kämä) = dat | ትስርሑ (tesrhu) = jullie voorspoedig zijn | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ምግባሪክሙ (megbarikmu) = jullie werken | ወኢትትሐጐሉ (wäitthägwälu) = en niet omkomen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:9** En indien er iemand van jullie is die kwaad zoekt tegen zijn broer, weet van nu af dat ieder die kwaad zoekt tegen zijn broer, in diens hand zal vallen en uitgeroeid zal worden uit het land van de levenden, en ook zijn zaad zal omkomen van onder de hemel. Brontekst: ወእመቦ (wämäbo) = en indien er is | ዘኀሠሠ (zäkhäsäsä) = die zoekt | እምኔክሙ (emnekmu) = van jullie | እኩየ (ekuyä) = kwaad | ለእኁሁ (läkhuhu) = op zijn broer | አእምሩ (ämru) = weet | እምይእዜ (emyze) = van nu af | ከመ (kämä) = dat | ኵሉ (kwlu) = heel | ዘየኀሥሥ (zäyäkhäss) = wie zoekt | እኩየ (ekuyä) = boze | ለእኁሁ (läkhuhu) = op zijn broer | ውስተ (westä) = in | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ይወድቅ (yewädq) = zal vallen | ወይሤሮ (wäysero) = en hij zal uitgeroeid worden | እምድረ (emdrä) = uit het land van | ሕያዋን (heyawan) = de levenden | ወዘርኡሂ (wäzäruhi) = en ook zijn zaad | ይትሐጐል (yethägwäl) = zal omkomen | እምታሕተ (emtahtä) = van onder | ሰማይ (sämay) = hemel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:10** En op de dag van beroering en vloek en gramschap en toorn, en in verterend vuur, zoals Hij Sodom verbrandde, zo zal Hij zijn land en zijn stad en alles wat van hem is verbranden. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op | ዕለተ (elätä) = de dag van | ሀከክ (häkäk) = beroering | ወመርገም (wämärgäm) = en vloek | ወመዓት (wämäat) = en gramschap | ወቍጥዓ (wäqwta) = en toorn | ወበእሳት (wäbäsat) = en in vuur | በላዒ (bälai) = verterend | በከመ (bäkämä) = zoals | አውዐየ (äwäyä) = Hij verbrandde | ሰዶምሃ (sädomha) = Sodom | ከማሁ (kämahu) = zo | ያውዒ (yawi) = zal Hij verbranden | ምድሮ (medro) = zijn land | ወሀገሮ (wähägäro) = en zijn stad | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘይከውን (zäykäwn) = wat is | ዚአሁ (ziähu) = van hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 19:24–25. Zie Sodom en Gomorra: De ligging van Sodom en Gomorra is niet met zekerheid bekend; ze worden bij de Dode Zee gezocht. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij uitgewist zal worden uit het boek van de tucht van de mensenkinderen en niet geschreven zal worden in het boek des levens maar in het boek van de verdelging, en dat hij zal heengaan in eeuwige vloek, zodat hun veroordeling altijd vernieuwd wordt in haat en vloek en toorn en kwelling en gramschap en plagen en ziekte tot in eeuwigheid; dat staat niet in de Beta-tekst. Voor het boek des levens, zie Jub. 30:22. Zie ook: Gen 19:24–25 **36:11** Ik zeg en betuig jullie, mijn kinderen, het oordeel dat komt over een man die schade wil doen aan zijn broer. Brontekst: አነ (änä) = ik | እነግር (enägr) = zeg ik | ወአሰምዕ (wääsäm) = en betuig | ላዕሌክሙ (lalekmu) = aan jullie | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | በከመ (bäkämä) = zoals | ኵነኔ (kwnäne) = het oordeel | ዘይመጽእ (zäymäts) = dat komt | ዲበ (dibä) = op | ብእሲ (besi) = een man | ዘይፈቅድ (zäyfäqd) = die wil | ይግበር (yegbär) = doen | ሕሡመ (hesumä) = schade | ላዕለ (lalä) = tegen | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Isaak verdeelt zijn bezit **36:12** En hij verdeelde op die dag al zijn bezit onder hen beiden, en hij gaf het grootste deel aan degene die eerst geboren was, en de toren en alles rondom hem. Brontekst: ወከፈለ (wäkäfälä) = en hij verdeelde | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘቦ (zäbo) = wat hij had | ጥሪቶ (terito) = zijn bezit | ለክልኤሆሙ (läklehomu) = onder hen beiden | በይእቲ (bäyti) = in dat | ዕለት (elät) = dag | ወወሀበ (wäwähäbä) = en hij gaf | ዕበየ (ebäyä) = het grootste deel | ለብእሲ (läbsi) = aan degene | ዘውእቱ (zäwtu) = die | ቀደመ (qädämä) = eerst | ተወልዶ (täwäldo) = geboren was | ወማኅፈደ (wämakhfädä) = en de toren | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘአውዳ (zääwda) = rondom hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog ‘en alles wat Abraham bezat bij de Put van de Eed’ (Beër-Sjeba, zie Gen. 21:31); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 21:31 **36:13** En hij zei: Dit grotere deel geef ik aan degene die eerst geboren was. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ዛተ (zatä) = dit | አዐቢ (ääbi) = groter deel geef ik | ዕበየ (ebäyä) = | ለብእሲ (läbsi) = aan degene | ዘውእቱ (zäwtu) = die | ቀደመ (qädämä) = eerst | ተወልዶ (täwäldo) = geboren was Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:14** En Ezau zei: Ik heb het aan Jakob verkocht en mijn eerstgeboorterecht aan Jakob gegeven; het zal hem gegeven worden, en ik heb er geen woord over te zeggen, want het is bij hem. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ዔሳው (esaw) = Ezau | ሤጥኩ (setku) = ik heb verkocht | ሎቱ (lotu) = aan hem | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወወሀብኩ (wäwähäbku) = en ik heb gegeven | ልህቃንየ (lehqanyä) = mijn eerstgeboorterecht | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ይትወሀብ (yetwähäb) = het zal gegeven worden | ሎቱ (lotu) = hem | ወአልብየ (wäälbyä) = en ik heb niet | ዘእብል (zäbl) = te zeggen | በእንቲአሃ (bäntiäha) = erover | ምንተኒ (mentäni) = iets | ቃለ (qalä) = een woord | እስመ (esmä) = omdat | ኀቤሁ (khäbehu) = bij hem | ሀለወት (häläwät) = is het Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:15** En Isaak zei: Moge zegen op jullie rusten, mijn kinderen, en op jullie zaad op deze dag, want jullie hebben mij rust gegeven, en mijn hart is niet bedroefd om het eerstgeboorterecht, opdat jullie daarom geen kwaad doen. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ታዕርፍ (tarf) = rust | ዲቤክሙ (dibekmu) = op jullie | ውሉድየ (weludyä) = mijn kinderen | በረከት (bäräkät) = zegen | ወላዕለ (wälalä) = en op | ዘርእክሙ (zärkmu) = jullie zaad | በዛቲ (bäzati) = in deze | ዕለት (elät) = dag | እስመ (esmä) = omdat | አዕረፍክሙኒ (äräfkmuni) = jullie hebben mij rust gegeven | ወኢሐዘነ (wäihäzänä) = en bedroefd is niet | ልብየ (lebyä) = mijn hart | በእንተ (bäntä) = over | ልህቃን (lehqan) = eerstgeboorterecht | ከመ (kämä) = opdat | ኢትግበር (itgbär) = je niet doet | በእንቲአሃ (bäntiäha) = daarom | ፁገ (tsugä) = kwaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:16** Moge Yahweh, de Allerhoogste, de man zegenen die gerechtigheid doet, hem en zijn zaad, tot in eeuwigheid. Brontekst: ይባርኮ (yebarko) = moge zegenen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ልዑል (leul) = de Allerhoogste | ለብእሲ (läbsi) = de man | ዘይገብር (zäygäbr) = die doet | ጽድቀ (tsedqä) = gerechtigheid | ኪያሁ (kiyahu) = hem | ወዘርኡ (wäzäru) = en zijn zaad | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: De titel ‘de Allerhoogste’ (Charles, Engelse vertaling uit 1917: ‘Most High God’) komt in dit boek vaak voor. **36:17** En hij beëindigde zijn gebod en zijn zegen, en zij aten en dronken tezamen voor hem, en hij verheugde zich omdat er eensgezindheid in hun midden was, en zij gingen van hem uit en rustten die dag en sliepen. Brontekst: ወፈጸመ (wäfätsämä) = en hij beëindigde | እንዘ (enzä) = zijn | ይኤዝዞሙ (yeezzomu) = gebod | ወእንዘ (wänzä) = en | ይባርኮሙ (yebarkomu) = zegen | ወበልዑ (wäbälu) = en zij aten | ወሰትዩ (wäsätyu) = en dronken | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor hem | ኅቡረ (kheburä) = tezamen | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en hij verheugde zich | እስመ (esmä) = omdat | ኮነ (konä) = was | ዐርዮ (äryo) = eensgezindheid | በማእከሎሙ (bämakälomu) = in hun midden | ወወፅኡ (wäwätsu) = en gingen uit | እምኀቤሁ (emkhäbehu) = van hem | ወአዕረፉ (wääräfu) = en zij rustten | ይእተ (yetä) = die | ዕለተ (elätä) = dag | ወኖሙ (wänomu) = en sliepen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Isaaks dood **36:18** En Isaak sliep op zijn bed op deze dag, zich verheugend, en hij sliep de slaap van de eeuwigheid. Brontekst: ወኖመ (wänomä) = en sliep | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ውስተ (westä) = in | ዐራቱ (äratu) = zijn bed | በዛቲ (bäzati) = in deze | ዕለት (elät) = dag | እንዘ (enzä) = | ይትፌሣሕ (yetfesah) = zich verheugend | ወኖመ (wänomä) = en hij sliep | ንዋመ (newamä) = de slaap | ዘለዓለም (zäläaläm) = der eeuwigheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:28–29. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Isaak honderdtachtig jaar oud stierf (vijfentwintig jaarweken en vijf jaar) en dat zijn twee zonen Ezau en Jakob hem begroeven; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 35:28–29 **36:19** En Ezau ging naar het land Edom, naar het gebergte Seïr, en woonde daar. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | ዔሳው (esaw) = Ezau | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land | ኤዶም (edom) = Edom | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = het gebergte | ሲር (sir) = Seïr | ወነበረ (wänäbärä) = en woonde | ህየ (heyä) = daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:8. Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. Zie ook: Gen 36:8 **36:20** En Jakob woonde in het gebergte van Hebron, in de toren van het land van het vreemdelingschap van zijn vader Abraham. Brontekst: ወያዕቆብ (wäyaqob) = en Jakob | ኀደረ (khädärä) = woonde | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = het gebergte | ኬብሮን (kebron) = Hebron | ውስተ (westä) = in | ማኅፈድ (makhfäd) = de toren | ዘምድረ (zämdrä) = van het land | ፍልሰተ (felsätä) = van het vreemdelingschap | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | አብርሃም (äbrham) = Abraham Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:27. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij Yahweh met heel zijn hart diende naar de zichtbare geboden, zoals Hij de dagen van zijn geslachten had verdeeld; dat staat niet in de Beta-tekst. Charles verbindt die geboden met de hemelse tafelen die Jakob getoond waren; zie Jub. 32:21. Zie ook: Gen 35:27 ### Lea sterft **36:21** En Lea, zijn vrouw, stierf in het vierde jaar van de tweede jaarweek van het vijfenveertigste jubeljaar, en hij begroef haar in de dubbele spelonk, dicht bij Rebekka, zijn moeder, links van het graf van Sara, de moeder van zijn vader. Brontekst: ወሞተት (wämotät) = en stierf | ልያ (leya) = Lea | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ራብዕ (rab) = vierde | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ካልእ (kal) = tweede | ዘአርብዓ (zäärba) = van het veertigste | ወኃምስ (wäkhams) = en vijfde | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወቀበራ (wäqäbära) = en hij begroef haar | ውስተ (westä) = in | በአት (bäät) = de spelonk | ዘእንተ (zäntä) = van de | ክልኤ (kele) = twee | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | ርብቃ (rebqa) = Rebekka | እሙ (emu) = zijn moeder | በፀጋሙ (bätsägamu) = links van | ለመቃብረ (lämäqabrä) = het graf van | ሳራ (sara) = Sara | እመ (emä) = de moeder van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 49:31. Zie ook: Gen 49:31 **36:22** En allen kwamen, haar zonen en zijn zonen, om Lea, zijn vrouw, met hem te beweenen en hem over haar te troosten, want hij was rouwend om haar. Brontekst: ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ውሉዳ (weluda) = haar zonen | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ከመ (kämä) = om | ይብክይዋ (yebkywa) = om haar te beweenen | ልያሃ (leyaha) = Lea | ብእሲቶ (besito) = zijn vrouw | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወከመ (wäkämä) = en om | ይናዝዝዎ (yenazzwo) = hem te troosten | በእንቲአሃ (bäntiäha) = over haar | እስመ (esmä) = omdat | ሀሎ (hälo) = was hij | ይላሕዋ (yelahwa) = rouwend om haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **36:23** Want hij had haar zeer lief sinds Rachel, haar zuster, gestorven was, want zij was volkomen en oprecht in al haar wegen en eerde Jakob. Brontekst: እስመ (esmä) = want | ያፈቅራ (yafäqra) = hij had haar lief | ፈድፋደ (fädfadä) = zeer | ጥቀ (teqä) = zeer | እምአመ (emämä) = sinds | ሞተት (motät) = stierf | ራሔል (rahel) = Rachel | እኅታ (ekhta) = haar zuster | እስመ (esmä) = omdat | ፍጽምት (fetsmt) = volkomen | ወራትዕት (wäratt) = en oprecht | ይእቲ (yeti) = zij was | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ፍናዊሃ (fenawiha) = haar wegen | ወታከብሮ (wätakäbro) = en zij eerde | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 29:30–31, waar Jakob Rachel liefhad boven Lea. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij al de dagen dat zij bij hem leefde geen hard woord uit haar mond hoorde, want zij was zachtmoedig en vredelievend en oprecht en eerbaar; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 29:30–31 **36:24** En hij herinnerde zich al haar werken die zij gedaan had in haar leven, en rouwde zeer om haar, want hij had haar lief met heel zijn hart en met heel zijn ziel. Brontekst: ወይዜከር (wäyzekär) = en hij gedacht | ኵሎ (kwlo) = al | ምግባራቲሃ (megbaratiha) = haar werken | ዘገብረት (zägäbrät) = die zij gedaan had | በሕይወታ (bähywäta) = in haar leven | ወይላሕዋ (wäylahwa) = en hij rouwde om haar | ጥቀ (teqä) = zeer | እስመ (esmä) = omdat | ያፈቅራ (yafäqra) = hij had haar lief | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ልቡ (lebu) = zijn hart | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ነፍሱ (näfsu) = zijn ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 37 _De zonen van Ezau trekken op tegen Jakob_ ### De zonen van Ezau **37:1** En op de dag dat Isaak, de vader van Jakob en van Ezau, stierf, hoorden de zonen van Ezau dat Isaak het eerstgeboorterecht gegeven had aan Jakob, zijn jongere zoon. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag dat | ሞተ (motä) = stierf | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አቡሁ (äbuhu) = de vader | ለያዕቆብ (läyaqob) = van Jakob | ወለዔሳው (wäläesaw) = en van Ezau | ሰምዑ (sämu) = hoorden | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ዔሳው (esaw) = Ezau | ከመ (kämä) = dat | ወሀቦ (wähäbo) = gegeven had | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ልህቃነ (lehqanä) = het eerstgeboorterecht | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ዘይንእስ (zäyns) = de jongere Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 35:29. Het verhaal van de oorlog tussen de zonen van Jakob en Ezau (Jub. 37–38) acht Charles (Engelse vertaling uit 1917) oud; het staat ook in het Testament van Juda 9 en in de joodse midrasj. De volken die hierna genoemd worden, komen bijna allemaal voor in de veldtochten van de Makkabeeën. Zie ook: Gen 35:29 **37:2** En zij twistten met hun vader en zeiden: Om welke reden, terwijl u de oudste bent en Jakob jonger is, heeft uw vader hem het eerstgeboorterecht gegeven en u nagelaten? Brontekst: ወተጋአዙ (wätägaäzu) = en zij twistten | ምስለ (meslä) = met | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብሉ (yeblu) = zeggen | በእንተ (bäntä) = om | ምንት (ment) = welke reden | እንዘ (enzä) = terwijl | ሀሎከ (hälokä) = u bent | አንተ (äntä) = u | ዘትልህቅ (zätlhq) = die de oudste is | ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ይንእስ (yens) = jonger is | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob | ወሀቦ (wähäbo) = heeft gegeven | አቡከ (äbukä) = uw vader | ልህቃነ (lehqanä) = het eerstgeboorterecht | ወኪያከ (wäkiyakä) = en u | ኀደገ (khädägä) = heeft nagelaten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:3** En hij zei tot hen: Omdat ik mijn eerstgeboorterecht aan Jakob verkocht heb voor een weinig linzengerecht. Brontekst: ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | እስመ (esmä) = omdat | አነ (änä) = ik | ሤጥኩ (setku) = ik heb verkocht | ቅድመተ (qedmätä) = mijn voorrang door | ልደትየ (ledätyä) = geboorte | ለያዕቆብ (läyaqob) = aan Jakob | በኅዳጥ (bäkhdat) = voor een weinig | ጸብሐ (tsäbhä) = gerecht | ብርስን (bersn) = linzen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 25:29–34. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en op de dag dat mijn vader mij zond om te jagen en te vangen en hem iets te brengen dat hij zou eten en mij zou zegenen, kwam hij met list en bracht mijn vader spijs en drank, en mijn vader zegende hem en stelde mij onder zijn hand’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 27. Zie ook: Gen 25:29–34 **37:4** En nu heeft onze vader mij en hem laten zweren dat wij geen kwaad zullen zoeken, een ieder tegen zijn broer, en dat wij blijven in liefde en in vrede, een man met zijn broer, en onze wegen niet bederven. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | አምሐለነ (ämhälänä) = liet zweren | አቡነ (äbunä) = onze vader | ኪያየ (kiyayä) = mij | ወኪያሁ (wäkiyahu) = en hem | ከመ (kämä) = dat | ኢንትኃሠሥ (intkhasäs) = dat wij niet zoeken | በእከይ (bäkäy) = kwaad | አሐዱ (ähädu) = één | ላዕለ (lalä) = tegen | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ወከመ (wäkämä) = en dat | ነሀሉ (nähälu) = wij blijven | በተፋቅሮ (bätäfaqro) = in liefde | ወበሰላም (wäbäsälam) = en in vrede | ብእሲ (besi) = een man | ምስለ (meslä) = met | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ወኢናማስን (wäinamasn) = en niet bederven | ፍናዊነ (fenawinä) = onze wegen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Deze weergave geeft volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) een gunstig beeld van Ezau zelf; in een latere vorm van de legende (de Jalkoet) is dat ten nadele van Ezau veranderd. Voor de eed, zie Jub. 35:21–26. **37:5** En zij zeiden tot hem: Wij zullen niet naar u luisteren om vrede met hem te maken, want onze kracht zal sterker zijn dan zijn kracht, en wij zijn sterker dan hij; wij trekken tegen hem op en doden hem en verdelgen zijn zonen. En indien u niet met ons gaat, doen wij ook u kwaad. Brontekst: ወይቤልዎ (wäybelwo) = en zij zeiden tot hem | ኢንሰምዐከ (insämäkä) = wij zullen niet naar u luisteren | ለገቢር (lägäbir) = te maken | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ሰላመ (sälamä) = vrede | እስመ (esmä) = omdat | ኀይለ (khäylä) = de kracht | ዚአነ (ziänä) = van ons | ይጸንዕ (yetsän) = zal sterker zijn | እምኀይሉ (emkhäylu) = dan zijn kracht | ወንሕነ (wänhnä) = en wij | ንጸንዕ (netsän) = wij zijn sterk | እምኔሁ (emnehu) = dan hij | ነሐውር (nähäwr) = wij trekken op | ላዕሌሁ (lalehu) = tegen hem | ወንቀትሎ (wänqätlo) = en laten wij hem doden | ወናሐጕል (wänahägwl) = en laten wij verdelgen | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ወለእመ (wälämä) = en indien | ኢተሐውር (itähäwr) = u niet gaat | ምስሌነ (meslenä) = met ons | ለከሂ (läkähi) = ook u | ናሐስም (nahäsm) = doen wij kwaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:6** En nu, luister naar ons: laten wij zenden naar Aram en naar de Filistijnen en naar Moab en naar Ammon, en laten wij voor ons uitverkoren mannen kiezen die gereed zijn voor de strijd, en laten wij tegen hem optrekken en met hem strijden en hem uitroeien van de aarde, voordat hij sterk wordt. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ስምዐነ (semänä) = luister naar ons | ወንፈኑ (wänfänu) = en laten wij zenden | ውስተ (westä) = naar | አራም (äram) = Aram | ወውስተ (wäwstä) = en naar | ፍልስጥኤም (felstem) = de Filistijnen | ወውስተ (wäwstä) = en op | ሞአብ (moäb) = Moab | ወውስተ (wäwstä) = en op | አሞን (ämon) = Ammon | ወንኅረይ (wänkhräy) = en laten wij kiezen | ለርእስነ (lärsnä) = voor ons | ኅሩያነ (kheruyanä) = uitverkoren | ሰብአ (säbä) = mannen | እለ (elä) = die | ይዳለጉ (yedalägu) = die gereed zijn | ውስተ (westä) = voor | ቀትል (qätl) = de strijd | ወንሖር (wänhor) = en laten wij optrekken | ላዕሌሁ (lalehu) = tegen hem | ወንትቃተል (wäntqatäl) = en laten wij strijden | ምስሌሁ (meslehu) = tegen hem | ወንሠርዎ (wänsärwo) = en laten wij hem uitroeien | እምድር (emdr) = van de aarde | እንበለ (enbälä) = voordat | የአኀዝ (yääkhäz) = hij kracht grijpt | ኀይለ (khäylä) = kracht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië. Zie Ammon: Ammon ligt ten oosten van de Jordaan, rond het huidige Amman in Jordanië. Voetnoot Uitleg: Aram is hier Syrië; Charles (Engelse vertaling uit 1917) wijst erop dat de Syrische machthebbers in de Makkabeeëntijd de Joden onderdrukten. Voor Ammon, zie 1 Makk. 5:6–8. **37:7** En hun vader zei tot hen: Ga niet en voer geen oorlog tegen hem, opdat jullie niet voor hem vallen. Brontekst: ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ኢትሖሩ (ithoru) = gaat niet | ወኢትግበሩ (wäitgbäru) = en voert niet | ምስሌሁ (meslehu) = tegen hem | ፀብአ (tsäbä) = oorlog | ከመ (kämä) = dat | ኢትደቁ (itdäqu) = vallen | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:8** En zij zeiden tot hem: Zo doet u het juist van uw jeugd af tot op deze dag: u brengt uw nek onder zijn juk. Wij zullen naar dit woord niet luisteren. Brontekst: ወይቤልዎ (wäybelwo) = en zij zeiden tot hem | ዝኑ (zenu) = dit is | ክመ (kemä) = juist | ግብርከ (gebrkä) = uw doen | ዘእምውርዙትከ (zämwrzutkä) = vanaf uw jeugd | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | ወአንተ (wääntä) = en u | ታበውእ (tabäw) = brengt | ክሳደከ (kesadäkä) = uw nek | ታሕተ (tahtä) = onder | አርዑቱ (ärutu) = zijn juk | ኢንሰምዕ (insäm) = wij zullen niet luisteren | ንሕነሰ (nehnäsä) = wij echter | ዘንተ (zäntä) = dit | ነገረ (nägärä) = woord Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Ezau huurt strijders **37:9** En zij zonden naar Aram en naar Adoram, de vriend van hun vader, en zij huurden voor zich duizend strijdlustige mannen en uitgelezen strijders. Brontekst: ወፈነዉ (wäfänäwu) = en zij zonden | ውስተ (westä) = in | አራም (äram) = Aram | ወኀበ (wäkhäbä) = en tot | አዱራም (äduram) = Adoram | ኀበ (khäbä) = naar | ዐርከ (ärkä) = de vriend van | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ወተዓሰቡ (wätäasäbu) = en zij huurden | ምስሌሆሙ (meslehomu) = voor zich | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ምእተ (metä) = honderd | መስተባእሳነ (mästäbasanä) = strijdlustigen | ዕደወ (edäwä) = mannen | ወስተቃትላነ (wästäqatlanä) = en strijders | ኅሩያነ (kheruyanä) = uitgelezen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) houdt Adoram voor een Arameër; zie Jub. 38:3. **37:10** En tot hen kwamen uit Moab en van de kinderen van Ammon degenen die gehuurd waren, duizend uitgelezenen. Brontekst: ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ኀቤሆሙ (khäbehomu) = tot hen | እምነ (emnä) = van | ሞአብ (moäb) = Moab | ወእምኀበ (wämkhäbä) = en van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | አሞን (ämon) = Ammon | እለ (elä) = die | ተዓሰቡ (täasäbu) = gehuurd waren | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ምእት (met) = honderd | ኅሩያን (kheruyan) = uitgelezenen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: duizend uitgelezen man uit Filistea, duizend uitgelezen strijders uit Edom en van de Horieten, en sterke krijgers van de Kittim; dat staat niet in de Beta-tekst. **37:11** En zij zeiden tot hun vader: Trek uit, leid hen, en zo niet, dan doden wij u. Brontekst: ወይቤልዎ (wäybelwo) = en zij zeiden tot | ለአቡሆሙ (lääbuhomu) = hun vader | ፃእ (tsa) = trek uit | ምርሖሙ (merhomu) = leid hen | ወእመአኮ (wämääko) = en zo niet | ንቀትለከ (neqätläkä) = doden wij u Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:12** En hij werd vervuld van toorn en grimmigheid toen hij zag dat zijn zonen hem dwongen voorop te gaan om hen te leiden naar Jakob, zijn broer. Brontekst: ወመልአ (wämälä) = en hij werd vervuld van | መዓተ (mäatä) = toorn | ወቍጥዓ (wäqwta) = en grimmigheid | በጊዜ (bägize) = toen | ርእየ (reyä) = hij zag | ውሉዶ (weludo) = zijn zonen | ከመ (kämä) = dat | ይትኤገልዎ (yetegälwo) = hem dwongen | ከመ (kämä) = dat | ይሖር (yehor) = hij zou gaan | ቅድመ (qedmä) = voorop | ይምርሖሙ (yemrhomu) = om hen te leiden | ኀበ (khäbä) = naar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እኀሁ (ekhähu) = zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:13** En daarna herinnerde hij zich al het kwaad dat verborgen was in zijn hart tegen Jakob, zijn broer, en hij herinnerde zich niet de eed die hij gezworen had aan zijn vader en aan zijn moeder, dat al zijn dagen geen kwaad gezocht zou worden tegen Jakob, zijn broer. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ተዘከረ (täzäkärä) = herinnerde hij zich | ኵሎ (kwlo) = al | እከየ (ekäyä) = kwaad | እንተ (entä) = dat | ሀሎት (hälot) = was | ውስተ (westä) = in | ልቡ (lebu) = zijn hart | ኅብእት (khebt) = verborgen | ላዕለ (lalä) = tegen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ወኢተዘከረ (wäitäzäkärä) = en herinnerde zich niet | መሐላ (mähäla) = de eed | ዘመሐለ (zämähälä) = die hij gezworen had | ለአቡሁ (lääbuhu) = aan zijn vader | ወለእሙ (wälämu) = en aan zijn moeder | ከመ (kämä) = dat | ኢይትኃሠሥ (iytkhasäs) = niet gezocht zou worden | ኵሎ (kwlo) = al | እከየ (ekäyä) = kwaad | ኵሎ (kwlo) = al | መዋዕሊሁ (mäwalihu) = zijn dagen | ላዕለ (lalä) = tegen | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:14** En bij dit alles wist Jakob niet dat zij tegen hem kwamen om te strijden. Brontekst: ወበዝ (wäbäz) = en bij dit | ኵሉ (kwlu) = heel | ኢያእመረ (iyamärä) = wist niet | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = dat | እሙንቱ (emuntu) = zij | ይመጽኡ (yemätsu) = kwamen | ኀቤሁ (khäbehu) = tegen hem | ለቀትል (läqätl) = om te strijden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob rouwde om Lea, zijn vrouw, totdat zij heel dicht bij de toren genaderd waren met vierduizend krijgers en uitgelezen oorlogsmannen; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Ezau voor de toren **37:15** En de mannen van Hebron zonden naar hem en zeiden: Zie, uw broer is tegen u gekomen om te strijden, met vierduizend man omgord met het zwaard, en zij dragen schilden en wapens voor het veld; want zij hadden Jakob lief boven Ezau. Zij vertelden het hem, want Jakob was een vrijgeviger en barmhartiger man dan Ezau. Brontekst: ወለአኩ (wälääku) = en zonden | ኀቤሁ (khäbehu) = naar hem | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ኬብሮን (kebron) = Hebron | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብሉ (yeblu) = zeggen | ናሁአ (nahuä) = zie | እኁከአ (ekhukää) = uw broer | መጽአአ (mätsää) = is gekomen | ላዕሌከአ (lalekää) = tegen u | ይትቃተል (yetqatäl) = om te strijden | ከአ (kää) = met u | በአርብዓ (bäärba) = met veertig | ምእት (met) = honderd | ብእሲ (besi) = man | ቅኑታነ (qenutanä) = omgord | ሰይፍ (säyf) = het zwaard | ወይጸውሩ (wäytsäwru) = en zij dragen | ወልታ (wälta) = schilden | ወንዋየ (wänwayä) = en wapens voor | ሐቅል (häql) = het veld | እስመ (esmä) = omdat | ያፈቅርዎ (yafäqrwo) = zij hadden lief | ለያዕቆብ (läyaqob) = Jakob | እምዔሳው (emesaw) = boven Ezau | ነገርዎ (nägärwo) = zij vertelden het hem | እስመ (esmä) = omdat | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ብእሲ (besi) = een man | ጸጋዊ (tsägawi) = vrijgeviger | ወመሓሪ (wämähari) = en barmhartiger | ውእቱ (wetu) = dat | እምነ (emnä) = dan | ዔሳው (esaw) = Ezau Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 35:27. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Zie ook: Gen 35:27 **37:16** En hij geloofde het niet, totdat zij heel dicht bij de toren naderden. Brontekst: ወኢአምነ (wäiämnä) = en geloofde het niet | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እስከ (eskä) = totdat | ሶበ (sobä) = zij | ቀርቡ (qärbu) = naderden | ጥቃ (teqa) = heel dichtbij | ማኅፈድ (makhfäd) = de toren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **37:17** En hij sloot de poorten van de toren. Brontekst: ወዐጸወ (wäätsäwä) = en hij sloot | አናቅጸ (änaqtsä) = de poorten van | ማኅፈድ (makhfäd) = de toren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob op de borstwering ging staan en tot zijn broer Ezau zei: Fraai is de troost waarmee je gekomen bent om mij te troosten om mijn gestorven vrouw. Is dit de eed die je aan je vader zwoer en opnieuw aan je moeder vóór zij stierven? Je hebt de eed verbroken, en op het ogenblik dat je zwoer aan je vader werd je veroordeeld. Dat staat niet in de Beta-tekst. **37:18** En toen antwoordde Ezau en zei tot hem: Er is voor de mensenkinderen en voor de dieren van de aarde geen eed van gerechtigheid die zij gezworen hebben, hun zweren, tot in eeuwigheid. Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en toen | ጊዜ (gize) = de tijd van | አውሥአ (äwsä) = antwoordde | ዔሳው (esaw) = Ezau | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | አልቦ (älbo) = er is geen | ለውሉደ (läwludä) = voor de kinderen van | ሰብእ (säb) = mensen | ወለአራዊተ (wäläärawitä) = en voor de dieren van | ምድር (medr) = de aarde | መሐላ (mähäla) = eed | ጽድቅ (tsedq) = van gerechtigheid | ዘመሐሉ (zämähälu) = die zij gezworen hebben | ምሒሎሙ (mehilomu) = hun zweren | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘maar zij beramen elke dag kwaad tegen elkaar, en hoe een ieder zijn tegenstander en vijand zal doden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **37:19** En jij haat mij en mijn zonen tot in eeuwigheid, en er is geen broederband te houden met jou. Brontekst: ወትጸልአኒ (wättsäläni) = en jij haat mij | አንተ (äntä) = jij | ኪያየ (kiyayä) = mij | ወውሉድየ (wäwludyä) = en mijn zonen | እስከ (eskä) = tot | ለዓለም (läaläm) = voor altijd | ወአልቦ (wäälbo) = en er is niet | ገቢረ (gäbirä) = te houden | ምስሌከ (meslekä) = met jou | ታእኃ (takha) = de broederband Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Ezau's weigering **37:20** Hoor dit mijn woord dat ik tot je zeg: Als het everzwijn zijn huid verwisselt en zijn borstels zacht worden als wol, en als er hoorns op zijn hoofd uitkomen als de hoorns van een hert en van schapen, dan zal ik de broederband met jou houden. Brontekst: ስማዕ (sema) = hoor | ዘንተ (zäntä) = dit | ነገርየ (nägäryä) = mijn woord | ዘአነ (zäänä) = dat ik | እነግረከ (enägräkä) = tot je zeg | እመ (emä) = als | ይዌልጥ (yewelt) = verwisselt | ሐራውያ (härawya) = zijn huid | ማእሶ (maso) = het everzwijn | ወጸጕሮሂ (wätsägwrohi) = en zijn borstels | ከመ (kämä) = dat | ፀምር (tsämr) = wol | ለእመ (lämä) = en | አድከመ (ädkämä) = zacht worden | ወእመ (wämä) = of als | ወፅአ (wätsä) = uitkomen | ዲበ (dibä) = op | ርእሱ (resu) = zijn hoofd | አቅርንት (äqrnt) = hoorns | ከመ (kämä) = dat | አቅርንተ (äqrntä) = de hoorns van | ሀየል (häyäl) = een hert | ወአባግዕ (wääbag) = en van schapen | አሜሃ (ämeha) = dan | እገብር (egäbr) = zal ik houden | ምስሌከ (meslekä) = met jou | ታእኃ (takha) = de broederband Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles vergelijkt dit soort uitspraken met de berisping van Rabbi Akiba door Jochanan ben Torta; hij houdt het everzwijn mogelijk voor een beeld van Ezau. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog, tussen [ ]: ‘En als de borsten zich van hun moeder zouden scheiden; want je bent mij geen broer geweest’; dat staat niet in de Beta-tekst, en Charles acht de woorden misschien misplaatst of bedorven. **37:21** En als wolven vrede maken met lammeren, zodat zij hen niet verslinden, Brontekst: ወእመ (wämä) = en als | ገብሩ (gäbru) = maken | ተኵላት (täkwlat) = wolven | ሰላመ (sälamä) = vrede | ምስለ (meslä) = met | መሐስዕ (mähäs) = lammeren | ከመ (kämä) = dat | ኢይብልዕዎሙ (iyblwomu) = zij hen niet verslinden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘of geweld aandoen, en als hun harten naar hen goed gezind zijn, dan zal er vrede in mijn hart zijn jegens jou’; dat staat niet in de Beta-tekst. **37:22** en als een leeuw de vriend van de os wordt, Brontekst: ወለእመ (wälämä) = en als | ኮነ (konä) = wordt | አንበሳ (änbäsa) = een leeuw | ማኅፈሮ (makhfäro) = de vriend van | ለላህም (lälahm) = de os Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en vrede met hem maakt, en als hij met hem onder één juk gebonden is en met hem ploegt, dan zal ik vrede met je maken’; dat staat niet in de Beta-tekst. **37:23** en als de raven wit worden als de raza, dan zal ik weten dat ik je liefgehad heb, en ik zal vrede met je maken. Brontekst: ወእመ (wämä) = en als | ጻዕደወ (tsadäwä) = wit worden | ቋዓት (qwaat) = raven | ከመ (kämä) = dat | ራዛ (raza) = de raza | አሜሃ (ämeha) = dan | አእምር (ämr) = zal ik weten | ከመ (kämä) = dat | አፍቀርኩከ (äfqärkukä) = ik je liefgehad heb | ወእገብር (wägäbr) = en ik zal maken | ምስሌከ (meslekä) = met jou | ሰላመ (sälamä) = vrede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Volgens een uitleg is de raza een grote witte vogel die sprinkhanen eet. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘Weet dan dat ik je liefgehad heb’ (gebiedende wijs), en daarna nog: ‘Je zult uitgeroeid worden, en je zonen zullen uitgeroeid worden, en er zal geen vrede voor je zijn’; dat staat niet in de Beta-tekst. **37:24** En toen zag Jakob dat hij kwaadgezind was tegen hem met zijn hart en met heel zijn ziel, om hem te doden. Brontekst: ወነጊዜ (wänägize) = en toen | ርእየ (reyä) = zag | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = dat | አእከየ (äkäyä) = kwaadgezind was | እምልቡ (emlbu) = met zijn hart | ላዕሌሁ (lalehu) = tegen hem | ወእምኵሉ (wämkwlu) = en met heel | ነፍሱ (näfsu) = zijn ziel | ከመ (kämä) = dat | ይቅትሎ (yeqtlo) = hem te doden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij kwam aanspringen als het wilde zwijn dat in de speer rent die het doorboort en doodt en er niet voor terugwijkt; dat staat niet in de Beta-tekst. **37:25** Op dat ogenblik zei hij tot de zijnen en tot zijn dienaren dat zij hem en al zijn gezellen zouden aanvallen. Brontekst: ውእተ (wetä) = op dat | ጊዜ (gize) = ogenblik | ይቤ (yebe) = zei hij | ለእሊአሁ (läliähu) = tot de zijnen | ወለአግብርቲሁ (wäläägbrtihu) = en tot zijn dienaren | ከመ (kämä) = dat | ይሩድዎ (yerudwo) = hem zouden aanvallen | ወለኵሎሙ (wäläkwlomu) = en al | ካልአኒሁ (kalänihu) = zijn gezellen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ## Jubileeën 38 _De strijd bij de toren; de koningen van Edom_ ### Juda raadt Jakob **38:1** En daarna sprak Juda tot Jakob, zijn vader, en zei tot hem: Vader, span uw boog en zend uw pijlen en werp de vijand neer en dood de tegenstander; en moge u kracht gegeven zijn, want wij zullen uw broer niet doden, want hij is bij u en aan u gelijk, bij ons tot eer. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ተናገሮ (tänagäro) = sprak | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ለያዕቆብ (läyaqob) = tot Jakob | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ምስክ (mesk) = span | አባ (äba) = vader | ቀሥተከ (qästäkä) = uw boog | ወፈኑ (wäfänu) = en zend | ሐጸከ (hätsäkä) = uw pijlen | ወንድፍ (wändf) = en werp neer | ጸላኤ (tsälae) = de vijand | ወቅትል (wäqtl) = en dood | ፀራዌ (tsärawe) = de tegenstander | ወይኩን (wäykun) = en moge zijn | ለከ (läkä) = u | ኀይል (khäyl) = kracht | እስመ (esmä) = want | ኢንቀትል (inqätl) = wij zullen niet doden | እኅዋከ (ekhwakä) = uw broer | ወኀቤከ (wäkhäbekä) = hij is bij u | ውእቱ (wetu) = dat | ወመምስልከ (wämämslkä) = en aan u gelijk | ውእቱ (wetu) = is | በኀቤነ (bäkhäbenä) = bij ons | ለክብር (läkbr) = tot eer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **38:2** Op dat ogenblik spande Jakob zijn boog en zond een pijl en trof Ezau, zijn broer, en velde hem. Brontekst: ይእተ (yetä) = op dat | ሶቤ (sobe) = ogenblik | ወሰቀ (wäsäqä) = en spande | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ቀሥቶ (qästo) = zijn boog | ወፈነወ (wäfänäwä) = en zond | ሐጸ (hätsä) = een pijl | ወነደፎ (wänädäfo) = en trof hem | ለዔሳው (läesaw) = Ezau | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ወገደሎ (wägädälo) = en velde hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jub. 37:17–25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘(op zijn rechterborst)’; dat staat niet in de Beta-tekst. Volgens latere joodse overlevering werd Ezau gedood door Chusjim, de zoon van Dan, bij de spelonk van Machpela toen Jakobs lijk daar aankwam (Pirke de Rabbi Eliëzer 39). **38:3** En opnieuw zond hij een pijl en trof Adoram, de Arameër, in de linkerborst, en doodde hem. Brontekst: ወደገመ (wädägämä) = en opnieuw | ፈነወ (fänäwä) = zond hij | ሐጸ (hätsä) = een pijl | ወሄጶ (wähepo) = en trof | አዱራንሃ (äduranha) = Adoram | አራማዌ (äramawe) = de Arameër | ጥቦ (tebo) = in de borst | ፀጋማዌ (tsägamawe) = linker | ወቀተሎ (wäqätälo) = en doodde hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jub. 37:9. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij hem achterwaarts dreef en doodde; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De zonen van Jakob verdelen zich **38:4** En daarna gingen de zonen van Jakob uit, zij en hun dienaren, zich verdelend over de vier zijden van de toren. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ወፅኡ (wätsu) = gingen uit | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እሙንቱ (emuntu) = zij | ወአግብርቲሆሙ (wäägbrtihomu) = en hun dienaren | ተናፊቆሙ (tänafiqomu) = zich verdelend | ውስተ (westä) = over | መርብዕተ (märbtä) = de vier zijden van | ማኅፈድ (makhfäd) = de toren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **38:5** En Juda ging uit voorop, en Naftali en Gad met hem, en vijftig dienaren met hem, aan de zuidzijde van de toren, en zij doodden allen die zij voor zich vonden, en niemand van hen ontkwam, niet één. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en ging uit | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ፍጽመ (fetsmä) = voorop | ወንፍታሌም (wänftalem) = en Naftali | ወጋድ (wägad) = en Gad | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወኀምሳ (wäkhämsa) = en vijftig | ደቅ (däq) = dienaren | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | እንተ (entä) = aan | ገጸ (gätsä) = de zijde | ደቡብ (däbub) = zuiden | ለማኅፈድ (lämakhfäd) = van de toren | ወቀተሉ (wäqätälu) = en zij doodden | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘረከቡ (zäräkäbu) = die zij vonden | በቅድሜሆሙ (bäqdmehomu) = voor hen | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ዘአምሠጠ (zäämsätä) = die ontsnapte | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | ወኢአሐዱ (wäiähädu) = niet één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ፍጽመ (‘voorop’) volgt Charles (Engelse vertaling uit 1917). Het woord ደቡብ is hier gelezen als ‘zuiden’; elders in deze Beta-tekst lijkt het soms het noorden aan te duiden. Charles heeft hier ‘zuidzijde’, tegenover ሰሜን (‘noorden’) bij Ruben, Issachar en Zebulon in vers 7. **38:6** En Levi en Dan en Aser gingen uit aan de oostzijde van de toren, en vijftig met hen, en zij doodden hun strijders van Moab en van Ammon. Brontekst: ወሌዊ (wälewi) = en Levi | ወዳን (wädan) = en Dan | ወአሴር (wääser) = en Aser | ወፅኡ (wätsu) = gingen uit | እንተ (entä) = aan | ገጸ (gätsä) = de zijde | ጽባሑ (tsebahu) = oosten | ለማኅፈድ (lämakhfäd) = van de toren | ወኀምሳ (wäkhämsa) = en vijftig | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ወቀተሉ (wäqätälu) = en zij doodden | መስተቃትላኒሆሙ (mästäqatlanihomu) = hun strijders | ለሞአብ (lämoäb) = van Moab | ወለአሞን (wäläämon) = en van Ammon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **38:7** En Ruben en Issachar en Zebulon gingen uit aan de noordzijde van de toren, en vijftig met hen, en zij doodden hun krijgers van de Filistijnen. Brontekst: ወወፅኡ (wäwätsu) = en gingen uit | ሮቤል (robel) = Ruben | ወርሳኮር (wärsakor) = en Issachar | ወዛብሎን (wäzablon) = en Zebulon | እንተ (entä) = aan | ገጸ (gätsä) = de zijde | ሰሜኑ (sämenu) = noorden | ለማኅፈድ (lämakhfäd) = van de toren | ወኀምሳ (wäkhämsa) = en vijftig | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ወቀተሉ (wäqätälu) = en zij doodden | መስተባእሳኒሆሙ (mästäbasanihomu) = hun krijgers | ለፍልስጥኤም (läflstem) = van de Filistijnen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **38:8** En Simeon en Benjamin en Chanoch, de zoon van Ruben, gingen uit aan de westzijde van de toren, en vijftig met hen, en zij doodden uit Edom en uit de Horieten vierhonderd sterke strijders; en zeshonderd vluchtten. Brontekst: ወወፅኡ (wäwätsu) = en gingen uit | ስምዖን (semon) = Simeon | ወብንያም (wäbnyam) = en Benjamin | ወኤኖክ (wäenok) = en Chanoch | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ሮቤል (robel) = Ruben | እንተ (entä) = aan | ገጸ (gätsä) = de zijde | ዐረቢሁ (äräbihu) = westen | ለማኅፈድ (lämakhfäd) = van de toren | ወኀምሳ (wäkhämsa) = en vijftig | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ወቀተሉ (wäqätälu) = en zij doodden | እምነ (emnä) = uit | ኤዶም (edom) = Edom | ወእምነ (wämnä) = en uit | ኮሬዎን (korewon) = de Horieten | አርባዕተ (ärbatä) = vier | ምእተ (metä) = honderd | ዕደ (edä) = mannen | ጽኑዓነ (tsenuanä) = sterke | መስተቃትላነ (mästäqatlanä) = strijders | ወስድስቱ (wäsdstu) = en zes | ምእት (met) = honderd | ጐዩ (gwäyu) = vluchtten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:9 voor Chanoch, de zoon van Ruben. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat vier van de zonen van Ezau met hen vluchtten en hun vader gedood lieten liggen, zoals hij op de heuvel in Adoram gevallen was; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 46:9 ### Edom wordt dienstbaar **38:9** En de zonen van Jakob joegen hen achterna tot aan het gebergte Seïr. Brontekst: ወሰደድዎሙ (wäsädädwomu) = en zij joegen hen weg | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ድኅሬሆሙ (dekhrehomu) = achter hen aan | እስከ (eskä) = tot | ደብረ (däbrä) = het gebergte | ሲኢር (siir) = Seïr Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:8. Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jakob zijn broer begroef op de heuvel in Adoram en naar zijn huis terugkeerde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 36:8 **38:10** En de zonen van Jakob zetten de zonen van Ezau op het gebergte Seïr hard onder druk, en zij bogen hun nek, zodat zij dienaren zouden zijn van de zonen van Jakob. Brontekst: ወአመንደብዎሙ (wäämändäbwomu) = en zij zetten hen hard onder druk | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de zonen van | ዔሳው (esaw) = Ezau | በደብረ (bädäbrä) = op het gebergte | ሰኢር (säir) = Seïr | ወአትሐቱ (wääthätu) = en zij bogen | ክሳዶሙ (kesadomu) = hun nek | ከመ (kämä) = zodat | ይከኩኑ (yekäkunu) = zij zouden zijn | አግብርተ (ägbrtä) = dienaren | ለደቂቀ (lädäqiqä) = aan de zonen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. **38:11** En zij zonden naar hun vader of zij vrede met hen zouden maken of hen zouden doden. Brontekst: ወለአኩ (wälääku) = en zij zonden | ኀበ (khäbä) = naar | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | እመ (emä) = of | ይገብሩ (yegäbru) = zij zouden maken | ሰላም (sälam) = vrede | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ወለእመ (wälämä) = of | ይቀትልዎሙ (yeqätlwomu) = zij hen zouden doden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **38:12** En Jakob zond naar zijn zonen dat zij vrede zouden maken, en zij maakten vrede met hen, en zij legden het juk van dienstbaarheid op hen, zodat zij schatting betaalden aan Jakob en aan al zijn zonen. Brontekst: ወለአከ (wälääkä) = en zond | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ኀበ (khäbä) = naar | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ከመ (kämä) = dat | ይግበሩ (yegbäru) = zij zouden maken | ሰላመ (sälamä) = vrede | ወገብሩ (wägäbru) = en zij maakten | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ሰላመ (sälamä) = vrede | ወአንበሩ (wäänbäru) = en zij legden | አርዑተ (ärutä) = het juk van | ቅኔ (qene) = dienstbaarheid | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = op hen | ከመ (kämä) = zodat | ይጸብሑ (yetsäbhu) = zij schatting betaalden | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ወለውሉዱ (wäläwludu) = en aan zijn zonen | ኵሎ (kwlo) = allen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Voor het juk van Edom, zie Gen. 27:40. Zie ook: Gen 27:40 **38:13** En zij bleven schatting betalen aan Jakob tot op de dag dat Jakob naar Egypte afdaalde. Brontekst: ወነበሩ (wänäbäru) = en zij bleven | እንዘ (enzä) = terwijl | ይጼብሑ (yetsebhu) = schatting betalend | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = op | ዕለተ (elätä) = de dag van | ወረደ (wärädä) = afdaalde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 46:5–7. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie ook: Gen 46:5–7 **38:14** En de zonen van Edom rukten zich niet los van het juk van dienstbaarheid dat de twaalf zonen van Jakob op hen gelegd hadden, tot op deze dag. Brontekst: ወኢነተጉ (wäinätägu) = en zij rukten zich niet los | ውሉዱ (weludu) = de zonen van | ኤዶም (edom) = Edom | እምአርዑተ (emärutä) = van het juk van | ቅኔ (qene) = dienstbaarheid | ዘዐሠርቱ (zääsärtu) = dat de tien | ወክልኤቱ (wäkletu) = en twee | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = op hen gelegd hadden | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De koningen van Edom **38:15** En dit zijn de koningen die regeerden in Edom, voordat een koning regeerde over de zonen van Israël, tot op deze dag in het land Edom. Brontekst: ወእሉ (wälu) = en dit zijn | ነገሥት (nägäst) = de koningen | እለ (elä) = die | ነግሡ (nägsu) = regeerden | በኤዶም (bäedom) = in Edom | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይንግሥ (yengs) = regeerde | ንጉሥ (negus) = een koning | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | በምድረ (bämdrä) = in het land | ኤዶም (edom) = Edom Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 36:31–39 en 1 Kron. 1:43–51. De namen komen overeen met die van Genesis: Balak = Bela, Denaba = Dinhaba, Asam = Husam, Adat = Hadad (Bared = Bedad), Awit = Awit, Salman = Samla, Amaseka = Masreka, Raäbot = Rehobot, Ba'elunan = Baäl-Hanan, Metabedza'ab = Me-Zahab. Zie ook: Gen 36:31–39; 1 Kron 1:43–51 **38:16** En Balak, de zoon van Beor, regeerde in Edom, en de naam van zijn stad was Denaba. Brontekst: ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | በኤዶም (bäedom) = in Edom | ባላቅ (balaq) = Balak | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ቦኤር (boer) = Beor | ወስመ (wäsmä) = en de naam van | ሀገሩ (hägäru) = zijn stad | ደናባ (dänaba) = Denaba Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:32. Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. Zie ook: Gen 36:32 **38:17** En Balak stierf, en in zijn plaats regeerde Jobab, de zoon van Zerach, uit Bozra. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ባላቅ (balaq) = Balak | ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | ዮባብ (yobab) = Jobab | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ዛራ (zara) = Zerach | ዘእምነ (zämnä) = uit | ቦሲር (bosir) = Bozra Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:33. Zie Bozra: Bozra (Buseirah) lag in het zuiden van het huidige Jordanië, in het gebied van Edom. Zie ook: Gen 36:33 **38:18** En Jobab stierf, en in zijn plaats regeerde Asam, uit het gebergte Teman. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ዮባብ (yobab) = Jobab | ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | አሳም (äsam) = Asam | ዘእምነ (zämnä) = uit | ደብረ (däbrä) = het gebergte | ቴማን (teman) = Teman Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:34. Zie ook: Gen 36:34 **38:19** En Asam stierf, en in zijn plaats regeerde Adat, de zoon van Bared, die Midian doodde in het veld van Moab, en de naam van zijn stad was Awit. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | አሳም (äsam) = Asam | ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | አዳት (ädat) = Adat | ወልደ (wäldä) = de zoon van | ባርድ (bard) = Bared | ዘቀተለ (zäqätälä) = die doodde | መዕድያምሃ (mädyamha) = Midjan | በሐቅለ (bähäqlä) = in het veld van | ሞአብ (moäb) = Moab | ወስመ (wäsmä) = en de naam van | ሀገሩ (hägäru) = zijn stad | አውኡቱ (äwutu) = Awit Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:35. Zie Moab: Moab ligt ten oosten van de Dode Zee, in het huidige Jordanië. Zie ook: Gen 36:35 **38:20** En Adat stierf, en in zijn plaats regeerde Salman, uit Amaseka. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | አዳት (ädat) = Adat | ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | ሰሎማን (säloman) = Salman | ዘእምነ (zämnä) = uit | እማሴቃ (emaseqa) = Amaseka Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:36. Zie ook: Gen 36:36 **38:21** En Salman stierf, en in zijn plaats regeerde Saul, uit Raäbot aan de rivier. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ሰሎማን (säloman) = Salman | ወነገሠ (wänägäsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | ሳኡል (saul) = Saul | ዘእምነ (zämnä) = uit | ራአቦት (raäbot) = Raäbot | ፈለግ (fäläg) = aan de rivier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:37. Zie ook: Gen 36:37 **38:22** En Saul stierf, en in zijn plaats regeerde Ba'elunan, de zoon van Achbor. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ሳኡል (saul) = Saul | ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | ብኤሉናን (beelunan) = Ba'elunan | ወልደ (wäldä) = de zoon van | አክቡር (äkbur) = Achbor Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:38. Zie ook: Gen 36:38 **38:23** En Ba'elunan, de zoon van Achbor, stierf, en in zijn plaats regeerde Adat, en de naam van zijn vrouw was Maitabit, dochter van Matarat, dochter van Metabedza'ab. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | በኤሉናን (bäelunan) = Ba'elunan | ወልደ (wäldä) = de zoon van | አክቡር (äkbur) = Achbor | ወነግሠ (wänägsä) = en regeerde | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in zijn plaats | አዳት (ädat) = Adat | ወስመ (wäsmä) = en de naam van | ብእሲቱ (besitu) = zijn vrouw | መይጠቢት (mäytäbit) = Maitabit | ወለተ (wälätä) = dochter van | መጥሪት (mätrit) = Matarat | ወለተ (wälätä) = dochter van | ሜተቤድዛአብ (metäbedzaäb) = Metabedza'ab Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 36:39. Zie ook: Gen 36:39 **38:24** Dit zijn de koningen die regeerden in het land Edom. Brontekst: እሉ (elu) = dit zijn | ነገሥት (nägäst) = koningen | እለ (elä) = die | ነግሡ (nägsu) = regeerden | በምድረ (bämdrä) = in het land | ኤዶም (edom) = Edom Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Seïr: Seïr (Edom) is het bergland ten zuiden van de Dode Zee, in het zuiden van het huidige Jordanië. ## Jubileeën 39 _Jozef in Egypte_ ### Jozef bij Potifar **39:1** En Jakob woonde in het land van het vreemdelingschap van zijn vader, het land Kanaän. Brontekst: ወኀደረ (wäkhädärä) = en woonde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ፍልሰተ (felsätä) = vreemdelingschap | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ምድረ (medrä) = het land | ከናአን (känaän) = Kanaän Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 37:1. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie ook: Gen 37:1 **39:2** Dit zijn de geslachten van Jakob. Brontekst: እለ (elä) = dit zijn | ትዝምደ (tezmdä) = de geslachten van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 37:2 en 39:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jozef zeventien jaar oud was toen zij hem naar het land Egypte brachten, en dat Potifar, een hoveling van Farao, de overste van de koks, hem kocht; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 37:2; Gen 39:1 **39:3** En hij zette Jozef over heel zijn huis. Brontekst: ወሤሞ (wäsemo) = en hij zette | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ዲበ (dibä) = over | ኵሉ (kwlu) = heel | ቤቱ (betu) = zijn huis Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de zegen van Yahweh over het huis van de Egyptenaar kwam ter wille van Jozef en dat Yahweh hem voorspoedig maakte in alles wat hij deed; zie Gen. 39:5. Zie ook: Gen 39:5 **39:4** En de Egyptenaar liet alles voor zijn ogen aan Jozef over, want hij zag dat Yahweh met hem was, en alles wat hij deed, liet Yahweh slagen. Brontekst: ወኀደገ (wäkhädägä) = en liet over | ግብጻዊ (gebtsawi) = de Egyptenaar | ኵሎ (kwlo) = alle | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor zijn ogen | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | እስመ (esmä) = omdat | ርእየ (reyä) = hij zag | ከመ (kämä) = dat | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘገብረ (zägäbrä) = wat hij deed | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ይሴርሖ (yeserho) = liet Hij slagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:2–4. Zie ook: Gen 39:2–4 **39:5** En Jozef was mooi van aanblik, en zeer schoon was zijn aanblik. Brontekst: ወዮሴፍሰ (wäyosefsä) = en Jozef echter | ሠናይ (sänay) = mooi | ራእዩ (rayu) = zijn aanblik | ወላሕይ (wälahy) = en schoon | ጥቀ (teqä) = zeer | ራእዩ (rayu) = zijn aanblik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:6–7. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de vrouw van zijn heer haar ogen opsloeg, Jozef zag, hem liefkreeg en hem smeekte bij haar te zijn; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 39:6–7 **39:6** En hij gaf zijn ziel niet over. Brontekst: ወኢመጠወ (wäimätäwä) = en gaf niet over | ነፍሶ (näfso) = zijn ziel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:8–9. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij Yahweh gedacht en de woorden die zijn vader Jakob placht voor te lezen uit de woorden van Abraham: dat niemand ontucht mag plegen met een vrouw die een man heeft; dat daarop voor hem de straf van de dood in de hemelen bepaald is voor het aangezicht van de Allerhoogste God, en dat de zonde in de eeuwige boeken telkens voor Yahweh tegen hem opgetekend zal worden; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Jub. 20:4 en 25:7. Zie ook: Gen 39:8–9 **39:7** En Jozef herinnerde zich deze lezing en wilde niet bij haar liggen. Brontekst: ወተዘከረ (wätäzäkärä) = en gedacht | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ዘንተ (zäntä) = deze | ንባበ (nebabä) = lezing | ወኢፈቀደ (wäifäqädä) = en wilde niet | ይስክብ (yeskb) = te liggen | ምስሌሃ (mesleha) = met haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ዘንተ ንባበ (‘deze lezing’) verwijst naar de woorden die Charles (Engelse vertaling uit 1917) in vers 6 heeft; in de Beta-tekst staat die voorgaande zin niet, zodat ‘deze lezing’ hier geen antecedent heeft. ### De vrouw van zijn heer **39:8** En zij smeekte hem een jaar en nog een, en hij weigerde te luisteren. Brontekst: ወአስተብቍዐቶ (wäästäbqwäto) = en zij smeekte hem | ዓመተ (amätä) = jaar | አሐተ (ähätä) = één | ወካልአ (wäkalä) = en nog een | ወአበያ (wääbäya) = en hij weigerde | ሰሚዐ (sämiä) = te luisteren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:10. Voetnoot Lezing: ዓመተ አሐተ ወካልአ (‘één jaar en nog een’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘een jaar’. Zie ook: Gen 39:10 **39:9** En zij klampte zich aan hem vast en greep hem in het huis om hem te dwingen bij haar te liggen. Brontekst: ወለጠቀቶ (wälätäqäto) = en zij klampte hem aan | ወአኀዘቶ (wääkhäzäto) = en greep hem | በቤት (bäbet) = in het huis | ከመ (kämä) = dat | ትትባአሶ (tetbaäso) = zij hem dwong | ይስክብ (yeskb) = te liggen | ምስሌሃ (mesleha) = met haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:11–12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij de deuren van het huis sloot en hem vasthield, en dat hij zijn kleed in haar handen liet, door de deur brak en naar buiten van haar aangezicht vluchtte; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 39:11–12 **39:10** En die vrouw zag dat hij niet bij haar wilde liggen, en zij beschuldigde hem bij haar heer en zei: Naar mij verlangde uw dienaar, de Hebreeër die u liefhebt; hij probeerde mij te dwingen bij mij te liggen. Brontekst: ወርእየት (wäryät) = en zag | ይእቲ (yeti) = die | ብእሲት (besit) = vrouw | ከመ (kämä) = dat | ኢይሰክብ (iysäkb) = niet wilde liggen | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ወጠቀለቶ (wätäqäläto) = en beschuldigde hem | ቅድመ (qedmä) = bij | እግዚኡ (egziu) = zijn heer | እንዘ (enzä) = terwijl | ትብል (tebl) = zeggend | ኪያየ (kiyayä) = mij | ፈቀደ (fäqädä) = verlangde | ገብርከ (gäbrkä) = uw dienaar | ዕብራዊ (ebrawi) = de Hebreeër | ዘታፈቅር (zätafäqr) = die u liefhebt | ይትዐገለኒ (yetägäläni) = probeerde mij te dwingen | ከመ (kämä) = dat | ይስክብ (yeskb) = te liggen | ምስሌየ (mesleyä) = met mij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:13–18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en toen ik mijn stem verhief, vluchtte hij en liet zijn kleed in mijn handen toen ik hem vasthield, en hij brak door de deur’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 39:13–18 **39:11** En de Egyptenaar zag het kleed van Jozef en de gebroken deur. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en zag | ግብጻዊ (gebtsawi) = de Egyptenaar | ልብሰ (lebsä) = het kleed van | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወማዕፆ (wämatso) = en de deur | ስቡረ (seburä) = gebroken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:19–20. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij de woorden van zijn vrouw hoorde en Jozef wierp in de gevangenis, op de plaats waar de gevangenen van de koning werden vastgehouden; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 39:19–20 ### Jozef in de gevangenis **39:12** En hij was daar in de gevangenis. Brontekst: ወሀሎ (wähälo) = en hij was | ህየ (heyä) = daar | ውስተ (westä) = in | ሞቅሕ (moqh) = de gevangenis Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 39:20–23. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Yahweh Jozef gunst gaf in de ogen van de overste van de gevangenisbewakers en barmhartigheid bij hem, want hij zag dat Yahweh met hem was en alles wat hij deed liet slagen; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 39:20–23 **39:13** En hij liet alles voor zijn ogen aan hem over, en de overste van de gevangenisbewakers wist niets van wat bij hem was, want Jozef deed alles en Yahweh volbracht het; en hij bleef daar twee jaar. Brontekst: ወኀደገ (wäkhädägä) = en hij liet over | ኵሎ (kwlo) = alles | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor zijn ogen | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ሊቀ (liqä) = de overste van | ዐቀብተ (äqäbtä) = de bewakers van | ሞቅሕ (moqh) = de gevangenis | ዘያአምር (zäyaämr) = die wist | ምስሌሁ (meslehu) = wat bij hem was | ምንተኒ (mentäni) = iets | እስመ (esmä) = omdat | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ኵሎ (kwlo) = alles | ይገብር (yegäbr) = deed | ወእግዚአብሔር (wägziäbher) = en Yahweh | ይፌጽም (yefetsm) = volbracht het | ወነበረ (wänäbärä) = en hij bleef | ህየ (heyä) = daar | ክልኤተ (keletä) = twee | ዓመተ (amätä) = jaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:1 voor de twee jaar. Zie ook: Gen 41:1 ### De schenker en de bakker **39:14** En in die dagen werd Farao, de koning van Egypte, toornig op zijn twee hovelingen, op de overste van de schenkers en op de overste van de bakkers, en hij zette hen in de gevangenis, in het huis van de overste van de koks, in de gevangenis waar Jozef gevangen zat. Brontekst: ወበውእቱ (wäbäwtu) = en in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ተምዕዐ (tämä) = werd toornig | ፈርዖን (färon) = Farao | ንጉሠ (negusä) = koning van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ላዕለ (lalä) = tegen | ክልኤቱ (keletu) = twee | ኅጽዋኒሁ (khetswanihu) = hovelingen | ላዕለ (lalä) = tegen | ሊቀ (liqä) = de overste van | መዘርት (mäzärt) = de schenkers | ወላዕለ (wälalä) = en over | ሊቀ (liqä) = de overste van | ኀበዝት (khäbäzt) = de bakkers | ወወደዮሙ (wäwädäyomu) = en zette hen | ውስተ (westä) = in | ሞቅሕ (moqh) = de gevangenis | ውስተ (westä) = in | ቤቱ (betu) = het huis | ለሊቀ (läliqä) = voor de overste | መበስላን (mäbäslan) = de koks | ውስተ (westä) = in | ሞቅሕ (moqh) = de gevangenis | ኀበ (khäbä) = waar | ሀሎ (hälo) = was | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | እኁዝ (ekhuz) = gevangen | ህየ (heyä) = daar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 40:1–3. De ‘overste van de koks’ is, zoals in Jub. 34:11, de Septuaginta-weergave van ‘overste van de lijfwacht’. Zie ook: Gen 40:1–3 **39:15** En de overste van de gevangenisbewakers stelde Jozef aan om hen te dienen, en hij diende voor hen. Brontekst: ወሠርዖ (wäsäro) = en stelde hem aan | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ሊቀ (liqä) = de overste van | ዐቀብተ (äqäbtä) = de bewakers van | ሞቅሕ (moqh) = de gevangenis | ከመ (kämä) = opdat | ይትለአኮሙ (yetlääkomu) = hij hen zou dienen | ወይትለአክ (wäytlääk) = en diende | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 40:4. Zie ook: Gen 40:4 **39:16** En zij beiden droomden een droom, de overste van de schenkers en de overste van de bakkers, en zij vertelden het aan Jozef. Brontekst: ወሐለሙ (wähälämu) = en zij droomden | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beiden | ሕልመ (helmä) = een droom | ሊቀ (liqä) = de overste van | መዘርት (mäzärt) = de schenkers | ወሊቀ (wäliqä) = en de overste van | ሐበዝት (häbäzt) = de bakkers | ወነገርዎ (wänägärwo) = en zij vertelden het | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 40:5–8. Zie ook: Gen 40:5–8 **39:17** En zoals hij het hun uitlegde, zo geschiedde het hun. Brontekst: ወበከመ (wäbäkämä) = en zoals | ፈከረ (fäkärä) = hij uitlegde | ሎሙ (lomu) = hun | ከማሁ (kämahu) = zo | ኮኖሙ (konomu) = geschiedde het hun Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 40:9–22. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Farao de overste van de schenkers in zijn ambt herstelde en de (overste) van de bakkers doodde, zoals Jozef het hun uitgelegd had; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 40:9–22 **39:18** En de overste van de schenkers vergat Jozef in de gevangenis, hoewel hij hem bekend had gemaakt wat hem zou overkomen, en hij dacht er niet aan Farao te melden hoe Jozef het hem gezegd had, want hij vergat het. Brontekst: ወረስዖ (wäräso) = en vergat | ሊቀ (liqä) = de overste van | መዘርት (mäzärt) = de schenkers | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | በቤተ (bäbetä) = in | ሞቅሕ (moqh) = de gevangenis | እስመ (esmä) = hoewel | አይድዖ (äydo) = hij hem bekend had gemaakt | ዘይከውኖ (zäykäwno) = wat hem zou overkomen | ወኢተዘከረ (wäitäzäkärä) = en hij dacht er niet aan | ከመ (kämä) = dat | ያይድዕ (yayd) = te melden | ለፈርዖን (läfäron) = aan Farao | ዘከመ (zäkämä) = hoe | ነገሮ (nägäro) = het hem gezegd had | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | እስመ (esmä) = want | ረስዐ (räsä) = hij vergat het Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 40:23. Voetnoot Lezing: እስመ አይድዖ (letterlijk ‘want hij had hem bekend gemaakt’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘hoewel’. Zie ook: Gen 40:23 ## Jubileeën 40 _Jozef verheven in Egypte_ ### Farao's dromen **40:1** En in die dagen droomde Farao twee dromen in één nacht over de hongersnood die over heel de aarde zou komen, en hij ontwaakte uit zijn slaap en riep alle uitleggers van dromen die in Egypte waren, en de tovenaars, en hij vertelde hun zijn beide dromen, en zij waren niet in staat ze te duiden. Brontekst: ወበውእቱ (wäbäwtu) = en in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ሐለመ (hälämä) = droomde | ፈርዖን (färon) = Farao | ሕልመ (helmä) = een droom | ክልኤተ (keletä) = twee | በአሐቲ (bäähäti) = op één | ሌሊት (lelit) = nacht | በእንተ (bäntä) = over | ነገረ (nägärä) = de zaak van | ዐባር (äbar) = hongersnood | ዘይከውን (zäykäwn) = die zou komen | ዲበ (dibä) = op | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = de aarde | ወነቅሀ (wänäqhä) = en hij ontwaakte | እምንዋሙ (emnwamu) = uit zijn slaap | ወጸውዖሙ (wätsäwomu) = en riep hen | ለኵሎሙ (läkwlomu) = alle | መፈክራነ (mäfäkranä) = de uitleggers van | ሕልም (helm) = dromen | እለ (elä) = die | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወረቀይት (wäräqäyt) = en de tovenaars | ወነገሮሙ (wänägäromu) = en hij vertelde hun | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ሕልሞ (helmo) = zijn dromen | ወኢክህሉ (wäikhlu) = en zij waren niet in staat | አእምሮ (ämro) = ze te duiden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:1–8. Zie ook: Gen 41:1–8 **40:2** En daarna dacht de overste van de schenkers aan Jozef en sprak over hem tot de koning, en men bracht hem uit het huis van de gevangenis, en hij vertelde voor hem zijn beide dromen. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ተዘከሮ (täzäkäro) = gedacht | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ሊቀ (liqä) = de overste van | መዘርት (mäzärt) = de schenkers | ወነገረ (wänägärä) = en sprak | በእንቲአሁ (bäntiähu) = over hem | ለንጉሥ (längus) = tot de koning | ወአውፅእዎ (wääwtswo) = en men bracht hem uit | እምነ (emnä) = van | ቤተ (betä) = het huis van | ሞቅሕ (moqh) = gevangenis | ወነገረ (wänägärä) = en hij vertelde | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor hem | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ሕለሚሁ (helämihu) = zijn dromen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:9–14. Zie ook: Gen 41:9–14 **40:3** En hij zei tot Farao dat zijn beide dromen één zijn. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor hem | ለፈርዖን (läfäron) = Farao | ከመ (kämä) = dat | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ሕለሚሁ (helämihu) = dromen | አሐዱ (ähädu) = één | እሙንቱ (emuntu) = zijn Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:25–32. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog Jozefs uitleg: ‘Zeven jaren zullen komen (van) overvloed over heel het land Egypte, en daarna zeven jaren van hongersnood, zo’n hongersnood als nog niet geweest is in heel het land’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 41:25–32 ### Jozefs raad **40:4** En nu, laat Farao over heel het land Egypte opzichters aanstellen, en laat hen voedsel opslaan, stad na stad, in de dagen van de jaren van overvloed, en er zal voedsel zijn voor de zeven jaren van hongersnood, en het land zal niet omkomen voor het aangezicht van de hongersnood, want zij zal zeer zwaar zijn. Brontekst: ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ይሥራዕ (yesra) = stelle aan | ፈርዖን (färon) = Farao | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድረ (medrä) = het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ከያደ (käyadä) = opzichters | ወይዝግቡ (wäyzgbu) = en laten zij opslaan | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | ለሀገር (lähägär) = voor de stad | ውስተ (westä) = in | ሀገር (hägär) = stad | በመዋዕለ (bämäwalä) = in de dagen van | ዓመታት (amätat) = de jaren | ዘጽጋብ (zätsgab) = van overvloed | ወይከውን (wäykäwn) = en er zal zijn | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | ለሰብዐቱ (läsäbätu) = voor de zeven | ዓመታተ (amätatä) = jaren van | ዐባር (äbar) = hongersnood | ወኢትትሐጐል (wäitthägwäl) = en niet omkomen | ምድር (medr) = de aarde | እምቅድመ (emqdmä) = voor | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ዐባር (äbar) = hongersnood | እስመ (esmä) = want | ኀያል (khäyal) = zwaar | ይከውን (yekäwn) = zij zal zijn | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:33–36. Zie ook: Gen 41:33–36 **40:5** En Yahweh gaf Jozef gunst en barmhartigheid in de ogen van Farao, en Farao zei tot zijn dienaren: Wij zullen geen wijs en verstandig man vinden zoals deze man, want de Geest van Yahweh is met hem. Brontekst: ወወሀቦ (wäwähäbo) = en gaf | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ሞገሰ (mogäsä) = gunst | ወምሕረተ (wämhrätä) = en barmhartigheid | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ለፈርዖን (läfäron) = aan Farao | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ፈርዖን (färon) = Farao | ለላእካኒሁ (lälakanihu) = tot zijn dienaren | ኢንረክብ (inräkb) = wij zullen niet vinden | ብእሴ (bese) = een man | ጠቢበ (täbibä) = wijs | ወማእምረ (wämamrä) = en verstandig | ዘከመዝ (zäkämäz) = zoals deze | ብእሲ (besi) = een man | እስመ (esmä) = omdat | መንፈሰ (mänfäsä) = de Geest van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌሁ (meslehu) = met hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:37–39. Zie ook: Gen 41:37–39 ### Jozef over Egypte **40:6** En hij stelde hem aan als tweede in heel zijn koninkrijk en gaf hem gezag over heel Egypte en liet hem rijden op de tweede wagen van Farao. Brontekst: ወሤሞ (wäsemo) = en hij stelde hem aan | ዳግመ (dagmä) = als tweede | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | መንግሥቱ (mängstu) = zijn koninkrijk | ወአኰነኖ (wääkwänäno) = en gaf hem gezag | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወአጽዐኖ (wäätsäno) = en liet hem rijden | ዲበ (dibä) = op | ሰረገላሁ (särägälahu) = zijn wagen | ካዕብ (kab) = de tweede | ዘፈርዖን (zäfäron) = van Farao Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:40–43. Zie ook: Gen 41:40–43 **40:7** En hij kleedde hem in kleding van fijn linnen en legde een gouden keten om zijn nek. Brontekst: ወአልበሶ (wäälbäso) = en hij kleedde hem | ልብሰ (lebsä) = in kleding van | ቢሶስ (bisos) = fijn linnen | ወአዕነቆ (wäänäqo) = en legde | ባዝግና (bazgna) = een keten | ወርቅ (wärq) = van goud | ውስተ (westä) = in | ክሳዱ (kesadu) = zijn nek Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:42–43. Charles (Engelse vertaling uit 1917) verklaart ‘'El 'El wa 'Abirer’ als een uitbreiding van het Hebreeuwse ‘abrek’ (Gen. 41:43), te lezen als ‘God, God, de machtige van God’; hij vergelijkt Hand. 8:10. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat een heraut voor hem uitriep ‘'El 'El wa 'Abirer’, dat Farao hem een ring aan de hand deed, hem heer maakte over heel zijn huis, hem groot maakte en tot hem zei: Alleen op de troon zal ik groter zijn dan jij; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 41:42–43; Gen 41:43; Hand 8:10 **40:8** En Jozef heerste over heel het land Egypte, en al de vorsten van Farao hadden hem lief, en al zijn dienaren en allen die het werk van de koning deden. Brontekst: ወመበለ (wämäbälä) = en heerste | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድረ (medrä) = het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወአፍቅርዎ (wääfqrwo) = en hadden hem lief | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | መኳንንቲሁ (mäkwanntihu) = de vorsten | ለፈርዖን (läfäron) = van Farao | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | ላእካኒሁ (lakanihu) = zijn dienaren | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en alle | እለ (elä) = die | ይገብሩ (yegäbru) = deden | ግብረ (gebrä) = het werk van | ንጉሥ (negus) = de koning Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jozef in oprechtheid wandelde, zonder hoogmoed en aanmatiging, geen aanzien des persoons kende en geen geschenken aannam maar al het volk van het land oprecht richtte; dat staat niet in de Beta-tekst. **40:9** En het land Egypte was in vrede voor Farao ter wille van Jozef, want Yahweh was met hem, en Hij gaf hem gunst en barmhartigheid voor al zijn geslachten, voor allen die hem kenden en voor hen die van hem horen; en het koninkrijk van Farao was recht, en er was geen satan en geen boze. Brontekst: ወተሰናአወት (wätäsänaäwät) = en was in vrede | ምድረ (medrä) = het land | ግብድ (gebd) = Egypte | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor hem | ለፈርዖን (läfäron) = aan Farao | በእንተ (bäntä) = over | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | እስመ (esmä) = omdat | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወወሀቦ (wäwähäbo) = en Hij gaf hem | ሞገሰ (mogäsä) = genade | ወምሕረተ (wämhrätä) = en barmhartigheid | ላዕለ (lalä) = voor | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ዘመዱ (zämädu) = al zijn geslachten | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ያአምርዎ (yaämrwo) = hem kenden | ወለእለ (wälälä) = en voor hen die | ይሰምዑ (yesämu) = horen | ስምዐ (semä) = van hem | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ወረትዐት (wärätät) = en was recht | መንግሥተ (mängstä) = het koninkrijk van | ፈርዖን (färon) = Farao | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ሰይጣነ (säytanä) = satan | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | እኩየ (ekuyä) = boze Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Dat er geen satan was, is volgens Charles (Engelse vertaling uit 1917) een teken van groot geluk; zie Jub. 23:29. ### Sefantifans **40:10** En de koning noemde de naam van Jozef Sefantifans. Brontekst: ወጸውዐ (wätsäwä) = en noemde | ንጉሥ (negus) = de koning | ስሞ (semo) = de naam van | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ስፋንጢፋንስ (sefantifans) = Sefantifans Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:45. Sefantifans is Safnat-Paänea. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat de koning Jozef tot vrouw gaf de dochter van Potifar, de dochter van de priester van Heliopolis, de overste van de koks; dat staat niet in de Beta-tekst. Charles merkt op dat de schrijver Potifar uit Gen. 37:36 gelijkstelt met Potifera uit Gen. 41:45; in de latere joodse legende is Asenath een Joodse, een dochter van Dina (Pirke de Rabbi Eliëzer 38). Zie ook: Gen 37:36; Gen 41:45 **40:11** En op de dag dat Jozef voor Farao stond, was hij dertig jaar oud, toen hij voor Farao stond. Brontekst: ወበዕለተ (wäbälätä) = en op de dag dat | ቆመ (qomä) = stond | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ኀበ (khäbä) = voor | ፈርዖን (färon) = Farao | ወልደ (wäldä) = oud | ሠላሳ (sälasa) = dertig | ክረምት (kerämt) = jaar | አመ (ämä) = toen | ቆመ (qomä) = hij stond | ቅድመ (qedmä) = voor | ፈርዖን (färon) = Farao Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:46. Zie ook: Gen 41:46 ### De zeven jaren van overvloed **40:12** En in dat jaar stierf Isaak. En het kwam zoals Jozef gezegd had in de uitleg van zijn twee dromen, zoals hij het gezegd had: er waren zeven jaren van overvloed over heel het land Egypte, en de aarde bracht overvloedig voort, één maat achttienhonderd maten. Brontekst: ወበውእቱ (wäbäwtu) = en in die | ዓመት (amät) = jaar | ሞተ (motä) = stierf | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ወበጽሐ (wäbätshä) = en het kwam | በከመ (bäkämä) = zoals | ነገረ (nägärä) = zei | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | በእንተ (bäntä) = in | ፍካሬ (fekare) = de uitleg van | ክልኤቱ (keletu) = zijn twee | ሕልሙ (helmu) = dromen | ዘከመ (zäkämä) = zoals | ነገሮ (nägäro) = hij gezegd had | ወኮነ (wäkonä) = en er waren | ሰብዐቱ (säbätu) = zeven | ክረምት (kerämt) = jaren | ዘጽጋብ (zätsgab) = van overvloed | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድረ (medrä) = het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወፈርየት (wäfäryät) = en bracht voort | ምድረ (medrä) = het land | ብዙኀ (bezukhä) = overvloedig | አሐቲ (ähäti) = één | መስፈርት (mäsfärt) = maat | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ወሰማኒተ (wäsämanitä) = en acht | ምእተ (metä) = honderd | መሳፍረ (mäsafrä) = maten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:47. De tekst plaatst Isaaks dood in dit jaar; zie Jub. 36:18. Zie ook: Gen 41:47 **40:13** En Jozef verzamelde voedsel, stad na stad, totdat het vol was van tarwe, totdat zij het niet meer konden tellen en meten vanwege de menigte. Brontekst: ወአስተጋብአ (wäästägabä) = en verzamelde | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | ለሀገር (lähägär) = voor de stad | ውስተ (westä) = in | ሀገር (hägär) = stad | እስከ (eskä) = tot | መልአ (mälä) = het vol was van | ሥርናይ (sernay) = tarwe | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ይስእኑ (yesnu) = zij niet meer konden | ኆልቆቶ (kholqoto) = het tellen ervan | ወሰፊረ (wäsäfirä) = en meten | እምነ (emnä) = vanwege | ብዝኁ (bezkhu) = de menigte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:48–49. Zie ook: Gen 41:48–49 ## Jubileeën 41 _Juda en Tamar_ ### Er, Onan en Tamar **41:1** En in het vijfenveertigste jubeljaar, in de tweede jaarweek, in het tweede jaar, nam Juda voor Er, zijn eerstgeborene, een vrouw uit de dochters van Aram, en haar naam was Tamar. Brontekst: ወበአርብ (wäbäärb) = en in het veertigste | ወኀምስቱ (wäkhämstu) = en vijfde | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | ወዳግም (wädagm) = en in de tweede | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ካልእ (kal) = tweede | ነሥአ (näsä) = nam | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ለዔር (läer) = voor Er | በኵሩ (bäkwru) = zijn eerstgeborene | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነ (emnä) = uit | አዋልደ (äwaldä) = de dochters van | አራም (äram) = Aram | ወስማ (wäsma) = en haar naam | ትዕማር (temar) = Tamar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:6. Charles (Engelse vertaling uit 1917) verwijst voor de afkomst uit Aram naar het Testament van Juda 10 (‘uit Mesopotamië’). Zie ook: Gen 38:6 **41:2** En hij verafschuwde haar en lag niet met haar, omdat zijn moeder uit de dochters van Kanaän was, en hij wilde voor zich een vrouw nemen uit het geslacht van zijn moeder, en Juda, zijn vader, liet het hem niet toe. Brontekst: ወጸልአ (wätsälä) = en hij verafschuwde haar | ወኢሰከበ (wäisäkäbä) = en lag niet | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | እስመ (esmä) = want | እምአዋልደ (emäwaldä) = uit de dochters van | ከናአን (känaän) = Kanaän | እሙ (emu) = zijn moeder was | ወፈቀደ (wäfäqädä) = en hij wilde | ይንሣእ (yensa) = nemen | ሎቱ (lotu) = voor zich | ብእሲተ (besitä) = een vrouw | እምነገደ (emnägädä) = uit het geslacht van | እሙ (emu) = zijn moeder | ወኢአብሖ (wäiäbho) = en liet het hem niet toe | ይሁዳ (yehuda) = Juda | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:2 en Jub. 34:20 voor Bedsu'el, de Kanaänitische vrouw van Juda; zie ook Jub. 30:7 e.v. Zie ook: Gen 38:2 **41:3** En Er, de eerstgeborene van Juda, was slecht, en Yahweh doodde hem. Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en | ዔር (er) = Er | በኵሩ (bäkwru) = de eerstgeborene | ለይሁዳ (läyhuda) = van Juda | እኩይ (ekuy) = kwaad | ወቀተሎ (wäqätälo) = en doodde hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:7. Zie ook: Gen 38:7 **41:4** En Juda zei tot Onan, zijn broer: Ga in tot de vrouw van je broer en vervul de zwagerplicht en wek zaad op voor je broer. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ለአውናን (lääwnan) = tot Onan | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ባእ (ba) = ga in | ኀበ (khäbä) = tot | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | እኁሁ (ekhuhu) = zijn broer | ወረስያ (wäräsya) = en vervul | ኑዕልተ (nultä) = de zwagerplicht | ወአንሥእ (wääns) = en wek op | ዘርአ (zärä) = zaad | ለእኁከ (läkhukä) = voor je broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:8 en Deut. 25:5. Onan is een zoon van Juda; ‘zijn broer’ is de broer van Er. Zie ook: Gen 38:8; Deut 25:5 **41:5** En Onan wist dat het zaad niet van hem zou zijn, maar alleen van zijn broer. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en wist | አውናን (äwnan) = Onan | ከመ (kämä) = dat | ኢኮነ (ikonä) = niet zou zijn | ዘዚአሁ (zäziähu) = van hem | ዘርእ (zär) = het zaad | ክመ (kemä) = alleen | ዘእኁሁ (zäkhuhu) = van zijn broer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:9–10. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij in het huis van de vrouw van zijn broer ging en het zaad op de grond liet vallen, dat hij slecht was in de ogen van Yahweh en dat Hij hem doodde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 38:9–10 **41:6** En Juda zei tot Tamar, zijn schoondochter: Blijf in het huis van je vader als weduwe, totdat Sela, mijn zoon, opgroeit, en ik zal je aan hem tot vrouw geven. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ለትዕማር (lätmar) = tot Tamar | መርዓቱ (märatu) = zijn schoondochter | ንበሪ (nebäri) = blijf | ቤተ (betä) = in het huis van | አቡኪ (äbuki) = je vader | እንዘ (enzä) = terwijl | ትመዐስቢ (temääsbi) = als weduwe | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = totdat | ይልህቅ (yelhq) = opgroeit | ሴሎም (selom) = Sela | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ወእሁበኪ (wähubäki) = en ik zal je geven | ሎቱ (lotu) = aan hem | ብእሲተ (besitä) = tot vrouw Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:11. Zie ook: Gen 38:11 **41:7** En hij groeide op, maar Bedsu'el, de vrouw van Juda, liet haar zoon Sela niet trouwen. Brontekst: ወልህቀ (wälhqä) = en hij groeide op | ወኢኀደገት (wäikhädägät) = en liet niet toe | ቤድሱኤል (bedsuel) = Bedsu'el | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ሴሎምሃ (selomha) = Sela | ወልዳ (wälda) = haar zoon | ከመ (kämä) = dat | ያውስብ (yawsb) = dat hij trouwde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Bedsu'el, de vrouw van Juda, in het vijfde jaar van deze jaarweek stierf; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Juda en Tamar bij Timna **41:8** En in het zesde jaar daarvan ging Juda op om zijn schapen te scheren bij Timna. Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = en in het zesde | ዓመቱ (amätu) = jaar daarvan | ዐርገ (ärgä) = ging op | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ይቅርጽ (yeqrts) = om te scheren | አባግዒሁ (äbagihu) = zijn schapen | በቴምናታ (bätemnata) = bij Timna Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 38:12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij Tamar vertelden: Zie, je schoonvader gaat op naar Timna om zijn schapen te scheren; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 38:12 **41:9** En zij legde de kleren van haar weduwschap af en deed een sluier aan en maakte zich mooi en zat in de poort die naar de weg naar Timna liep. Brontekst: ወአንበረት (wäänbärät) = en zij legde af | አልባሰ (älbasä) = de kleren van | ምዕስብናሃ (mesbnaha) = haar weduwschap | ወለብሰት (wäläbsät) = en zij deed aan | ግልባቤ (gelbabe) = een sluier | ወተሠነየት (wätäsänäyät) = en maakte zich mooi | ወነበረት (wänäbärät) = en zat | ውስተ (westä) = in | አንቀጽ (änqäts) = de poort | እንተ (entä) = die | መንገለ (mängälä) = naar | ፍኖተ (fenotä) = de weg naar | ቴምናታ (temnata) = Timna Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:14. Zie ook: Gen 38:14 **41:10** En terwijl Juda voorbijging, vond hij haar en hield haar voor een hoer, en hij zei tot haar: Laat mij bij je binnengaan; en zij zei tot hem: Ga binnen; en hij ging binnen. Brontekst: ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | የሐውር (yähäwr) = voorbijging | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ረከባ (räkäba) = vond hij haar | ወተሐዘባ (wätähäzäba) = en hield haar | ከመ (kämä) = dat | ዘማዊት (zämawit) = voor een hoer | ወይቤላ (wäybela) = en hij zei tot haar | እባእ (eba) = laat mij binnengaan | ኀቤኪ (khäbeki) = bij je | ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ባእ (ba) = ga binnen | ወቦአ (wäboä) = en hij ging binnen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:15–16. Zie ook: Gen 38:15–16 **41:11** En zij zei tot hem: Geef mij mijn loon; en hij zei tot haar: Ik heb niets in mijn hand behalve de ring aan mijn vinger en mijn halsketting en mijn staf die in mijn hand is. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ሀበኒ (häbäni) = geef mij | ደነስየ (dänäsyä) = mijn loon | ወይቤላ (wäybela) = en hij zei tot haar | አልብየ (älbyä) = ik heb niet | ውስተ (westä) = in | እዴየ (edeyä) = mijn hand | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ሕልቀት (helqät) = de ring | ዘአጽባዕትየ (zäätsbatyä) = aan mijn vinger | ወድጕልማየ (wädgwlmayä) = en mijn halsketting | ወበትርየ (wäbätryä) = en mijn staf | ዘውስተ (zäwstä) = die in | እዴየ (edeyä) = mijn hand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:16–18. Zie ook: Gen 38:16–18 **41:12** En zij zei tot hem: Geef ze mij, totdat u mij mijn loon zendt. Brontekst: ወትቤሎ (wätbelo) = en zij zei tot hem | ሀበኒ (häbäni) = geef mij | ኪያሆሙ (kiyahomu) = die | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = u | ትፌኑ (tefenu) = zendt | ሊተ (litä) = mij | ደነስየ (dänäsyä) = mijn loon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:17–18. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij zei: Ik zal je een bokje van de geiten zenden; dat hij ze haar gaf, dat hij bij haar inging en dat zij van hem zwanger werd; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 38:17–18 **41:13** En Juda ging naar zijn schapen, en zij ging naar het huis van haar vader. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ውስተ (westä) = in | አባግዒሁ (äbagihu) = zijn schapen | ወይእቲኒ (wäytini) = en zij | ሖረት (horät) = ging | ቤተ (betä) = naar het huis van | አቡሃ (äbuha) = haar vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **41:14** En Juda zond een bokje door zijn herder, de Adullamiet, en hij vond haar niet; en hij vroeg de mannen van de plaats: Waar is de hoer die hier was? En zij zeiden tot hem: Hier is geen hoer, en wij hebben geen hoer bij ons. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en zond | ይሁዳ (yehuda) = Juda | መሕስአ (mähsä) = een bokje | በእደ (bädä) = door de hand van | ኖላዊሁ (nolawihu) = zijn herder | አዶላማዊ (ädolamawi) = de Adullamiet | ወኀጥአ (wäkhätä) = en hij vond haar niet | ወተስእሎሙ (wätäslomu) = en hij vroeg | ለሰብአ (läsäbä) = de mannen van | ብሔር (beher) = de plaats | እንዘ (enzä) = terwijl | ይብል (yebl) = zeggend | አይቴ (äyte) = waar | ሀለወት (häläwät) = is | ዘማዊት (zämawit) = een hoer | እንተ (entä) = die | ዝየ (zeyä) = hier was | ወይቤልዎ (wäybelwo) = en zij zeiden tot hem | አልቦ (älbo) = is niet | ዝየስ (zeyäs) = hier | ዘማዊት (zämawit) = een hoer | ወአልብነ (wäälbnä) = en wij hebben niet | ኀቤነ (khäbenä) = bij ons | ዘማዊተ (zämawitä) = een hoer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:20–22. Zie ook: Gen 38:20–22 **41:15** En hij keerde terug en maakte hem bekend dat hij haar niet gevonden had, en zei tot hem: Ik vroeg de mannen van de plaats, en zij zeiden tot mij: Hier is geen hoer. Brontekst: ወገብአ (wägäbä) = en hij keerde terug | ወአይድዖ (wääydo) = en maakte hem bekend | ከመ (kämä) = dat | ኀጥአ (khätä) = hij haar niet gevonden had | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ተስእልኩ (täslku) = ik vroeg | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ብሔርኒ (beherni) = de plaats | ወይቤሉኒ (wäybeluni) = en zij zeiden tot mij | አልቦ (älbo) = is niet | ዝየስ (zeyäs) = hier | ዘማዊተ (zämawitä) = een hoer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:22–23. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘Laat zij ze houden, opdat wij niet tot spot worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 38:22–23 **41:16** En toen zij drie maanden voltooid had, werd bekend dat zij zwanger was. Brontekst: ወእንዘ (wänzä) = en toen | አእከለት (äkälät) = zij voltooid had | ሠለስተ (sälästä) = drie | አውራኀ (äwrakhä) = maanden | ተዐውቀት (tääwqät) = werd bekend | ከመ (kämä) = dat | ፀንሰት (tsänsät) = zwanger was | ይእቲ (yeti) = zij Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:24. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat zij het Juda vertelden: Zie, Tamar, je schoondochter, is zwanger door hoererij; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 38:24 ### Tamar wordt uitgebracht **41:17** En Juda ging naar het huis van haar vader en zei tot haar vader en haar broers: Breng haar uit en laat hen haar verbranden, want zij heeft onreinheid bedreven in Israël. Brontekst: ወሖረ (wähorä) = en ging | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ቤተ (betä) = naar het huis van | አቡሃ (äbuha) = haar vader | ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en zei tot hen | ለአቡሃ (lääbuha) = tot haar vader | ወለአኀዊሃ (wälääkhäwiha) = en haar broers | አውፅእዋ (äwtswa) = breng haar uit | ወያውዕይዋ (wäyawywa) = en laat hen haar verbranden | እስመ (esmä) = want | ገብረት (gäbrät) = zij heeft bedreven | ርኵሰ (rekwsä) = onreinheid | በውስተ (bäwstä) = in | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Voor het verbranden, zie Lev. 21:9 (de straf voor de dochter van een priester) en Jub. 30:7. Volgens de Targum Pseudo-Jonatan op Gen. 38:6 en 24 was Tamar de dochter van een priester. Zie ook: Gen 38:6; Lev 21:9 **41:18** En het geschiedde toen zij haar uitbrachten om haar te verbranden, dat zij aan haar schoonvader de ring en haar halsketting en de staf zond, en zei: Herken van wie deze zijn, want van hem ben ik zwanger. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ሶበ (sobä) = toen | አውፅእዋ (äwtswa) = zij haar uitbrachten | ከመ (kämä) = dat | ያውዕይዋ (yawywa) = haar te verbranden | ፈነወት (fänäwät) = zond | ለሐሙሃ (lähämuha) = aan haar schoonvader | ሕልቀተ (helqätä) = de ring | ወድጕልማ (wädgwlma) = en haar halsketting | ወበትረ (wäbäträ) = en de staf | ወትቤ (wätbe) = en zij zei | አእምርአ (ämrä) = herken | ዘመኑአ (zämänuä) = van wie | ዝንቱአ (zentuä) = deze zijn | እስመአ (esmää) = want | ሎቱአ (lotuä) = van hem | ፀነስኩአ (tsänäskuä) = ben ik zwanger Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:25. Voetnoot Lezing: In de Beta-tekst staat achter enkele woorden van Tamars spreken een extra teken ኣ (አእምርአ ዘመኑአ ዝንቱአ እስመአ ሎቱአ ፀነስኩአ); dat is niet vertaald. Zie ook: Gen 38:25 **41:19** En Juda erkende het en zei: Tamar is rechtvaardiger dan ik, en laat hen haar niet meer verbranden. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en erkende het | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ጸድቀት (tsädqät) = is rechtvaardiger | ትዕማር (temar) = Tamar | እምኔየ (emneyä) = dan ik | ወኢያውዕይዋ (wäiyawywa) = en laat hen haar niet verbranden | እንከ (enkä) = meer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:26. Zie ook: Gen 38:26 **41:20** En daarom werd zij niet aan Sela gegeven, en hij naderde haar niet meer. Brontekst: ወበእንተዝ (wäbäntäz) = en daarom | ኢተውህበት (itäwhbät) = werd niet gegeven | ለሴሎም (läselom) = aan Sela | ወኢደገመ (wäidägämä) = en hij ging niet meer | እንከ (enkä) = dan | ቀሪቦታ (qäribota) = tot haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:26. Zie ook: Gen 38:26 ### Peres en Zerach **41:21** En daarna werd zij zwanger en baarde twee zonen, Peres en Zerach, in het zevende jaar van deze tweede jaarweek. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ፀንሰት (tsänsät) = werd zij zwanger | ወወለደት (wäwälädät) = en baarde | ክልኤተ (keletä) = twee | ደቀ (däqä) = zonen | ፋሬስሃ (faresha) = Peres | ወዛራሃ (wäzaraha) = en Zerach | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ሳብዕ (sab) = zevende | ዘዝንቱ (zäzntu) = van deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | ዘዳግም (zädagm) = tweede Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 38:27–30. Zie ook: Gen 38:27–30 **41:22** En daarna waren de zeven jaren van overvloed voltooid, waarover Jozef tot Farao gesproken had. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ተፈጸመ (täfätsämä) = werden voltooid | ሰብዐቱ (säbätu) = de zeven | ዓመት (amät) = jaren | ዘሰምር (zäsämr) = van overvloed | ዘይቤሎ (zäybelo) = waarover gesproken had | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ለፈርዖን (läfäron) = tot Farao Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:53. Zie ook: Gen 41:53 ### Judas berouw **41:23** En Juda erkende dat het een slecht werk was dat hij gedaan had, want hij had met zijn schoondochter gelegen, en hij hield het voor gruwelijk in zijn ogen, en hij erkende dat hij gezondigd en gedwaald had, want hij had de mantel van zijn zoon onthuld, en hij begon te rouwen en te smeken voor Yahweh om zijn overtreding. Brontekst: ወአእመረ (wäämärä) = en hij erkende | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ከመ (kämä) = dat | እኩይ (ekuy) = slecht | ግብር (gebr) = werk | ዘገብረ (zägäbrä) = dat hij gedaan had | እስመ (esmä) = want | ሰከበ (säkäbä) = hij gelegen had | ምስለ (meslä) = met | መርዓቱ (märatu) = zijn schoondochter | ወአስተሐሠመ (wäästähäsämä) = en hij hield het voor gruwelijk | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ወአእመረ (wäämärä) = en wist | ከመ (kämä) = dat | አበሰ (äbäsä) = had gezondigd | ወስሕተ (wäshtä) = en gedwaald | እስመ (esmä) = want | ከሠተ (käsätä) = onthuld had | ክድነተ (kednätä) = de mantel van | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ወአኀዘ (wääkhäzä) = en hij begon | ይላሑ (yelahu) = te rouwen | ወይትመሐለል (wäytmähäläl) = en te smeken | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በእንተ (bäntä) = om | አበሳሁ (äbäsahu) = zijn overtreding Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Voor het onthullen van de mantel, zie Lev. 20:12 en vergelijk Jub. 33:10. Zie ook: Lev 20:12 **41:24** En wij zeiden hem in een droom dat het hem vergeven werd, omdat hij zeer smeekte en omdat hij rouwde en het niet meer deed. Brontekst: ወነገርናሁ (wänägärnahu) = en wij zeiden hem | በሕልም (bählm) = in een droom | ከመ (kämä) = dat | ይሰረይ (yesäräy) = dat het vergeven was | ሎቱ (lotu) = voor hem | እስመ (esmä) = want | ተማሕለለ (tämahlälä) = hij smeekte | ጥቀ (teqä) = zeer | ወእስመ (wäsmä) = en omdat | ላሐወ (lahäwä) = hij rouwde | ወኢገብረ (wäigäbrä) = en het niet deed | እንከ (enkä) = meer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **41:25** En er kwam vergeving voor hem, omdat hij zich afkeerde van zijn zonde en van zijn onwetendheid, want zwaar was de overtreding voor onze Elohim. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en er kwam | ሎቱ (lotu) = voor hem | ስርየት (seryät) = vergeving | እስመ (esmä) = want | ተመይጠ (tämäytä) = hij zich afkeerde | እምኀጢአቱ (emkhätiätu) = van zijn zonde | ወእምኢያእምሮቱ (wämiyamrotu) = en van zijn onwetendheid | እስመ (esmä) = want | ዐቢይ (äbiy) = zwaar | አበሳ (äbäsa) = de overtreding | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: እስመ ዐቢይ አበሳ አምላክነ (letterlijk ‘want groot is de overtreding, onze Elohim’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘want hij overtrad zeer voor onze Elohim’. Charles heeft hierna nog: ‘en ieder die zo handelt, ieder die bij zijn schoonmoeder ligt, laat men hem met vuur verbranden, opdat hij daarin brandt, want er is onreinheid en bezoedeling op hen; met vuur laat men hen verbranden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **41:26** En jij, gebied de zonen van Israël dat er geen onreinheid in hun midden zij, want ieder die ligt met zijn schoondochter en met zijn schoonmoeder heeft onreinheid bedreven; met vuur zullen zij de man verbranden die met haar gelegen heeft en ook de vrouw, en Hij zal toorn en plaag van Israël afwenden. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied hun | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወኢይኩን (wäiykun) = dat er niet zij | ርኵስ (rekws) = onreinheid | በማእከሎሙ (bämakälomu) = in hun midden | እስመ (esmä) = want | ኵሉ (kwlu) = ieder | ዘይሰክብ (zäysäkb) = die ligt | ምስለ (meslä) = met | መርዓቱ (märatu) = zijn schoondochter | ወምስለ (wämslä) = en met | ሐማቱ (hämatu) = zijn schoonmoeder | ርኵሰ (rekwsä) = onreinheid | ገብረ (gäbrä) = heeft bedreven | በእሳት (bäsat) = met vuur | ያውዕዩ (yawyu) = zullen verbranden | ብእሴ (bese) = een man | ዘሰከበ (zäsäkäbä) = die gelegen heeft | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ወብእሲተኒ (wäbsitäni) = en ook de vrouw | ወየኀድግ (wäyäkhädg) = en Hij zal afwenden | መዓተ (mäatä) = toorn | ወመቅሠፍተ (wämäqsäftä) = en plaag | እምእስራኤል (emsrael) = van Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Lev. 18:15, 20:12 en 20:14. Zie ook: Lev 18:15; Lev 20:12; Lev 20:14 **41:27** En ook aan Juda zeiden wij dat zijn beide zonen niet met haar gelegen hadden. Brontekst: ወለይሁዳኒ (wäläyhudani) = en ook aan Juda | ነገርናሁ (nägärnahu) = zeiden wij | ከመ (kämä) = dat | ኢሰከቡ (isäkäbu) = niet gelegen hadden | ምስሌሃ (mesleha) = met haar | ክልኤሆሙ (kelehomu) = beide | ደቂቁ (däqiqu) = zijn zonen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat daarom zijn zaad voor een tweede geslacht bevestigd werd en niet uitgeroeid zou worden; dat staat niet in de Beta-tekst. **41:28** Want in de oprechtheid van zijn ogen ging hij en zocht het oordeel, want naar het oordeel van Abraham, dat hij zijn zonen geboden had, wilde Juda haar met vuur verbranden. Brontekst: እስመ (esmä) = want | በየውሀተ (bäyäwhätä) = in de oprechtheid van | አዕይንቲሁ (äyntihu) = zijn ogen | ሖረ (horä) = ging hij | ወኀሠሠ (wäkhäsäsä) = en zocht | ኵነኔ (kwnäne) = het oordeel | እስመ (esmä) = want | እምፍትሐ (emfthä) = naar het oordeel van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ዘአዘዞሙ (zääzäzomu) = dat hij geboden had | ለውሉዱ (läwludu) = aan zijn zonen | ፈቀደ (fäqädä) = wilde | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ያውዕያ (yawya) = haar verbranden | በእሳት (bäsat) = met vuur Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie ook Jub. 20:4. ## Jubileeën 42 _De eerste reis naar Egypte_ ### De hongersnood **42:1** En in het eerste jaar van de derde jaarweek van het vijfenveertigste jubeljaar begon de hongersnood over het land te komen, en de regen weigerde aan de aarde gegeven te worden, want er viel niets. Brontekst: ወበቀዳሚ (wäbäqädami) = en in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | ዘአርብዓ (zäärba) = van het veertigste | ወኀምስቱ (wäkhämstu) = en vijfde | ኢዮቤልው (iyobelw) = jubeljaar | አኀዘ (äkhäzä) = begon | ዐባር (äbar) = hongersnood | ይምጻእ (yemtsa) = te komen | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = het land | ወአበየ (wääbäyä) = en weigerde | ዝናም (zenam) = regen | ተውህቦ (täwhbo) = gegeven te worden | ለምድር (lämdr) = aan de aarde | እስመ (esmä) = omdat | አልቦ (älbo) = er was niet | ምንተኒ (mentäni) = iets | ዘይወርድ (zäywärd) = dat neerviel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:54. Zie ook: Gen 41:54 **42:2** En de aarde werd onvruchtbaar. Brontekst: ወዐብረት (wääbrät) = en werd onvruchtbaar | ምድር (medr) = het land Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **42:3** En de Egyptenaren kwamen bij Jozef opdat hij hun voedsel zou geven, en hij opende de schatkamers waar de tarwe van het eerste jaar was, en verkocht het aan de volken van het land voor goud. Brontekst: ወመጽኡ (wämätsu) = en kwamen | ግብጽ (gebts) = de Egyptenaren | ኀበ (khäbä) = bij | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ከመ (kämä) = dat | የሀቦሙ (yähäbomu) = hij hun zou geven | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | ወከሠተ (wäkäsätä) = en hij opende | መዛግብተ (mäzagbtä) = de schatkamers | ኀበ (khäbä) = waar | ሀሎ (hälo) = was | ሥርናይ (sernay) = tarwe | ዘቀዳሚ (zäqädami) = van het eerste | ዓመት (amät) = jaar | ወሤጠ (wäsetä) = en verkocht | ለአሕዛበ (läähzabä) = aan de volken van | ምድር (medr) = het land | በወርቅ (bäwärq) = voor goud Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 41:56–57. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de Egyptenaren’; de Beta-tekst heeft ‘Egypte’ (ግብጽ). Zie ook: Gen 41:56–57 ### Jakob zendt zijn zonen **42:4** En Jakob hoorde dat er voedsel was in Egypte, en hij zond zijn tien zonen opdat zij voor hem voedsel zouden halen in Egypte; maar Benjamin zond hij niet. Brontekst: ወሰምዐ (wäsämä) = en hoorde | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ከመ (kämä) = dat | ቦቱ (botu) = dat er was | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወፈነወ (wäfänäwä) = en zond | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ደቆ (däqo) = zonen | ከመ (kämä) = dat | ይንሥኡ (yensu) = zij zouden halen | ሎቱ (lotu) = voor hem | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | ወብንያምሃሰ (wäbnyamhasä) = en Benjamin echter | ኢፈነወ (ifänäwä) = zond niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:1–4. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) voegt voorop tussen haakjes toe dat de hongersnood zeer zwaar was in het land Kanaän, en achteraan dat de tien zonen van Jakob met de anderen die erheen gingen in Egypte aankwamen. Zie ook: Gen 42:1–4 **42:5** En Jozef herkende hen, maar zij herkenden hem niet. Brontekst: ወአእመሮ (wäämäro) = en herkende hen | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወእሙንቱሰ (wämuntusä) = en zij echter | ኢያእመርዎ (iyamärwo) = herkenden hem niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:6–8. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij tot hen sprak en hen ondervroeg: Zijn jullie geen spionnen, en zijn jullie niet gekomen om de toegangen van het land te verkennen? En dat hij hen in bewaring stelde; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 42:6–8 **42:6** En daarna beproefde hij hen en hield Simeon alleen achter, en zijn negen broers zond hij weg. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ፈትሖሙ (fäthomu) = beproefde hij hen | ወአቀመ (wääqämä) = en hield achter | ስምዖንሃ (semonha) = Simeon | ባሕቲቶ (bahtito) = alleen | ወተስዐተ (wätäsätä) = en negen | አኀዊሁ (äkhäwihu) = van zijn broers | ፈነወ (fänäwä) = zond hij weg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:17–24. Zie ook: Gen 42:17–24 **42:7** En hij vulde hun zakken met tarwe, en ook hun goud deed hij voor hen in hun zakken, en zij wisten het niet. Brontekst: ወመልአ (wämälä) = en hij vulde | አሕስሊሆሙ (ähslihomu) = hun zakken | ሥርናየ (sernayä) = tarwe | ወወርቆሙሂ (wäwärqomuhi) = en ook hun goud | ወደየ (wädäyä) = deed hij | ሎሙ (lomu) = voor hen | ውስተ (westä) = in | አሕስሊሆሙ (ähslihomu) = hun zakken | ወኢያእመሩ (wäiyamäru) = en zij wisten het niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:25. Zie ook: Gen 42:25 **42:8** En hij gebood hun dat zij hun jongste broer zouden brengen, want zij hadden hem gezegd dat hun vader nog leefde en hun jongste broer. Brontekst: ወአዘዞሙ (wääzäzomu) = en hij gebood hun | ከመ (kämä) = dat | ያምጽኡ (yamtsu) = zouden brengen | እኅዋሆሙ (ekhwahomu) = hun broer | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | እስመ (esmä) = omdat | ነገርዎ (nägärwo) = zij hadden hem gezegd | ከመ (kämä) = dat | ሀሎ (hälo) = nog was | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ሕያው (heyaw) = levend | ወእኁሆሙ (wäkhuhomu) = en hun broer | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:20. Zie ook: Gen 42:20 **42:9** En zij gingen op uit het land Egypte en kwamen in het land Kanaän, en zij vertelden aan hun vader alles wat hun overkomen was en hoe de heerser van het land hard met hen gesproken had en Simeon vastgehouden had totdat zij Benjamin brachten. Brontekst: ወዐርጉ (wäärgu) = en zij gingen op | እምድረ (emdrä) = uit het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወበጽሑ (wäbätshu) = en zij kwamen in | ምድረ (medrä) = het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወነገሩ (wänägäru) = en zij vertelden | ለአቡሆሙ (lääbuhomu) = aan hun vader | ኵሎ (kwlo) = alle | ዘከመ (zäkämä) = alles wat | ረከቦሙ (räkäbomu) = hun overkomen was | ወእፎ (wäfo) = en hoe | ተናገረ (tänagärä) = hij sprak | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | መኰንነ (mäkwännä) = de heerser van | ብሔር (beher) = het land | ዐጸብጺበ (ätsäbtsibä) = hard | ወአኀዞ (wääkhäzo) = en hem had vastgehouden | ለስምዖን (läsmon) = Simeon | እስከ (eskä) = tot | ሶበ (sobä) = wanneer | ያመጽእዎ (yamätswo) = zij brachten | ለብንያም (läbnyam) = Benjamin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:29–34. Zie ook: Gen 42:29–34 ### Jakobs klacht **42:10** En Jakob zei: Mij hebben jullie van mijn kinderen beroofd! Jozef is er niet meer, en Simeon is er niet meer, en Benjamin zullen jullie nemen: over mij is jullie kwaad gekomen. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አምከንክሙኒኬ (ämkänkmunike) = mij hebt u van mijn kinderen beroofd | ወዮሴፍኒ (wäyosefni) = en Jozef | ኢሀሎ (ihälo) = is niet meer | ወስምዖንሂ (wäsmonhi) = en Simeon | ኢሀሎ (ihälo) = is niet meer | ወብንያምሃኒ (wäbnyamhani) = en Benjamin | ትነሥእዎ (tenäswo) = u zult hem nemen | ላዕሌየኬ (laleyäke) = over mij | ኮነ (konä) = is gekomen | እከይክሙ (ekäykmu) = uw kwaad Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:36. Charles (Engelse vertaling uit 1917) vermoedt dat de laatste zin een uitleg is van ‘Dit alles komt over mij’. Zie ook: Gen 42:36 **42:11** En hij zei: Mijn zoon zal niet met jullie gaan, opdat hij misschien niet ziek wordt. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ኢየሐውር (iyähäwr) = zal niet gaan | ወልድየ (wäldyä) = mijn zoon | ምስሌክሙ (meslekmu) = met u | እመቦ (emäbo) = misschien | ከመ (kämä) = dat | ደወየ (däwäyä) = ziek wordt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:38. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want hun moeder baarde twee zonen, en een is omgekomen, en ook deze zult u van mij nemen. Als hij misschien onderweg koorts krijgt, zou u mijn grijsheid met verdriet ten grave doen dalen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 42:38 **42:12** Want hij zag dat hun geld ieder in zijn zak teruggekeerd was, en daarom vreesde hij hem te zenden. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ርእየ (reyä) = hij zag | ከመ (kämä) = dat | ገብአ (gäbä) = teruggekeerd was | ወርቆሙ (wärqomu) = hun geld | ኵሉ (kwlu) = ieder | በዕቈሪሁ (bäqwärihu) = in zijn zak | ወበዝ (wäbäz) = en daarom | ፈርሀ (färhä) = vreesde hij | ፈንዎቶ (fänwoto) = hem te zenden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:35. Zie ook: Gen 42:35 **42:13** En de hongersnood nam toe en werd zwaar in het land Kanaän en in heel de aarde, behalve het land Egypte. Brontekst: ወዐባርኒ (wääbarni) = en de hongersnood | በዝኀ (bäzkhä) = nam toe | ወኀየለ (wäkhäyälä) = en werd zwaar | በምድረ (bämdrä) = in het land | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in heel | ምድር (medr) = het land | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ምድረ (medrä) = het land van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat veel kinderen van de Egyptenaren hun zaad als voedsel hadden opgeslagen sinds zij zagen dat Jozef zaad verzamelde, in voorraadschuren legde en bewaarde voor de jaren van de hongersnood; dat staat niet in de Beta-tekst. **42:14** En de mannen van Egypte voedden zich in het eerste jaar van de hongersnood. Brontekst: ወተሴሰይዎ (wätäsesäywo) = en zij voedden zich | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ግብጽ (gebts) = Egypte | በቀዳሚ (bäqädami) = in het eerste | ዓመት (amät) = jaar | ዘዐባር (zääbar) = van de hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. ### De tweede reis **42:15** En toen Israël zag dat de hongersnood zeer zwaar was in het land en er geen redding was, zei hij tot zijn zonen: Ga, keer terug en haal voedsel voor ons, opdat wij niet sterven. Brontekst: ወሶበ (wäsobä) = en toen | ርእየ (reyä) = zag | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ኀየለ (khäyälä) = zwaar was | ጥቀ (teqä) = zeer | ዐባር (äbar) = hongersnood | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = het land | ወአልቦ (wäälbo) = en er was niet | ድኂነ (dekhinä) = redding | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ለውሉዱ (läwludu) = tot zijn zonen | ሖሩ (horu) = gaat | ግብኡ (gebu) = keer terug | ወንሥኡ (wänsu) = en haal | ለነ (länä) = voor ons | ሲሲተ (sisitä) = voedsel | ኢንሙት (inmut) = opdat wij niet sterven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:1–2. Zie ook: Gen 43:1–2 **42:16** En zij zeiden: Wij zullen niet gaan; als onze jongste broer niet met ons komt, zullen wij niet gaan. Brontekst: ወይቤሉ (wäybelu) = en zij zeiden | ኢነሐውር (inähäwr) = wij gaan niet | እመ (emä) = als | ኢመጽአ (imätsä) = niet komt | እኁነ (ekhunä) = onze broer | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ምስሌነ (meslenä) = met ons | ኢነሐውር (inähäwr) = wij gaan niet Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:3–5. Zie ook: Gen 43:3–5 **42:17** En Israël zag dat zij allen van de hongersnood zouden omkomen als hij hem niet met hen zond. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en zag | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | እመ (emä) = dat als | ኢፈነዎ (ifänäwo) = hij hem niet zond | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ይትሐጐሉ (yethägwälu) = zij zouden omkomen | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እምቅድመ (emqdmä) = door | ዐባር (äbar) = hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **42:18** En Ruben zei: Geef hem in mijn hand, en indien ik hem niet bij u terugbreng, dood dan mijn twee zonen in plaats van zijn ziel. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ሮቤል (robel) = Ruben | ሀበንዮ (häbänyo) = geef hem | ውስተ (westä) = in | እዴየ (edeyä) = mijn hand | ወለእመ (wälämä) = en indien | ኢያግባእክዎ (iyagbakwo) = ik hem niet terugbreng | ለከ (läkä) = bij u | ቅትል (qetl) = dood | ክልኤተ (keletä) = mijn twee | ውሉድየ (weludyä) = zonen | ህየንተ (heyäntä) = in plaats van | ነፍሰ (näfsä) = de ziel van | ዚአሁ (ziähu) = hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 42:37. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij tot hem zei: Hij zal niet met u gaan; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 42:37 **42:19** En Juda trad nader en zei: Zend hem met ons, en indien ik hem niet bij u terugbreng, zal ik al de dagen van mijn leven schuldig zijn voor u. Brontekst: ወቀርበ (wäqärbä) = en trad nader | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ፈንዎ (fänwo) = zend hem | ምስሌነ (meslenä) = met ons | ወለእመ (wälämä) = en indien | ኢያግባእክዎ (iyagbakwo) = ik hem niet terugbreng | ለከ (läkä) = bij u | እቡሰ (ebusä) = schuldig | እኩን (ekun) = zal ik zijn | በቅድሜከ (bäqdmekä) = voor u | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወትየ (heywätyä) = mijn leven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:8–9. Zie ook: Gen 43:8–9 ### Benjamin voor Jozef **42:20** En hij zond hem met hen in het tweede jaar van deze jaarweek, op de nieuwe maan van de maand, en zij kwamen in het land Egypte met allen die gingen, en hun geschenken in hun handen: druppelhars en amandelen en terebintnoten en zuivere honing. Brontekst: ወፈነዎ (wäfänäwo) = en hij zond hem | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | በካልእ (bäkal) = in het tweede | ዓመት (amät) = jaar | ዘዝ (zäz) = van deze | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በሠርቀ (bäsärqä) = op de nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = de maand | ወበጽሑ (wäbätshu) = en zij kwamen in | ብሔረ (beherä) = het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ምስለ (meslä) = met | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | የሐውሩ (yähäwru) = gingen | ወአምኃሆሙ (wäämkhahomu) = en hun geschenken | ውስተ (westä) = in | እደዊሆሙ (edäwihomu) = hun handen | ማየ (mayä) = druppel | ልብን (lebn) = hars | ወከርካዕ (wäkärka) = en amandelen | ወጤሬቤንቶስ (wäterebentos) = en terebintnoten | ወጸቃውዐ (wätsäqawä) = en zuivere | መዓር (mäar) = honing Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:11–15. Voetnoot Lezing: ማየ ልብን (letterlijk ‘water van wierook’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘stacte’ (druppelhars). ‘Op de nieuwe maan van de maand’: Charles heeft ‘op de eerste dag van de maand’. Zie ook: Gen 43:11–15 **42:21** En zij kwamen aan en stonden voor Jozef, en hij zag Benjamin, zijn broer, en herkende hem, en zei tot hen: Is dit uw jongste broer? En zij zeiden tot hem: Hij is het. Brontekst: ወበጽሑ (wäbätshu) = en zij kwamen | ወቆሙ (wäqomu) = en stonden | ቅድመ (qedmä) = voor | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወርእየ (wäryä) = en zag | ብንያምሃ (benyamha) = Benjamin | እኅዋሁ (ekhwahu) = zijn broer | ወአእመሮ (wäämäro) = en herkende hem | ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | ዝኑ (zenu) = is dit | እኁክሙ (ekhukmu) = uw broer | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ወይቤልዎ (wäybelwo) = en zij zeiden tot hem | ውእቱ (wetu) = hij is het Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:16 en 43:29. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij zei: Yahweh zij u genadig, mijn zoon; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 43:16; Gen 43:29 **42:22** En hij zond hem naar zijn huis, en ook Simeon bracht hij voor hen uit. Brontekst: ወፈነዎ (wäfänäwo) = en hij zond hem | ውስተ (westä) = in | ቤቱ (betu) = zijn huis | ወስምዖንሃኒ (wäsmonhani) = en ook Simeon | አውጽአ (äwtsä) = bracht hij uit | ሎሙ (lomu) = voor hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:16–25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij een maaltijd voor hen bereidde en dat zij hem het geschenk aanboden dat zij in hun handen hadden gebracht; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 43:16–25 **42:23** En zij aten voor zijn ogen, en hij gaf hun allen een deel, en het deel van Benjamin was zevenvoudig groter dan de delen van allen. Brontekst: ወበልዑ (wäbälu) = en zij aten | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = voor hem | ወወሀቦሙ (wäwähäbomu) = en hij gaf hun | ክፍለ (keflä) = een deel | ለኵሎሙ (läkwlomu) = allen | ወበዝኀ (wäbäzkhä) = en groter was | መክፈልተ (mäkfältä) = het deel van | ብንያም (benyam) = Benjamin | እመክፈልተ (emäkfältä) = dan de delen van | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ትስብዕተ (tesbtä) = zevenvoudig Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 43:34. Zie ook: Gen 43:34 **42:24** En zij aten en dronken en stonden op en bleven bij hun ezels. Brontekst: ወበልዑ (wäbälu) = en zij aten | ወሰትዩ (wäsätyu) = en dronken | ወተንሥኡ (wätänsu) = en stonden op | ወኀደሩ (wäkhädäru) = en bleven | ኀበ (khäbä) = bij | አእዱጊሆሙ (ädugihomu) = hun ezels Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **42:25** En Jozef overwoog een plan waardoor hij hun gedachten zou weten, of er gedachten van vrede onder hen waren. Brontekst: ወኀለየ (wäkhäläyä) = en overwoog | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ኅሊና (khelina) = een plan | በዘ (bäzä) = waardoor | ያአምር (yaämr) = hij zou weten | ኅሊናሆሙ (khelinahomu) = hun gedachten | እመቦ (emäbo) = of | ኅሊና (khelina) = gedachten van | ሰላም (sälam) = vrede | በበይናቲሆሙ (bäbäynatihomu) = onder elkaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:1–2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij tot de rentmeester over zijn huis zei: Vul al hun zakken met voedsel en geef hun geld aan hen terug in hun zakken, en mijn beker, de zilveren beker waaruit ik drink, doe in de zak van de jongste, en zend hen weg; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 44:1–2 ## Jubileeën 43 _De beker in Benjamins zak; Jozef maakt zich bekend_ ### De zilveren beker **43:1** En hij deed zoals Jozef hem gezegd had, en hij vulde hun zakken met voedsel, en ook hun geld deed hij in hun zakken, en de beker deed hij in de zak van Benjamin. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en hij deed | በከመ (bäkämä) = zoals | ይቤሎ (yebelo) = gezegd had | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወመልአ (wämälä) = en hij vulde | ሎሙ (lomu) = voor hen | አሕስሊሆሙ (ähslihomu) = hun zakken | ኵሎ (kwlo) = alle | ሲሲተ (sisitä) = met voedsel | ወወርቆሙኒ (wäwärqomuni) = en ook hun geld | ወደየ (wädäyä) = deed hij | ውስተ (westä) = in | አሕስሊሆሙ (ähslihomu) = hun zakken | ወኮራ (wäkora) = en de beker | ወደየ (wädäyä) = deed hij | ውስተ (westä) = in | ሐስለ (häslä) = zak | ብንያም (benyam) = Benjamin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:1–2. Zie ook: Gen 44:1–2 **43:2** En in de morgen gingen zij weg, en toen zij van daar vertrokken waren, zei Jozef tot de man van zijn huis: Ga hen achterna, ren en berisp hen en zeg: In plaats van goed hebben jullie mij kwaad vergolden, jullie hebben van mij de zilveren beker gestolen waaruit mijn heer drinkt; en breng hun jongste broer bij mij terug, en breng hem snel, voordat ik uitga naar mijn rechtszetel. Brontekst: ወነግሀ (wänäghä) = en het werd dag | በጽባሕ (bätsbah) = in de morgen | ሖሩ (horu) = gingen zij | ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ሶበ (sobä) = toen | ወፅኡ (wätsu) = zij vertrokken waren | እምህየ (emhyä) = vandaar | ይቤሎ (yebelo) = zei tot | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ለብእሴ (läbse) = de man van | ቤቱ (betu) = zijn huis | ዴግኖሙ (degnomu) = ga hen achterna | ሩጽ (ruts) = ren | ወተጋአዞሙ (wätägaäzomu) = en berisp hen | እንዘ (enzä) = terwijl | ትብል (tebl) = en zeg | ህየንተ (heyäntä) = in plaats van | ሠናይት (sänayt) = goed | ዐሰይክሙኒ (äsäykmuni) = hebben jullie mij vergolden | እኩየ (ekuyä) = kwaad | ሰረቅሙኒ (säräqmuni) = hebben jullie van mij gestolen | ጽዋዐ (tsewaä) = de beker | ብሩር (berur) = van zilver | በዘይሰቲ (bäzäysäti) = waaruit hij drinkt | እግዚእየ (egziyä) = mijn heer | ወአግብኦ (wäägbo) = en breng terug | ሊተ (litä) = mij | ለእኁሆሙ (läkhuhomu) = hun broer | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ወፍጡነ (wäftunä) = en snel | አምጽኦ (ämtso) = breng hem | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | እፃእ (etsa) = ik uitga | ውስተ (westä) = naar | ምኵናንየ (mekwnanyä) = mijn rechtszetel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:3–6. Zie ook: Gen 44:3–6 **43:3** En hij rende hen achterna. Brontekst: ወሮጸ (wärotsä) = en hij rende | ድኅሬሆሙ (dekhrehomu) = hen achterna Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **43:4** En zij zeiden tot hem: Het zij verre van uw dienaren dit te doen, en dat zij uit het huis van uw heer enig voorwerp zouden stelen. Brontekst: ወይቤልዎ (wäybelwo) = en zij zeiden tot hem | ሐሰ (häsä) = het zij verre | ሎሙ (lomu) = voor hen | ለአግብርቲከ (läägbrtikä) = van uw dienaren | ኢይገብሩ (iygäbru) = dat zij doen | ዘንተሰ (zäntäsä) = dit | ነገረ (nägärä) = iets | ወኢይሰርቁ (wäiysärqu) = en stelen | እምቤተ (embetä) = uit het huis van | እግዚእከ (egzikä) = uw heer | ምንተኒ (mentäni) = enig | ንዋየ (newayä) = voorwerp Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:7–8. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en het geld ook dat wij de eerste keer in onze zakken vonden, hebben wij, uw dienaren, uit het land Kanaän teruggebracht’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 44:7–8 **43:5** Hoe zouden wij dan enig voorwerp stelen? Brontekst: እፎ (efo) = hoe | እንከ (enkä) = dan | ንሰርቅ (nesärq) = zouden wij stelen | ምንተኒ (mentäni) = enig | ንዋየ (newayä) = voorwerp Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘Zie, hier zijn wij en onze zakken; zoek, en in wiens zak onder ons u de beker vindt, die zal gedood worden, en wij en onze ezels zullen uw heer dienen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 44:9. Zie ook: Gen 44:9 **43:6** En hij zei tot hen: Niet zo; bij wie ik hem vind, hem alleen neem ik als dienstknecht, en jullie, keer in vrede terug naar jullie huis. Brontekst: ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | አኮ (äko) = niet | ከማሁ (kämahu) = zo | በኀበ (bäkhäbä) = bij | ብእሲ (besi) = wie | ዘረከብክዎ (zäräkäbkwo) = ik hem vind | ባሕቲቶ (bahtito) = alleen | እነሥእ (enäs) = neem ik | ገብረ (gäbrä) = dienstknecht | ወአንትሙሰ (wääntmusä) = en jullie | ተአትዉ (täätwu) = keer terug | በሰላም (bäsälam) = in vrede | ቤተክሙ (betäkmu) = naar uw huis Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:10. Zie ook: Gen 44:10 **43:7** En terwijl hij in hun bezit zocht, begon hij bij de oudste en eindigde bij de jongste, en hij werd gevonden in de zak van Benjamin. Brontekst: ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ይፈትን (yefätn) = hij zocht | ውስተ (westä) = in | ንዋዮሙ (newayomu) = hun bezit | እምዘ (emzä) = bij degene die | ይልህቅ (yelhq) = de oudste is | ቀደመ (qädämä) = begon hij | ወፈጸመ (wäfätsämä) = en eindigde | በኀበ (bäkhäbä) = bij | ዘይንእስ (zäyns) = de jongste | ወተረክበ (wätäräkbä) = en hij werd gevonden | ውስተ (westä) = in | ሐስለ (häslä) = zak | ብንያም (benyam) = Benjamin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:11–12. Zie ook: Gen 44:11–12 **43:8** En zij scheurden hun kleren en laadden hun ezels en keerden terug naar de stad en kwamen aan bij het huis van Jozef, en allen bogen zich voor hem met hun aangezicht ter aarde. Brontekst: ወሠጠጡ (wäsätätu) = en zij scheurden | አልባሲሆሙ (älbasihomu) = hun kleren | ወጸዐኑ (wätsäänu) = en zij laadden | ዲበ (dibä) = op | አእዱጊሆሙ (ädugihomu) = hun ezels | ወተመይጡ (wätämäytu) = en zij keerden terug | ሀገረ (hägärä) = naar de stad | ወበጽሑ (wäbätshu) = en zij kwamen | ቤቶ (beto) = bij het huis van | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ወሰገዱ (wäsägädu) = en zij bogen zich | ሎቱ (lotu) = voor hem | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | በገጾሙ (bägätsomu) = met hun aangezicht | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = ter aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:13–14. Zie ook: Gen 44:13–14 ### Voor Jozef **43:9** En Jozef zei tot hen: Kwaad hebben jullie gedaan. En zij zeiden: Wat zullen wij zeggen en hoe zullen wij ons verdedigen? Onze heer heeft de overtreding van zijn dienaren gevonden; zie, wij zijn dienaren van onze heer, wij en ook onze ezels. Brontekst: ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | እኩየ (ekuyä) = kwaad | ገበርክሙ (gäbärkmu) = hebben jullie gedaan | ወይቤሉ (wäybelu) = en zij zeiden | ምንተ (mentä) = wat | ንበል (nebäl) = zullen wij zeggen | ወምንተ (wämntä) = en hoe | ንትዋቀሥ (netwaqäs) = zullen wij ons verdedigen | እግዚእነ (egzinä) = onze heer | ረከበ (räkäbä) = heeft gevonden | አበሳሆሙ (äbäsahomu) = de overtreding | ለአግብርቲሁ (läägbrtihu) = van zijn dienaren | ነየነ (näyänä) = zie, wij | ንሕነ (nehnä) = wij | አግብርቱ (ägbrtu) = zijn dienaren van | ለእግዚእነ (lägzinä) = van onze heer | ወአእዱጊነሂ (wääduginähi) = en ook onze ezels Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **43:10** En Jozef zei tot hen: Ik vrees Yahweh; maar jullie, ga naar jullie huizen, en jullie broer zal mijn dienstknecht zijn, want kwaad hebben jullie gedaan. Weten jullie niet dat een man zich verlustigt in zijn beker zoals ik in deze beker? En toch hebben jullie hem van mij gestolen. Brontekst: ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አንሰ (änsä) = ik | እፈርህ (efärh) = vrees | አንትሙሰ (äntmusä) = maar jullie | ሖሩ (horu) = gaat | አብያቲክሙ (äbyatikmu) = naar jullie huizen | ወእኁክሙ (wäkhukmu) = en jullie broer | ከመ (kämä) = dat | ይኩን (yekun) = zal zijn | ቅኑየ (qenuyä) = dienstknecht | እስመ (esmä) = omdat | እኩየ (ekuyä) = kwaad | ገበርክሙ (gäbärkmu) = hebben jullie gedaan | ኢታአምሩኑ (itaämrunu) = weten jullie niet | ከመ (kämä) = dat | ያስተአድም (yastäädm) = zich verlustigt | ብእሲ (besi) = een man | ጽዋዖ (tsewao) = in zijn beker | በከመ (bäkämä) = zoals | አነ (änä) = ik | በዝ (bäz) = in deze | ጽዋዕ (tsewa) = beker | ወኪያሁ (wäkiyahu) = en toch | ሰረቅሙኒ (säräqmuni) = hebben jullie hem van mij gestolen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:15, waar Jozef zegt dat een man als hij kan waarzeggen. Charles (Engelse vertaling uit 1917) houdt de wijziging ‘zich verlustigt’ voor mogelijk opzettelijk. Zie ook: Gen 44:15 ### Judas pleidooi **43:11** En Juda zei: Ach, o heer, laat uw dienaar een woord spreken in het oor van mijn heer. Brontekst: ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ይሁዳ (yehuda) = Juda | ላዕሌየ (laleyä) = ach | እግዚኦ (egzio) = heer | እትናገር (etnagär) = laat spreken | ገብርከ (gäbrkä) = uw dienaar | ቃለ (qalä) = een woord | ውስተ (westä) = in | እዝነ (eznä) = het oor van | እግዚእየ (egziyä) = mijn heer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:18. Voetnoot Lezing: ላዕሌየ (letterlijk ‘over mij’) is hier als ‘ach’ weergegeven naar de vorm in Gen. 44:18; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘mijn heer, laat uw dienaar, ik bid u, een woord spreken in het oor van mijn heer’. Charles heeft hierna nog: ‘twee broers baarde de moeder van uw dienaar aan onze vader; de een ging heen en is verloren en is niet gevonden, en hij alleen is van zijn moeder over, en uw dienaar, onze vader, heeft hem lief, en zijn leven is ook aan het leven van deze jongen gebonden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 44:18 **43:12** En het zal zijn: wanneer wij naar uw dienaar, onze vader, gaan en de jongen niet met ons is, zal hij sterven, en wij zullen onze vader met droefheid ten grave doen dalen. Brontekst: ወይከውን (wäykäwn) = en het zal zijn | እምከመ (emkämä) = wanneer | ሖርነ (hornä) = wij gaan | ኀበ (khäbä) = naar | ገብርከ (gäbrkä) = uw dienaar | አቡነ (äbunä) = onze vader | ወእምከመ (wämkämä) = en wanneer | ኢሀሎ (ihälo) = niet is | ምስሌነ (meslenä) = met ons | ወሬዛ (wäreza) = de jongen | ይመውት (yemäwt) = zal hij sterven | ወንቀጽዕ (wänqäts) = en wij zullen doen neerdalen | አባነ (äbanä) = onze vader | በሐዘን (bähäzän) = met droefheid | እስከ (eskä) = tot | ለመዊት (lämäwit) = de dood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:30–31. Zie ook: Gen 44:30–31 **43:13** En ik, uw dienaar alleen, zal in plaats van de jongen dienstknecht zijn van mijn heer. Brontekst: ወእገብር (wägäbr) = en ik zal zijn | አነ (änä) = ik | ባሕቱ (bahtu) = echter | ገብርከ (gäbrkä) = uw dienaar | ህየንቴሁ (heyäntehu) = in plaats | ለሕፃን (lähtsan) = van de jongen | ገብረ (gäbrä) = dienstknecht | ለእግዚእየ (lägziyä) = voor mijn heer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 44:33. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en laat de jongen met zijn broers gaan, want ik ben borg voor hem geworden bij uw dienaar, onze vader, en als ik hem niet terugbreng, zal uw dienaar de schuld voor onze vader dragen tot in eeuwigheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 44:33 ### Jozef maakt zich bekend **43:14** En Jozef zag dat het hart van allen eensgezind was, de een met de ander ten goede, en hij kon zich niet bedwingen, en hij zei hun dat hij Jozef was. Brontekst: ወርእየ (wäryä) = en zag | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ከመ (kämä) = dat | ልበ (lebä) = het hart van | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ዕሩይ (eruy) = eensgezind | ብእሲ (besi) = de een | ምስለ (meslä) = met | ካልኡ (kalu) = de ander | ለሠናይ (läsänay) = ten goede | ወስእነ (wäsnä) = en hij kon niet | ተዐግሦ (täägso) = zich bedwingen | ወነገሮሙ (wänägäromu) = en hij zei hun | ከመ (kämä) = dat | ውእቱ (wetu) = dat hij | ዮሴፍ (yosef) = Jozef Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:1–3. Zie ook: Gen 45:1–3 **43:15** En hij sprak met hen in de Hebreeuwse taal. Brontekst: ወተናገረ (wätänagärä) = en hij sprak | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | በከመ (bäkämä) = in | ልሳነ (lesanä) = de taal | ዕብራይስጥ (ebrayst) = het Hebreeuws Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) ziet hierin een midrasjtrek (Bereshit Rabba 93). Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog dat hij hun om de hals viel en weende, maar dat zij hem niet herkenden en begonnen te wenen; dat staat niet in de Beta-tekst. **43:16** En hij zei tot hen: Ween niet over mij; haast jullie en breng mijn vader bij mij, en laat mij hem zien voordat ik sterf, en de ogen van mijn broer Benjamin zien het. Brontekst: ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en hij zei tot hen | ኢትብክዩ (itbkyu) = weent niet | ላዕሌየ (laleyä) = over mij | አፍጥኑ (äftnu) = haast u | ወአምጽእዎ (wäämtswo) = en breng | ለአቡየ (lääbuyä) = mijn vader | ኀቤየ (khäbeyä) = bij mij | ወእርአዮ (wäräyo) = en laat mij hem zien | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | እሙት (emut) = ik sterf | ወአዕይንቲሁኒ (wääyntihuni) = en de ogen | ለእኁየ (läkhuyä) = van mijn broer | ብንያም (benyam) = Benjamin | እንዘ (enzä) = terwijl | ይሬእያ (yereya) = zien het Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:3–12. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘en jullie zien dat het mijn mond is die spreekt en de ogen van mijn broer Benjamin zien’; de Beta-tekst heeft in plaats daarvan ‘en laat mij hem zien voordat ik sterf’. Zie ook: Gen 45:3–12 **43:17** Want zie, dit is het tweede jaar van de hongersnood, en er zijn nog vijf jaren, en er is geen oogst en geen vrucht van bomen en geen ploegen. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ናሁ (nahu) = zie | ዝንቱ (zentu) = dit | ካልእ (kal) = tweede | ዓም (am) = jaar | ዘዐባር (zääbar) = van de hongersnood | ወዓዲ (wäadi) = en nog | ኀምስቱ (khämstu) = vijf | ዓመት (amät) = jaren | ሀሎ (hälo) = zijn er | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ማእረረ (marärä) = oogst | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ፍሬ (fere) = vrucht | ዕፅ (ets) = van bomen | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ሐሪሰ (härisä) = ploegen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:6. Zie ook: Gen 45:6 **43:18** Snel, daal af, jullie en jullie huizen, en kom niet om in de hongersnood, en treur niet om jullie bezit, want om orde te scheppen heeft Yahweh mij voor jullie uit gezonden, opdat vele mensen leven. Brontekst: ፍጡነ (fetunä) = snel | ረዱ (rädu) = daal af | አንትሙ (äntmu) = jullie | ወአብያቲክሙ (wääbyatikmu) = en jullie huizen | ወኢትትሐጐሉ (wäitthägwälu) = en kom niet om | በዐባር (bääbar) = door de hongersnood | ወኢትተክዙ (wäittäkzu) = en treur niet | በእንተ (bäntä) = over | ጥሪትክሙ (teritkmu) = jullie bezit | እስመ (esmä) = omdat | ለሠሪዕ (läsäri) = om te ordenen | አቅደመ (äqdämä) = vooraf | ፈንዎትየ (fänwotyä) = heeft mij gezonden | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ቅድሜክሙ (qedmekmu) = voor jullie uit | ከመ (kämä) = dat | ይሕየዉ (yehyäwu) = zullen leven | ሕዝብ (hezb) = mensen | ብዙኃን (bezukhan) = velen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:5–8. Zie ook: Gen 45:5–8 **43:19** En bericht mijn vader dat ik nog leef, en jullie, zie, jullie zullen zien dat Yahweh mij heeft aangesteld als een vader van Farao en als heerser in zijn huis en over heel het land Egypte. Brontekst: ወዜንውዎ (wäzenwwo) = en bericht | ለአቡየ (lääbuyä) = mijn vader | ከመ (kämä) = dat | ዓዲ (adi) = nog | ሕያው (heyaw) = leef | አነ (änä) = ik | ወአንትሙኒ (wääntmuni) = en jullie | ናሁ (nahu) = zie | ትሬእዩ (tereyu) = jullie zult zien | ከመ (kämä) = dat | ሠርዐኒ (säräni) = mij heeft aangesteld | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = dat | እንተ (entä) = als | አቡሁ (äbuhu) = vader | ለፈርዖን (läfäron) = van Farao | ወከመ (wäkämä) = en als | እመብል (emäbl) = heerser | ውስተ (westä) = in | ቤቱ (betu) = zijn huis | ወዲበ (wädibä) = en over | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድረ (medrä) = de aarde van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:8–9. Zie ook: Gen 45:8–9 **43:20** En bericht mijn vader al mijn heerlijkheid en alles wat Yahweh mij gegeven heeft: rijkdom en eer. Brontekst: ወዜንውዎ (wäzenwwo) = en bericht | ለአቡየ (lääbuyä) = van mijn vader | ኵሎ (kwlo) = alle | ክብርየ (kebryä) = mijn heerlijkheid | ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ዘመጠነ (zämätänä) = wat | ወሀበኒ (wähäbäni) = Yahweh mij gegeven heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ብዕለ (belä) = rijkdom | ወክብረ (wäkbrä) = en eer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:13. Zie ook: Gen 45:13 ### Terug naar Jakob **43:21** En op het woord van de mond van Farao gaf hij hun wagens en voorraad voor de weg, en hij gaf hun allen veelkleurige kleren en zilver. Brontekst: ወወሀቦሙ (wäwähäbomu) = en hij gaf hun | በቃለ (bäqalä) = op het woord van | አፈ (äfä) = de mond van | ፈርዖን (färon) = Farao | ሰረገላተ (särägälatä) = wagens | ወሥንቀ (wäsnqä) = en voorraad | ለፍኖት (läfnot) = voor de weg | ወወሀቦሙ (wäwähäbomu) = en hij gaf hun | ለኵሎሙ (läkwlomu) = allen | አልባሰ (älbasä) = kleren | ሕብር (hebr) = veelkleurige | ወብሩረ (wäbrurä) = en zilver Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:19–22. Zie ook: Gen 45:19–22 **43:22** En ook aan hun vader zond hij kleren en zilver en tien ezels die tarwe droegen, en hij zond hen weg. Brontekst: ወለአቡሆሙኒ (wälääbuhomuni) = en ook aan hun vader | ፈነወ (fänäwä) = zond hij | አልባሰ (älbasä) = kleren | ወብሩረ (wäbrurä) = en zilver | ወዐሠርተ (wääsärtä) = en tien | አእዱገ (ädugä) = ezels | ዘይወስዱ (zäywäsdu) = die droegen | ስርናየ (sernayä) = tarwe | ወፈነዎሙ (wäfänäwomu) = en hij zond hen weg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:23. Zie ook: Gen 45:23 **43:23** En zij gingen op en berichtten het aan hun vader. Brontekst: ወዐርጉ (wäärgu) = en zij gingen op | ወዜነዉ (wäzenäwu) = en berichtten het | ለአቡሆሙ (lääbuhomu) = aan hun vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 45:25–26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat Jozef leeft en graan toemeet aan alle volken van de aarde en heerser is over heel het land Egypte; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 45:25–26 **43:24** En hun vader geloofde het niet, omdat hij in zijn gedachten verbijsterd was. Brontekst: ወኢአምነ (wäiämnä) = en geloofde het niet | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | እስመ (esmä) = omdat | ደንገፀ (dängätsä) = hij was verbijsterd | በኅሊናሁ (bäkhlinahu) = in zijn gedachten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog dat hij, toen hij de wagens zag die Jozef gezonden had, weer levensgeest kreeg en zei: Het is genoeg voor mij als Jozef leeft; ik zal afdalen en hem zien voordat ik sterf; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 45:27–28. Zie ook: Gen 45:27–28 ## Jubileeën 44 _Jakob trekt naar Egypte; de lijst van zijn nakomelingen_ ### Jakob breekt op uit Haran **44:1** En Israël brak op uit Haran, uit zijn huis, bij de nieuwe maan van de derde maand, en hij ging op de weg van de Put van de Eed, en hij bracht een offer aan de Elohim van zijn vader Isaak op de zevende van deze maand. Brontekst: ወተንሥአ (wätänsä) = en brak op | እስራኤል (esrael) = Israël | እምካራን (emkaran) = uit Haran | እምቤቱ (embetu) = uit zijn huis | በሠርቀ (bäsärqä) = bij de nieuwe maan van | ሣልስ (sals) = derde | ወርኅ (wärkh) = maand | ወሖረ (wähorä) = en ging | እንተ (entä) = op | ፍኖተ (fenotä) = de weg van | ዐዘቅተ (äzäqtä) = de put van | መሐላ (mähäla) = de eed | ወሦዐ (wäsoä) = en bracht | መሥዋዕተ (mäswatä) = een offer | ለአምላከ (läämlakä) = aan de Elohim van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | አመ (ämä) = op de | ሰቡዑ (säbuu) = zevende | ለዝ (läz) = voor deze | ወርኅ (wärkh) = maand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 21:31. Zie Charan: Charan (Harran) lag in het zuiden van het huidige Turkije, bij de grens met Syrië, in het noorden van Mesopotamië. Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:1. Voetnoot Lezing: ካራን (‘Haran’) staat in de Beta-tekst; Charles (Engelse vertaling uit 1917) houdt het voor een verschrijving van ‘Hebron’. Zie ook: Gen 21:31; Gen 46:1 **44:2** En Jakob herinnerde zich de droom die hij in Betel gezien had, en hij vreesde naar Egypte af te dalen. Brontekst: ወተዘከረ (wätäzäkärä) = en hij herinnerde zich | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ሕልመ (helmä) = de droom | ዘርእየ (zäryä) = die hij gezien had | በቤቴል (bäbetel) = in Betel | ወፈርሀ (wäfärhä) = en vreesde | ወሪደ (wäridä) = af te dalen | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 28:19. Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:3. Zie ook: Gen 28:19; Gen 46:3 **44:3** En terwijl hij overwoog bericht te sturen aan Jozef dat deze bij hem zou komen en dat hijzelf niet zou afdalen, Brontekst: ወእንዘ (wänzä) = en terwijl | ይኄሊ (yekheli) = overwoog | ይልአክ (yeläk) = bericht te sturen | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | ከመ (kämä) = dat | ይምጻእ (yemtsa) = zou komen | ኀቤሁ (khäbehu) = bij hem | ወኢይረድ (wäiyräd) = en niet af te dalen | ውእቱ (wetu) = hijzelf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘hij bleef daar zeven dagen, of hij misschien een gezicht zou zien of hij moest blijven of afdalen’; dat staat niet in de Beta-tekst. **44:4** hield hij het oogstfeest, de eersteling van de vrucht van de tarwe, met oud graan, want in heel het land Kanaän was geen handvol enig zaad in de aarde, omdat de honger gekomen was over alle wilde dieren, en over het vee en over de vogels en ook over de mens. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en hij hield | በዓለ (bäalä) = het feest van | ማእረር (marär) = de oogst | ቀዳሜ (qädame) = de eersteling van | ፍሬ (fere) = de vrucht van | ስርናይ (sernay) = de tarwe | እምስርናይ (emsrnay) = met graan | ብሉይ (beluy) = oude | እስመ (esmä) = want | አልቦ (älbo) = er was geen | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድረ (medrä) = het land | ከናአን (känaän) = Kanaän | ምልአ (melä) = de vulling van | እድ (ed) = een hand | ምንተሂ (mentähi) = enig | ዘርአ (zärä) = zaad | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = de aarde | እስመ (esmä) = omdat | ዐባር (äbar) = de honger | ውእቱ (wetu) = die | ኮነ (konä) = was gekomen | ለኵሉ (läkwlu) = over alle | አራዊት (ärawit) = wilde dieren | ወለእንስሳ (wälänssa) = en over het vee | ወለአዕዋፍ (wälääwaf) = en over de vogels | ወለሰብእኒ (wäläsäbni) = en ook over de mens Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: ማእረር (‘oogst’): het feest van de eerstelingen, de vijftiende van de derde maand; zie Jub. 15:1. ### Yahweh verschijnt aan Jakob **44:5** En op de zestiende verscheen Yahweh aan hem en zei tot hem: **„Jakob, Jakob!”** En hij zei: Zie, hier ben ik. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡሩ (äsuru) = tiende | ወሰዱሱ (wäsädusu) = en zesde | አስተርአዮ (ästäräyo) = verscheen aan hem | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | ነየ (näyä) = zie | አነ (änä) = hier ben ik Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘Ik ben de Elohim van je vaders, de Elohim van Abraham en Isaak; wees niet bang naar Egypte af te dalen, want Ik zal je daar tot een groot volk maken’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 46:3. Zie ook: Gen 46:3 **44:6** **„Ik zal met je afdalen, en Ik zal je meevoeren, en in dit land zul je begraven worden, en Jozef zal zijn hand op je ogen leggen. Wees niet bang; daal af naar Egypte.”** Brontekst: አነ (änä) = Ik | እወርድ (ewärd) = zal afdalen | ምስሌከ (meslekä) = met je | ወአነ (wäänä) = en Ik | እወስደከ (ewäsdäkä) = zal je meevoeren | ወበዛቲ (wäbäzati) = en in dit | ምድር (medr) = land | ትትቀበር (tetqäbär) = zul je begraven worden | ወዮሴፍ (wäyosef) = en Jozef | ያነብር (yanäbr) = zal leggen | እዴሁ (edehu) = zijn hand | ዲበ (dibä) = op | አዕይንቲከ (äyntikä) = je ogen | ኢትፍራህ (itfrah) = wees niet bang | ረድ (räd) = daal af | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:4. Voetnoot Lezing: እወስደከ (‘Ik zal je meevoeren’) heeft in de Beta-tekst geen ‘weer’; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘Ik zal je (weer) opbrengen’. Zie ook: Gen 46:4 ### Op weg naar Egypte **44:7** En zijn zonen en de zonen van zijn zonen stonden op, en zij laadden hun vader en hun bezittingen op wagens. Brontekst: ወተንሥኡ (wätänsu) = en stonden op | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ውሉዱ (weludu) = zijn zonen | ወአጽዐኑ (wäätsänu) = en laadden | አባሆሙ (äbahomu) = hun vader | ወንዋዮሙ (wänwayomu) = en hun bezittingen | ዲበ (dibä) = op | ሰረገላት (särägälat) = wagens Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:5. Zie ook: Gen 46:5 **44:8** En Israël brak op uit de Put van de Eed op de zestiende dag van deze derde maand, en hij ging naar het land Egypte. Brontekst: ወተንሥአ (wätänsä) = en stond op | እስራኤል (esrael) = Israël | እምዐዘቅተ (emäzäqtä) = uit de put van | መሐላ (mähäla) = de eed | አመ (ämä) = op de | ዐሡር (äsur) = tiende | ወሰዱስ (wäsädus) = en zesde | ዕለት (elät) = dag | ዘዝ (zäz) = van deze | ወርኅ (wärkh) = maand | ሣልስ (sals) = derde | ወሖረ (wähorä) = en ging | ብሔረ (beherä) = het land | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Beër-Sjeba: Beër-Sjeba ligt aan de rand van de Negev, ongeveer 75 km ten zuidwesten van Jeruzalem. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. **44:9** En Israël zond zijn zoon Juda voor zich uit naar Jozef om het land Gosen te verkennen, want Jozef had tot zijn broers gezegd dat zij moesten komen om daar te wonen, zodat zij dicht bij hem zouden zijn. Brontekst: ወፈነወ (wäfänäwä) = en zond | እስራኤል (esrael) = Israël | ቅድሜሁ (qedmehu) = voor zich uit | ኀበ (khäbä) = naar | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወልዶ (wäldo) = zijn zoon | ይሁዳሃ (yehudaha) = Juda | ከመ (kämä) = om | ያስተሐይጽ (yastähäyts) = te verkennen | ምድረ (medrä) = het land | ጌሤም (gesem) = Gosen | እስመ (esmä) = want | ህየ (heyä) = daar | ይቤሎሙ (yebelomu) = had gezegd tot hen | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ለአኀዊሁ (lääkhäwihu) = aan zijn broers | ይምጽኡ (yemtsu) = zij zouden komen | ከመ (kämä) = om | ይኅድሩ (yekhdru) = zij zouden wonen | ህየ (heyä) = daar | ከመ (kämä) = zodat | ይኩኑ (yekunu) = zij zouden zijn | ቅሩባነ (qerubanä) = dichtbij | ዚአሁ (ziähu) = bij hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 46:28. Zie Gosen: Gosen lag in het oosten van de Nijldelta; de precieze grenzen zijn niet bekend. Zie ook: Gen 46:28 **44:10** En dit was het beste in het land Egypte en dicht bij hem, voor allen en ook voor het vee. Brontekst: ወይእቲኒ (wäytini) = en dit | ሠናይት (sänayt) = het beste | በምድረ (bämdrä) = in het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወቅርብት (wäqrbt) = en dichtbij | ኀቤሁ (khäbehu) = hem | ለኵሉ (läkwlu) = voor allen | ወለእለሂ (wälälähi) = en ook voor | እንስሳ (enssa) = het vee Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. ### De zonen van Jakob die naar Egypte gingen **44:11** En dit zijn de namen van de zonen van Jakob die met hun vader Jakob naar Egypte gingen. Brontekst: ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉደ (läwludä) = van de zonen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | እለ (elä) = die | ሖሩ (horu) = gingen | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ምስለ (meslä) = met | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:8. Zie ook: Gen 46:8 **44:12** Ruben, de eerstgeborene van Israël; en dit zijn de namen van zijn zonen: Chanoch, Pallu, Chezron en Karmi — vijf. Brontekst: ሮቤል (robel) = Ruben | በኵሩ (bäkwru) = de eerstgeborene | ለእስራኤል (läsrael) = van Israël | ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉዱ (läwludu) = van zijn zonen | ኤኖክ (enok) = Chanoch | ወፋሉስ (wäfalus) = en Pallu | ወኤስሮም (wäesrom) = en Chezron | ወከራሚ (wäkärami) = en Karmi | ኀምስቱ (khämstu) = vijf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:9. Het getal ‘vijf’ telt Ruben zelf mee; zo ook de getallen bij de andere zonen. Zie ook: Gen 46:9 **44:13** Simeon en zijn zonen; en dit zijn de namen van zijn zonen: Jemoeël, Jamin, Ohad, Jakin, Zohar en Sjaül, de zoon van de Zefatitische — zeven. Brontekst: ስምዖን (semon) = Simeon | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉዱ (läwludu) = van zijn zonen | ኢያሙኤል (iyamuel) = Jemoeël | ወኢያሚን (wäiyamin) = en Jamin | ወአዎት (wääwot) = en Ohad | ወኢያኪም (wäiyakim) = en Jakin | ወሳአር (wäsaär) = en Zohar | ወሳውል (wäsawl) = en Sjaül | ወልዳ (wälda) = de zoon van | ለፍኒሰወት (läfnisäwät) = de Zefatitische | ሰብዓቱ (säbatu) = zeven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:10. Voetnoot Lezing: ወልዳ ለፍኒሰወት (‘de zoon van de Zefatitische’): de vorm ፍኒሰወት is onzeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) leest ‘de Zefatitische’ (de stad Zefat, zie Rechters 1:17). Gen. 46:10 heeft ‘de Kanaänitische’. Zie ook: Gen 46:10 **44:14** Levi en zijn zonen; en dit zijn de namen van zijn zonen: Gersjon, Kehat en Merari — vier. Brontekst: ሌዊ (lewi) = Levi | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉዱ (läwludu) = van zijn zonen | ጌድሶን (gedson) = Gersjon | ወቃዓድ (wäqaad) = en Kehat | ወሚራሪ (wämirari) = en Merari | አርባዕቱ (ärbatu) = vier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:11. Zie ook: Gen 46:11 **44:15** Juda en zijn zonen; en dit zijn de namen van zijn zonen: Sela, Peres en Zerach — vier. Brontekst: ይሁዳ (yehuda) = Juda | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉዱ (läwludu) = van zijn zonen | ሴሎም (selom) = Sela | ወፋሬስ (wäfares) = en Peres | ወዛራ (wäzara) = en Zerach | አርባዕቱ (ärbatu) = vier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:12. Er en Onan ontbreken hier; zie vers 34. Zie ook: Gen 46:12 **44:16** Issachar en zijn zonen; en dit zijn de namen van zijn zonen: Tola, Pua, Jasoeb en Simron — vijf. Brontekst: ይሳኮር (yesakor) = Issachar | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉዱ (läwludu) = van zijn zonen | ቶላ (tola) = Tola | ወፉአ (wäfuä) = en Pua | ወኢያሱብ (wäiyasub) = en Jasoeb | ወሳምሮም (wäsamrom) = en Simron | ኀምስቱ (khämstu) = vijf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:13. Voetnoot Lezing: ኢያሱብ (‘Jasoeb’) volgt de Samaritaanse en Griekse lezing van Gen. 46:13; de Masoretische tekst heeft Job. Zie ook: Gen 46:13 **44:17** Zebulon en zijn zonen; en dit zijn de namen van zijn zonen: Sered, Elon en Jachleël — vier. Brontekst: ዛብሎን (zablon) = Zebulon | ወውሉዱ (wäwludu) = en zijn zonen | ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉዱ (läwludu) = van zijn zonen | ሳአር (saär) = Sered | ወኤሎን (wäelon) = en Elon | ወኢያሊኤል (wäiyaliel) = en Jachleël | አርባዕቱ (ärbatu) = vier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:14. Zie ook: Gen 46:14 **44:18** En dit zijn de zonen van Jakob en hun zonen, die Lea aan Jakob baarde in Mesopotamië: de zes, en één, Dina, hun zuster. Brontekst: ወእሉ (wälu) = en dit zijn | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ወውሉዶሙ (wäwludomu) = en hun zonen | እለ (elä) = die | ወለደት (wälädät) = baarde | ልያ (leya) = Lea | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | በመስጴጦምያ (bämäspetomya) = in Mesopotamië | ስድስቱ (sedstu) = zes | ወአሐቲ (wäähäti) = en één | ዲና (dina) = Dina | እኅቶሙ (ekhtomu) = hun zuster Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 46:15. Zie Mesopotamië: Aram-Naharaim (Mesopotamië, ‘Aram van de twee rivieren’) is het gebied rond de bovenloop van de Eufraat en de Tigris; Paddan-Aram ligt daar, bij Charan. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:15. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en alle zielen van de zonen van Lea en hun zonen, die met Jakob hun vader naar Egypte kwamen, waren negenentwintig, en met Jakob hun vader waren zij dertig’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 46:15 ### De zonen van Zilpa **44:19** En de zonen van Zilpa, de dienares van Lea, de vrouw van Jakob, die zij aan Jakob baarde: Gad en Aser. Brontekst: ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ዘለፋ (zäläfa) = Zilpa | ለአኪታ (lääkita) = de dienares | ለልያ (lälya) = van Lea | ብእሲተ (besitä) = de vrouw van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዘወለደት (zäwälädät) = die zij baarde | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ጋድሃ (gadha) = Gad | ወአሴርሃ (wääserha) = en Aser Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:18. Zie ook: Gen 46:18 **44:20** En dit zijn de namen van hun zonen die met hem naar Egypte kwamen: de zonen van Gad: Zifjon, Chaggi, Sjoeni, Ezbon, [Eri], Areli en Arodi — acht. Brontekst: ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማተ (äsmatä) = de namen van | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | እለ (elä) = die | ቦኡ (bou) = kwamen | ምስሌሁ (meslehu) = met hem | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ጋድ (gad) = Gad | ሴፍዮን (sefyon) = Zifjon | ወአጋቲ (wäägati) = en Chaggi | ወሱኒ (wäsuni) = en Sjoeni | ወአሲቦን (wääsibon) = en Ezbon | [ወዔዲስ] ([wäedis]) = [en Eri] | ወአሪሊ (wäärili) = en Areli | ወአሩዲ (wäärudi) = en Arodi | ሰማኒቱ (sämanitu) = acht Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:16. Voetnoot Lezing: [ወዔዲስ] staat in de Beta-tekst tussen haken en luidt Edis; naar de lijst in Gen. 46:16 is Eri bedoeld (Charles, Engelse vertaling uit 1917: ‘(en Eri)’). Zie ook: Gen 46:16 **44:21** En de zonen van Aser: Jimna, Jisjwa, [Jisjwi], Beria en Serach, hun ene zuster — vijf. Brontekst: ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | አሴር (äser) = Aser | ኢዮምና (iyomna) = Jimna | ወይሱአ (wäysuä) = en Jisjwa | [ወይኡኤል] ([wäyuel]) = [en Jisjwi] | ወቤርያ (wäberya) = en Beria | ወሳራ (wäsara) = en Serach | እኅቶሙ (ekhtomu) = hun zuster | አሐቲ (ähäti) = één | ኀምስቱ (khämstu) = vijf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:17. Voetnoot Lezing: [ወይኡኤል] (Ju’el) staat in de Beta-tekst tussen haken; naar Gen. 46:17 is Jisjwi bedoeld (Charles, Engelse vertaling uit 1917: ‘(en Ishvi)’). Het getal ኀምስቱ (‘vijf’) komt uit als deze naam niet wordt meegeteld; Charles heeft ‘zes’. Gen. 46:17 noemt ook Chever en Malkiël, de zonen van Beria; die ontbreken hier. Zie ook: Gen 46:17 **44:22** Alle zielen waren veertien, en alle zielen van Lea waren vierenveertig. Brontekst: ኵሉ (kwlu) = alle | ነፍስ (näfs) = zielen | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier | ወኮነ (wäkonä) = en waren | ኵሉ (kwlu) = alle | ዘልያ (zälya) = van Lea | አርባዓ (ärbaa) = veertig | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De zonen van Rachel **44:23** En de zonen van Rachel, de vrouw van Jakob: Jozef en Benjamin. Brontekst: ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ራሔል (rahel) = Rachel | ዘብእሲተ (zäbsitä) = de vrouw van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወብንያም (wäbnyam) = en Benjamin Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:19. Zie ook: Gen 46:19 **44:24** En aan Jozef werden in Egypte geboren, voordat zijn vader Egypte binnenkwam, die Asenat, de dochter van Potifera, de priester van Heliopolis, hem baarde: Manasse en Efraïm. Brontekst: ወተወልዱ (wätäwäldu) = en werden geboren | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይባእ (yeba) = binnenkwam | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ዘወለደት (zäwälädät) = die ... baarde | ሎቱ (lotu) = hem | አስኔት (äsnet) = Asenat | ወለተ (wälätä) = de dochter van | ፉጢራዕ (futira) = Potifera | ሣውዕ (saw) = de priester | ዘኢሊዮጳሊስ (zäiliyopalis) = van Heliopolis | ምነሴሃ (menäseha) = Manasse | ወኤፍሬምሃ (wäefremha) = en Efraïm Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 41:45. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie On: On (Heliopolis) lag in het noorden van Egypte, ten noordoosten van het huidige Caïro. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:20. Voetnoot Lezing: ሣውዕ is hier als ‘de priester’ gelezen naar Charles (Engelse vertaling uit 1917) en Gen. 41:45; de vorm is in de Beta-tekst onduidelijk. Charles heeft hierna nog ‘— drie’ (Jozef met zijn twee zonen); dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 41:45; Gen 46:20 **44:25** En de zonen van Benjamin: Bela, Bakor, Asjbil, Guad, Naäman, Abjod, Rae, Senanim, Afim en Gaam — elf. Brontekst: ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ብንያም (benyam) = Benjamin | ባላ (bala) = Bela | ወባኮር (wäbakor) = en Bakor | ወአስቢል (wääsbil) = en Asjbil | ጉአድ (guäd) = Guad | ወንኤማን (wäneman) = en Naäman | ወአብዮድ (wääbyod) = en Abjod | ወራኤ (wärae) = en Rae | ወሰናኒም (wäsänanim) = en Senanim | ወአፊም (wääfim) = en Afim | ወጋአም (wägaäm) = en Gaam | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ወአሐዱ (wäähädu) = en één Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:21. Het getal ‘elf’ telt Benjamin zelf mee. Voetnoot Lezing: De namen wijken af van Gen. 46:21 (Bela, Becher, Asjbel, Gera, Naäman, Echi, Rosj, Muppim, Chuppim en Ard); Charles (Engelse vertaling uit 1917) geeft hier de namen van Genesis, waar de Beta-tekst Bakor, Asjbil, Guad, Naäman, Abjod, Rae, Senanim, Afim en Gaam heeft. Zie ook: Gen 46:21 **44:26** En alle zielen van Rachel waren veertien. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | ኵሉ (kwlu) = alle | ነፍስ (näfs) = zielen | ዘራሔል (zärahel) = van Rachel | ዐሠርቱ (äsärtu) = tien | ወአርባዕቱ (wäärbatu) = en vier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:22. Zie ook: Gen 46:22 ### De zonen van Bilha **44:27** En de zonen van Bilha, de dienares van Rachel, de vrouw van Jakob, die zij aan Jakob baarde: Dan en Naftali. Brontekst: ወውሉደ (wäwludä) = en de zonen van | ባላ (bala) = Bilha | ለአኪታ (lääkita) = de dienares | ለራሔል (lärahel) = van Rachel | ብእሲቱ (besitu) = de vrouw | ለያዕቆብ (läyaqob) = van Jakob | ዘወለደት (zäwälädät) = die zij baarde | ለያዕቆብ (läyaqob) = voor Jakob | ዳንሃ (danha) = Dan | ወንፍታሌም (wänftalem) = en Naftali Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:25. Zie ook: Gen 46:25 **44:28** En dit zijn de namen van hun zonen die met hen naar Egypte kwamen: de zonen van Dan: Chusjim, Samon, Asoedi, Jaka en Salomon — zes. Brontekst: ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማተ (äsmatä) = de namen van | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | እለ (elä) = die | ቦኡ (bou) = kwamen | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ውሉደ (weludä) = de zonen van | ዳን (dan) = Dan | ኩሲም (kusim) = Chusjim | ወሳሞን (wäsamon) = en Samon | ወአሱዲ (wääsudi) = en Asoedi | ወኢያከ (wäiyakä) = en Jaka | ወሰሎሞን (wäsälomon) = en Salomon | ስድስቱ (sedstu) = zes Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:23, waar alleen Chusjim als zoon van Dan genoemd wordt. Voetnoot Lezing: De overige namen (Samon, Asoedi, Jaka, Salomon) staan niet in Genesis; zij zijn hier gespeld naar de Beta-tekst. Zie ook: Gen 46:23 **44:29** En zij stierven in Egypte in het jaar dat zij binnenkwamen, en voor Dan bleef alleen Chusjim over. Brontekst: ወሞቱ (wämotu) = en zij stierven | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | በዓመተ (bäamätä) = in het jaar dat | ቦኡ (bou) = zij binnenkwamen | ወተረፎ (wätäräfo) = en er bleef over | ለዳን (lädan) = aan Dan | ኩሲም (kusim) = Chusjim | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. **44:30** En dit zijn de namen van de zonen van Naftali: Jachtseël, Gahini, Asaar, Selum en Eu. Brontekst: ወዝ (wäz) = en dit zijn | አስማቲሆሙ (äsmatihomu) = de namen | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | ንፍታሌም (neftalem) = Naftali | ኢያሲኤል (iyasiel) = Jachtseël | ወጋሂኒ (wägahini) = en Gahini | ወአሰአር (wääsäär) = en Asaar | ወሰሉም (wäsälum) = en Selum | ወኤው (wäew) = en Eu Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:24. Voetnoot Lezing: De namen wijken af van Gen. 46:24 (Jachtseël, Guni, Jetser en Sjillem): de Beta-tekst heeft Jachtseël, Gahini, Asaar en Selum, en daarna Eu, die in Genesis ontbreekt. Zie ook: Gen 46:24 **44:31** En Eu, die geboren was na het jaar van de hongersnood, stierf in Egypte. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ኤው (ew) = Eu | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | ዘተወልደ (zätäwäldä) = die geboren was | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ዓመተ (amätä) = het jaar van | ዐባር (äbar) = de hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: ዓመተ ዐባር (‘het jaar van de hongersnood’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de jaren van de hongersnood’. **44:32** En alle zielen van Rachel waren zesentwintig. Brontekst: ወኮኑ (wäkonu) = en waren | ኵሎሙ (kwlomu) = alle | ዘራሔል (zärahel) = van Rachel | ዕሥራ (esra) = twintig | ወስድስቱ (wäsdstu) = en zes Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het totaal **44:33** En alle zielen van Jakob die naar Egypte kwamen waren zeventig zielen. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en alle | መንፈስ (mänfäs) = zielen | ዘያዕቆብ (zäyaqob) = van Jakob | ዘቦአ (zäboä) = die binnenkwamen | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ሰብዓ (säba) = zeventig | መንፈስ (mänfäs) = zielen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:26–27. Voetnoot Lezing: መንፈስ (‘geest’) staat hier waar eerder ነፍስ (‘ziel’) staat; het is als ‘ziel’ weergegeven, zoals in Gen. 46:27. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘dit zijn zijn kinderen en de kinderen van zijn kinderen, in totaal zeventig; maar vijf stierven in Egypte vóór Jozef en hadden geen kinderen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 46:26–27; Gen 46:27 **44:34** En in het land Kanaän stierven twee zonen van Juda, Er en Onan, en zij hadden geen kinderen; en de zonen van Israël begroeven hen die omgekomen waren, en zij werden gerekend tot de zeventig volken. Brontekst: ወበምድረ (wäbämdrä) = en in het land | ከናአን (känaän) = Kanaän | ሞትዎ (motwo) = stierven | ለይሁዳ (läyhuda) = van Juda | ክልኤቱ (keletu) = twee | ደቁ (däqu) = zijn zonen | ኤር (er) = Er | ወኣውናን (wäawnan) = en Onan | ወአልቦሙ (wäälbomu) = en zij hadden geen | ውሉደ (weludä) = kinderen | ወቀበርዎሙ (wäqäbärwomu) = en begroeven hen | ደቂቀ (däqiqä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ለእለ (lälä) = hen | ተሐጕሉ (tähägwlu) = die omgekomen waren | ወተሠይሙ (wätäsäymu) = en zij werden gerekend | ውስተ (westä) = in | ሰብዓ (säba) = zeventig | ሕዝብ (hezb) = volken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:12 en Gen. 38:7–10. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de zeventig heidense volken’; de Beta-tekst heeft ሰብዓ ሕዝብ (‘zeventig volken’). Zie ook: Gen 38:7–10; Gen 46:12 ## Jubileeën 45 _Israël in Gosen; zijn dood en begrafenis_ ### Israël in Gosen **45:1** En Israël kwam het land Egypte binnen, in het land Gosen, bij de nieuwe maan van de vierde maand, in het tweede jaar van de derde jaarweek van het vijfenveertigste jubeljaar. Brontekst: ወቦአ (wäboä) = en kwam binnen | እስራኤል (esrael) = Israël | ውስተ (westä) = in | ብሔረ (beherä) = het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land van | ጌሤም (gesem) = Gosen | አመ (ämä) = bij de | ሠርቀ (särqä) = nieuwe maan van | ወርኅ (wärkh) = maand | ራብዕ (rab) = vierde | በካልእ (bäkal) = in de tweede | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | ዘአርብዓ (zäärba) = van de veertig | ወኀምስቱ (wäkhämstu) = en vijf | ኢዮቤልው (iyobelw) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 46:28. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Gosen: Gosen lag in het oosten van de Nijldelta; de precieze grenzen zijn niet bekend. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:28–29. Zie ook: Gen 46:28 **45:2** En Jozef kwam zijn vader Jakob tegemoet in het land Gosen, en hij viel hem om de hals en weende. Brontekst: ወመጽአ (wämätsä) = en kwam | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ይትቀበል (yetqäbäl) = om te ontmoeten | አባሁ (äbahu) = zijn vader | ያዕቆብሃ (yaqobha) = Jakob | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land van | ጌሤም (gesem) = Gosen | ወሐቀፈ (wähäqäfä) = en omhelsde | ክሳደ (kesadä) = de hals van | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ወበከየ (wäbäkäyä) = en weende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gosen: Gosen lag in het oosten van de Nijldelta; de precieze grenzen zijn niet bekend. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:29. Zie ook: Gen 46:29 ### Jakob ziet Jozef weer **45:3** En Israël zei tot Jozef: Nu mag ik sterven, nu ik je gezien heb. En nu, gezegend zij Yahweh, de Elohim van Israël en de Elohim van Abraham en de Elohim van Isaak, die Zijn barmhartigheid en Zijn ontferming niet onthouden heeft aan Zijn dienaar Jakob. Brontekst: ወይቤሎ (wäybelo) = en zei tot hem | እስራኤል (esrael) = Israël | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | እሙት (emut) = ik zal sterven | ይእዜሰ (yezesä) = nu | እምዘ (emzä) = nu | ርኢኩከ (reikukä) = ik je gezien heb | ወይእዜኒ (wäyzeni) = en nu | ይትባረክ (yetbaräk) = gezegend zij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላከ (ämlakä) = de Elohim van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወአምላከ (wäämlakä) = en de Elohim van | አብርሃም (äbrham) = Abraham | ወአምላከ (wäämlakä) = en de Elohim van | ይስሐቅ (yeshäq) = Isaak | ዘኢከልአ (zäikälä) = die niet onthouden heeft | ምሕረቶ (mehräto) = Zijn barmhartigheid | ወሣህሎ (wäsahlo) = en Zijn ontferming | እምገብሩ (emgäbru) = aan Zijn dienaar | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:30. Zie ook: Gen 46:30 **45:4** Groot is het voor mij dat ik je gezicht gezien heb terwijl ik nog leef; want het visioen dat ik in Betel gezien heb, is waar. Gezegend zij Yahweh, mijn Elohim, voor eeuwig en altijd, en gezegend is Zijn naam. Brontekst: ዐቢይ (äbiy) = groot | ሊተ (litä) = voor mij | ዘርኢኩ (zäriku) = dat ik zag | ገጸከ (gätsäkä) = je gezicht | እንዘ (enzä) = terwijl | ሕያው (heyaw) = levend | አነ (änä) = ik | እስመ (esmä) = want | አማን (äman) = waar | ህልው (helw) = werkelijk | ራእይ (ray) = het gezicht | ዘርኢኩ (zäriku) = dat ik zag | በቤቴል (bäbetel) = in Betel | ይትባረክ (yetbaräk) = gezegend zij | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላኪየ (ämlakiyä) = mijn Elohim | ለዓለመ (läalämä) = voor eeuwig | ዓለም (aläm) = en altijd | ወቡሩክ (wäburuk) = en gezegend | ስሙ (semu) = Zijn naam Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Betel: Betel ligt bij het huidige Beitin, ongeveer 17 km ten noorden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 46:30. Voetnoot Lezing: ህልው (‘werkelijk’) is hier met ‘waar’ samen weergegeven; de zin is in het Ge’ez kort. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘waar is het visioen dat ik in Betel zag’. Zie ook: Gen 46:30 **45:5** En Jozef en zijn broers aten brood voor het aangezicht van hun vader en dronken wijn, en Jakob verheugde zich met zeer grote vreugde. Brontekst: ወበልዑ (wäbälu) = en aten | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወአኀዊሁ (wääkhäwihu) = en zijn broers | በቅድመ (bäqdmä) = voor | አቡሆሙ (äbuhomu) = hun vader | ኅብስተ (khebstä) = brood | ወሰትዩ (wäsätyu) = en dronken | ወይነ (wäynä) = wijn | ወተፈሥሐ (wätäfäshä) = en verheugde zich | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | ፍሥሓ (fesha) = met vreugde | ዐቢየ (äbiyä) = groot | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘omdat hij Jozef zag eten met zijn broers en drinken voor zijn aangezicht; en hij zegende de Schepper van alle dingen, die hem behouden had en voor hem zijn twaalf zonen behouden had’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Gosen als gave; de hongersnood **45:6** En Jozef gaf zijn vader en zijn broers als geschenk dat zij in het land Gosen zouden wonen, en in Rameses en heel de omgeving daarvan, voor hen, waarover zij het bestuur voerden ten overstaan van Farao. Brontekst: ወወሀቦ (wäwähäbo) = en gaf | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | ወለአኀዊሁ (wälääkhäwihu) = en aan zijn broers | ሀብተ (häbtä) = als geschenk | ከመ (kämä) = dat | ይኅድሩ (yekhdru) = zij zouden wonen | ምድረ (medrä) = het land van | ጌሤም (gesem) = Gosen | ወውስተ (wäwstä) = en | ራሜሲኖ (ramesino) = Rameses | ወኵሎ (wäkwlo) = en heel | አድያሚሃ (ädyamiha) = de omgeving daarvan | ሎሙ (lomu) = voor hen | ዘይኴንኑ (zäykwennu) = waarover zij het bestuur voerden | በቅድሜሁ (bäqdmehu) = ten overstaan van | ለፈርዖን (läfäron) = Farao Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 47:11. Zie Gosen: Gosen lag in het oosten van de Nijldelta; de precieze grenzen zijn niet bekend. Voetnoot Lezing: ዘይኴንኑ (‘waarover zij het bestuur voerden’) staat in de Beta-tekst in het meervoud; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘die hij bestuurde voor Farao’. Charles heeft hierna nog: ‘En Israël en zijn zonen woonden in het land Gosen, het beste deel van het land Egypte; en Israël was honderddertig jaar oud toen hij in Egypte kwam’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 47:11 **45:7** En Jozef voedde zijn vader en zijn broers, en ook hun bezit, met brood, zoals hun genoeg was voor de zeven jaren van de hongersnood. Brontekst: ወሴሰዮሙ (wäsesäyomu) = en voedde | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ለአቡሁ (lääbuhu) = zijn vader | ወለአኀዊሁ (wälääkhäwihu) = en zijn broers | ወጥሪቶሙሂ (wätritomuhi) = en ook hun bezit | ኀባውዘ (khäbawzä) = met brood | በከመ (bäkämä) = zoals | የአክሎሙ (yääklomu) = hun genoeg was | ለሰብዐቱ (läsäbätu) = voor de zeven | ዓመታተ (amätatä) = jaren | ዐባር (äbar) = de hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 47:12. Voetnoot Lezing: ኀባውዘ (‘met brood’) is in de Beta-tekst onduidelijk; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘met brood’. Zie ook: Gen 47:12 **45:8** En het land Egypte leed vanwege de hongersnood. Brontekst: ወሐመት (wähämät) = en leed | ምድረ (medrä) = het land van | ግብጽ (gebts) = Egypte | እምቅድመ (emqdmä) = vanwege | ገጸ (gätsä) = het aangezicht van | ዐባር (äbar) = de hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 47:13. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en Jozef verwierf voor Farao heel het land Egypte in ruil voor voedsel, en hij nam het volk en hun vee en alles voor Farao in bezit’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 47:20. Zie ook: Gen 47:13; Gen 47:20 **45:9** En de jaren van de hongersnood werden voltooid. Brontekst: ወተፈጸመ (wätäfätsämä) = en voltooid werden | ዓመታተ (amätatä) = jaren | ዐባር (äbar) = de hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en Jozef gaf het volk in het land zaad en voedsel, opdat zij het land in het achtste jaar zouden bezaaien, want de rivier was over heel het land Egypte getreden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **45:10** Want in de zeven jaren van de hongersnood… Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | በሰብዓቱ (bäsäbatu) = in de zeven | ዓመታተ (amätatä) = jaren | ዐባር (äbar) = de hongersnood Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: De Beta-tekst breekt hier af. Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft: ‘Want in de zeven jaren van de hongersnood was zij niet overstroomd en had zij slechts enkele plaatsen aan de oevers van de rivier bevloeid, maar nu overstroomde zij, en de Egyptenaren bezaaiden het land, en het droeg dat jaar veel koren’. **45:11** En dit was het eerste jaar van de vierde jaarweek van het vijfenveertigste jubeljaar. Brontekst: ወውእቱ (wäwtu) = en dit | ዓመት (amät) = jaar | ቀዳሚ (qädami) = het eerste | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ራብዕ (rab) = vierde | ዘአርብዓ (zäärba) = van de veertig | ወኀምስቱ (wäkhämstu) = en vijf | ኢዮቤሌው (iyobelew) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Het vijfde deel voor de koning **45:12** En Jozef nam van het graan dat zij gezaaid hadden het vijfde deel voor de koning, en vier delen liet hij hun na tot voedsel en voor zaad, en Jozef maakte het tot een regeling voor het land Egypte tot op deze dag. Brontekst: ወነሥአ (wänäsä) = en nam | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | እምእክል (emkl) = van het graan | ዘዘርኡ (zäzäru) = dat zij gezaaid hadden | ኀምስቶ (khämsto) = het vijfde deel | ለንጉሥ (längus) = voor de koning | ወራብዕተ (wärabtä) = en vier | እደ (edä) = de hand van | ኀደገ (khädägä) = liet hij na | ሎሙ (lomu) = hun | ለሲሲት (läsisit) = tot voedsel | ወለዘርእ (wäläzär) = en voor zaad | ወረሰዮ (wäräsäyo) = en maakte het | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ሥርዐተ (serätä) = tot een ordening | ለምድረ (lämdrä) = voor het land | ግብጽ (gebts) = Egypte | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 47:24–26. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘van het graan van de oogst’; de Beta-tekst heeft እምእክል ዘዘርኡ (‘van het graan dat zij gezaaid hadden’). Zie ook: Gen 47:24–26 ### Jakobs dood en begrafenis **45:13** En Israël leefde in het land Egypte zeventien jaar. Brontekst: ወሐይወ (wähäywä) = en leefde | እስራኤል (esrael) = Israël | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ዐሠርተ (äsärtä) = tien | ወሰብዓተ (wäsäbatä) = en zeven | ዓመተ (amätä) = jaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 47:28. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en al de dagen die hij leefde waren drie jubeljaren, honderdzevenenveertig jaren, en hij stierf in het vierde jaar van de vijfde jaarweek van het vijfenveertigste jubeljaar’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 47:28 **45:14** En Israël zegende zijn zonen voordat hij zou sterven, en hij vertelde hun alles wat hun zou overkomen in het land Egypte, en in de laatste dagen maakte hij hun bekend hoe het over hen zou komen, en hij zegende hen. Brontekst: ወባረኮሙ (wäbaräkomu) = en hij zegende hen | እስራኤል (esrael) = Israël | ለውሉዱ (läwludu) = zijn zonen | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይሙት (yemut) = hij zou sterven | ወነገሮሙ (wänägäromu) = en hij vertelde hun | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘኮነ (zäkonä) = wat | ይረክቦሙ (yeräkbomu) = hen zou overkomen | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወበደኃሪ (wäbädäkhari) = en in de laatste | መዋዕል (mäwal) = dagen | ዘከመ (zäkämä) = hoe | ይመጽእ (yemäts) = het zou komen | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | አይድዖሙ (äydomu) = maakte hij hun bekend | ወባረኮሙ (wäbaräkomu) = en hij zegende hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 49:1. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en gaf aan Jozef twee delen in het land’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 48:22. Zie ook: Gen 48:22; Gen 49:1 **45:15** En hij ontsliep met zijn vaders, en werd begraven in de dubbele spelonk in het land Kanaän, dicht bij Abraham, zijn vader, in het graf dat hij voor zichzelf gegraven had in de dubbele spelonk in het land Hebron. Brontekst: ወኖመ (wänomä) = en hij sliep | ምስለ (meslä) = met | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaders | ወተቀብረ (wätäqäbrä) = en werd begraven | ውስተ (westä) = in | በአት (bäät) = de spelonk | ዘካዕበት (zäkabät) = de dubbele | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ቅሩበ (qerubä) = dicht bij | አብርሃም (äbrham) = Abraham | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ውስተ (westä) = in | መቃብር (mäqabr) = het graf | ዘከረየ (zäkäräyä) = dat hij had gegraven | ለርእሱ (lärsu) = voor zichzelf | ውስተ (westä) = in | በአተ (bäätä) = de grot van | ካዕበት (kabät) = dubbele | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ኬብሮን (kebron) = Hebron Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:19. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 50:5 en Gen. 50:13. Zie ook: Gen 23:19; Gen 50:5; Gen 50:13 **45:16** En hij gaf al zijn boeken en de boeken van zijn vaders aan zijn zoon Levi, opdat hij ze zou bewaren en ze zou vernieuwen voor zijn kinderen tot op deze dag. Brontekst: ወወሀቦ (wäwähäbo) = en gaf | ኵሎ (kwlo) = alle | መጻሕፍቲሁ (mätsahftihu) = zijn boeken | ወመጻሕፍተ (wämätsahftä) = en de boeken van | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaders | ለሌዊ (lälewi) = aan Levi | ወልዱ (wäldu) = zijn zoon | ከመ (kämä) = dat | ይዕቀቦን (yeqäbon) = opdat hij ze zou bewaren | ወከመ (wäkämä) = en dat | የሐድሶን (yähädson) = en ze zou vernieuwen | ለውሉዱ (läwludu) = aan zijn kinderen | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ወወሀቦ (‘en hij gaf’) heeft in de Beta-tekst geen uitdrukkelijk onderwerp; Israël is bedoeld. ## Jubileeën 46 _Na Jakobs dood; Jozefs dood en de dwangarbeid_ ### Israël groeit in Egypte **46:1** En het geschiedde na de dood van Jakob dat de zonen van Israël zich vermenigvuldigden in het land Egypte, en zij werden tot een groot volk, en zij waren allen eensgezind van hart, zodat de een zijn broers liefhad en de een de ander hielp; en zij vermenigvuldigden zich en namen zeer toe. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en het geschiedde | እምድኅረ (emdkhrä) = na | ሞተ (motä) = de dood van | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob | በዝኁ (bäzkhu) = vermenigvuldigden zich | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወኮኑ (wäkonu) = en zij werden | ሕዝበ (hezbä) = tot een volk | ብዙኀ (bezukhä) = groot | ወኮኑ (wäkonu) = en zij werden | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ዕሩያነ (eruyanä) = eensgezind | በልቦሙ (bälbomu) = in hun hart | ከመ (kämä) = dat | ያፍቅር (yafqr) = liefhad | እኅው (ekhw) = de een | እኅዋሁ (ekhwahu) = zijn broeders | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይትራዳእ (yetrada) = hielp | ብእሲ (besi) = de een | ምስለ (meslä) = met | እኁሁ (ekhuhu) = de ander | ወበዝኁ (wäbäzkhu) = en vermenigvuldigden zich | ወፈድፋዱ (wäfädfadu) = en namen toe | ጥቀ (teqä) = zeer Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:7. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘tien jaarweken, alle dagen van het leven van Jozef’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 1:7 **46:2** En er was geen satan en niets boos in alle dagen van het leven van Jozef, die hij leefde na zijn vader Jakob. Brontekst: ወአልቦ (wäälbo) = en er was geen | ሰይጣነ (säytanä) = satan | ወአልቦ (wäälbo) = en niets | ምንተኒ (mentäni) = iets | እኩየ (ekuyä) = boos | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen | ሕይወቱ (heywätu) = van zijn leven | ለዮሴፍ (läyosef) = aan Jozef | እለ (elä) = die | ሐይወ (häywä) = hij leefde | እምድኅረ (emdkhrä) = na | አቡሁ (äbuhu) = zijn vader | ያዕቆብ (yaqob) = Jakob Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want alle Egyptenaren eerden de zonen van Israël alle dagen van het leven van Jozef’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### Jozefs dood **46:3** En Jozef stierf, honderdtien jaar oud; zeventien jaar verbleef hij in het land Kanaän, en tien jaar verbleef hij terwijl hij diende. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | ወልደ (wäldä) = zoon van | ምእት (met) = honderd | ወዐሠርቱ (wääsärtu) = en tien | ዓመት (amät) = jaar | ወዐሠርተ (wääsärtä) = tien | ወሰብዐተ (wäsäbätä) = en zeven | ዓመተ (amätä) = jaar | ነበረ (näbärä) = verbleef hij | ምድረ (medrä) = het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወዐሠርተ (wääsärtä) = en tien | ዓመተ (amätä) = jaar | ነበረ (näbärä) = verbleef hij | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትቀነይ (yetqänäy) = hij diende Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 50:22. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en drie jaar in de gevangenis, en tachtig jaar was hij onder de koning, heersend over heel het land Egypte’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Gen. 37:2; 41:46. Zie ook: Gen 37:2; Gen 41:46; Gen 50:22 **46:4** En hij stierf, en al zijn broers en heel dat geslacht. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en al | አኀዊሁ (äkhäwihu) = zijn broers | ወኵላ (wäkwla) = en heel | ይእቲ (yeti) = dat | ትውልድ (tewld) = generatie Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### Zijn beenderen **46:5** En hij gebood de zonen van Israël, voordat hij zou sterven, dat zij zijn beenderen zouden meenemen in de dagen waarop zij uit het land Egypte zouden uittrekken. Brontekst: ወአዘዞሙ (wääzäzomu) = en gebood hen | ለውሉደ (läwludä) = aan de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይሙት (yemut) = hij zou sterven | ከመ (kämä) = dat | ይሰዱ (yesädu) = zij zouden meenemen | አዕጽምቲሁ (ätsmtihu) = zijn beenderen | በመዋዕል (bämäwal) = in de dagen | አመ (ämä) = waarop | ይወፅኡ (yewätsu) = zij zouden uittrekken | እምድረ (emdrä) = uit het land | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 50:25. Zie ook: Gen 50:25 **46:6** En hij liet hen zweren over zijn beenderen, want hij wist dat Egypte hem niet opnieuw zou uitvoeren en begraven op een dag in het land Kanaän. Brontekst: ወአምሐሎሙ (wäämhälomu) = en liet hen zweren | በእንተ (bäntä) = over | አዕጽምቲሁ (ätsmtihu) = zijn beenderen | እስመ (esmä) = want | አእመረ (ämärä) = hij wist | ከመ (kämä) = dat | ኢይደግሙ (iydägmu) = niet opnieuw zouden | ግብጽ (gebts) = Egypte | አውፅኦቶ (äwtsoto) = hem uitvoeren | ወቀቢሮቶ (wäqäbiroto) = en hem begraven | በዕለት (bälät) = op een dag | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 50:25. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘want Makamaron, koning van Kanaän, die in het land Assyrië woonde, streed in het dal met de koning van Egypte en doodde hem daar, en achtervolgde de Egyptenaren tot de poorten van Ermon’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 50:25 **46:7** En hij kon niet binnengaan, want een ander, een nieuwe koning, was koning geworden over Egypte, en hij was sterker dan hij, en hij keerde terug naar het land Kanaän, en de poorten van Egypte werden gesloten, en niemand ging uit en niemand kwam binnen in Egypte. Brontekst: ወስእነ (wäsnä) = en hij kon niet | በዊአ (bäwiä) = binnengaan | እስመ (esmä) = omdat | ነግሠ (nägsä) = koning was geworden | ካልእ (kal) = een ander | ሐዲስ (hädis) = een nieuwe | ንጉሥ (negus) = koning | ለግብጽ (lägbts) = over Egypte | ወኀየለ (wäkhäyälä) = en hij was sterker | እምኔሁ (emnehu) = dan hij | ወገብአ (wägäbä) = en hij keerde terug naar | ምድረ (medrä) = het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወተዐጽወ (wätäätswä) = en werden gesloten | አናቅጸ (änaqtsä) = de poorten van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ዘይወፅእ (zäywäts) = die uitging | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | ዘይበውእ (zäybäw) = die binnenkwam | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Lezing: ወስእነ (‘en hij kon niet’) heeft in de Beta-tekst geen genoemd onderwerp, omdat het verhaal van Makamaron uit vers 6 daar ontbreekt; bedoeld is de koning van Kanaän. **46:8** En Jozef stierf in het zesenveertigste jubeljaar, in de zesde jaarweek, in het tweede jaar daarvan, en zij begroeven hem in het land Egypte, en al zijn broers stierven na hem. Brontekst: ወሞተ (wämotä) = en stierf | ዮሴፍ (yosef) = Jozef | በዘ (bäzä) = in het | አርብዓ (ärba) = veertig | ወስድስቱ (wäsdstu) = en zes | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ሳድስ (sads) = zesde | በካልእ (bäkal) = in het tweede | ዓመቱ (amätu) = jaar daarvan | ወቀበርዎ (wäqäbärwo) = en zij begroeven hem | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወሞቱ (wämotu) = en stierven | ኵሎሙ (kwlomu) = al | አኀዊሁ (äkhäwihu) = zijn broers | እምድኅሬሁ (emdkhrehu) = na hem Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 50:26. Zie ook: Gen 50:26 ### De koning van Kanaän **46:9** En de koning van Egypte ging uit om te strijden met de koning van Kanaän, in het zevenenveertigste jubeljaar, in de tweede jaarweek, in het tweede jaar daarvan. Brontekst: ወወፅአ (wäwätsä) = en ging uit | ንጉሠ (negusä) = de koning van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ከመ (kämä) = dat | ይትቃተል (yetqatäl) = te strijden | ምስለ (meslä) = met | ንጉሠ (negusä) = de koning van | ከናአን (känaän) = Kanaän | በዘ (bäzä) = in het | አርብዓ (ärba) = veertig | ወሰብዐቱ (wäsäbätu) = en zeven | ኢዮቤልዉ (iyobelwu) = jubeljaar | በዳግም (bädagm) = in de tweede | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በካልእ (bäkal) = in het tweede | ዓመቱ (amätu) = jaar daarvan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en de zonen van Israël brachten alle beenderen van de zonen van Jakob uit, behalve de beenderen van Jozef, en zij begroeven ze in het veld in de dubbele spelonk, in het gebergte’; dat staat niet in de Beta-tekst. **46:10** En velen keerden terug naar Egypte, en weinigen van hen bleven over in het gebergte van Hebron, en Abram, je vader, bleef met hen over. Brontekst: ወገብኡ (wägäbu) = en keerden terug | ብዙኃን (bezukhan) = velen | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወኅዳጣን (wäkhdatan) = en weinigen | ተርፉ (tärfu) = bleven over | እምኔሆሙ (emnehomu) = van hen | ውስተ (westä) = in | ደብረ (däbrä) = het gebergte van | ኬብሮን (kebron) = Hebron | ወተረፈ (wätäräfä) = en bleef over | አብራም (äbram) = Abram | አቡከ (äbukä) = je vader | ምስሌሆሙ (meslehomu) = met hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Gen. 23:19. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Hebron: Hebron ligt in het bergland van Juda, ongeveer 30 km ten zuiden van Jeruzalem. Voetnoot Lezing: አብራም (‘Abram’) staat in de Beta-tekst; Charles (Engelse vertaling uit 1917) leest hier Amram. Zie ook: Gen 23:19 **46:11** En de koning van Kanaän overwon de koning van Egypte en sloot de poorten van Egypte. Brontekst: ወሞአ (wämoä) = en overwon | ንጉሠ (negusä) = de koning van | ከናአን (känaän) = Kanaän | ለንጉሠ (längusä) = de koning van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወዐጸወ (wäätsäwä) = en sloot | አናቅጸ (änaqtsä) = de poorten van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. ### De Egyptische koning kwelt Israël **46:12** En hij bedacht een boos plan tegen de zonen van Israël om hen te kwellen, en hij zei tot de mannen van Egypte: Brontekst: ወኀለየ (wäkhäläyä) = en bedacht | ኅሊና (khelina) = een plan | እኩየ (ekuyä) = boos | ላዕለ (lalä) = tegen | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ያሕምሞሙ (yahmmomu) = om hen te kwellen | ወይቤሎሙ (wäybelomu) = en zei tot hen | ለሰብአ (läsäbä) = de mannen van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:8–9. Voetnoot Lezing: Het onderwerp van vers 12 is in de Beta-tekst niet genoemd; uit het vervolg is de nieuwe koning van Egypte bedoeld. Zie ook: Ex 1:8–9 **46:13** Zie, het volk van de zonen van Israël is groot geworden en talrijker dan wij. Kom, laten wij wijs tegen hen handelen voordat zij talrijk worden, en laten wij hen met dienstbaarheid kwellen voordat oorlog ons overkomt, en voordat ook zij tegen ons strijden; en indien niet, zullen ook zij zich verbinden met de vijand en uit ons land uittrekken, want hun hart en hun gezicht zijn naar het land Kanaän. Brontekst: ናሁ (nahu) = zie | ሕዝበ (hezbä) = het volk van | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ልህቁ (lehqu) = groot geworden | ወበዝኁ (wäbäzkhu) = en zij vermeerderden | እምኔነ (emnenä) = dan wij | ንዑ (neu) = kom | ንጠበብ (netäbäb) = laten wij wijs handelen | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይብዝኁ (yebzkhu) = zij talrijk worden | ወናሕምሞሙ (wänahmmomu) = en laten wij hen kwellen | በቅኔ (bäqne) = met dienstbaarheid | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይምጽአነ (yemtsänä) = ons overkomt | ቀትል (qätl) = oorlog | ወእሙንቱኒ (wämuntuni) = en ook zij | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይፅብኡነ (yetsbunä) = zij tegen ons strijden | ወእመ (wämä) = en indien | አኮሰ (äkosä) = niet | እሙንቱኒ (emuntuni) = ook zij | ይዴመሩ (yedemäru) = zich verbinden | ምስለ (meslä) = met | ፀር (tsär) = met de vijand | ወይወፅኡ (wäywätsu) = en uittrekken | እምድርነ (emdrnä) = uit ons land | እስመ (esmä) = omdat | ልቦሙ (lebomu) = hun hart | ወገጾሙ (wägätsomu) = en hun gezicht | ውስተ (westä) = naar | ምድረ (medrä) = het land van | ከናአን (känaän) = Kanaän Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:9–10. Zie ook: Ex 1:9–10 **46:14** En hij stelde oversten van dwangarbeid over hen aan om hen met dienstbaarheid te kwellen. Brontekst: ወሠርዐ (wäsärä) = en stelde aan | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ሊቃነ (liqanä) = oversten van | ገባር (gäbar) = dwangarbeid | ከመ (kämä) = dat | ያሕምምዎሙ (yahmmwomu) = om hen te kwellen | በቅኔ (bäqne) = met dienstbaarheid Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:11. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en zij bouwden sterke steden voor Farao, Pitom en Raämses, en zij bouwden alle muren en alle versterkingen die in de steden van Egypte verwoest waren’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 1:11 **46:15** En zij lieten hen onderdrukt dienen; en naarmate zij hen slecht behandelden, zoveel vermenigvuldigden zij zich en zoveel namen zij toe. Brontekst: ወይቀንይዎሙ (wäyqänywomu) = en zij lieten hen dienen | ግፉዐ (gefuä) = onderdrukt | ወመጠነ (wämätänä) = en naarmate | ያሐስሙ (yahäsmu) = zij hen slecht behandelden | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = tegen hen | ከማሁ (kämahu) = zoveel | ይበዝኁ (yebäzkhu) = vermenigvuldigden zij zich | ወከማሁ (wäkämahu) = en zoveel | ይፈደፍዱ (yefädäfdu) = namen zij toe Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:12–14. Zie ook: Ex 1:12–14 **46:16** En de mannen van Egypte verafschuwden de zonen van Israël. Brontekst: ወያስተራኵስዎሙ (wäyastärakwswomu) = en verafschuwden hen | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:12. Zie ook: Ex 1:12 ## Jubileeën 47 _De geboorte en jeugd van Mozes_ ### De geboorte van Mozes **47:1** En in de zevende jaarweek, in het zevende jaar, in het zevenenveertigste jubeljaar, kwam je vader uit het land Kanaän, en je werd geboren in de vierde jaarweek, in het zesde jaar daarvan, in het achtenveertigste jubeljaar; dit was de tijd van nood over de zonen van Israël. Brontekst: ወበሱባዔ (wäbäsubae) = en in de jaarweek | ሳብዕ (sab) = zevende | በሳብዕ (bäsab) = in het zevende | ዓመት (amät) = jaar | በዘ (bäzä) = in het | አርብዓ (ärba) = veertig | ወሰብዓቱ (wäsäbatu) = en zeven | ኢዩቤልዉ (iyubelwu) = jubeljaar | መጽአ (mätsä) = is gekomen | አቡከ (äbukä) = je vader | እምድረ (emdrä) = uit het land | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወተወለድከ (wätäwälädkä) = en je werd geboren | በራብዕ (bärab) = in de vierde | ሱባዔ (subae) = jaarweek | በሳድስ (bäsads) = in het zesde | ዓመቱ (amätu) = jaar daarvan | በዘ (bäzä) = in het | አርብዓ (ärba) = veertig | ወሰማኒቱ (wäsämanitu) = en acht | ኢዮቤሌዎን (iyobelewon) = jubeljaar | ዘውእቱ (zäwtu) = dit was | መዋዕለ (mäwalä) = de dagen van | ምንዳቤ (mendabe) = nood | ላዕለ (lalä) = over | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Lezing: መጽአ (‘kwam’) staat in de Beta-tekst; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘ging uit’ uit het land Kanaän. ### Farao's bevel **47:2** En Farao, de koning van Egypte, gaf een bevel over hen, dat zij al hun mannelijke kinderen die geboren werden in de rivier zouden werpen. Brontekst: ወአዘዘ (wääzäzä) = en gebood | ንጉሠ (negusä) = de koning van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ፈርዖን (färon) = Farao | ትእዛዘ (tezazä) = een bevel | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | ከመ (kämä) = dat | ይግድፉ (yegdfu) = zij zouden werpen | ውሉዶሙ (weludomu) = hun kinderen | ኵሎ (kwlo) = alle | ሮሰ (rosä) = mannelijke | ዘተወልደ (zätäwäldä) = die geboren werden | ውስተ (westä) = in | ፈለግ (fäläg) = de rivier Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 1:22. Voetnoot Lezing: ሮሰ (‘mannelijke’) is onzeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘mannelijke kinderen’, naar Ex. 1:22. Zie ook: Ex 1:22 **47:3** En zij bleven ze werpen, zeven maanden, tot de dag waarop je geboren werd. Brontekst: ወነበሩ (wänäbäru) = en zij bleven | እንዘ (enzä) = terwijl | ይገድፉ (yegädfu) = zij wierpen | ሰብዐተ (säbätä) = zeven | ወርኀ (wärkhä) = maanden | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = waarop | ዕለተ (elätä) = de dag van | ተወለድከ (täwälädkä) = je geboren werd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:2. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘En je moeder verborg je drie maanden, en zij verklaarden het over haar’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 2:2 ### De kist aan de rivier **47:4** En zij maakte voor je een kist en bestreek haar met pek en met asfalt, en legde haar in het gras bij de oever van de rivier, en zij legde je zeven dagen daarin. Brontekst: ወገብረት (wägäbrät) = en zij maakte | ለከ (läkä) = voor je | ነፍቀ (näfqä) = een kist | ወለበጠታ (wäläbätäta) = en bestreek haar | ፒሳ (pisa) = met pek | ወአስፋሊጦ (wääsfalito) = en met asfalt | ወአንበረቶ (wäänbäräto) = en legde haar | ውስተ (westä) = in | ሣዕር (sar) = gras | ኀበ (khäbä) = waar | ድንጋገ (dengagä) = de oever van | ፈለግ (fäläg) = de rivier | ወአንበረተከ (wäänbärätäkä) = en legde je | ውስቴታ (westeta) = daarin | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ሣዕር (‘gras’): Zie Ex. 2:3, waar het riet is. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en je moeder kwam bij nacht en zoogde je, en bij dag bewaakte Mirjam, je zuster, je tegen de vogels’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ex. 2:4. Zie ook: Ex 2:3; Ex 2:4 ### Termoet vindt hem **47:5** En in die dagen ging Termoet, de dochter van Farao, uit om zich in de rivier te baden, en zij hoorde je stem terwijl je schreide, en zij zei tot haar Hebreeuwse vrouwen dat zij je moesten brengen, en zij brachten je bij haar. Brontekst: ወበውእቱ (wäbäwtu) = en in die | መዋዕል (mäwal) = dagen | ወፅአት (wätsät) = ging uit | ተርሙት (tärmut) = Termoet | ወለተ (wälätä) = de dochter van | ፈርዖን (färon) = Farao | ከመ (kämä) = dat | ትትኀፀብ (tetkhätsäb) = zich zou baden | በውስተ (bäwstä) = in | ፈለግ (fäläg) = de rivier | ወሰምዐት (wäsämät) = en zij hoorde | ቃለከ (qaläkä) = je stem | እንዘ (enzä) = terwijl | ትበኪ (tebäki) = je schreide | ወትቤ (wätbe) = en zij zei | ለዕብራዊያቲሃ (läbrawiyatiha) = aan haar Hebreeuwse vrouwen | ከመ (kämä) = dat | ያምጽአከ (yamtsäkä) = zij je zouden brengen | ወአምጽአከ (wäämtsäkä) = en zij brachten je | ኀቤሃ (khäbeha) = bij haar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ተርሙት (Termoet): Charles (Engelse vertaling uit 1917) schrijft Tharmuth en vergelijkt Thermuthis bij Josephus; zie Ex. 2:5. Voetnoot Lezing: ለዕብራዊያቲሃ (‘aan haar Hebreeuwse vrouwen’): Charles heeft ‘aan haar meisjes’. Zie ook: Ex 2:5 **47:6** En zij haalde je uit de kist en had medelijden met je. Brontekst: ወአውፅአተከ (wääwtsätäkä) = en zij haalde je | እምነፍቅ (emnäfq) = uit de kist | ወምሕረተከ (wämhrätäkä) = en had medelijden met je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:6. Zie ook: Ex 2:6 **47:7** En je zuster zei tot haar: Zal ik gaan en voor u één van de Hebreeuwse vrouwen roepen die dit kind voor u zoogt en voedt? Brontekst: ወትቤላ (wätbela) = en zei tot haar | እኅርከ (ekhrkä) = je zuster | እሖርኑ (ehornu) = zal ik gaan | ወእጸውዕ (wätsäw) = en roepen | ለኪ (läki) = voor u | አሐተ (ähätä) = één | እምዕብራዊያት (embrawiyat) = van de Hebreeuwse vrouwen | እንተ (entä) = die | ተሐፅኖ (tähätsno) = zoogt | ወታጠብዎ (wätatäbwo) = en voedt | ለኪ (läki) = voor u | ለዝ (läz) = dit | ሕፃን (hetsan) = kind Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:7. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘En zij zei (tot haar): Ga’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 2:7 **47:8** En zij ging en riep je moeder Jochebed, en zij gaf haar loon, en zij voedde je. Brontekst: ወሖረት (wähorät) = en ging | ወጸውዐታ (wätsäwäta) = en riep | ለእምከ (lämkä) = je moeder | ለኢዮክቤት (läiyokbet) = Jochebed | ወወሀበታ (wäwähäbäta) = en gaf haar | ዐስበ (äsbä) = loon | ወሐፀነተከ (wähätsänätäkä) = en voedde je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:8–9. Zie ook: Ex 2:8–9 ### In Farao's huis **47:9** En daarna, toen je groot geworden was, brachten zij je naar het huis van Farao, en je werd haar zoon, en Hebran, je vader, leerde je het schrift; en nadat je drie jaarweken voltooid had, bracht hij je in het hof van het koningschap. Brontekst: ወእምዝ (wämz) = en daarna | ልሂቀከ (lehiqäkä) = toen je groot geworden was | ወሰዱከ (wäsädukä) = brachten zij je | ቤተ (betä) = het huis van | ፈርዖን (färon) = Farao | ወኮንከ (wäkonkä) = en je werd | ውሉዳ (weluda) = haar zoon | ወመሀረከ (wämähäräkä) = en leerde je | ዕብራን (ebran) = Hebran | አቡከ (äbukä) = je vader | መጽሐፈ (mätshäfä) = het schrift | ወእምዘ (wämzä) = en nadat | ፈጸምከ (fätsämkä) = je voltooid had | ሠለስተ (sälästä) = drie | ሱባዔ (subae) = jaarweken | አብአከ (äbäkä) = bracht hij je | ውስተ (westä) = in | ዐጸደ (ätsädä) = het hof van | መንግሥት (mängst) = het koningschap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:10. Voetnoot Lezing: ዕብራን (‘Hebran’) staat in de Beta-tekst; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft Amram; zie Ex. 6:20. መጽሐፈ (‘boek’, ‘geschrift’) is als ‘het schrift’ weergegeven; Charles heeft ‘writing’. Het onderwerp van አብአከ (‘bracht hij je’) is in de Beta-tekst niet genoemd; Charles heeft ‘zij brachten’. Zie ook: Ex 2:10; Ex 6:20 **47:10** En je was in het hof drie jaarweken van jaren, tot de dagen waarop je uit het hof van het koningschap ging. Brontekst: ወሀለውከ (wähäläwkä) = en je was | ውስተ (westä) = in | ዐጸድ (ätsäd) = het hof | ሠለስተ (sälästä) = drie | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ዓመት (amät) = van jaren | እስከ (eskä) = tot | መዋዕል (mäwal) = de dagen | አመ (ämä) = waarop | ወፃእከ (wätsakä) = je uitging | እምዐጸደ (emätsädä) = uit het hof van | መንግሥት (mängst) = het koningschap Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en je zag een Egyptenaar die je vriend, een van de zonen van Israël, sloeg, en je doodde hem en verborg hem in het zand’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ex. 2:11–12. Zie ook: Ex 2:11–12 ### De twee strijders **47:11** En op de tweede dag vond je twee van de zonen van Israël die met elkaar vochten, en je zei tot degene die onrecht deed: Waarom sla je je broers? Brontekst: ወበሳኒታ (wäbäsanita) = en op de tweede | ዕለት (elät) = dag | ረከብከ (räkäbkä) = vond je | ክልኤተ (keletä) = twee | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትባአሱ (yetbaäsu) = zij met elkaar vochten | እምውሉደ (emwludä) = van de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወትቤሎ (wätbelo) = en je zei tot hem | ለዘይትዔገል (läzäytegäl) = tot degene die onrecht deed | ለምንት (lämnt) = waarom | ትዘብጥ (tezäbt) = sla je | እኅዋከ (ekhwakä) = je broeders Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:13. Voetnoot Lezing: እኅዋከ (‘je broers’) staat in het meervoud; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘je broer’. Zie ook: Ex 2:13 **47:12** En hij werd boos en toornig en zei: Wie heeft je als vorst en rechter over ons aangesteld? Wil je mij soms doden, zoals je de Egyptenaar gedood hebt? En je werd bang en vluchtte vanwege dit woord. Brontekst: ወተምዕዐ (wätämä) = en werd boos | ወተቈጥዐ (wätäqwätä) = en toornig | ወይቤ (wäybe) = en hij zei | መኑ (mänu) = wie | ሤመከ (semäkä) = heeft je aangesteld | ላዕሌነ (lalenä) = over ons | መልአከ (mäläkä) = tot vorst | ወመኰንነ (wämäkwännä) = en rechter | ትቅትለኒኑ (teqtläninu) = wil je mij soms doden | ትፈቅድ (tefäqd) = wil je | በከመ (bäkämä) = zoals | ቀተልኮ (qätälko) = je doodde | ለግብጻዊ (lägbtsawi) = de Egyptenaar | ወፈራህከ (wäfärahkä) = en je werd bang | ወጐየይከ (wägwäyäykä) = en je vluchtte | እምቅድመ (emqdmä) = vanwege | ዝንቱ (zentu) = dit | ነገር (nägär) = woord Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:14–15. Voetnoot Lezing: መልአከ (‘bode’, ‘engel’) is hier als ‘vorst’ weergegeven naar Ex. 2:14 en Charles (Engelse vertaling uit 1917) (‘prince’). ቀተልኮ (‘ik doodde’) staat in de Beta-tekst; het is als ‘je doodde’ gelezen, naar Ex. 2:14 en Charles. Zie ook: Ex 2:14–15 ## Jubileeën 48 _Mozes in Egypte; de tien plagen en de uittocht_ ### Mozes' terugkeer naar Egypte **48:1** En in het zesde jaar van de derde jaarweek van het negenenveertigste jubeljaar vertrok je en verbleef je daar vijf jaarweken en een jaar; en je keerde terug naar Egypte in de tweede jaarweek, in het tweede jaar van het vijftigste jubeljaar. Brontekst: ወበሳድስ (wäbäsads) = en in het zesde | ዓመት (amät) = jaar | ዘሱባዔ (zäsubae) = van de jaarweek | ሣልስ (sals) = derde | ዘአርብዓ (zäärba) = van de veertig | ወተስዐቱ (wätäsätu) = en negen | ኢዮቤልዉሳት (iyobelwusat) = jubeljaar | ሖርከ (horkä) = je ging | ወነበርከ (wänäbärkä) = en je verbleef | ህየ (heyä) = daar | ኀምስተ (khämstä) = vijf | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ወዓመተ (wäamätä) = en een jaar | አሐደ (ähädä) = één | ወገባእከ (wägäbakä) = en je keerde terug | ውስተ (westä) = in | ግብጽ (gebts) = Egypte | በሱባዔ (bäsubae) = in de jaarweek | ዳግም (dagm) = tweede | በዓመት (bäamät) = in het jaar | ካልእ (kal) = tweede | በውእቱ (bäwtu) = in het | ኀምሳ (khämsa) = vijftigste | ኢዮቤልው (iyobelw) = jubeljaar Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 2:15 en Ex. 4:19. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘in het land Midian’; de Beta-tekst heeft alleen ህየ (‘daar’). Zie ook: Ex 2:15; Ex 4:19 **48:2** En jij weet wat Hij tot je gesproken heeft op de berg Sinaï, en wat de vorst Mastema met je wilde doen toen je terugkeerde naar Egypte, op de weg, bij de herberg. Brontekst: ወአንተ (wääntä) = en jij | ተአምር (täämr) = weet | ዘተናገረ (zätänagärä) = wat Hij gesproken heeft | ለከ (läkä) = aan jou | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ሲና (sina) = Sinaï | ወምንተ (wämntä) = en wat | ፈቀደ (fäqädä) = wilde | ይግበር (yegbär) = te doen | ምስሌከ (meslekä) = met je | መኰንነ (mäkwännä) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | አመ (ämä) = toen | ትገብእ (tegäb) = je terugkeerde naar | ግብጽ (gebts) = Egypte | በፍኖት (bäfnot) = op de weg | በአላቴ (bäälate) = bij de | ምጽላል (metslal) = herberg Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 19:20. Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: መስቴማ (‘Mastema’): Zie Ex. 4:24. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat hier een satanisch wezen optreedt waar Ex. 4:24 Yahweh zelf noemt. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘toen je hem ontmoette in de herberg’; dat staat niet in de Beta-tekst. በአላቴ (‘bij de’) is onduidelijk. Zie ook: Ex 4:24; Ex 19:20 **48:3** Wilde hij niet met al zijn kracht je doden en de Egyptenaren uit je hand redden, omdat hij zag dat je gezonden was om oordeel en wraak te volvoeren over de Egyptenaren? Brontekst: አኮሁ (äkohu) = heeft hij niet | በኵሉ (bäkwlu) = met al | ኀይሉ (khäylu) = zijn kracht | ፈቀደ (fäqädä) = wilde | ይቅትልከ (yeqtlkä) = je te doden | ወያድኅኖሙ (wäyadkhnomu) = en hen te redden | ለግብጻዊያን (lägbtsawiyan) = de Egyptenaren | እምእዴከ (emdekä) = uit je hand | እስመ (esmä) = omdat | ርእየከ (reyäkä) = hij zag | ከመ (kämä) = dat | ተፈነውከ (täfänäwkä) = je gezonden was | ትግበር (tegbär) = je zou uitvoeren | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ወበቀለ (wäbäqälä) = en wraak | ላዕለ (lalä) = tegen | ግብጻዊያን (gebtsawiyan) = de Egyptenaren Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 4:24. Zie ook: Ex 4:24 **48:4** En ik redde je uit zijn hand. Brontekst: ወባላሕኩከ (wäbalahkukä) = en ik redde je | እምእዴሁ (emdehu) = uit zijn hand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en je verrichtte de tekenen en wonderen waarmee je gezonden was naar Egypte, tegen Farao en tegen heel zijn huis en tegen zijn dienaren en zijn volk’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De plagen **48:5** En Yahweh voerde een grote wraak over hen uit ter wille van Israël, en Hij sloeg hen en doodde hen met bloed en met kikkers en met luizen en met hondsvliegen en met boze zweren, die uitbreken in blaren, en hun vee met de dood en met hagelstenen. Brontekst: ወገብረ (wägäbrä) = en voerde uit | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | በቀለ (bäqälä) = wraak | ዐቢየ (äbiyä) = groot | በእንተ (bäntä) = ter wille van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወመሐጾሙ (wämähätsomu) = en Hij sloeg hen | ወቀተሎሙ (wäqätälomu) = en doodde hen | በደም (bädäm) = met bloed | ወበቈርነነዓት (wäbäqwärnänäat) = en met kikkers | ወበትንንያ (wäbätnnya) = en met luizen | ወበጽንጽያ (wäbätsntsya) = en met vliegen | ከልብ (kälb) = van honden | ወበእኩይ (wäbäkuy) = en met boze | ቍስል (qwsl) = zweren | ዘውእቱ (zäwtu) = welke | ይፈልሕ (yefälh) = die uitbraken | ዕንጰዕንጴ (enpänpe) = met blaren | ወእንስሳሆሙ (wänssahomu) = en hun vee | በሞት (bämot) = met de dood | ወበአእባነ (wäbääbanä) = en met stenen van | በረድ (bäräd) = hagel Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 7:14–12:30. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘waarmee Hij alles vernietigde wat voor hen groeide; en met sprinkhanen die het overige opaten dat de hagel had overgelaten, en met duisternis; en (met de dood) van de eerstgeborenen van mensen en dieren; en aan al hun afgoden nam Yahweh wraak en verbrandde ze met vuur’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 7:14–12:30 **48:6** En alles werd gezonden door je hand, opdat je het zou doen voordat het geschiedde; en je sprak tot de koning van Egypte en voor al zijn dienaren en voor zijn volk. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ተፈነወ (täfänäwä) = werd gezonden | ወእዴከ (wädekä) = door je hand | ከመ (kämä) = dat | ትግበር (tegbär) = je zou uitvoeren | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይትገበር (yetgäbär) = het geschiedde | ወሀለውከ (wähäläwkä) = en je was | ትትናገሮ (tetnagäro) = sprekend tot | ለንጉሠ (längusä) = de koning van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወበቅድመ (wäbäqdmä) = en voor het aangezicht van | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | ላእካኒሁ (lakanihu) = zijn dienaren | ወበቅድመ (wäbäqdmä) = en voor het aangezicht van | ሕዝቡ (hezbu) = zijn volk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: ትግበር (‘je zou doen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘je zou verkondigen’. **48:7** En alles geschiedde naar je woord: tien grote en vreselijke oordelen kwamen over het land Egypte, opdat je daarmee wraak zou nemen voor Israël. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en alles | ኮነ (konä) = geschiedde | በቃልከ (bäqalkä) = naar je woord | ዐሥሩ (äsru) = tien | ኵነኔ (kwnäne) = oordeel | ዐቢያት (äbiyat) = groot | ወፀዋጋት (wätsäwagat) = en vreselijke | መጽአ (mätsä) = kwamen | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land | ግብድ (gebd) = Egypte | ከመ (kämä) = dat | ትግበር (tegbär) = je wraak zou nemen | ቦቱ (botu) = daarmee | በቀለ (bäqälä) = wraak | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: ግብድ is een verschrijving voor ግብጽ (‘Egypte’). **48:8** En alles deed Yahweh ter wille van Israël. Brontekst: ወኵሎ (wäkwlo) = en alles | ገብረ (gäbrä) = deed | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በእንተ (bäntä) = ter wille van | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Gen. 15:13–14. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en overeenkomstig Zijn verbond, dat Hij met Abraham had vastgesteld, dat Hij wraak zou nemen op hen zoals zij hen met geweld in slavernij hadden gebracht’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Gen 15:13–14 ### Mastema verzet zich **48:9** En de vorst Mastema stond tegen je op, en hij wilde je laten vallen in de hand van Farao, en hij hielp de tovenarijen van Egypte, en zij stonden op en deden het tegenover je. Brontekst: ወመኰንነ (wämäkwännä) = en de bevelhebbers van | መስቴማ (mästema) = Mastema | ይትቀወመከ (yetqäwämäkä) = stond tegen je op | ቅድሜከ (qedmekä) = tegenover je | ወይፈቅድ (wäyfäqd) = en wilde | ያውድቀ (yawdqä) = je te laten vallen | ውስተ (westä) = in | እደ (edä) = de hand van | ፈርዖን (färon) = Farao | ወይረድእ (wäyräd) = en hij hielp | ሥራያቲሆሙ (serayatihomu) = hun tovenarijen | ለግብጽ (lägbts) = van Egypte | ወይትቃወሙ (wäytqawämu) = en zij stonden op | ወይገብሩ (wäygäbru) = en deden het | በቅድሜከ (bäqdmekä) = voor je Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 7:11. Voetnoot Lezing: ሥራያቲሆሙ (‘hun tovenarijen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘de Egyptische tovenaars’. Zie ook: Ex 7:11 **48:10** Wij lieten hen wel de kwade dingen doen, maar de genezing lieten wij hen niet toe, opdat die door hun handen zou geschieden. Brontekst: እከየሰኬ (ekäyäsäke) = de kwade dingen wel | ኀደግናሆሙ (khädägnahomu) = wij lieten hen | ይግበሩ (yegbäru) = te doen | ወፈውሰ (wäfäwsä) = en de genezing | ኢናበውሖሙ (inabäwhomu) = lieten wij hen niet toe | ከመ (kämä) = dat | ይትገበር (yetgäbär) = geschiedde | በእደዊሆሙ (bädäwihomu) = met hun handen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 8:14. Zie ook: Ex 8:10 **48:11** Yahweh sloeg hen met kwade zweren, en zij konden niet standhouden, want wij benamen hun het doen van enig teken. Brontekst: መሐጾሙ (mähätsomu) = sloeg hen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በቍስል (bäqwsl) = met zweren | እኩይ (ekuy) = boze | ወስእኑ (wäsnu) = en zij konden niet | ተቃውሞ (täqawmo) = stand te houden | እስመ (esmä) = omdat | አሕጐልናሆሙ (ähgwälnahomu) = wij benamen hen | እምገቢረ (emgäbirä) = van het doen | ምንተሂ (mentähi) = iets | አሐደ (ähädä) = enig | ትእምርተ (temrtä) = teken Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 9:11. Zie ook: Ex 9:11 **48:12** En ondanks al het teken en wonder schaamde de vorst Mastema zich niet, totdat hij sterk werd en tot de Egyptenaren riep dat zij je zouden achtervolgen met al hun kracht, met hun wagens en hun paarden en met heel de menigte van de volken van Egypte. Brontekst: ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ተአምር (täämr) = teken | ወመንክር (wämänkr) = en wonder | ኢኀፈረ (ikhäfärä) = schaamde zich niet | መኰንነ (mäkwännä) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | እስከ (eskä) = totdat | ሶበ (sobä) = hij | ኀየለ (khäyälä) = sterk werd | ወጸርኀ (wätsärkhä) = en riep | ሎሙ (lomu) = tot | ለግብጽ (lägbts) = Egypte | ከመ (kämä) = dat | ይዴግኑ (yedegnu) = zij zouden achtervolgen | ድኅሬከ (dekhrekä) = achter je aan | በኵሉ (bäkwlu) = in al | ኀይሎሙ (khäylomu) = hun kracht | ለግብጽ (lägbts) = Egypte | በሰረገላቲሆሙ (bäsärägälatihomu) = met hun wagens | ወአፍራሲሆሙ (wääfrasihomu) = en hun paarden | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en in al | ብዝኆሙ (bezkhomu) = hun menigte | ለአሕዛበ (läähzabä) = van de volken van | ግብጽ (gebts) = Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 14:5–9. Zie ook: Ex 14:5–9 ### De doortocht door de zee **48:13** En ik stond tussen jou en de Egyptenaren, en tussen hen en Israël, en wij redden Israël uit zijn hand en uit de hand van het volk. Brontekst: ወቆምኩ (wäqomku) = en ik stond | ማእከሌከ (makälekä) = tussen jou | ወማእከሎሙ (wämakälomu) = en tussen hen | ለግብጽ (lägbts) = Egypte | ወማእከሎሙ (wämakälomu) = en tussen hen | ለእስራኤል (läsrael) = en Israël | ወባላሕናሆሙ (wäbalahnahomu) = en wij redden hen | ለእስራኤል (läsrael) = Israël | እምእዴሁ (emdehu) = uit zijn hand | ወእምእደ (wämdä) = en uit de hand van | ሕዝብ (hezb) = het volk Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 14:19–20. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘tussen de Egyptenaren en Israël’; de Beta-tekst heeft ማእከሌከ (‘tussen jou’) erbij. Charles heeft hierna nog: ‘en Yahweh bracht hen midden door de zee als over droog land’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ex. 14:21–22. Zie ook: Ex 14:19–20; Ex 14:21–22 **48:14** En heel het volk dat hij had uitgevoerd om Israël te achtervolgen, wierp Yahweh, onze Elohim, midden in de zee, in de diepten van de afgrond, onder de zonen van Israël, zoals de mannen van Egypte hun zonen in de rivier wierpen. Op honderdduizend van hen nam Hij wraak. Brontekst: ወኵሎሙ (wäkwlomu) = en al | ሕዝብ (hezb) = het volk | ዘአውፅአ (zääwtsä) = dat hij had uitgevoerd | ይዴግኑ (yedegnu) = zij zouden achtervolgen | ድኅሬሆሙ (dekhrehomu) = na hen | ለእስራኤል (läsrael) = van Israël | ወወረዎሙ (wäwäräwomu) = wierp hen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | ማእከለ (makälä) = in het midden van | ባሕር (bahr) = de zee | ውስተ (westä) = in | መዓምቅቲሃ (mäamqtiha) = de diepten van | ለቀላይ (läqälay) = de afgrond | በታሕቴሆሙ (bätahtehomu) = onder hen | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | በከመ (bäkämä) = zoals | ወረዉ (wäräwu) = wierpen | ውሉዶሙ (weludomu) = hun zonen | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ውስተ (westä) = in | ፈለግ (fäläg) = de rivier | ምእተ (metä) = honderd | እልፈ (elfä) = duizend | ተበቀሎሙ (täbäqälomu) = nam Hij wraak op hen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 14:23–28. Voetnoot Lezing: ምእተ እልፈ (‘honderdduizend’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘1.000.000’. Charles heeft hierna nog: ‘en duizend sterke en krachtige mannen werden vernietigd vanwege één zuigeling van de kinderen van je volk die zij in de rivier hadden geworpen’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ex. 1:22. Zie ook: Ex 1:22; Ex 14:23–28 ### Mastema gebonden **48:15** En op de veertiende dag, en op de vijftiende, en op de zestiende, en op de zeventiende, en op de achttiende was de vorst Mastema gebonden en opgesloten, achter de zonen van Israël, opdat hij hen niet zou beschuldigen. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወረቡዕ (wäräbu) = en vier | ዕለት (elät) = dag | ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወኀሙስ (wäkhämus) = en vijf | ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወሰዱስ (wäsädus) = en zes | ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወሰቡዕ (wäsäbu) = en zeven | ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወሰሙን (wäsämun) = en acht | ሀሎ (hälo) = was | መኰንነ (mäkwännä) = de vorst | መስቴማ (mästema) = Mastema | እሱር (esur) = gebonden | ወዕፅው (wätsw) = en opgesloten | እምድኅሬሆሙ (emdkhrehomu) = achter | ለውሉደ (läwludä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ኢያስተዋድዮሙ (iyastäwadyomu) = hij hen niet zou beschuldigen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 14:1–9. Zie ook: Ex 14:1–9 **48:16** En op de negentiende dag maakten wij hen los, opdat zij de Egyptenaren zouden helpen en de zonen van Israël zouden achtervolgen. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op de | ዕለተ (elätä) = dag | ዐሡር (äsur) = tien | ወተሱዕ (wätäsu) = en negen | ፈታሕናሆሙ (fätahnahomu) = wij maakten hen los | ከመ (kämä) = dat | ይርድእዎሙ (yerdwomu) = zij zouden helpen | ለግብጽ (lägbts) = Egypte | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይዴግኑ (yedegnu) = zij zouden achtervolgen | ድኅሬሆሙ (dekhrehomu) = na hen | ለውሉደ (läwludä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 14:10. Zie ook: Ex 14:10 **48:17** En hij verstokte hun harten en maakte hen sterk, en zij werden sterk door Yahweh, onze Elohim, opdat Hij Egypte zou slaan en hen midden in de zee zou werpen. Brontekst: ወአጽንዐ (wäätsnä) = en hij verstokte | አልባሲሆሙ (älbasihomu) = hun harten | ወአኀየሎሙ (wääkhäyälomu) = en maakte hen sterk | ወተኀየሉ (wätäkhäyälu) = en zij werden sterk | እምኀበ (emkhäbä) = door | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክነ (ämlaknä) = onze Elohim | ከመ (kämä) = dat | ይምሐጾሙ (yemhätsomu) = Hij zou slaan | ለግብጽ (lägbts) = Egypte | ወይወርዎሙ (wäywärwomu) = en hen zou werpen | ማእከለ (makälä) = in het midden van | ባሕር (bahr) = de zee Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 14:4, 17. Voetnoot Lezing: አልባሲሆሙ (letterlijk ‘hun kleren’) is als ‘hun harten’ gelezen, naar Charles (Engelse vertaling uit 1917). Charles heeft voor het slot: ‘en het plan werd bedacht door Yahweh, onze Elohim, om de Egyptenaren te slaan en in de zee te werpen’. Zie ook: Ex 14:4 **48:18** En op de veertiende dag bonden wij hem, opdat hij de zonen van Israël niet zou beschuldigen op de dag waarop zij van de Egyptenaren voorwerpen en kleren vroegen: voorwerpen van zilver en voorwerpen van goud en voorwerpen van brons; en opdat zij de Egyptenaren zouden plunderen in plaats van de dienstbaarheid waarmee zij hen met geweld hadden laten dienen. Brontekst: ወአመ (wäämä) = en op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወረቡዕ (wäräbu) = en vier | ዕለት (elät) = dag | አሰርናሁ (äsärnahu) = wij bonden hem | ከመ (kämä) = dat | ኢያስተዋድዮሙ (iyastäwadyomu) = hij hen niet zou beschuldigen | ለደቂቀ (lädäqiqä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | በዕለት (bälät) = op de dag van | አመ (ämä) = in de dagen van | ሀለዉ (häläwu) = zij waren | ይስእሉ (yeslu) = vroegen | ንዋየ (newayä) = voorwerpen van | ወአልባሰ (wäälbasä) = en kleren | እምኀበ (emkhäbä) = van | ሰብአ (säbä) = de mannen van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ንዋየ (newayä) = voorwerpen van | ብሩር (berur) = zilver | ወንዋየ (wänwayä) = en wapens van | ወርቅ (wärq) = goud | ወንዋየ (wänwayä) = en wapens van | ብርት (bert) = brons | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይማህርክዎሙ (yemahrkwomu) = zij zouden plunderen | ለግብጽ (lägbts) = Egypte | ህየንተ (heyäntä) = in plaats van | ተቀንዩ (täqänyu) = de dienstbaarheid | እንተ (entä) = die | ቀነይዎሙ (qänäywomu) = zij hen lieten dienen | በግፍዕ (bägf) = met geweld Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 3:22 en Ex. 12:35–36. Zie ook: Ex 3:22; Ex 12:35–36 **48:19** En wij voerden de zonen van Israël niet naakt uit Egypte. Brontekst: ወኢያውፃእናሆሙ (wäiyawtsanahomu) = en wij voerden hen niet uit | ለውሉደ (läwludä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | እምግብጽ (emgbts) = uit Egypte | ዕራቆሙ (eraqomu) = naakt Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Lezing: ዕራቆሙ (‘naakt’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘met lege handen’. ## Jubileeën 49 _De wet van het pascha_ ### Gedenk het pascha **49:1** Gedenk het gebod dat Yahweh je geboden heeft over het pascha: dat je het op zijn tijd zou houden, op de veertiende van de eerste maand; dat je het zou slachten voordat het avond wordt, en dat zij het in de nacht zouden eten, op de avond van de vijftiende, vanaf het tijdstip van de ondergang van de zon. Brontekst: ተዘከር (täzäkär) = gedenk | ትእዛዘ (tezazä) = het gebod | ዘአዘዘከ (zääzäzäkä) = die Hij je geboden heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በእንተ (bäntä) = over | ፋሲካ (fasika) = het pascha | ከመ (kämä) = dat | ትግበር (tegbär) = je zou uitvoeren | በጊዜሁ (bägizehu) = op zijn tijd | አመ (ämä) = op de | ዐሡር (äsur) = tien | ወረቡዑ (wäräbuu) = en vier | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ቀዳማዊ (qädamawi) = eerste | ከመ (kämä) = dat | ትጥብሖ (tetbho) = je het zou slachten | ዘእንበለ (zänbälä) = voordat | ይምሰይ (yemsäy) = het avond wordt | ወከመ (wäkämä) = en dat | ይብልዕዎ (yeblwo) = zij het eten | በሌሊት (bälelit) = in de nacht | አመ (ämä) = op de | ምሴት (meset) = avond | ዘዐሡር (zääsur) = van tien | ወኀሙስ (wäkhämus) = en vijf | እምጊዜ (emgize) = vanaf het tijdstip van | ዕርበተ (erbätä) = de ondergang van | ፀሐይ (tsähäy) = de zon Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:1–6, 8. Zie ook: Ex 12:1–6 **49:2** Want in deze nacht, die het begin van het feest en het begin van de vreugde is, zaten jullie het pascha te eten in Egypte. Brontekst: እስመ (esmä) = want | በዛቲ (bäzati) = in deze | ሌሊት (lelit) = nacht | ቀዳሜ (qädame) = het begin van | በዓል (bäal) = het feest | ይእቲ (yeti) = is | ወቀዳሜ (wäqädame) = en het begin van | ፍሥሐ (feshä) = de vreugde | ይእቲ (yeti) = is | አንትሙ (äntmu) = jullie | ትነብሩ (tenäbru) = zaten | ትብልዑ (teblu) = aten | ጳስካ (paska) = het pascha | በግብጽ (bägbts) = in Egypte Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:8, 11. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘toen alle machten van Mastema losgelaten waren om alle eerstgeborenen in het land Egypte te doden, van de eerstgeborene van Farao tot de eerstgeborene van de gevangen slavin bij de molen, en het vee’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ex. 12:29. Zie ook: Ex 12:8; Ex 12:29 ### Het teken van het bloed **49:3** En dit is wat Yahweh hun gaf: in elk huis waarvan zij op de deur het bloed van een schaap van het jaar zagen, in dat huis zouden zij niet binnengaan om te doden, maar zij zouden voorbijgaan, opdat allen gered zouden worden die in het huis waren, omdat het teken van het bloed op de deur stond. Brontekst: ወዛቲ (wäzati) = en dit is | ዘወሀበ (zäwähäbä) = wat gaf | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ሎሙ (lomu) = hun | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = elk | ቤት (bet) = huis | ዘርእዩ (zäryu) = waarvan zij zagen | ውስተ (westä) = op | አንቀጹ (änqätsu) = de deur | ደመ (dämä) = het bloed van | በግዕ (bäg) = een schaap | ዘዓመት (zäamät) = van het jaar | ኢይባኡ (iybau) = zij zouden niet binnengaan | ውስተ (westä) = in | ቤቱ (betu) = zijn huis | ለቀቲል (läqätil) = om te doden | አላ (äla) = maar | ይትዓደዉ (yetadäwu) = zij zouden voorbijgaan | ከመ (kämä) = dat | ይድኀኑ (yedkhänu) = gered zouden worden | ኵሎሙ (kwlomu) = allen | እለ (elä) = die | ውስተ (westä) = in | ቤት (bet) = het huis | እስመ (esmä) = omdat | ትእምርተ (temrtä) = het teken van | ደም (däm) = bloed | ውስተ (westä) = op | አንቀጹ (änqätsu) = de deur Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:7, 13, 22–23. Zie ook: Ex 12:7 **49:4** En de machten van Yahweh deden alles wat Yahweh hun geboden had, en zij gingen voorbij aan al de zonen van Israël, en er kwam geen plaag over hen om enige ziel onder hen te verderven, van het vee tot de mensen en tot de honden. Brontekst: ወገብሩ (wägäbru) = en deden | ኀይላቲሁ (khäylatihu) = de machten | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ኵሎ (kwlo) = alles | ዘመጠነ (zämätänä) = wat | አዘዞሙ (äzäzomu) = Hij hun geboden had | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወተዐደዉ (wätäädäwu) = en zij gingen voorbij aan | እምኵሉ (emkwlu) = al | ደቂቀ (däqiqä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወኢቦአ (wäiboä) = en er kwam niet | ላዕሌሆሙ (lalehomu) = over hen | መቅሠፍት (mäqsäft) = een plaag | ለአማስኖ (läämasno) = om te verderven | እምኔሆሙ (emnehomu) = onder hen | ኵሎ (kwlo) = enige | ነፍሰ (näfsä) = ziel | እምእንስሳ (emnssa) = van vee | እስከ (eskä) = tot | ሰብእ (säb) = mensen | ወእስከ (wäskä) = en tot | ከልብ (kälb) = honden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:23, 27. Zie ook: Ex 12:23 **49:5** En de plaag in Egypte was zeer groot, en er was in Egypte geen huis zonder een dode daarin, en geween en geklaag. Brontekst: ወኮነ (wäkonä) = en was | መቅሠፍት (mäqsäft) = de plaag | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | ጥቀ (teqä) = zeer | ዐቢይ (äbiy) = groot | ወአልቦ (wäälbo) = en er was geen | ቤተ (betä) = huis | በግብጽ (bägbts) = in Egypte | ዘአልቦ (zäälbo) = zonder | በድነ (bädnä) = een dode | ውስቴታ (westeta) = daarin | ወብካየ (wäbkayä) = en geween | ወዐውያተ (wääwyatä) = en geklaag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:30. Zie ook: Ex 12:30 **49:6** En heel Israël zat het vlees van het pascha te eten en wijn te drinken, en te prijzen en te zegenen en Yahweh, de Elohim van zijn vaderen, te danken, en was gereed om uit te gaan uit het juk van Egypte en uit de boze dienstbaarheid. Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en heel | እስራኤል (esrael) = Israël | ይነብር (yenäbr) = zat | እንዘ (enzä) = terwijl | ይበልዕ (yebäl) = te eten | ሥጋ (sega) = het vlees van | ጳስካ (paska) = het pascha | ወእንዘ (wänzä) = en | ይሰቲ (yesäti) = te drinken | ወይነ (wäynä) = wijn | ወይሴብሕ (wäysebh) = en te prijzen | ወይባርክ (wäybark) = en te zegenen | ወያአኵት (wäyaäkwt) = en te danken | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላከ (ämlakä) = de Elohim van | አበዊሁ (äbäwihu) = zijn vaderen | ወድልወ (wädlwä) = en gereed | ይከውን (yekäwn) = te zijn | ለወፂእ (läwätsi) = om uit te gaan | እምአርዑተ (emärutä) = uit het juk van | ግብጽ (gebts) = Egypte | ወእምቅኔ (wämqne) = en uit de dienstbaarheid | እኪት (ekit) = de boze Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:11, 31. Zie ook: Ex 12:11 ### Een eeuwig voorschrift **49:7** En jij ook, gedenk deze dag alle dagen van je leven, en houd haar van jaar tot jaar alle dagen van je leven, eenmaal per jaar, op haar dag, naar heel haar wet, en laat geen dag voorbijgaan van dag tot dag, of van maand tot maand. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij ook | ተዘከር (täzäkär) = gedenk | ዛተ (zatä) = deze | ዕለተ (elätä) = dag | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen van | ሕይወትከ (heywätkä) = je leven | ወግበራ (wägbära) = en houd haar | እምዓም (emam) = van jaar | ለዓም (läam) = tot jaar | ኵሎ (kwlo) = alle | መዋዕለ (mäwalä) = dagen van | ሕይወትከ (heywätkä) = je leven | ምዕረ (merä) = eenmaal | ለዓመት (läamät) = per jaar | በዕለቱ (bälätu) = op haar dag | በከመ (bäkämä) = zoals | ኵሉ (kwlu) = heel | ሕጉ (hegu) = haar wet | ወኢታስተኃልፍ (wäitastäkhalf) = en laat niet voorbijgaan | ዕለተ (elätä) = een dag | እምዕለት (emlät) = van dag tot dag | ወእምወርኅ (wämwärkh) = of van maand | ለወርኅ (läwärkh) = tot maand Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:14. Zie ook: Ex 12:14 **49:8** Want het is een eeuwig voorschrift, en gegraveerd in de tafelen van de hemel voor de zonen van Israël, dat zij het houden elk jaar op zijn dag, eenmaal per jaar, in al hun geslachten; en er is geen grens van dagen, want het is voor altijd vastgesteld. Brontekst: እስመ (esmä) = want | ሥርዐት (serät) = een inzetting | ዘለዓለም (zäläaläm) = eeuwige | ውእቱ (wetu) = dat | ወቍሩጽ (wäqwruts) = en gegraveerd | ውስተ (westä) = in | ጽላተ (tselatä) = de tafelen van | ሰማይ (sämay) = de hemel | ላዕለ (lalä) = voor | ውሉደ (weludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ይግበርዎ (yegbärwo) = zij het houden | በኵሉ (bäkwlu) = elk | ዓመት (amät) = jaar | ወዓመት (wäamät) = en jaar | በዕለቱ (bälätu) = op zijn dag | ምዕረ (merä) = eenmaal | በዓመት (bäamät) = per jaar | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ትውልዶሙ (tewldomu) = hun geslachten | ወአልቦ (wäälbo) = en er is geen | ወሰነ (wäsänä) = grens van | መዋዕል (mäwal) = dagen | እስመ (esmä) = omdat | ለዓለም (läaläm) = voor eeuwig | ውእቱ (wetu) = dat | ሥሩዕ (seru) = vastgesteld Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: ጽላተ ሰማይ (‘de tafelen van de hemel’): Zie Jub. 6:20–22. **49:9** En de man die rein is en niet komt om het te houden op de tijd van zijn dag, om een offer te brengen dat welgevallig is voor Yahweh, en om te eten en te drinken voor het aangezicht van Yahweh op de dag van zijn feest, die man, die rein is en dichtbij, zal uitgeroeid worden, omdat hij het offer van Yahweh niet op zijn tijd bracht; die man zal zonde op zichzelf dragen. Brontekst: ወብእሲ (wäbsi) = en de man | እንዘ (enzä) = die | ንጹሕ (netsuh) = rein | ውእቱ (wetu) = is | ወኢመጽአ (wäimätsä) = en niet komt | ይግበሮ (yegbäro) = om het te houden | በጊዜ (bägize) = op het tijdstip van | ዕለቱ (elätu) = zijn dag | ለአብኦ (lääbo) = om te brengen | ቍርባን (qwrban) = een offer | ዘይሠምር (zäysämr) = dat welgevallig is | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወለበሊዕ (wäläbäli) = en om te eten | ወለሰቲይ (wäläsätiy) = en om te drinken | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | በዓሉ (bäalu) = zijn feest | ወይሠረዉ (wäysäräwu) = zal uitgeroeid worden | ውእቱ (wetu) = die | ብእሲ (besi) = man | ዘንጹሕ (zäntsuh) = die rein is | ወቅሩብ (wäqrub) = en dichtbij | እስመ (esmä) = omdat | ቍርባነ (qwrbanä) = het offer van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ኢያብአ (iyabä) = hij niet bracht | በጊዜሁ (bägizehu) = op zijn tijd | ወኀጢአተ (wäkhätiätä) = en zonde | ይነሥእ (yenäs) = zal dragen | ውእቱ (wetu) = die | ብእሲ (besi) = man | ለርእሱ (lärsu) = op zichzelf Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Num. 9:13. Zie ook: Num 9:13 ### De tijd van het slachten **49:10** Laat de zonen van Israël degenen zijn die komen en het pascha houden op de dag van zijn tijd, op de veertiende van de eerste maand, tussen de avonden, vanaf het derde deel van de dag tot het derde deel van de nacht; want twee delen van de dag zijn aan het licht gegeven, en het derde deel aan de avond. Brontekst: ከመ (kämä) = dat | ይኩኑ (yekunu) = zijn | ውሉደ (weludä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | እለ (elä) = degenen die | ይመጽኡ (yemätsu) = komen | ወይገብሩ (wäygäbru) = en houden | ጰስከ (päskä) = het pascha | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ጊዜሁ (gizehu) = zijn tijd | አመ (ämä) = op de | ዐሡሩ (äsuru) = tien | ወረቡዑ (wäräbuu) = en vier | ለወርኅ (läwärkh) = van de maand | ቀዳማዊ (qädamawi) = eerste | በማእከለ (bämakälä) = tussen | ምስያታት (mesyatat) = de avonden | እምሣልስታ (emsalsta) = vanaf het derde deel | ለዕለት (lälät) = van de dag | እስከ (eskä) = tot | ሣልስታ (salsta) = het derde deel | ለሌሊት (lälelit) = van de nacht | እስመ (esmä) = want | ክልኤ (kele) = twee | መክፈልታ (mäkfälta) = delen | ለዕለት (lälät) = van de dag | ተውህበ (täwhbä) = zijn gegeven | ለብርሃን (läbrhan) = aan het licht | ወሣልስታ (wäsalsta) = en het derde deel | ለምሴት (lämset) = aan de avond Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:6. Voetnoot Lezing: በማእከለ ምስያታት (‘tussen de avonden’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat dit een uitleg is van de bijbelse uitdrukking ‘tussen de twee avonden’. Zie ook: Ex 12:6 **49:11** Dit is wat Yahweh je geboden heeft, dat je het houdt tussen de avonden. Brontekst: ዝውእቱ (zewtu) = dit is | ዘአዘዘከ (zääzäzäkä) = die Hij je geboden heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ከመ (kämä) = dat | ትግበሮ (tegbäro) = je het houdt | በማእከለ (bämakälä) = tussen | ምሴታት (mesetat) = de avonden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **49:12** En het slachten ervan zal niet zijn in enig tijdstip van het licht, behalve het tijdstip van de grens van de avond; en zij zullen het eten op het tijdstip van de avond tot het derde deel van de nacht; en wat overblijft van al zijn vlees vanaf het derde deel van de nacht en verder, dat zullen zij met vuur verbranden. Brontekst: ወኢይከውን (wäiykäwn) = en het zal niet zijn | ጠቢሖቱ (täbihotu) = dat men het slacht | በኵሉ (bäkwlu) = in elk | ጊዜ (gize) = tijdstip van | ብርሃን (berhan) = licht | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ጊዜ (gize) = tijdstip van | ወሰነ (wäsänä) = de grens van | ምሴት (meset) = de avond | ወይበልዕዎ (wäybälwo) = en zij zullen het eten | በጊዜ (bägize) = op het tijdstip van | ምሴት (meset) = de avond | እስከ (eskä) = tot | ሣልስተ (salstä) = het derde deel van | ሌሊት (lelit) = de nacht | ወዘተርፈ (wäzätärfä) = en wat overblijft | እምኵሉ (emkwlu) = van al | ሥጋሁ (segahu) = zijn vlees | እምሣልስተ (emsalstä) = vanaf het derde deel van | ሌሊት (lelit) = de nacht | ወከሐ (wäkähä) = en verder | በእሳት (bäsat) = met vuur | ያውዕይዎ (yawywo) = zullen zij verbranden Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:10. Zie ook: Ex 12:10 ### Hoe het gegeten wordt **49:13** En zij zullen het niet in water koken, en zij zullen het niet rauw eten, maar geroosterd op het vuur, gebraden op het vuur, met zorg: zijn hoofd met zijn ingewanden en zijn poten. Brontekst: ወኢይከውን (wäiykäwn) = en niet | ያብስልዎ (yabslwo) = zullen zij het koken | በማይ (bämay) = in water | ወኢይብልዕዎ (wäiyblwo) = en zij zullen het niet eten | ጥራየ (terayä) = rauw | አላ (äla) = maar | ጥቡሰ (tebusä) = geroosterd | በእሳት (bäsat) = op het vuur | ብሱለ (besulä) = gebraden | በእሳት (bäsat) = op het vuur | በአስተሐምሞ (bäästähämmo) = met zorg | ርእስ (res) = het hoofd | ምስለ (meslä) = met | ንዋየ (newayä) = de ingewanden van | ውስጡ (westu) = zijn binnenste | ወምስለ (wämslä) = en met | እገሪሁ (egärihu) = zijn poten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:8–9. Voetnoot Lezing: በአስተሐምሞ (‘met zorg’) is onzeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘met ijver’, het Grieks heeft ‘met spoed’ en het Hebreeuws van Ex. 12:11 ‘haastig’. Charles heeft hierna nog: ‘en zij zullen er geen been van breken; want voor de zonen van Israël zal geen been verbrijzeld worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie Ex. 12:46. Zie ook: Ex 12:8–9; Ex 12:11; Ex 12:46 **49:14** Daarom gebood Yahweh de zonen van Israël dat zij het pascha zouden houden op de dag van zijn tijd. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = daarom | አዘዞሙ (äzäzomu) = gebood | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ይግበሩ (yegbäru) = zij zouden houden | ጳስካ (paska) = het pascha | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ጊዜሁ (gizehu) = zijn tijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘en zij zullen er geen been van breken; want het is een feestdag en een geboden dag, en er mag geen overgang zijn van dag tot dag en van maand tot maand, maar op de dag van zijn feest moet het gehouden worden’; dat staat niet in de Beta-tekst. **49:15** En jij ook, gebied de zonen van Israël dat zij het pascha houden in hun dagen, elk jaar, eenmaal per jaar, op de dag van zijn tijd; en er zal een welgevallige gedachtenis komen voor het aangezicht van Yahweh, en geen plaag zal hen overkomen om te doden of te slaan in dat jaar waarin zij het pascha op zijn tijd hielden, in alles zoals geboden is. Brontekst: ወአንተሂ (wääntähi) = en jij ook | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ከመ (kämä) = dat | ይግበሩ (yegbäru) = zij houden | ጳስካ (paska) = het pascha | በመዋዕሊሆሙ (bämäwalihomu) = in hun dagen | በኵሉ (bäkwlu) = in alles | ዓመት (amät) = jaar | ምዕረ (merä) = eenmaal | ለዓመት (läamät) = per jaar | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ጊዜሁ (gizehu) = zijn tijd | ወይመጽእ (wäymäts) = en er zal komen | ተዝካር (täzkar) = een gedachtenis | እምቅድመ (emqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘይሠምር (zäysämr) = die welgevallig is | ወኢይመጽኦሙ (wäiymätsomu) = en niet zal hen overkomen | መቅሠፍት (mäqsäft) = een plaag | ለቀቲል (läqätil) = om te doden | ወለማኅፀት (wälämakhtsät) = of te slaan | በውእቱ (bäwtu) = in dat | ዓመት (amät) = jaar | አመ (ämä) = waarin | ገብሩ (gäbru) = zij hielden | ጳስካ (paska) = het pascha | በጊዜሁ (bägizehu) = op zijn tijd | በኵሉ (bäkwlu) = in al | በከመ (bäkämä) = zoals | ተአዘዘ (tääzäzä) = geboden is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:13. Zie ook: Ex 12:13 ### De plaats van het pascha **49:16** En het zal verder niet zijn dat men het eet buiten het heiligdom van Yahweh, maar tegenover het heiligdom van Yahweh; en heel het volk, de vergadering van Israël, zal het op zijn tijd houden. Brontekst: ወኢይከውን (wäiykäwn) = en het zal niet zijn | እንከ (enkä) = verder | ለበሊዖቱ (läbäliotu) = dat men het eet | በአፍአ (bääfä) = buiten | እምቤተ (embetä) = het huis van | መቅደሱ (mäqdäsu) = heiligdom | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ወበአንጸረ (wäbääntsärä) = maar tegenover | ቤተ (betä) = het huis van | መቅደሱ (mäqdäsu) = heiligdom | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | ወኵሉ (wäkwlu) = en heel | ሕዝበ (hezbä) = het volk van | ማኅበሮሙ (makhbäromu) = hun vergadering | ለእስራኤል (läsrael) = van Israël | ይግበርዎ (yegbärwo) = zal het houden | በጊዜሁ (bägizehu) = op zijn tijd Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Deut. 16:5–6. Zie ook: Deut 16:5–6 **49:17** Ieder mens die op zijn dag komt, zal het eten in het heiligdom van jullie Elohim, voor het aangezicht van Yahweh, van twintig jaar en ouder; want zo is het geschreven en bepaald, dat zij het eten in het heiligdom van Yahweh. Brontekst: ኵሉ (kwlu) = elk | ሰብእ (säb) = mens | ዘመጽአ (zämätsä) = die komt | በዕለቱ (bälätu) = op zijn dag | ይብልዖ (yeblo) = zal het eten | በቤተ (bäbetä) = in het huis van | መቅደሱ (mäqdäsu) = heiligdom | ለአምላክክሙ (läämlakkmu) = van jullie Elohim | በቅድመ (bäqdmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዘእምዕሥራ (zämsra) = van twintig | ዓመት (amät) = jaar | ወላዕለ (wälalä) = en ouder | እስመ (esmä) = omdat | ከመዝ (kämäz) = aldus | ተጽሕፈ (tätshfä) = is geschreven | ወተሠርዐ (wätäsärä) = en is bepaald | ከመ (kämä) = dat | ይብልዕዎ (yeblwo) = zij het eten | በቤተ (bäbetä) = in het huis van | መቅደሱ (mäqdäsu) = heiligdom | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. **49:18** En wanneer de zonen van Israël het land binnengaan dat zij in bezit zullen nemen, in het land Kanaän, en zij de tabernakel van Yahweh midden in het land oprichten, in een van hun scharen, totdat het heiligdom van Yahweh op de aarde gebouwd wordt, Brontekst: ወእምከመ (wämkämä) = en wanneer | ቦኡ (bou) = binnengaan | ውሉደ (weludä) = de zonen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = het land | እንተ (entä) = dat | ይእኅዙ (yekhzu) = zij in bezit zullen nemen | ውስተ (westä) = in | ምድረ (medrä) = het land | ከናአን (känaän) = Kanaän | ወይተክሉ (wäytäklu) = en zij oprichten | ደብተራ (däbtära) = de tabernakel van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ማእከለ (makälä) = midden in | ምድር (medr) = het land | ውስተ (westä) = in | አሐዱ (ähädu) = één | እምነ (emnä) = van | ሠራዊቶሙ (särawitomu) = hun scharen | እስከ (eskä) = totdat | አመ (ämä) = de dag waarop | ይትሐነጽ (yethänäts) = gebouwd wordt | መቅደሱ (mäqdäsu) = heiligdom | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | በዲበ (bädibä) = op | ምድር (medr) = de aarde Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Voetnoot Uitleg: ሠራዊቶሙ (‘hun scharen’): Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘stammen’. Voetnoot Lezing: Charles heeft hierna nog: ‘laten zij komen en het pascha houden midden in de tabernakel van Yahweh en het slachten voor het aangezicht van Yahweh van jaar tot jaar’; dat staat niet in de Beta-tekst. **49:19** en in de dagen waarin het huis gebouwd is in de naam van Yahweh, in het land van hun erfdeel, zullen zij daarheen gaan en het pascha slachten 's avonds, terwijl de zon ondergaat, op het derde deel van de dag. Brontekst: ወበመዋዕል (wäbämäwal) = en in de dagen | አመ (ämä) = waarin | ተሐንጸ (tähäntsä) = gebouwd is | ቤት (bet) = het huis | በስመ (bäsmä) = in de naam van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | በምድረ (bämdrä) = in het land van | ርስቶሙ (restomu) = hun erfdeel | ህየ (heyä) = daar | ይሖሩ (yehoru) = zullen zij gaan | ወይጥብሑ (wäytbhu) = en zullen zij slachten | ጳስካ (paska) = het pascha | ምሴተ (mesetä) = 's avonds | እንዘ (enzä) = terwijl | የዐርብ (yäärb) = ondergaat | ፀሐይ (tsähäy) = de zon | በትሥልስታ (bätslsta) = op het derde deel | ለዕለት (lälät) = van de dag Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Deut. 16:6. Zie ook: Deut 16:6 **49:20** En zij zullen zijn bloed brengen naar de drempel van het altaar, en zijn vet zullen zij leggen op het vuur dat op het altaar is, en zijn vlees zullen zij eten, geroosterd op het vuur, in het voorhof van het huis van het heiligdom, in de naam van Yahweh. Brontekst: ወያዐርጉ (wäyaärgu) = en zij zullen brengen | ደሞ (dämo) = zijn bloed | ውስተ (westä) = naar | ምክያዳ (mekyada) = de drempel van | ለምሥዋዕ (lämswa) = het altaar | ወሥብሐ (wäsbhä) = en zijn vet | ያንብሩ (yanbru) = zullen zij leggen | ዲበ (dibä) = op | እሳት (esat) = het vuur | ዘላዕለ (zälalä) = dat op | ምሥዋዕ (meswa) = het altaar | ወሥጋሁ (wäsgahu) = en zijn vlees | ይብልዑ (yeblu) = zullen zij eten | ጥቡሰ (tebusä) = geroosterd | በእሳት (bäsat) = op het vuur | በውስተ (bäwstä) = in | ዐጸደ (ätsädä) = het voorhof van | ቤተ (betä) = het huis van | መቅደስ (mäqdäs) = heiligdom | በስመ (bäsmä) = in de naam van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Deut. 16:7. Zie ook: Deut 16:7 **49:21** En zij mogen het pascha niet houden in hun steden, noch op enige plaats, behalve voor de tabernakel van Yahweh, of anders voor het huis waar Zijn naam gewoond heeft; en zij zullen niet afdwalen van Yahweh. Brontekst: ወኢይክሉ (wäiyklu) = en zij mogen niet | ገቢረ (gäbirä) = houden | ጳስካ (paska) = het pascha | በአህጉሪሆሙ (bäähgurihomu) = in hun steden | ወበኵሉ (wäbäkwlu) = en op elke | በሓውርት (bähawrt) = plaats | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | በቅድመ (bäqdmä) = voor | ደብተራ (däbtära) = de tabernakel van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወእመ (wämä) = of | አኮ (äko) = anders | በቅድመ (bäqdmä) = voor | ቤት (bet) = het huis | ኀበ (khäbä) = waar | ኀደረ (khädärä) = gewoond heeft | ስመ (semä) = de naam | ዚአሁ (ziähu) = van Hem | ወስቴቱ (wästetu) = en zijn ... | ወኢይስሕቱ (wäiyshtu) = en zij zullen niet afdwalen | ድኅረ (dekhrä) = van achter | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: ወስቴቱ is onduidelijk en daarom niet vertaald; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft het niet. ### Het feest van de ongezuurde broden **49:22** En jij, Mozes, gebied de zonen van Israël dat zij het voorschrift van het pascha bewaren, zoals het jou geboden werd, opdat je hun verkondigt zijn jaar, elk jaar, en zijn dag onder de dagen; en het feest van de ongezuurde broden, dat zij zeven dagen ongezuurd brood eten, dat zij zijn feest houden, dat zij hun offer brengen, dag na dag, in deze zeven dagen van vreugde voor het aangezicht van Yahweh, op het altaar van jullie Elohim. Brontekst: ወአንተኒ (wääntäni) = en jij | ሙሴ (muse) = Mozes | አዝዞሙ (äzzomu) = gebied | ለውሉደ (läwludä) = de kinderen van | እስራኤል (esrael) = Israël | ወይዕቀቡ (wäyqäbu) = dat zij bewaren | ሥርዐተ (serätä) = de inzetting van | ጳስካ (paska) = het pascha | በከመ (bäkämä) = zoals | ተአዘዘ (tääzäzä) = geboden werd | ለከ (läkä) = aan jou | ከመ (kämä) = opdat | ትንግሮሙ (tengromu) = je hun verkondigt | ዓመቶ (amäto) = zijn jaar | ለለ (lälä) = elk | ዓመት (amät) = jaar | ወዕለቶ (wäläto) = en zijn dag | ለዕለታት (lälätat) = onder de dagen | ወበዓለ (wäbäalä) = en het feest van | ናእት (nat) = de ongezuurde broden | ከመ (kämä) = dat | ይብልዑ (yeblu) = zij eten | ናእተ (natä) = ongezuurd brood | ሰቡዐ (säbuä) = zeven | ዕለተ (elätä) = dagen | ከመ (kämä) = dat | ይግበሩ (yegbäru) = zij houden | በዓሎ (bäalo) = zijn feest | ከመ (kämä) = dat | ያብኡ (yabu) = zij brengen | ቍርባኖ (qwrbano) = hun offer | ዕለተ (elätä) = dag | እምዕለት (emlät) = na dag | በእላ (bäla) = in deze | ሰቡዕ (säbu) = zeven | መዋዕለ (mäwalä) = dagen van | ፍሥሐ (feshä) = vreugde | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ዲበ (dibä) = op | ምሥዋዐ (meswaä) = het altaar van | አምላክክሙ (ämlakkmu) = jullie Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:15–20. Zie ook: Ex 12:15–20 **49:23** Want dit feest hebben jullie in haast gehouden toen jullie uit Egypte uittrokken, totdat jullie de zee overstaken naar de woestijn Sur; want bij de oever van de zee voltooiden jullie het. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ዛተ (zatä) = dit | በዓለ (bäalä) = feest | በውልዋሌ (bäwlwale) = in haast | ገበርክምዋ (gäbärkmwa) = jullie hielden het | አመ (ämä) = toen | ትወፅኡ (tewätsu) = jullie uittrokken | እምግብጽ (emgbts) = uit Egypte | እስከ (eskä) = totdat | አመ (ämä) = toen | ተዐድዉ (täädwu) = jullie overstaken | ባሕረ (bahrä) = de zee | ውስተ (westä) = naar | ገዳመ (gädamä) = de woestijn | ሱር (sur) = Sur | እስመ (esmä) = omdat | በኀበ (bäkhäbä) = bij | ድንጋገ (dengagä) = de oever van | ባሕር (bahr) = de zee | ሰለጥክምዋ (sälätkmwa) = jullie voltooiden het Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 15:22. Zie Egypte: Egypte ligt rond de Nijl, van de delta aan de Middellandse Zee tot ver naar het zuiden. Zie Sur: De woestijn van Sur ligt ten oosten van Egypte, in het noordwesten van het schiereiland Sinaï. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 12:33–39. Zie ook: Ex 12:33–39; Ex 15:22 ## Jubileeën 50 _De sabbatten en de jubeljaren; slot van het boek_ ### De sabbatten van het land **50:1** En na deze wet maakte ik je de dagen van de sabbatten bekend in de woestijn Sinaï, die tussen Elim en Sinaï ligt. Brontekst: ወእምድኅረዝ (wämdkhräz) = en na dit | ሕግ (heg) = de wet | አይዳዕኩከ (äydakukä) = ik maakte je bekend | መዋዕለ (mäwalä) = de dagen van | ሰንበታት (sänbätat) = de sabbatten | በገዳመ (bägädamä) = in de woestijn van | ሲና (sina) = Sinaï | እንተ (entä) = die | ይእቲ (yeti) = is | ማእከለ (makälä) = tussen | ኤሊም (elim) = Elim | ወሲና (wäsina) = en Sinaï Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Ex. 16:1. Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Zie ook: Ex 16:1 **50:2** En de sabbatten van het land vertelde ik je op de berg Sinaï, en ook de jubeljaren in de sabbatten van jaren; maar het jaar ervan hebben wij je niet verteld, totdat jullie het land binnengaan dat jullie in bezit zullen nemen. Brontekst: ወሰንበታተ (wäsänbätatä) = en de sabbatten van | ምድርኒ (medrni) = ook het land | ነገርኩከ (nägärkukä) = ik vertelde je | በደብረ (bädäbrä) = op de berg | ሲና (sina) = Sinaï | ወዓመታተ (wäamätatä) = en de jaren van | ኢዮቤሌዎኒ (iyobelewoni) = ook de jubeljaren | ውስተ (westä) = in | ሰንበታተ (sänbätatä) = de sabbatten van | ዓመታት (amätat) = jaren | ወዓመቶሰ (wäamätosä) = maar zijn jaar | ኢነገርናከ (inägärnakä) = wij vertelden je niet | እስከ (eskä) = totdat | አመ (ämä) = jullie | ትበውኡ (tebäwu) = binnengaan | ውስተ (westä) = in | ምድር (medr) = het land | እንተ (entä) = die | ትእኅዙ (tekhzu) = jullie in bezit zullen nemen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Sinaï: De berg Sinaï wordt van oudsher gezocht bij de Gebel Musa, in het zuiden van het schiereiland Sinaï. Voetnoot Uitleg: Zie Lev. 25:8. Zie ook: Lev 25:8 **50:3** En het land zal zijn sabbatten houden terwijl zij erop wonen, en zij zullen het jaar van het jubeljaar kennen. Brontekst: ወታሰነብት (wätasänäbt) = en zal sabbat houden | ምድርኒ (medrni) = ook het land | ሰንበታቲሃ (sänbätatiha) = haar sabbatten | በነቢሮቶሙ (bänäbirotomu) = terwijl zij wonen | ዲቤሃ (dibeha) = erop | ወዓመቶ (wäamäto) = en het jaar van | ለኢዮቤል (läiyobel) = het jubeljaar | ያእምሩ (yamru) = zij zullen kennen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Lev. 26:34. Zie ook: Lev 26:34 ### De jaarweken en jubeljaren **50:4** Daarom heb ik voor je de jaarweken van jaren en de jubeljaren vastgesteld: negenenveertig jubeljaren vanaf de dagen van Adam tot op deze dag, en een jaarweek en twee jaren; en nog veertig jaren zijn verwijderd om de geboden van Yahweh te leren kennen, totdat zij de overtocht maken naar het land Kanaän, de Jordaan oversteken, naar de westkant daarvan. Brontekst: በእንተዝ (bäntäz) = hierom | ሠራዕኩ (säraku) = ik stelde vast | ለከ (läkä) = aan jou | ሱባዔ (subae) = jaarweken | ዓመታት (amätat) = van jaren | ወኢዮቤሌዎታተ (wäiyobelewotatä) = en jubeljaren | አርብዓ (ärba) = veertig | ወተስዐቱ (wätäsätu) = en negen | ኢዮቤሌዎታት (iyobelewotat) = jubeljaren | እምነ (emnä) = vanaf | መዋዕሊሁ (mäwalihu) = de dagen van | ለአዳም (läädam) = Adam | እስከ (eskä) = tot | ዛቲ (zati) = deze | ዕለት (elät) = dag | ወሱባዔ (wäsubae) = en een jaarweek | አሐዱ (ähädu) = één | ወክልኤ (wäkle) = en twee | ዓመታት (amätat) = jaren | ወዓዲ (wäadi) = en nog | አርብዓ (ärba) = veertig | ዓመት (amät) = jaren | ርሑቅ (rehuq) = verwijderd | ለአእምሮ (läämro) = om te leren kennen | ትእዛዛተ (tezazatä) = de geboden van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = dat | ያዐድው (yaädw) = zij oversteken | ማዕዶተ (madotä) = de overtocht naar | ምድረ (medrä) = het land | ከናአን (känaän) = Kanaän | ዐዲዎሙ (ädiwomu) = oversteken | ዮርዳኖስ (yordanos) = de Jordaan | ገጸ (gätsä) = naar | ዐረቢሁ (äräbihu) = de westkant daarvan Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Plaats: Zie Kanaän: Kanaän is het land aan de oostkust van de Middellandse Zee, ongeveer het gebied van het huidige Israël, de Palestijnse gebieden en Libanon. Zie Jordaan: De Jordaan stroomt van het Hermongebergte door het meer van Galilea naar de Dode Zee. ### Het einde van zonde en satan **50:5** En de jubeljaren zullen voorbijgaan totdat Israël gereinigd wordt van alle schuld van ontucht en onreinheid en bezoedeling en zonde en dwaling, en het woont in heel het land vol vertrouwen, en er is voor hem geen satan meer, en geen enkele boze meer, en het land zal gereinigd worden vanaf dat tijdstip tot alle dagen. Brontekst: ወኢዮቤሌዎታት (wäiyobelewotat) = en de jubeljaren | የኀልፉ (yäkhälfu) = zullen voorbijgaan | እስከ (eskä) = tot | አመ (ämä) = dat | ይነጽሕ (yenätsh) = gereinigd wordt | እስራኤል (esrael) = Israël | እምኵሉ (emkwlu) = van al | አበሳ (äbäsa) = de schuld van | ዝሙት (zemut) = ontucht | ወርኵስ (wärkws) = en onreinheid | ወግማኔ (wägmane) = en bezoedeling | ወኀጢአት (wäkhätiät) = en zonde | ወጌጋይ (wägegay) = en dwaling | ወየኀድር (wäyäkhädr) = en hij woont | ውስተ (westä) = in | ኵሉ (kwlu) = heel | ምድር (medr) = het land | እንዘ (enzä) = terwijl | ይትአመን (yetämän) = het vertrouwt | ወአልቦ (wäälbo) = en er is niet | እንከ (enkä) = meer | ሎቱ (lotu) = voor hem | መነሂ (mänähi) = enige | ሰይጣነ (säytanä) = satan | ወአልቦ (wäälbo) = en niet | መነሂ (mänähi) = ook maar iemand | እኩየ (ekuyä) = boze | ወትነጽሕ (wätnätsh) = en gereinigd zal worden | ምድር (medr) = het land | እምውእቱ (emwtu) = vanaf dat | ጊዜ (gize) = tijdstip | እስከ (eskä) = tot | ኵሉ (kwlu) = heel | መዋዕል (mäwal) = dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Charles (Engelse vertaling uit 1917) verstaat dit van het messiaanse tijdperk; zie Jub. 1:29 en Jub. 23:26 en verder. **50:6** En zie, ook het gebod van de sabbatten heb ik voor je opgeschreven, en al de oordelen van zijn wetten. Brontekst: ወናሁ (wänahu) = en zie | ትእዛዘ (tezazä) = het gebod van | ሰንበታትኒ (sänbätatni) = de sabbatten | ጸሐፍኩ (tsähäfku) = heb ik opgeschreven | ለከ (läkä) = aan jou | ወኵሉ (wäkwlu) = en al | ፍትሐተ (fethätä) = de oordelen van | ሕገጊሁ (hegägihu) = zijn wetten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. ### De wet van de sabbat **50:7** Zes dagen zul je werk verrichten, maar op de zevende dag is de sabbat van Yahweh, jullie Elohim; doe daarop geen enkel werk, jullie en jullie kinderen en jullie dienaren en jullie dienaressen en al jullie vee en ook de vreemdeling die bij jullie is. Brontekst: ሰዱሰ (sädusä) = zes | ዕለተ (elätä) = dagen | ትገብር (tegäbr) = zul je verrichten | ግብረ (gebrä) = werk | ወአመ (wäämä) = maar op de | ሳብዕት (sabt) = zevende | ዕለት (elät) = dag | ሰንበት (sänbät) = is de sabbat | ዘእግዚአብሔር (zägziäbher) = van Yahweh | አምላክክሙ (ämlakkmu) = jullie Elohim | ኢትግበሩ (itgbäru) = doe niet | ባቲ (bati) = daarop | ኵሎ (kwlo) = enig | ግብረ (gebrä) = werk | አንትሙ (äntmu) = jullie | ወውሉድክሙ (wäwludkmu) = en jullie kinderen | ወአግብርቲክሙ (wäägbrtikmu) = en jullie dienaren | ወአእማቲክሙ (wäämatikmu) = en jullie dienaressen | ወኵሉ (wäkwlu) = en al | እንስሳክሙ (enssakmu) = jullie vee | ወነኪርኒ (wänäkirni) = en ook de vreemdeling | ዘኀቤክሙ (zäkhäbekmu) = die bij jullie is Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 20:9–10. Zie ook: Ex 20:9–10 **50:8** En de man die enig werk daarop verricht, zal sterven: ieder man die deze dag ontheiligt, die met een vrouw ligt, en wie ook zegt dat hij daarop iets zal doen, dat hij daarop een reis zal maken, en ook over alle koop en verkoop; en wie ook daarop water put dat hij niet voor zichzelf had voorbereid op de zesde dag, en wie ook alles opneemt wat gedragen wordt om het uit zijn tent te brengen, of uit zijn huis, zal sterven. Brontekst: ወሰብእ (wäsäb) = en de man | ዘይገብር (zäygäbr) = die doet | ምንተሂ (mentähi) = enig | ግብረ (gebrä) = werk | ባቲ (bati) = daarop | ይሙት (yemut) = zal sterven | ኵሉ (kwlu) = ieder | ብእሲ (besi) = man | ዘይጌምና (zäygemna) = die ontheiligt | ለዛ (läza) = deze | ዕለት (elät) = dag | ዘይሰክብ (zäysäkb) = die ligt | ምስለ (meslä) = met | ብእሲት (besit) = een vrouw | ወዘሂ (wäzähi) = en wie | ይትናገር (yetnagär) = zegt | ነገረ (nägärä) = het woord | ምግባር (megbar) = van doen | ባቲ (bati) = daarop | ከመ (kämä) = dat | ይግበር (yegbär) = hij zal doen | ባቲ (bati) = daarop | ገዪሶ (gäyiso) = een reis | ወበእንተኒ (wäbäntäni) = en over | ኵሉ (kwlu) = elk | ሠዪጥ (säyit) = kopen | ወተሣይጦ (wätäsayto) = en verkopen | ወዘሂ (wäzähi) = en wie | ማየ (mayä) = water | ይቀድሕ (yeqädh) = put | ባቲ (bati) = daarop | ዘኢያስተዳለወ (zäiyastädaläwä) = dat hij niet had voorbereid | ሎቱ (lotu) = voor hem | በዕለተ (bälätä) = op de dag | ሳድስት (sadst) = zesde | ወዘኒ (wäzäni) = en wie | አንሥአ (änsä) = opneemt | ዘይጸውር (zäytsäwr) = wat gedragen wordt | ኵሎ (kwlo) = alles | ከመ (kämä) = dat | ያውፅእ (yawts) = uit te brengen | እምደብተራሁ (emdäbtärahu) = uit zijn tent | ወእመኒ (wämäni) = of | እምቤቱ (embetu) = uit zijn huis | ይሙት (yemut) = zal sterven Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 35:2, Ex. 16:29 en Neh. 10:31; 13:16–17. Charles (Engelse vertaling uit 1917) merkt op dat het verbod met een vrouw te liggen nog door de Samaritanen wordt gevolgd, niet door de Joden. Voetnoot Lezing: ዘይጌምና (‘die ontheiligt’) is onzeker; Charles heeft ‘desecrateth’. Zie ook: Ex 16:29; Ex 35:2; Neh 10:32; Neh 13:16 **50:9** Doe op de sabbat geen enkel werk, behalve wat jullie voor jullie zelf op de zesde dag hebben voorbereid om te eten en te drinken en te rusten en de sabbat te houden van alle werk op deze dag, en om Yahweh, jullie Elohim, te zegenen. Brontekst: ኢትግበሩ (itgbäru) = maakt niet | ሰንበት (sänbät) = op de sabbat | ምንተሂ (mentähi) = enig | ግብረ (gebrä) = werk | ዘኢያስተዳለውክምዎ (zäiyastädaläwkmwo) = dat jullie niet hebben voorbereid | ለክሙ (läkmu) = voor jullie | በዕለተ (bälätä) = op de dag | ሳድስት (sadst) = zesde | ለበሊዕ (läbäli) = om te eten | ወለሰቲይ (wäläsätiy) = en om te drinken | ወለአዕርፎ (wäläärfo) = en om te rusten | ወለአሰንብቶ (wälääsänbto) = en om de sabbat te houden | እምኵሉ (emkwlu) = van al | ግብር (gebr) = werk | በዛቲ (bäzati) = op deze | ዕለት (elät) = dag | ወለባርኮ (wäläbarko) = en om te zegenen | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | አምላክክሙ (ämlakkmu) = jullie Elohim Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft hierna nog: ‘die u een feestdag en een heilige dag gegeven heeft; en een dag van het heilige koninkrijk voor heel Israël is deze dag onder hun dagen tot in eeuwigheid’; dat staat niet in de Beta-tekst. ### De eer van de sabbat **50:10** Want groot is de eer die Yahweh aan Israël gegeven heeft om te eten en te drinken en verzadigd te worden op deze feestdag en daarop te rusten van alle arbeid die behoort tot het werk van de zonen van de mens, behalve het branden van wierook en het brengen van offers en slachtoffers voor het aangezicht van Yahweh, voor de dagen en voor de sabbatten. Brontekst: እስመ (esmä) = omdat | ዐባይ (äbay) = groot | ክብር (kebr) = eer | እንተ (entä) = die | ወሀበ (wähäbä) = gegeven heeft | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለእስራኤል (läsrael) = aan Israël | ለበሊዕ (läbäli) = om te eten | ወለሰቲይ (wäläsätiy) = en om te drinken | ወለጸጊብ (wälätsägib) = en verzadigd te worden | በዛቲ (bäzati) = op deze | ዕለተ (elätä) = dag van | በዓል (bäal) = feest | ወለአዕርፎ (wäläärfo) = en om te rusten | ባቲ (bati) = daarop | እምኵሉ (emkwlu) = van alle | ግብር (gebr) = arbeid | ዘእምግብረ (zämgbrä) = die behoort tot het werk van | እጓለ (egwalä) = de zonen van | እመሕያው (emähyaw) = de mens | ዘእንበለ (zänbälä) = behalve | ዐጢነ (ätinä) = het branden van | ዕጣን (etan) = wierook | ወለአብኦ (wälääbo) = en het brengen van | ቍርባን (qwrban) = offers | ወመሥዋዕት (wämäswat) = en slachtoffers | ቅድመ (qedmä) = voor het aangezicht van | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ለመዋዕል (lämäwal) = voor de dagen | ወለሰንበታት (wäläsänbätat) = en voor de sabbatten Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Jub. 2:21. **50:11** Dit werk alleen zal verricht worden op de dagen van de sabbatten in het heiligdom van Yahweh, jullie Elohim, opdat zij verzoening doen voor Israël met een offer, voortdurend, dag na dag, tot een gedachtenis die welgevallig is voor Yahweh, en opdat Hij hen altijd aanneemt, dag na dag, zoals je geboden bent. Brontekst: ዝግብር (zegbr) = dit werk | ባሕቲቱ (bahtitu) = alleen | ይትገበር (yetgäbär) = zal verricht worden | በመዋዕለ (bämäwalä) = op de dagen van | ሰንበታት (sänbätat) = sabbatten | በቤተ (bäbetä) = in het huis van | መቅደሱ (mäqdäsu) = zijn heiligdom | ለእግዚአብሔር (lägziäbher) = van Yahweh | አምላክክሙ (ämlakkmu) = jullie Elohim | ከመ (kämä) = opdat | ያስተስርዩ (yastäsryu) = zij verzoening doen | ዲበ (dibä) = voor | እስራኤል (esrael) = Israël | መባአ (mäbaä) = met een offer | ወትረ (wäträ) = voortdurend | ዕለተ (elätä) = dag | እምዕለት (emlät) = na dag | ለተዝካር (lätäzkar) = tot gedachtenis | ዘይሠጠው (zäysätäw) = die welgevallig is | ቅድመ (qedmä) = voor | እግዚአብሔር (egziäbher) = Yahweh | ወይትወከፎሙ (wäytwäkäfomu) = en Hij hen aanneemt | ለዓለም (läaläm) = altijd | ዕለተ (elätä) = dag | እምዕለት (emlät) = na dag | በከመ (bäkämä) = zoals | ተአዘዝከ (tääzäzkä) = je geboden bent Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Num. 28:9–10. Zie ook: Num 28:9–10 **50:12** En ieder mens die daarop werk verricht, of die op reis gaat, of die zijn akker bewerkt, of in zijn huis, of op welke plaats ook, Brontekst: ወኵሉ (wäkwlu) = en ieder | ሰብእ (säb) = mensen | ዘይገብር (zäygäbr) = die verricht | ግብረ (gebrä) = werk | ወዘሂ (wäzähi) = en wie | የሐውር (yähäwr) = gaat | መንገደ (mängädä) = op reis | ወዘሂ (wäzähi) = en wie | ይትቀነይ (yetqänäy) = bewerkt | ወፍረ (wäfrä) = zijn akker | ወእመሂ (wämähi) = of | በቤቱ (bäbetu) = in zijn huis | ወእመሂ (wämähi) = of | በኵሉ (bäkwlu) = op elke | መካን (mäkan) = plaats Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Uitleg: Zie Ex. 34:21. Voetnoot Lezing: ወፍረ (‘zijn akker’) is onzeker; Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft ‘tilleth (his) farm’. Charles heeft hierna nog: ‘en wie vuur aansteekt, of op enig dier rijdt, of over zee per schip reist, en wie slaat of doodt, of een dier of een vogel slacht, of wie een dier of een vogel of een vis vangt, of wie vast of oorlog voert op de sabbatten’; dat staat niet in de Beta-tekst. Zie ook: Ex 34:21 ### Slot **50:13** en de man die een van deze dingen doet op de dag van de sabbat, zal sterven. Hiermee is het woord van de Verdeling van de dagen voltooid. Brontekst: ወሰብእ (wäsäb) = en de man | ዘይገብር (zäygäbr) = die doet | ኵሎ (kwlo) = een van | ዘእምዝ (zämz) = deze dingen | በዕለተ (bälätä) = op de dag van | ሰንበት (sänbät) = de sabbat | ይሙት (yemut) = zal sterven | ተፈጸመ (täfätsämä) = is voltooid | በዝየ (bäzyä) = hier | ነገር (nägär) = het woord | ዘኩፋሌ (zäkufale) = van de Verdeling | መዋዕል (mäwal) = van de dagen Bron: Maṣḥafa Kufāle (Ge'ez; Beta Masaheft). Waar de voetnoten Charles noemen, is dat R.H. Charles, The Book of Jubilees, Engelse vertaling uit 1917, waarmee we vergelijken waar de Ge'ez-tekst afwijkt. Voetnoot Lezing: Charles (Engelse vertaling uit 1917) heeft voor het slot nog: ‘opdat de zonen van Israël de sabbatten houden overeenkomstig de geboden over de sabbatten van het land, zoals het geschreven staat op de tafelen die Hij in mijn handen gaf, opdat ik voor je de wetten van de tijden zou opschrijven, en de tijden naar de verdeling van hun dagen’; dat staat niet in de Beta-tekst. ዘኩፋሌ (‘van de Verdeling’): Charles heeft ‘Herewith is completed the account of the division of the days’.